੧. ਪਚ੍ਚਯਚਤੁਕ੍ਕਵਣ੍ਣਨਾ

ਪਚ੍ਚਯਸਹਿਤਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਿ ਅਙ੍ਗਭਾਵੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ, ਨ ਕੇਵਲਂ ਪਚ੍ਚਯਾ. ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਛਟ੍ਠਾਯਤਨਪਚ੍ਚਯਾ ਫਸ੍ਸੋ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਨ ਛਟ੍ਠਾਯਤਨਸ੍ਸ ਅਙ੍ਗਤਾ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਨ, ਤਸ੍ਸ ਅਨਙ੍ਗਤ੍ਤਾ’’ਤਿ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾਤਿ ਪਚ੍ਚਯਸਹਿਤਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਅਙ੍ਗਭਾਵਤੋ. ਤੀਸੁ ਪਕਾਰੇਸੂਤਿ ‘‘ਪਠਮੋ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਗਾਹਿਕਟ੍ਠੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਵਿਭ. ਅਟ੍ਠ. ੨੪੩) ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਵੁਤ੍ਤੇਸੁ ਤੀਸੁਪਿ ਪਕਾਰੇਸੁ. ਪਚ੍ਚਯਵਿਸੇਸਾਦੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਨਾਮਂ, ਛਟ੍ਠਾਯਤਨਞ੍ਚ ਪਚ੍ਚਯਵਿਸੇਸੋ. ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਯੋਨਿਵਿਸੇਸੋ, ਆਯਤਨਾਨਂ ਅਪਾਰਿਪੂਰਿਪਾਰਿਪੂਰਿਭਵਵਿਸੇਸੋ ਚ ਗਹਿਤੋ. ਤੇ ਹਿ ਦੁਤਿਯਵਾਰਾਦੀਨਂ ਨਾਨਤ੍ਤਕਰਾ. ਅਤ੍ਥਵਿਸੇਸੇਨਾਤਿ ਯਦਿਪਿ ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ‘‘ਸਲ਼ਾਯਤਨਪਚ੍ਚਯਾ ਫਸ੍ਸੋ’’ਤਿ ਸਲ਼ਾਯਤਨਪਚ੍ਚਯੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਤਥਾਪਿ ਸਹਜਾਤਾਦਿਨਾਮਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਯੇਨ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ ਨਾਮਮਤ੍ਤਪਚ੍ਚਯਾਪਿ ਸੋ ਹੋਤੀਤਿ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਸ੍ਸ ਨਾਨਾਨਯਵਿਚਿਤ੍ਤਤਾਨੁਮਿਤਸ੍ਸ ਗਮ੍ਭੀਰਭਾਵਸ੍ਸ ਵਿਭਾਵਨਸਙ੍ਖਾਤੇਨ, ਅਨਵਸੇਸਨਾਮਪਚ੍ਚਯਦਸ੍ਸਨਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਚ ਅਤ੍ਥਵਿਸੇਸੇਨ. ਤਥਾ ਹਿ ‘‘ਯੇਹਿ, ਆਨਨ੍ਦ, ਆਕਾਰੇਹਿ ਯੇਹਿ ਲਿਙ੍ਗੇਹਿ ਯੇਹਿ ਨਿਮਿਤ੍ਤੇਹਿ ਯੇਹਿ ਉਦ੍ਦੇਸੇਹਿ ਨਾਮਕਾਯਸ੍ਸ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਹੋਤਿ, ਤੇਸੁ ਆਕਾਰੇਸੁ…ਪੇ… ਉਦ੍ਦੇਸੇਸੁ ਅਸਤਿ ਅਪਿ ਨੁ ਖੋ ਰੂਪਕਾਯੇ ਅਧਿਵਚਨਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਪਞ੍ਞਾਯੇਥਾ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੧੧੪) ਫਸ੍ਸਸ੍ਸ ਨਾਮਪਚ੍ਚਯਤਾਵਿਭਾਵਨਵਸੇਨ ਮਹਾਨਿਦਾਨਦੇਸਨਾ ਪਵਤ੍ਤਾ. ਤਥਾ ‘‘ਨਾਮਰੂਪਪਚ੍ਚਯਾ ਫਸ੍ਸੋਤਿ ਇਚ੍ਚਸ੍ਸ ਵਚਨੀਯ’’ਨ੍ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੯੭) ‘‘ਨਾਮਰੂਪਪਚ੍ਚਯਾ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤੇਨ ‘‘ਨਾਮਪਚ੍ਚਯਾ’’ਤਿਪਿ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ ਹੋਤੀਤਿ.

ਵਾਰਚਤੁਕ੍ਕੇ ‘‘ਸਙ੍ਖਾਰੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਸੋਕਾਦਯੋ ਨ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਪੁਰਿਮਸ੍ਮਿਂ ਵਾਰਦ੍ਵਯੇ ਰੂਪਂ ਨ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਵਾਰਤ੍ਤਯੇ ਸਲ਼ਾਯਤਨਂ ਨ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ.

ਸਬ੍ਬ…ਪੇ… ਰਣਤੋਤਿ ਸਬ੍ਬਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਭੂਤਸਬ੍ਬਭਵਸਾਧਾਰਣਤੋ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਭੂਤਸਬ੍ਬਭਵਸਾਧਾਰਣਤੋ. ਸਮਾਨਂ ਫਲਂ ਸਮਾਨੋ ਪਚ੍ਚਯੋ ਸਹਜਾਤਾਦਿਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਉਪਕਤ੍ਤਬ੍ਬਤੋ, ਉਪਕਾਰਕਤੋ ਚ. ਤਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ. ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਹਰਣਨ੍ਤਿ ਵਿਪਾਕਵਿਞ੍ਞਾਣਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨਂ. ਅਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ.

ਗਤਿਸੂਚਕੋਤਿ ਹਿ-ਸਦ੍ਦਂ ਲੋਕੇ ਗਤਿਅਤ੍ਥਂ ਵਦਨ੍ਤੀਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਵਿਗਤ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਪਟਿਸੇਧਦੀਪਕੋਤਿ ਦ੍ਵੇ ਪਟਿਸੇਧਾ ਪਕਤਿਂ ਞਾਪੇਨ੍ਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਵਿਗਤਤਾਨਿਵਾਰਣਵਸੇਨ ਗਤਿ ਏਵ ਹੋਤੀ’’ਤਿ.

ਤਿਧਾ ਚਤੁਧਾ ਪਞ੍ਚਧਾ ਵਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸਞ੍ਞਾਮਨਸਿਕਾਰਾਦਯੋ ਸਹਜਾਤਨਿਸ੍ਸਯਅਤ੍ਥਿਪਚ੍ਚਯਵਸੇਨ ਤਿਧਾ, ਫਸ੍ਸਚੇਤਨਾਦਯੋ ਤੇਸਞ੍ਚੇਵ ਆਹਾਰਾਦੀਨਞ੍ਚ ਵਸੇਨ ਚਤੁਧਾ, ਵੇਦਨਾਵਿਤਕ੍ਕਾਦਯੋ ਤੇਸਞ੍ਚੇਵ ਝਾਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦੀਨਞ੍ਚ ਵਸੇਨ ਪਞ੍ਚਧਾ. ਯਥਾ ਸਮਾਧਿ, ਏਵਂ ਵੀਰਿਯਮ੍ਪਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਤਮ੍ਪਿ ਹਿ ਅਧਿਪਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮਗ੍ਗਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਛਧਾ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ.

‘‘ਵਚਨਵਸੇਨਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਚਤੁਕ੍ਕੇ ਸਹਜਾਤਪਚ੍ਚਯਂ ਧੁਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਦੇਸਨਾ ਪਵਤ੍ਤਾਤਿ ਤੇਸਂ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਅਤ੍ਥੋਤਿ ਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮੋ. ਕਤ੍ਥਚੀਤਿ ਕਿਸ੍ਮਿਞ੍ਚਿ ਵਾਰੇ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਯਥਾਸਕੇਹਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਨ ਨ ਹੋਤਿ. ‘‘ਅਤ੍ਥਤੋ’’ਤਿ ਚ ਪਾਠੋ. ‘‘ਭਵਪਚ੍ਚਯਾ ਜਾਤੀ’’ਤਿਆਦਿ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ, ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਚ ਤਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਸਹਜਾਤਪਚ੍ਚਯਵਸੇਨੇਵ ਪਠਮਚਤੁਕ੍ਕੋ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਨ ਗਹੇਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਨ ਚ ਤਂ ਨ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਇਮਸ੍ਸ ਚ ‘‘ਭਵਪਚ੍ਚਯਾ ਜਾਤੀਤਿਆਦਿ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਪਚ੍ਚਯਵਚਨਮੇਵਾਤਿ ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਵੁਤ੍ਤਪਚ੍ਚਯਵਚਨਮੇਵ ਚ. ਤੇਸਨ੍ਤਿ ਤੇਸਂ ਆਚਰਿਯਾਨਂ. ਅਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਕਥਂ ਪਨ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਸਾਮਞ੍ਞੇਨ…ਪੇ… ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ‘‘ਸਹਜਾਤਸੂਚਕ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਯਥਾਧਿਪ੍ਪੇਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਵਚਨਤੋ ਅਸਿਦ੍ਧਿਮਾਹ, ‘‘ਸਹਜਾਤਤੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਨ ਅਤ੍ਥਾਪਤ੍ਤਿਤੋ. ਅਸਮ੍ਭਵੇ ਹਿ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਤੋ ਸਿਜ੍ਝੇਯ੍ਯ ਵਚਨਤੋ ਵਾ ਅਤ੍ਥਤੋ ਵਾ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਥਸਾਧਨਾਤਿ.

ਅਞ੍ਞਤ੍ਥਾਤਿ ਅਞ੍ਞਸ੍ਮਿਂ ਸੁਤ੍ਤੇ. ਅਤੀਤਦ੍ਧਂ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਾਗਤੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਅਦ੍ਧਤ੍ਤਯਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ. ਤਂਦੇਸਨਾਪਰਿਗ੍ਗਹਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਮਹਾਨਿਦਾਨਦੇਸਨਾਪਰਿਗ੍ਗਹਤ੍ਥਂ. ਸੋ ਚ ਉਭਿਨ੍ਨਂ ਦੇਸਨਾਨਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਸਂਸਨ੍ਦਨਭਾਵਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ. ਏਵਂ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਬੁਦ੍ਧਭਾਸਿਤਾ ਦੇਸਨਾ ਅਞ੍ਞਦਤ੍ਥੁ ਸਂਸਨ੍ਦਤੀਤਿ.

ਇਮਸ੍ਸਾਤਿ ਇਮਸ੍ਸ ਤਤਿਯਵਾਰਸ੍ਸ.

ਅਪਰਾਪੇਕ੍ਖਤਾਯ, ਅਪਰਿਕਿਲਿਟ੍ਠੁਪਪਤ੍ਤਿਤਾਯ, ਅਸੁਚਿਅਮਕ੍ਖਿਤਤਾਯ ਕਾਮਾਵਚਰਦੇਵਾਨਂ, ਸਬ੍ਬੇਸਞ੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਨਂ ਤਥਾ ਉਪਪਜ੍ਜਨਤੋ ਚ ਓਪਪਾਤਿਕਯੋਨਿਯਾ ਪਧਾਨਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਸਙ੍ਗਹਨਿਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨਾਤਿ ਓਪਪਾਤਿਕਯੋਨਿਯਾ ਏਵ ਸਂਸੇਦਜਯੋਨਿਯਾ ਸਙ੍ਗਹਸ੍ਸ ਨਿਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਉਦਾਹਰਣਵਸੇਨ. ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯਸ੍ਸਾਪਿ ਫਸ੍ਸਸ੍ਸ ਸਤਿਪਿ ਪਵਤ੍ਤਿਹੇਤੁਭਾਵੇ ਸੋ ਪਨ ਸਹਜਾਤਾਦਿਪਚ੍ਚਯਭੂਤਸ੍ਸ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਸ੍ਸ ਛਟ੍ਠਾਯਤਨਸ੍ਸ ਵਿਯ ਨ ਸਾਤਿਸਯੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯੋ ਚੇਤ੍ਥ ਪਵਤ੍ਤਕੋ ਨ ਹੋਤੀ’’ਤਿ.

ਕੇਸਞ੍ਚੀਤਿ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਾਯਤਨਾਨਂ ਗਬ੍ਭਸੇਯ੍ਯਕਾਨਂ. ‘‘ਪਚ੍ਛਿਮ…ਪੇ… ਸਦਾ ਸਮ੍ਭਵਤੀ’’ਤਿ ਇਦਂ ਗਬ੍ਭਸੇਯ੍ਯਕਾਨਂ ਵਿਯ ਇਤਰਯੋਨਿਕਾਨਂ ਕਮੇਨ ਆਯਤਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਥਾ ਚਾਹ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ‘‘ਸਹੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਦੀਪਨਤੋ’’ਤਿ.

ਪਚ੍ਚਯਚਤੁਕ੍ਕਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.