੧. ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਭਾਜਨੀਯਂ
ਉਦ੍ਦੇਸਵਾਰਵਣ੍ਣਨਾ
੨੨੫. ‘‘ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਨਿਸ੍ਸਕ੍ਕਂ ਕਿਂ ਲਕ੍ਖਣਂ? ਹੇਤੁਲਕ੍ਖਣਂ. ਯਦਿ ਏਵਂ ਤਂਹੇਤੁਕੋ ਵਿਭਜ੍ਜਵਾਦਿਭਾਵੋ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਨ ਹਿ ਮੋਗ੍ਗਲਿਪੁਤ੍ਤਤਿਸ੍ਸਤ੍ਥੇਰੇਨ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਬੁਦ੍ਧਸਾਵਕਾ ਵਿਭਜ੍ਜਵਾਦਿਨੋ ਅਹੇਸੁਨ੍ਤਿ? ਨਯਿਦਮੇਵਂ. ਤਿਵਿਧੋ ਹਿ ਹੇਤੁ ਞਾਪਕੋ, ਕਾਰਕੋ, ਸਮ੍ਪਾਪਕੋਤਿ. ਤੇਸੁ ਞਾਪਕਹੇਤੁ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਤੇਨ ਮਹਾਥੇਰੇਨ ‘‘ਕਿਂ ਵਾਦੀ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ’’ਤਿ ਪੁਟ੍ਠੇਨ ‘‘ਵਿਭਜ੍ਜਵਾਦੀ, ਮਹਾਰਾਜਾ’’ਤਿ ਤਦਾ ਵੁਤ੍ਤਵਚਨੇਨ ਞਾਯਤਿ ‘‘ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸਾਵਕਾ ਵਿਭਜ੍ਜਵਾਦਿਨੋ’’ਤਿ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ਕਿਂ…ਪੇ… ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ…ਪੇ… ਵਿਭਜ੍ਜਵਾਦਿਨੋ’’ਤਿ. ‘‘ਅਹਞ੍ਹਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਵਿਨਯਾਯ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਮਿ ਰਾਗਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿਂ ਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਨੋ ਚ ਖੋ ਯਂ ਤ੍ਵਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵਦੇਸੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਪਾਰਾ. ੫-੯) ਵੇਰਞ੍ਜਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਭਗਵਤਾ ਵੇਨਯਿਕਾਦਿਭਾਵੋ ਵਿਭਜ੍ਜ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਤਂ ਅਨੁਵਦਨ੍ਤਾ ਸਾਵਕਾਪਿ ਤਥਾ ਵਦਨ੍ਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਤੇ ਹਿ ਵੇਨਯਿਕਾਦਿਭਾਵਂ ਵਿਭਜ੍ਜ ਵਦਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਚੀਵਰਾਦੀਨਨ੍ਤਿ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਸੋਮਨਸ੍ਸਾਦੀਨਂ ਸਙ੍ਗਹੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਤਾਨਿਪਿ ਹਿ ਸੇਵਿਤਬ੍ਬਾਸੇਵਿਤਬ੍ਬਭਾਵੇਨ ਵਿਭਜ੍ਜ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ. ਵਿਭਜ੍ਜਵਾਦਿਪਰਿਸਾ ਵਿਭਜ੍ਜਵਾਦਿਮਣ੍ਡਲਨ੍ਤਿ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਥੇ ਯਥਾ ਤਂ ਓਤਿਣ੍ਣੋ ਨਾਮ ਹੋਤਿ, ਤਂਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਆਚਰਿਯੇ ਅਨਬ੍ਭਾਚਿਕ੍ਖਨ੍ਤੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਕਸਮਯਾਵੋਕ੍ਕਮਾਦਿ ਹਿ ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਤਦੋਤਾਰੋ. ‘‘ਅਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠਾਪਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਅਤ੍ਥਿ ਅਮਗ੍ਗਵਜ੍ਝਾ, ਯਾਯ ਨਿਵੁਤਾ ਖੀਣਾਸਵਾਪਿ ਨਾਮਗੋਤ੍ਤਾਦੀਸੁ ਏਕਚ੍ਚਂ ਨ ਜਾਨਨ੍ਤਿ, ਸਾ ਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੇਸੁਪਿ ਪਵਤ੍ਤਤੀ’’ਤਿ ਨਿਕਾਯਨ੍ਤਰਿਯਾ. ਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਪੁਞ੍ਞਾਨੇਞ੍ਜਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤੀਤਿਆਦਿਂ ਵਦਨ੍ਤੋ’’ਤਿ. ਉਪਲਕ੍ਖਣਞ੍ਹੇਤਂ ਸਹਜਾਤਕੋਟਿਯਾ. ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਅਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤੇਨਪਿ ਞਾਣਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਯਾ ਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠਾ ਪਞ੍ਞਾਤਿ, ਅਚੇਤਸਿਕਂ ਸੀਲਂ, ਅਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਸਙ੍ਖਾਤਂ ਰੂਪਭਾਵਂ ਦੁਸ੍ਸਿਲ੍ਯਨ੍ਤਿ ਏਵਮਾਦਿਂ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਪਰਸਮਯਾਯੂਹਨਂ ਪਰਸਮਯੇ ਬ੍ਯਾਪਾਰਾਪਤ੍ਤਿਯਾ. ਯੋ ਤਤ੍ਥ ਸਕਸਮਯੇਨ ਵਿਰੁਦ੍ਧੋ ਅਤ੍ਥੋ, ਤਸ੍ਸ ਵਾ ਦੀਪਨੇਨ ਸਿਯਾ, ਪਰਸਮਯੇ ਵਾਦਾਰੋਪਨੇਨ ਵਾ. ਤੇਸੁ ਪੁਰਿਮਂ ‘‘ਆਚਰਿਯੇ ਅਨਬ੍ਭਾਚਿਕ੍ਖਨ੍ਤੇਨਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਪਨੀਤਨ੍ਤਿ ਇਤਰਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ‘‘ਪਰਸਮਯਂ…ਪੇ… ਅਨਾਯੂਹਨ੍ਤੇਨਾ’’ਤਿ. ਅਸਮ੍ਪਿਣ੍ਡੇਨ੍ਤੇਨਾਤਿ ਉਪਚਯਤ੍ਥਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਆਯੂਹਨ-ਸਦ੍ਦੋ ਪਨ ਉਪਚਯਤ੍ਥੋ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਕੇਚਿਵਾਦੋ ਨ ਸਾਰਤੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ.
ਤਬ੍ਬਿਪਰਿਯਾਯੇਨਾਤਿ ਯਥਾਵਿਨਯਂ ਅਵਟ੍ਠਾਨੇਨ. ਸਾਵਜ੍ਜਸ੍ਸ ਅਨਵਜ੍ਜਤਾਦੀਪਨਾਦਿਨਾ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਰਂ ਭਿਨ੍ਦਨ੍ਤੋ ਵਿਨਾਸੇਨ੍ਤੋ, ਆਲੋਲ਼ੇਨ੍ਤੋ ਵਾ ਧਮ੍ਮਤਂ ਧਮ੍ਮਸਭਾਵਂ ਵਿਲੋਮੇਤਿ ਵਿਪਰੀਤਤੋ ਦਹਤਿ. ਮਹਾਪਦੇਸੇਤਿ ਮਹਾਅਪਦੇਸੇ, ਬੁਦ੍ਧਾਦਯੋ ਮਹਨ੍ਤੇ ਮਹਨ੍ਤੇ ਅਪਦਿਸਿਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ ਮਹਾਕਾਰਣਾਨਿ. ਮਹਾਪਦੇਸੇਤਿ ਵਾ ਮਹਾਓਕਾਸੇ, ਮਹਨ੍ਤਾਨਿ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪਤਿਟ੍ਠਾਨਟ੍ਠਾਨਾਨੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਵਚਨਤ੍ਥੋ – ਅਪਦਿਸੀਯਤੀਤਿ ਅਪਦੇਸੋ, ਬੁਦ੍ਧੋ ਅਪਦੇਸੋ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਬੁਦ੍ਧਾਪਦੇਸੋ. ਏਸ ਨਯੋ ਸੇਸੇਸੁਪਿ. ਅਤ੍ਥਤੋ ਚਾਯਂ ਮਹਾਪਦੇਸੋ ‘‘ਸਮ੍ਮੁਖਾ ਮੇਤਂ ਭਗਵਤੋ ਸੁਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਕੇਨਚਿ ਆਭਤਸ੍ਸ ‘‘ਧਮ੍ਮੋ’’ਤਿ ਵਾ ‘‘ਅਧਮ੍ਮੋ’’ਤਿ ਵਾ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯਨੇ ਕਾਰਣਂ. ਕਿਂ ਪਨ ਤਨ੍ਤਿ? ਤਸ੍ਸ ਯਥਾਭਤਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤੋਤਰਣਾਦਿ ਏਵ. ਯਦਿ ਏਵਂ ਕਥਂ ਚਤ੍ਤਾਰੋਤਿ? ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਦ੍ਵੇ ਸਮ੍ਪਦਾਯੋ ਭਗਵਾ, ਸਾਵਕਾ ਚ. ਤੇਸੁ ਸਾਵਕਾ ਸਙ੍ਘਗਣਪੁਗ੍ਗਲਵਸੇਨ ਤਿਵਿਧਾ. ਏਵਂ ‘‘ਅਮੁਮ੍ਹਾ ਮਯਾ ਅਯਂ ਧਮ੍ਮੋ ਪਟਿਗ੍ਗਹਿਤੋ’’ਤਿ ਅਪਦਿਸਿਤਬ੍ਬਾਨਂ ਭੇਦੇਨ ਚਤ੍ਤਾਰੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਸਮ੍ਮੁਖਾ ਮੇਤਂ ਭਗਵਤੋ ਸੁਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਨੇਤ੍ਤਿਯਮ੍ਪਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਬੁਦ੍ਧਾਪਦੇਸੋ ਸਙ੍ਘਾਪਦੇਸੋ ਸਮ੍ਬਹੁਲਤ੍ਥੇਰਾਪਦੇਸੋ ਏਕਤ੍ਥੇਰਾਪਦੇਸੋ’’ਤਿ.
ਸੁਤ੍ਤਸੁਤ੍ਤਾਨੁਲੋਮਆਚਰਿਯਵਾਦਅਤ੍ਤਨੋਮਤਿਮਹਾਪਦੇਸੇਤਿ ਏਤ੍ਥ ਤਿਸ੍ਸੋ ਸਙ੍ਗੀਤਿਯੋ ਆਰੁਲ਼੍ਹਾਨਿ ਤੀਣਿ ਪਿਟਕਾਨਿ ਅਤ੍ਥਸੂਚਨਾਦਿਅਤ੍ਥੇਨ ਸੁਤ੍ਤਂ. ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨੁਲੋਮਤੋ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਾ ਏਵ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਮਹਾਪਦੇਸਾ ਸੁਤ੍ਤਾਨੁਲੋਮਂ. ਪਾਲ਼ਿਯਾ ਅਤ੍ਥਗਾਹਣੇਨ ਧਮ੍ਮਤਾਯਂ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪਨਤੋ ਅਟ੍ਠਕਥਾ ਆਚਰਿਯਵਾਦੋ. ਨਯਗ੍ਗਾਹੇਨ ਅਨੁਬੁਦ੍ਧਿਯਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਟਿਭਾਨਂ ਅਤ੍ਤਨੋਮਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਸੁਤ੍ਤਆਚਰਿਯਵਾਦਅਤ੍ਤਨੋਮਤੀਨਮ੍ਪਿ ਕੇਨਚਿ ਆਭਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਾਧਮ੍ਮਾਦਿਭਾਵਵਿਨਿਚ੍ਛਯਨੇ ਕਾਰਣਭਾਵਸਭਾਵਤੋ ਮਹਾਪਦੇਸਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਅਪ੍ਪਟਿਬਾਹਨ੍ਤੋ, ਅਵਿਲੋਮੇਨ੍ਤੋ ਚ. ਤਬ੍ਬਿਪਰਿਯਾਯੇਨ ਅਤਿਧਾਵਤਿ. ਏਕਸ੍ਸ ਪਦਸ੍ਸ ਏਕੇਨ ਪਕਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਵਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸੇਵ ਪੁਨ ਪਕਾਰਨ੍ਤਰੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਵਦਨ੍ਤੋ ਵਾ ਅਪਰੇਹਿ ਪਰਿਯਾਯੇਹਿ ਨਿਦ੍ਦਿਸਤਿ ਨਾਮ ਯਥਾ ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਸ੍ਸ ਯਾਥਾਵਸਰਸਲਕ੍ਖਣਂ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਿਤੁਂ ਨ ਦੇਤੀ’’ਤਿਆਦਿਂ ਵਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ‘‘ਅਯਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਦੁਕ੍ਖਾਦੀਸੁ ਅਞ੍ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾਪਿ ‘‘ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਸ੍ਸ ਏਕਦੇਸੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿਆਦਿਵਚਨਂ. ਅਥ ਵਾ ਹੇਤੁਭਾਵੇਨ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਪੁਨ ਫਲਭਾਵੇਨ ਵਚਨਂ ਤਮੇਵਤ੍ਥਂ ਪੁਨਰਾਵਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਨਿਦ੍ਦਿਸਨਂ ਯਥਾ ‘‘ਵਿਞ੍ਞਾਣਪਚ੍ਚਯਾ ਨਾਮਰੂਪ’’ਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ‘‘ਨਾਮਰੂਪਪਚ੍ਚਯਾ ਸਲ਼ਾਯਤਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵਚਨਂ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਸਬ੍ਬਮੇਤਂ ਭਵਚਕ੍ਕਂ ਕਮ੍ਮਞ੍ਚੇਵ ਵਿਪਾਕੋ ਚ. ਕਿਲੇਸਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕਵਸੇਨ ਤਿਵਿਧ’’ਨ੍ਤਿ ਚ ਆਦਿਨਾ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵਤ੍ਥਸ੍ਸ ਦੁਵਿਧਤਿਵਿਧਾਦਿਵਿਭਾਗਦਸ੍ਸਨਂ ਤਮੇਵਤ੍ਥਂ ਪੁਨਰਾਵਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਨਿਦ੍ਦਿਸਨਨ੍ਤਿ ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.
ਸਤ੍ਤਵੋਹਾਰੋਤਿ ‘‘ਸਤ੍ਤੋ’’ਤਿ ਸਮਞ੍ਞਾ. ਯੇ ਹਿ ਧਮ੍ਮੇ ਸਮੂਹਭੂਤੇ ਸਨ੍ਤਾਨਵਸੇਨ ਵਤ੍ਤਮਾਨੇ ਉਪਾਦਾਯ ਸਤ੍ਤਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਸਾ ਤਤੋ ਅਞ੍ਞਥਾਨਾਞ੍ਞਥਾਅਚ੍ਚਨ੍ਤਾਭਾਵਸਙ੍ਖਾਤੇ ਅਨ੍ਤੇ ਅਨੁਪਗਮ੍ਮ ਯਾਥਾਵਤੋ ਸਙ੍ਗਹਣਂ, ਬੋਧਨਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਤਾਯਂ ਅਕੁਸਲਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਕਰਂ ਦੁਰਭਿਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ. ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਿਕਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਸਙ੍ਖਾਰਾਦਿਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਧਮ੍ਮਂ ਪਤਿ ਹੇਤੁਆਦਿਨਾ ਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਪਚ੍ਚਯਾਕਾਰੋ, ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨਾਤਿ ‘‘ਆਚਰਿਯੇ ਅਨਬ੍ਭਾਚਿਕ੍ਖਨ੍ਤੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ. ਕਾਮਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬਾਪਿ ਅਤ੍ਥਵਣ੍ਣਨਾ ਇਮਿਨਾਵ ਨਯੇਨ ਕਾਤਬ੍ਬਾ, ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਵਣ੍ਣਨਾਯ ਪਨ ਗਰੁਤਰਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਏਵਂ ਵਦਤਿ.
ਪਾਲ਼ਿਧਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਤੇਪਿਟਕਬੁਦ੍ਧਵਚਨਂ. ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਨ੍ਤਿ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਪਾਲ਼ਿਂ.
ਅਤ੍ਥਂ ਕਤ੍ਵਾਤਿ ਹਿਤਂ ਕਤ੍ਵਾ. ਯਥਾਯਂ ਹਿਤਾਵਹੋ ਹੋਤਿ, ਏਵਂ ਕਤ੍ਵਾ. ਅਟ੍ਠਿਂ ਕਤ੍ਵਾਤਿ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਅਤ੍ਥਿਕਂ ਕਤ੍ਵਾ. ਸੁਤਚਿਨ੍ਤਾਮਯਾਦਿਂ ਞਾਣਵਿਸੇਸਂ. ਤਦਙ੍ਗਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਾਦਿਨਾ ਕਿਲੇਸਕ੍ਖਯਵਿਸੇਸਂ.
ਭਵਾਦੀਸੁ ਆਦੀਨਵਪ੍ਪਟਿਚ੍ਛਾਦਨਤੋ, ਬਲਵੂਪਨਿਸ੍ਸਯਤੋ, ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਹੇਤੁਭਾਵਤੋ ਚ ਵਟ੍ਟਸ੍ਸ ਮੂਲਕਾਰਣਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾ. ਵਿਪਾਕਵਟ੍ਟਨਿਮਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਵਟ੍ਟਸ੍ਸ ਕਾਰਣਭੂਤਮ੍ਪਿ ਕਿਲੇਸਵਟ੍ਟਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਮੂਲਕਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਆਦਿਤੋ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤਣ੍ਹਾਪਿ ਹਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਪਟਿਚ੍ਛਾਦਿਤਾਦੀਨਵੇ ਏਵ ਵਿਸਯੇ ਅਸ੍ਸਾਦਾਨੁਪਸ੍ਸਿਨੋ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਨ ਅਞ੍ਞਥਾ. ਮੂਲਾਦਿਦਸ੍ਸਨਸਾਮਞ੍ਞਞ੍ਚਾਤਿ ਵਲ੍ਲਿਯਾ ਮੂਲਮਜ੍ਝਪਰਿਯੋਸਾਨਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਸ੍ਸ ਤਂਦਸ੍ਸਨਸਾਮਞ੍ਞਞ੍ਚ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ, ਸਮਨ੍ਤਚਕ੍ਖੁਨਾ ਸਬ੍ਬਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਤ੍ਤੇਪਿ ਦੇਸਨਾਕਾਲੇ ਦੇਸਨਾਞਾਣਚਕ੍ਖੁਨਾ ਬੋਧੇਤਬ੍ਬਤਾਵਸੇਨ ਏਕਦੇਸਦਸ੍ਸਨਸ੍ਸ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ.
ਦਿਟ੍ਠਿਸਹਿਤਾਯ ਮਾਨਸਹਿਤਾਯ ਵਾ ਤਣ੍ਹਾਯ ‘‘ਅਹ’’ਨ੍ਤਿ, ਇਤਰਾਯ ‘‘ਮਮ’’ਨ੍ਤਿ ਅਭਿਵਦਤੋ. ‘‘ਅਭਿਨਨ੍ਦਨਤੋ’’ਤਿ ਹਿ ਇਮਿਨਾ ਸਪ੍ਪੀਤਿਕਾਯ ਤਣ੍ਹਾਯ ਪਵਤ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸਿਤਾ. ‘‘ਅਭਿਵਦਤੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਤਤੋ ਬਲਵਤਰਾਯ ਦਿਟ੍ਠਿਸਹਿਤਾਯ ਮਾਨਸਹਿਤਾਯ ਵਾ. ‘‘ਅਜ੍ਝੋਸਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਨ ਤਤੋਪਿ ਬਲਵਤਮਾਯ ਦਿਟ੍ਠਿਸਹਿਤਾਯ, ਕੇਵਲਾਯ ਵਾ ਤਣ੍ਹਾਯ ਪਵਤ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸਿਤਾ. ਗਿਲਿਤ੍ਵਾ ਪਰਿਨਿਟ੍ਠਾਪੇਤ੍ਵਾ ਠਾਨਞ੍ਹਿ ਅਜ੍ਝੋਸਾਨਂ. ਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯਨ੍ਤਿ ਤਣ੍ਹਾਪਚ੍ਚਯਂ. ਕਥਂ ਪਨ ਨਨ੍ਦਿਵਚਨੇਨ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਮ੍ਪਿ ਉਪਾਦਾਨਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਨਨ੍ਦਿਤਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਨਨ੍ਦਿਤਾਤਦਵਿਪ੍ਪਯੋਗਤਾਹੀਤਿ ਨਨ੍ਦਿਭਾਵੇਨ ਸਭਾਵਤੋ ਤਣ੍ਹੁਪਾਦਾਨਂ, ਤਾਯ ਨਨ੍ਦਿਯਾ ਤਣ੍ਹਾਯ ਅਵਿਪ੍ਪਯੋਗੇਨ ਅਵਿਨਾਭਾਵੇਨ ਦਿਟ੍ਠੁਪਾਦਾਨਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ‘‘ਦਿਟ੍ਠਾਭਿਨਨ੍ਦਨਭਾਵੇਨਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾਪਿ ਨਨ੍ਦਿਭਾਵਮਾਹ.
ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਪਵਤ੍ਤਿਫਸ੍ਸਾਦਯੋਤਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਂ ਪਵਤ੍ਤੇ ਚ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਫਸ੍ਸਮਨੋਸਞ੍ਚੇਤਨਾਵਿਞ੍ਞਾਣਾਨਿ. ‘‘ਵਿਪਾਕਵਟ੍ਟਭੂਤੇ’’ਤਿ ਚ ਇਦਂ ਪਵਤ੍ਤਵਿਸੇਸਨਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਵਟ੍ਟੂਪਤ੍ਥਮ੍ਭਕਾਤਿ ਵਟ੍ਟਤ੍ਤਯੂਪਨਿਸ੍ਸਯਾ. ਇਤਰੇਤਿ ਅਕਮ੍ਮਜਾ. ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇ ਆਹਾਰਚਤੁਕ੍ਕੇ. ਵਤ੍ਤੁਂ ਵਟ੍ਟਨ੍ਤੀਤਿ ਤਣ੍ਹਾਨਿਦਾਨੂਪਨਿਸ੍ਸਯਤੋ ‘‘ਤਣ੍ਹਾਨਿਦਾਨਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤੁਂ ਯੁਜ੍ਜਨ੍ਤਿ.
ਯਥਾ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੋ ਅਨ੍ਤਦ੍ਵਯਵਜ੍ਜਿਤਮਜ੍ਝਿਮਪਟਿਪਦਾਭਾਵਤੋ ‘‘ਞਾਯੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਏਵਂ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋਪੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਞਾਯੋਤਿ ਮਗ੍ਗੋ, ਸੋਯੇਵ ਵਾ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ’’ਤਿ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਟਿਵੇਧਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ ਅਸਮ੍ਮੋਹਪਟਿਵੇਧੇਨ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ. ਸਂਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਚ ਨਿਮਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਕਤ੍ਤੂਪਚਾਰਵਸੇਨੇਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਯਥਾ ‘‘ਅਰਿਯਭਾਵਕਰਾਨਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਾਨੀ’’ਤਿ. ਪਕਤਿਆਦਯੋ ਹੇਟ੍ਠਾ ਸਚ੍ਚਵਿਭਙ੍ਗੇ ਹੇਤੁਵਿਪ੍ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਕਥਾਯਂ ਦਸ੍ਸਿਤਾ ਏਵ. ਅਕਾਰਣਂ ‘‘ਕਾਰਣ’’ਨ੍ਤਿ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ਕਾਪਿਲਾਦਯੋ. ਨ ਕਿਞ੍ਚਿ ਕਾਰਣਂ ਬੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ਤਂ ਅਞ੍ਞੇ ਬਾਲਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾ. ਇਤਰਾਸਨ੍ਤਿ ਮਜ੍ਝਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਯਾਵ ਪਰਿਯੋਸਾਨਾ ਦੇਸਨਾਦੀਨਂ ਤਿਸ੍ਸਨ੍ਨਂ. ਤਦਤ੍ਥਤਾਸਮ੍ਭਵੇਪੀਤਿ ਯਥਾਸਕੇਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਪਵਤ੍ਤਿਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਤਾਸਮ੍ਭਵੇਪਿ. ਅਤ੍ਥਨ੍ਤਰਸਬ੍ਭਾਵਤੋਤਿ ਪਯੋਜਨਨ੍ਤਰਸਬ੍ਭਾਵਤੋ. ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ ਹਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ (ਵਿਭ. ਅਟ੍ਠ. ੨੨੫) ‘‘ਜਰਾਮਰਣਾਦਿਕਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਨਾ ਅਧਿਗਤਕਾਰਣਸਨ੍ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ. ਆਹਾਰਨਿਦਾਨਵਵਤ੍ਥਾਪਨਾਨੁਸਾਰੇਨ ਯਾਵ ਅਤੀਤਂ ਅਦ੍ਧਾਨਂ ਅਤਿਹਰਿਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਅਤੀਤਦ੍ਧਤੋ ਪਭੁਤਿ ਹੇਤੁਫਲਪਟਿਪਾਟਿਸਨ੍ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ. ਅਨਾਗਤਦ੍ਧਹੇਤੁਸਮੁਟ੍ਠਾਨਤੋ ਪਭੁਤਿ ਅਨਾਗਤਦ੍ਧਸਨ੍ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥ’’ਨ੍ਤਿ ਤਿਸ੍ਸਨ੍ਨਂ ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ ਤੀਣਿ ਪਯੋਜਨਾਨਿ.
ਤਂਤਂਫਲਪਟਿਵੇਧੋਤਿ ਜਾਤਿਆਦੀਨਂ ਜਰਾਮਰਣਾਦਿਤਂਤਂਫਲਾਵਗਮੋ. ਅਨੁਵਿਲੋਕਯਤੋਤਿ ਪੁਰਿਮੇ ਵਿਕਪ੍ਪੇ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਅਨੁਵਿਲੋਕਨਂ, ਦੁਤਿਯੇ ਦੇਸਨਾਨਿਮਿਤ੍ਤਂ. ਕਾਮੁਪਾਦਾਨਭੂਤਾ ਤਣ੍ਹਾ ਮਨੋਸਞ੍ਚੇਤਨਾਹਾਰਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਭਵਸ੍ਸ, ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਨਂ, ਤਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਞ੍ਚ ਸੇਸਾਹਾਰਾਨਂ ਵਿਸੇਸਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਆਹਾਰਤਣ੍ਹਾਦਯੋ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਦ੍ਧਾ’’ਤਿ. ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਯਾਵ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ. ਆਹਾਰਤਣ੍ਹਾਦਯੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਕਮ੍ਮਵਟ੍ਟਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨੇ ਆਹਾਰੇ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਅਦ੍ਧਯੋਜਨਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਨਾਗਤਵਿਪਾਕਵਟ੍ਟਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨੇ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਯੋਜੇਤੁਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਆਹਾਰਾ ਵਾ ਤਣ੍ਹਾਯ ਪਭਾਵੇਤਬ੍ਬਾ ਅਨਾਗਤੋ ਅਦ੍ਧਾ’’ਤਿ. ਪਭਾਵੇਤਬ੍ਬਾਤਿ ਆਯਤਿਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਬ੍ਬਾ. ਯੁਜ੍ਜਤੀਤਿ ਫਲਭੂਤੇ ਆਹਾਰੇ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਤੋ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਤਂਨਿਦਾਨਂ ਤਣ੍ਹਂ ਤਸ੍ਸਾ ਨਿਦਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਫਲਪਰਮ੍ਪਰਾਯ ਕਾਰਣਪਰਮ੍ਪਰਾਯ ਚ ਦਸ੍ਸਨਂ ਤਥਾਬੁਜ੍ਝਨਕਾਨਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਅਜ੍ਝਾਸਯਾਨੁਲੋਮਤੋ, ਧਮ੍ਮਸਭਾਵਾਵਿਲੋਮਨਤੋ ਚ ਯੁਤ੍ਤਿਯਾ ਸਙ੍ਗਯ੍ਹਤਿ. ਯਦਿ ਤਣ੍ਹਾਦਯੋ ਅਤੀਤੋ ਅਦ੍ਧਾ, ਤਣ੍ਹਾਗ੍ਗਹਣੇਨੇਵ ਸਙ੍ਖਾਰਾਵਿਜ੍ਜਾ ਗਹਿਤਾਤਿ ਕਿਮਤ੍ਥਂ ਪੁਨ ਤੇ ਗਹਿਤਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਸਙ੍ਖਾਰਾਵਿਜ੍ਜਾ ਤਤੋਪਿ ਅਤੀਤਤਰੋ ਅਦ੍ਧਾ ਵੁਤ੍ਤੋ ਸਂਸਾਰਸ੍ਸ ਅਨਾਦਿਭਾਵਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਤੀਤਨ੍ਤਿ ਵਾ ਅਤੀਤਤਾਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਅਤੀਤਤਰਮ੍ਪਿ ਸਙ੍ਗਹਿਤਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.
ਪੁਨਬ੍ਭਵਾਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਆਹਾਰਕਾਤਿ ਪੁਨਬ੍ਭਵੂਪਪਤ੍ਤਿਪਚ੍ਚਯਾ. ਇਤਿ ਵਚਨਤੋਤਿ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਵਚਨਸਬ੍ਭਾਵਤੋ. ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਹਾਰੋ ਤਾਵ ਪੁਨਬ੍ਭਵਾਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਯਾ ਹੇਤੁ, ਇਤਰੇ ਪਨ ਕਥਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ…ਪੇ… ਕਬਲ਼ੀਕਾਰਾਹਾਰਸ੍ਸਾ’’ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਆਯਤਿਂ ਪੁਨਬ੍ਭਵਾਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਆਹਾਰਕਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਆਹਾਰਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਸਦ੍ਧਾਦੀਨਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਤਾ ਪਰਿਚ੍ਚਾਗਾਦਿਕਾਲੇ, ਰਾਗਾਦੀਨਂ ਗਧਿਤਸ੍ਸ ਭੋਜਨਾਦਿਕਾਲੇ. ਤੇਨ ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਕਮ੍ਮਵਿਞ੍ਞਾਣਾਯੂਹਨਂ ਦਸ੍ਸਿਤਂ. ਤਸ੍ਮਾਤਿ ਯਸ੍ਮਾ ਆਯਤਿਂ ਪੁਨਬ੍ਭਵਾਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਆਹਾਰਕਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਆਹਾਰਾ ਗਯ੍ਹਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ. ਪੁਰਿਮੋਯੇਵਤ੍ਥੋਤਿ ‘‘ਆਹਾਰਤਣ੍ਹਾਦਯੋ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਦ੍ਧਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਵੁਤ੍ਤਅਤ੍ਥੋ. ਅਤੀਤੇਤਿ ਅਤੀਤੇ ਅਦ੍ਧਨਿ. ਤਤੋ ਪਰਨ੍ਤਿ ਤਤੋ ਅਤੀਤਦ੍ਧਤੋ ਪਰਂ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਅਨਾਗਤੇ ਚ ਅਦ੍ਧਨਿ ‘‘ਸਙ੍ਖਾਰਪਚ੍ਚਯਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ. ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਨਨ੍ਤਿ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਭਵਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤਾਯ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਭੂਤਾਨਂ. ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੇਤੁਨ੍ਤਿ ਏਤਰਹਿ ਵਤ੍ਤਮਾਨਂ ਤਣ੍ਹਾਦਿਕਂ ਆਹਾਰਾਦੀਨਂ ਹੇਤੁਂ.
ਸੁਤ੍ਤਂ ਆਹਰਤਿ ‘‘ਆਸਵਸਮੁਦਯਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਮੁਦਯੋ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੧੦੩). ਵਟ੍ਟਹੇਤੁਨੋਤਿ ਵਿਪਾਕਵਟ੍ਟਹੇਤੁਨੋ, ਸਕਲਵਟ੍ਟਹੇਤੁਨੋ ਵਾ. ਅਕੁਸਲਞ੍ਹਿ ਕਮ੍ਮਂ ਕਮ੍ਮਵਟ੍ਟਸ੍ਸ ਕਿਲੇਸਵਟ੍ਟਸ੍ਸ ਚ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿਯੇਵ. ‘‘ਭਵਤਣ੍ਹਾਯਪਿ ਹੇਤੁਭੂਤਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਕਿਲੇਸਵਟ੍ਟਸ੍ਸਾਪਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਮਾਹ. ਏਵਞ੍ਚੇਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਵਟ੍ਟਸੀਸਾਨਮ੍ਪਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਤਣ੍ਹਾਨਂ ਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯਤਾਦਸ੍ਸਨਾਪਦੇਸੇਨ ਸਬ੍ਬੇਸਮ੍ਪਿ ਸਙ੍ਖਤਧਮ੍ਮਾਨਂ ਹੇਤੁਫਲਪਰਮ੍ਪਰਾਵਿਚ੍ਛੇਦਵੁਤ੍ਤਿਯਾ ਪੁਰਿਮਾਯ ਕੋਟਿਯਾ ਅਪਞ੍ਞਾਯਨਂ ਵਿਭਾਵੇਤਿ.
ਅਵਿਜ੍ਜਂ ਤਣ੍ਹਾ ਅਨੁਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਦੁਕ੍ਖੇ ਤਣ੍ਹਂ ਅਭਿਭਵਿਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਤਤੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਬਲਵਭਾਵਮਾਹ. ਅਵਿਜ੍ਜਾਭਿਭੂਤਾ ਹਿ ਸਤ੍ਤਾ ਸਤਿਪਿ ਤਣ੍ਹਾਪਰਿਤਸ੍ਸਿਤੇ ਏਕਨ੍ਤਾਨਤ੍ਥਸਞ੍ਞਿਤਂ ਅਤ੍ਤਕਿਲਮਥਾਨੁਯੋਗਦੁਕ੍ਖਮਨੁਯੁਞ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਤਣ੍ਹਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਅਨੁਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਸੁਖੇ ਅਵਿਜ੍ਜਂ ਅਭਿਭਵਿਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਤਤੋ ਤਣ੍ਹਾਯ ਬਲਵਭਾਵਮਾਹ. ਯਦਿਪਿ ਸਾਵਜ੍ਜਸੁਖਾਨੁਭਵੇ ਬਲਵਤੀਯੇਵ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਆਦੀਨਵਂ ਪਟਿਚ੍ਛਾਦੇਨ੍ਤੀ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਤਣ੍ਹਾ ਪਨ ਤਤੋਪਿ ਬਲਵਤਰਤਾਯ ਸਤ੍ਤੇ ਵਿਪੁਲਾਨਤ੍ਥਸਞ੍ਹਿਤੇ ਅਨਰਿਯੇ ਸੁਖੇ ਨਿਯੋਜੇਤੀਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਤਦਨੁਵਤ੍ਤਨਂ ਵੁਤ੍ਤਂ.
ਆਯਤਨਛਕ੍ਕਂ ਵਾ ਕਾਯੋਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਚਕ੍ਖਾਦਿਨਿਸ੍ਸਯੇ ਸੇਸਧਮ੍ਮੇਤਿ ਚਕ੍ਖਾਦਿਨਿਸ੍ਸਯਭੂਤੇ, ਤਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧੇ ਚ ਸਸਨ੍ਤਾਨਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨੇ ਧਮ੍ਮੇ. ਚਕ੍ਖਾਦਿਨਿਸ੍ਸਿਤੇ ਏਵ ਕਤ੍ਵਾਤਿ ਚਕ੍ਖਾਦਿਗ੍ਗਹਣੇਨੇਵ ਗਹਿਤੇ ਕਤ੍ਵਾ. ਚਕ੍ਖਾਦਿਕਾਯਨ੍ਤਿ ਚਕ੍ਖਾਦਿਧਮ੍ਮਸਮੂਹਂ ਪਰੇਸਂ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਂ. ਫਸ੍ਸੇਨ ਫੁਟ੍ਠੋਤਿ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਫੁਸਨ੍ਤੇਨ ਵਿਯ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇਨ ਸੁਖਵੇਦਨਿਯੇਨ, ਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨਿਯੇਨ ਚ ਫਸ੍ਸੇਨ ਫੁਟ੍ਠੋ. ਫਸ੍ਸੇ ਹਿ ਤਥਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਤਂਸਮਙ੍ਗੀਪੁਗ੍ਗਲੋ ਫੁਟ੍ਠੋਤਿ ਵੋਹਾਰੋ ਹੋਤੀਤਿ.
ਯਥਾ ਸਲ਼ਾਯਤਨਾਨਿ ਫਸ੍ਸਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਪਚ੍ਚਯੋ, ਏਵਂ ਵੇਦਨਾਯਪੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਸਲ਼ਾਯਤਨਾਨਂ ਵੇਦਨਾਯ ਵਿਸੇਸਪਚ੍ਚਯਭਾਵ’’ਨ੍ਤਿ ਆਹ. ਤਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਨ੍ਤਿ ਸਲ਼ਾਯਤਨਨਿਸ੍ਸਿਤਂ. ਅਤੀਤਦ੍ਧਾਵਿਜ੍ਜਾਤਣ੍ਹਾਮੂਲਕੋਤਿ ਅਤੀਤਦ੍ਧਭੂਤਅਵਿਜ੍ਜਾਤਣ੍ਹਾਮੂਲਕੋ. ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਕਾਯੂਪਗੋਤਿ ਉਭਯਤ੍ਥਾਪਿ ਕਾਯਸਦ੍ਦੇਨ ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਕ੍ਖਨ੍ਧਪਞ੍ਚਕੋ ਗਹਿਤੋ. ਤਦੁਪਗਤਾ ਉਪਪਜ੍ਜਨਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਗ੍ਗਹਣਂ. ਉਭਯਮੂਲੋਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਤਣ੍ਹਾਮੂਲੋ.
ਅਨਭਿਸਮਯਭੂਤਤ੍ਤਾਤਿ ਅਭਿਸਮਯਸ੍ਸ ਪਟਿਪਕ੍ਖਭੂਤਤ੍ਤਾ. ਅਵਿਜ੍ਜਾਯਾਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਸਤਿ.
ਗਹਣਨ੍ਤਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਤਂ. ਤਸ੍ਮਾਤਿ ਯਸ੍ਮਾ ਸਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰਸਦ੍ਦੇਨ ਆਗਤਸਙ੍ਖਾਰਤ੍ਤੇਪਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਪਧਾਨਤਾਯ ਵਿਸੁਂ ਵੁਤ੍ਤਾ ਗੋਬਲੀਬਦ੍ਦਞਾਯੇਨ, ਤਸ੍ਮਾ. ਤਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪੀਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰਸਦ੍ਦੇਨ ਆਗਤਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਅਭਿਸਙ੍ਖਰਣਕਸਙ੍ਖਾਰਂ ਵਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਅਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਇਤਰੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਉਦ੍ਧਰਣੁਦ੍ਧਰਿਤਬ੍ਬਤਾਦ੍ਵਯਂ ਅਸਙ੍ਕਰਤੋ ਦਸ੍ਸਿਤਂ ਹੋਤਿ. ‘‘ਇਧ ਵਣ੍ਣੇਤਬ੍ਬਭਾਵੇਨਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਸਤਿਪਿ ਸਙ੍ਖਾਰਸਦ੍ਦੇਨ ਆਗਤਸਙ੍ਖਾਰਭਾਵੇ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਮੇਵ ਪਧਾਨਭਾਵਂ ਉਲ੍ਲਿਙ੍ਗੇਤਿ. ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ’’ਤਿ ਤਦੇਕਦੇਸੋ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਥਵਿਕਪ੍ਪੇ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਨਵਸੇਨ ਸਙ੍ਖਾਰਸਦ੍ਦੇਨ ਆਗਤਸਙ੍ਖਾਰੇਹਿ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾਪਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਇਧ ਵਣ੍ਣੇਤਬ੍ਬਭਾਵੇਨ ਪਧਾਨਾਤਿ ਵਿਸੁਂ ਗਹਿਤਾ, ਪੁਰਿਮਸ੍ਮਿਂ ਤੇ ਵਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾਤਿ ਅਯਂ ਵਿਸੇਸੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਵਣ੍ਣੇਤਬ੍ਬਸਬ੍ਬਸਙ੍ਗਹਣਵਸੇਨ ਦੁਵਿਧਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ’’ਤਿ. ਸਾਮਞ੍ਞਤੋ ਸਙ੍ਗਯ੍ਹਮਾਨਮ੍ਪਿ ਪਧਾਨਭਾਵਜੋਤਨਤ੍ਥਂ ਵਿਸੁਂ ਗਯ੍ਹਤਿ ਯਥਾ ਤਂ ‘‘ਪੁਞ੍ਞਞਾਣਸਮ੍ਭਾਰਾ’’ਤਿ.
ਯੇਨ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਧਮ੍ਮਾ ‘‘ਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਆਯੂਹਨਂ, ਕਿਂ ਪਨ ਤਨ੍ਤਿ? ਅਨੁਪਚ੍ਛਿਨ੍ਨਤਣ੍ਹਾਵਿਜ੍ਜਾਮਾਨੇ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਸਬ੍ਯਾਪਾਰਤਾ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਪਟਿਸਨ੍ਧਿ…ਪੇ… ਆਯੂਹਨਰਸਾ’’ਤਿ. ਚੇਤਨਾਪਧਾਨਤ੍ਤਾ ਪਨ ਤਸ੍ਸ ਚੇਤਨਾਕਿਚ੍ਚਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਰਾਸਿਕਰਣਂ, ਆਯੂਹਨਨ੍ਤਿ ਚ ਰਾਸਿਭੂਤਸ੍ਸ ਰੂਪਾਰੂਪਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਫਲਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨਤੋ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਅਨਾਰਮ੍ਮਣਤਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤਤਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਅਬ੍ਯਾਕਤਸ੍ਸੇਵ ਅਨਾਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨੀ ਅਨਾਰਮ੍ਮਣਤਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਆਯਤਨਂ, ਘਟਨਨ੍ਤਿ ਚ ਤਂਤਂਦ੍ਵਾਰਿਕਧਮ੍ਮਪ੍ਪਵਤ੍ਤਨਮੇਵ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.
ਅਨਨੁਬੋਧਾਦਯੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਦਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਆਗਤਾ. ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਦਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇਨ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਤਿ ਇਤ੍ਥਿਲਿਙ੍ਗਨਿਦ੍ਦੇਸੋ. ਅਸਣ੍ਠਾਨਤ੍ਤਾਤਿ ਅਵਿਗ੍ਗਹਤ੍ਤਾ.
ਸੋਕਾਦੀਨਂ ਸਬ੍ਭਾਵਾਤਿ ‘‘ਜਾਤਿਪਚ੍ਚਯਾ ਜਰਾਮਰਣ’’ਨ੍ਤਿ ਅਨਿਟ੍ਠਾਪੇਤ੍ਵਾ ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਸੋਕਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਂ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤ੍ਤਾ ਤੇਸਂ ਵਸੇਨ ਅਙ੍ਗਬਹੁਤ੍ਤਪ੍ਪਸਙ੍ਗੇ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਙ੍ਗਾਨਂ ਬਹੁਭਾਵੇ ਆਪਨ੍ਨੇ. ਦ੍ਵਾਦਸੇਵਾਤਿ ਕਥਂ ਦ੍ਵਾਦਸੇਵ, ਨਨੁ ਸੋਕਾਦਯੋਪਿ ਧਮ੍ਮਨ੍ਤਰਭੂਤਾ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਦੇਸਨਾਯਂ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ? ਸਚ੍ਚਂ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਨ ਪਨ ਅਙ੍ਗਨ੍ਤਰਭਾਵੇਨਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਨ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਫਲੇਨਾਤਿ ਫਲਭੂਤੇਨ ਜਰਾਮਰਣਙ੍ਗਸਙ੍ਗਹਿਤੇਨ ਸੋਕਾਦਿਨਾ. ਮੂਲਙ੍ਗਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਨ੍ਤਿ ਇਮਾਯ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਦੇਸਨਾਯ ਮੂਲਭੂਤਂ ਅਵਿਜ੍ਜਙ੍ਗਂ ਸੋਚਨਾਦੀਹਿ ਸਮ੍ਮੋਹਾਪਤ੍ਤਿਕਥਨੇਨ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਤੇ ਸੋਕਾਦਯੋ ਵੁਤ੍ਤਾ ਭਵਚਕ੍ਕਸ੍ਸ ਅਵਿਚ੍ਛੇਦਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ. ਜਰਾਮਰਣਂ ਕਾਰਣਂ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਜਰਾਮਰਣਕਾਰਣਾ, ਸੋਕਾਦਯੋ, ਤਬ੍ਭਾਵੋ ਜਰਾਮਰਣਕਾਰਣਤਾ. ਜਰਾਮਰਣਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਜਰਾਮਰਣਨਿਮਿਤ੍ਤਂ. ਤਂ ਤਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਤਨ੍ਤਿ ਸੁਤ੍ਤਂ. ਤਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਂ ਸੋਕਾਦੀਨਂ. ਤਤੋ ਪਰਾਯਾਤਿ ਅਨਾਗਤੇ ਦੁਤਿਯਤ੍ਤਭਾਵਤੋ ਪਰਾਯ ਤਤਿਯਤ੍ਤਭਾਵਾਦੀਸੁ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਾ. ਹੇਤੁਹੇਤੁਭੂਤਾਤਿ ਕਾਰਣਸ੍ਸ ਕਾਰਣਭੂਤਾ. ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਾ ਹਿ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਕਾਰਣਂ, ਤੇਸਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾ. ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ‘‘ਅਸ੍ਸੁਤਵਾ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨, ੧੭; ਸਂ. ਨਿ. ੨.੬੧; ਧ. ਸ. ੧੦੦੭) ਇਮਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵਦਤਿ. ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਸੋਕਾਦੀਨਂ ਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸਿਤਾ ਅਸ੍ਸੁਤਵਤਾਯ ਅਵਿਜ੍ਜਾਭਿਭਵਨਦੀਪਨਿਯਾ ਤਦੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਵਚਨਤੋ. ‘‘ਨ ਸੋਕਾਦੀਨਂ ਬਾਲਸ੍ਸ ਜਰਾਮਰਣਨਿਮਿਤ੍ਤਤਾਮਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਾਧਕਂ ਸੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਮਤ੍ਥਂ ਪਾਕਟਂ ਕਾਤੁਂ ‘‘ਨ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤੇਨ ਨ ਚ ਜਰਾਮਰਣਨਿਮਿਤ੍ਤਮੇਵ ਦੁਕ੍ਖਂ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਅਥ ਖੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾਨਿਮਿਤ੍ਤਮ੍ਪੇਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਏਵਂ ਜਰਾਮਰਣੇਨ ਸੋਕਾਦੀਨਂ ਏਕਸਙ੍ਖੇਪਂ ਕਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਾਦਸੇਵ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਙ੍ਗਾਨਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ.
ਕਸ੍ਮਾ ਪਨੇਤ੍ਥ ਜਰਾਮਰਣਨ੍ਤਾ ਏਵ ਦੇਸਨਾ ਕਤਾ, ਕਿਂ ਤਤੋ ਪਰਾ ਪਵਤ੍ਤਿ ਨਤ੍ਥੀਤਿ? ਨੋ ਨਤ੍ਥਿ, ਅਪ੍ਪਹੀਨਕਿਲੇਸਸ੍ਸ ਹਿ ਕਮ੍ਮਤੋ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦਿਪਰਿਯੋਸਾਨਭੂਤਾਯ ਚ ਚੁਤਿਯਾ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਪਾਤੁਭਾਵੋਤਿ ਪਵਤ੍ਤਿਤਦੁਪਰਮਭੂਤਂ ਜਰਾਮਰਣਂ ਪੁਨਬ੍ਭਵਾਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਂ. ਤਂ ਪਨ ਕਮ੍ਮੂਪਪਤ੍ਤਿਭਵਤੋ ਜਾਤਿਯਾ ਦਸ੍ਸਿਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਭਵਪਚ੍ਚਯਾ ਜਾਤੀ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾਵ ਪਕਾਸਿਤਨ੍ਤਿ ਨ ਪੁਨ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਨ ਤਤੋ ਪਰਂ ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਅਭਾਵਤੋ. ਏਕਕਮ੍ਮਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਸਨ੍ਤਾਨਸ੍ਸ ਜਰਾਮਰਣਂ ਪਰਿਯੋਸਾਨਂ. ਸਤਿ ਕਿਲੇਸਵਟ੍ਟੇ ਕਮ੍ਮੁਨਾ ਤਤੋ ਪੁਨਬ੍ਭਵੂਪਪਤ੍ਤਿ, ਅਸਤਿ ਪਨ ਤਸ੍ਮਿਂ ‘‘ਏਸੇਵਨ੍ਤੋ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਜਰਾਮਰਣਪਰਿਯੋਸਾਨਾਵ ਦੇਸਨਾ ਕਤਾ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਨ ਅਮਰਣਾ ਜਰਾ ਅਤ੍ਥਿ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਮਨ੍ਤਾਨਂ ਪਾਕਾਨਨ੍ਤਰਭੇਦਤੋ, ਨ ਚਾਜਰਂ ਮਰਣਂ ਅਪਾਕਭੇਦਾਭਾਵਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਦੁਭਯਮੇਕਮਙ੍ਗਂ ਕਤਂ, ਨ ਨਾਮਰੂਪਂ ਵਿਯ ਉਭਯਟ੍ਠਾਨੇ ਏਕਜ੍ਝਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ, ਸਲ਼ਾਯਤਨਂ ਵਿਯ ਵਾ ਆਯਤਨਭਾਵੇਨ ਕਿਚ੍ਚਸਮਤਾਯ. ਯਾ ਪਨਾਯਂ ਓਸਾਨਂ ਗਤਾ ਪੁਨਬ੍ਭਵਾਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ ਦੀਪਿਤਾ, ਤਾਯ ‘‘ਵਿਞ੍ਞਾਣਪਚ੍ਚਯਾ ਨਾਮਰੂਪ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ, ਕਿਲੇਸਕਮ੍ਮਾਭਾਵੇ ਤਦਭਾਵਤੋ ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦਿ ਏਵ ਵਾ ਅਤ੍ਥਤੋ ਪਕਾਸਿਤੋ ਹੋਤੀਤਿ ਵਟ੍ਟਤ੍ਤਯਸ੍ਸ ਅਨਵਟ੍ਠਾਨੇਨ ਪਰਿਬ੍ਭਮਨਂ ਦਸ੍ਸਿਤਂ ਹੋਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਜਰਾਗਹਣੇਨ ਪਰਿਪਕ੍ਕਪਰਿਪਕ੍ਕਤਰਾਦਿਕ੍ਕਮੇਨ ਵਤ੍ਤਮਾਨਂ ਨਾਮਰੂਪਾਦਿ, ਸੋਕਾਦਿ ਚ ਗਯ੍ਹਤਿ, ਤਥਾਸ੍ਸ ਪਰਿਪਾਕਕਾਲਵਤ੍ਤਿਨੀ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਚ. ਯਥਾਹ –
‘‘ਸ ਖੋ ਸੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕੁਮਾਰੋ ਵੁਦ੍ਧਿਮਨ੍ਵਾਯ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਪਰਿਪਾਕਮਨ੍ਵਾਯ ਪਞ੍ਚਹਿ ਕਾਮਗੁਣੇਹਿ ਸਮਪ੍ਪਿਤੋ ਸਮਙ੍ਗੀਭੂਤੋ ਪਰਿਚਾਰੇਤਿ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੇਹਿ ਰੂਪੇਹਿ…ਪੇ… ਕਾਯਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੇਹਿ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬੇਹਿ…ਪੇ… ਰਜਨੀਯੇਹਿ. ਸੋ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਰੂਪਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਪਿਯਰੂਪੇ ਰੂਪੇ ਸਾਰਜ੍ਜਤਿ, ਅਪ੍ਪਿਯਰੂਪੇ ਰੂਪੇ ਬ੍ਯਾਪਜ੍ਜਤਿ, ਅਨੁਪਟ੍ਠਿਤਕਾਯਸਤਿ ਚ ਵਿਹਰਤਿ ਪਰਿਤ੍ਤਚੇਤਸੋ, ਤਞ੍ਚ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਾਤਿ, ਯਤ੍ਥਸ੍ਸ ਤੇ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਪਰਿਸੇਸਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੪੦੮).
ਏਤ੍ਥ ਹਿ ਪਰਿਪਕ੍ਕਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਛਸੁ ਦ੍ਵਾਰੇਸੁ ਸਰਾਗਾਦਿਗ੍ਗਹਣੇਨ ਤਦਵਿਨਾਭਾਵਿਤਾਯ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯਾ ਅਪ੍ਪਜਾਨਨੇ ਚ ਸੋਕਾਦੀਨਂ ਪਚ੍ਚਯਭੂਤਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਪਕਾਸਿਤਾ. ਅਪਿਚ ‘‘ਪਿਯਪ੍ਪਭਵਾ ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਾ’’ਤਿ ਵਚਨਤੋ ਕਾਮਾਸਵਭਵਾਸਵੇਹਿ, ‘‘ਤਸ੍ਸ ‘ਅਹਂ ਰੂਪਂ, ਮਮ ਰੂਪਨ੍ਤਿ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਟ੍ਠਾਯਿਨੋ…ਪੇ… ਰੂਪਵਿਪਰਿਣਾਮਞ੍ਞਥਾਭਾਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਾ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੧) ਵਚਨਤੋ ਦਿਟ੍ਠਾਸਵਤੋ, ‘‘ਅਸ੍ਸੁਤਵਾ’’ਤਿਆਦਿਵਚਨਤੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਵਤੋ ਸੋਕਾਦੀਨਂ ਪਵਤ੍ਤਿ ਦੀਪਿਤਾਤਿ ਤੇਸਂ ਹੇਤੁਤਾਯ ਤਗ੍ਗਹਣੇਨ ਗਹਿਤਾ ਆਸਵਾ. ਤੇਸਂ ਸਯਞ੍ਚ ਜਰਾਸਭਾਵਤਾਯ ਜਰਾਗਹਣੇਨ ਗਯ੍ਹਨ੍ਤਿ, ਤਤੋ ਚ ‘‘ਆਸਵਸਮੁਦਯਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਮੁਦਯੋ’’ਤਿ ਵਚਨਤੋ ਆਸਵਨਿਮਿਤ੍ਤਾਯ ਚ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਜਰਾਗਹਣੇਨ ਗਹਣਂ. ਤਤੋ ਚ ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ’’ਤਿ ਆਵਟ੍ਟਤਿ ਭਵਚਕ੍ਕਂ. ਅਪਿਚ ‘‘ਸਙ੍ਖਾਰਪਚ੍ਚਯਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਭਵਪਚ੍ਚਯਾ ਜਾਤੀ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤੇਨਪਿ ਭਵਚਕ੍ਕਸ੍ਸ ਅਨਵਟ੍ਠਾਨਤੋ ਪਰਿਬ੍ਭਮਨਂ ਦਸ੍ਸਿਤਂ. ਏਤ੍ਥ ਹਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਅਵਿਜ੍ਜਾਨਿਵੁਤਸ੍ਸ ਪੁਨਬ੍ਭਵੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ, ਜਾਤਿਯਾ ਤਣ੍ਹਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸ, ਉਭਯਤ੍ਥ ਉਭਿਨ੍ਨਂ ਅਨੁਵਤ੍ਤਮਾਨਤ੍ਤਾਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਤਣ੍ਹਾਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਭਵਚਕ੍ਕਂ ਅਨਵਟ੍ਠਾਨਤੋ ਪਰਿਬ੍ਭਮਤੀਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਦੀਪਿਤੋਤਿ ਜਰਾਮਰਣਨ੍ਤਾਪਿ ਦੇਸਨਾ ਨ ਤਤੋ ਪਰਂ ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਅਭਾਵਂ ਸੂਚੇਤਿ ਅਤਦਤ੍ਥਤ੍ਤਾ, ਨ ਚ ਪਚ੍ਚਯਨ੍ਤਰਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਮੇਵ ਪੁਨ ਵਚਨਨ੍ਤਿ ਸਕ੍ਕਾ ਵਿਞ੍ਞਾਤੁਂ ਏਕਤ੍ਰੇਵ ਤਦੁਭਯਦੇਸਨਾਯ ਤਸ੍ਸ ਸਿਦ੍ਧਤ੍ਤਾ. ਤਥਾ ਯਂ ਕਮ੍ਮਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਹੇਤੁਕਂ, ਤਂ ਤਣ੍ਹਾਹੇਤੁਕਮ੍ਪਿ. ਯਂ ਤਣ੍ਹਾਹੇਤੁਕਂ, ਤਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਹੇਤੁਕਮ੍ਪਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਕਸ੍ਮਾ? ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਭਵਮੂਲਾਨਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਾਵਿਰਹਤੋ. ਯਥਾ ਹਿ ਤਣ੍ਹਾਪਚ੍ਚਯਾ ਕਾਮੁਪਾਦਾਨਹੇਤੁਕਂ ਕਮ੍ਮਭਵਸਙ੍ਖਾਰਂ ਵਦਨ੍ਤੋ ਨ ਵਿਨਾ ਭਵਤਣ੍ਹਾਯ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤਥਾ ਤਮੇਵ ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਂ ਦੇਸੇਨ੍ਤੋ ਨ ਅਨ੍ਤਰੇਨ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਭਵਤਣ੍ਹਾ ਕਮ੍ਮਭਵਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋਤਿ. ਤਤੋ ਚ ਪੁਬ੍ਬੇ ਪਵਤ੍ਤਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਿਪਚ੍ਚਯਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾਦਯੋ, ਤਣ੍ਹੁਪਾਦਾਨਾਦਿਪਚ੍ਚਯਾ ਭਵਾਦਯੋ ਚ, ਤਥਾ ਤਣ੍ਹਾਹੇਤੁਉਪਾਦਾਨਪਚ੍ਚਯਾ ਭਵੋ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ, ਭਵਪਚ੍ਚਯਾ ਜਾਤਿ, ਸਙ੍ਖਾਰਪਚ੍ਚਯਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਜਾਤਿਪਚ੍ਚਯਾ ਜਰਾਮਰਣਂ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦਿਪਚ੍ਚਯਾਨਾਮਰੂਪਾਦੀਤਿ ਏਵਮੇਤੇਸਂ ਅਙ੍ਗਾਨਂ ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ ਹੋਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.
ਉਦ੍ਦੇਸਵਾਰਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਦਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੨੨੬. ਪਿਤਾ ਕਥੀਯਤੀਤਿ ਅਸੁਕੋ ਅਸੁਕਸ੍ਸ ਪਿਤਾਤਿ ਪਿਤੁਭਾਵੇਨ ਕਥੀਯਤਿ. ਕਥਿਯਮਾਨੋ ਚ ਅਸਨ੍ਦੇਹਤ੍ਥਂ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਮਿਤ੍ਤਦਤ੍ਤੇਹਿ ਵਿਸੇਸੇਤ੍ਵਾ ਕਥੀਯਤੀਤਿ ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਦੀਘੋ…ਪੇ… ਦਤ੍ਤੋ’’ਤਿ.
ਯਾਥਾਵੋਤਿ ਅਵਿਪਰੀਤੋ. ਕਿਚ੍ਚਜਾਤਿਤੋਤਿ ਪਟਿਚ੍ਛਾਦਨਕਿਚ੍ਚਤੋ, ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਟ੍ਠਾਨਤੋ ਚ.
ਗਹਣਕਾਰਣਵਸੇਨਾਤਿ ਗਹਣਸ੍ਸ ਕਾਰਣਭਾਵਵਸੇਨ. ਅਞ੍ਞਸੇਤਾਦੀਨਂ ਨਿਵਤ੍ਤਕਾਨੀਤਿ ਪਦਂ ਆਨੇਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ.
ਛਾਦੇਨ੍ਤਿਯਾਤਿ ਛਾਦਨਾਕਾਰੇਨ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿਯਾ. ਤਥਾ ਪਵਤ੍ਤਨਹੇਤੁ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਦੁਕ੍ਖਾਰਮ੍ਮਣਾ ਹੋਨ੍ਤਿ.
ਤਸ੍ਮਾਤਿ ਸਭਾਵਤੋ ਅਗਮ੍ਭੀਰਤ੍ਤਾ ਤੇਸਂ ਦੁਦ੍ਦਸਭਾਵਕਰਣੀ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਤਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਇਤਰੇਸਨ੍ਤਿ ਨਿਰੋਧਮਗ੍ਗਾਨਂ. ਸਮਾਨੇਪਿ ਪਣੀਤਅਸਂਕਿਲੇਸਿਕਾਦਿਭਾਵੇ ਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯਤੋ ਅਪ੍ਪਚ੍ਚਯਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਮਗ੍ਗਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.
ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਦਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਸਙ੍ਖਾਰਪਦਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
‘‘ਸੋਧੇਤਿ ਅਪੁਞ੍ਞਫਲਤੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪੁਞ੍ਞਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕਦੁਕ੍ਖਵਿਵਿਤ੍ਤਤਂ ਆਹ, ‘‘ਦੁਕ੍ਖਤੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਚੇਤੋਦੁਕ੍ਖਵਿਵਿਤ੍ਤਤਂ, ‘‘ਸਂਕਿਲੇਸਤੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਕਿਲੇਸਦੁਕ੍ਖਵਿਵਿਤ੍ਤਤਂ. ‘‘ਅਪੁਞ੍ਞਫਲਤੋ’’ਤਿ ਵਾ ਇਮਿਨਾ ਪੁਞ੍ਞਸ੍ਸ ਆਯਤਿਂ ਹਿਤਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ‘‘ਦੁਕ੍ਖਸਂਕਿਲੇਸਤੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਵਤ੍ਤਿਹਿਤਤਂ ਪਵਤ੍ਤਿਸੁਖਤਞ੍ਚ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤਂਨਿਪ੍ਫਾਦਨੇਨਾਤਿ ਹਿਤਸੁਖਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨੇਨ. ਪੁਜ੍ਜਭਵਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕੋ ਪੁਜ੍ਜਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕੋ.
‘‘ਏਵਮਿਦਂ ਪੁਞ੍ਞਂ ਪਵਡ੍ਢਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਪੁਞ੍ਞਫਲਮ੍ਪਿ ਪੁਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਪੁਞ੍ਞੁਪਗਨ੍ਤਿ ਭਵਸਮ੍ਪਤ੍ਤੁਪਗ’’ਨ੍ਤਿ.
ਆਦਿਭਾਵਨਾਤਿ ‘‘ਪਥਵੀ ਪਥਵੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਕਸਿਣੇਸੁ ਪਵਤ੍ਤਭਾਵਨਾ. ਪਥਵੀ ਪਥਵੀਤਿ ਵਾ ਏਤ੍ਥ ਇਤਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਆਦਿਅਤ੍ਥੋ, ਪਕਾਰਤ੍ਥੋ ਵਾ. ਤੇਨ ਇਤਰਕਸਿਣਾਨਂ ਗਹਣਂ. ਆਦਿਭਾਵਨਾਤਿਆਦਿਭੂਤਾ ਭਾਵਨਾ. ਸਾ ਹਿ ‘‘ਪਰਿਕਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਮਣ੍ਡਲਕਰਣਂ ਕਸਿਣਮਣ੍ਡਲਕਰਣਂ.
ਦਾਨਵਸੇਨਾਤਿ ਦੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮਪਰਿਚ੍ਚਾਗਵਸੇਨ. ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਦਾਨਂ ਦਿਯ੍ਯਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ. ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤੇਸੁ ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕੇਸੁ. ਦਾਨਂ ਆਰਬ੍ਭਾਤਿ ਤੇਹਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਯਮਾਨਂ ਪਰਿਚ੍ਚਾਗਂ ਉਦ੍ਦਿਸ੍ਸ. ਯਥਾ ਵਾ ਸੋ ਨਿਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਥਾ ਠਪੇਤ੍ਵਾ. ਅਧਿਕਿਚ੍ਚਾਤਿ ਤਸ੍ਸੇਵ ਵੇਵਚਨਂ. ਯਥਾ ਵਾ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੇਹਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਯਮਾਨਾ ਦਾਨਕਿਰਿਯਾ ਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਅਧਿਕਤਂ ਪਾਪੁਣਾਤਿ, ਤਥਾ ਕਤ੍ਵਾ. ਚੇਤਨਾਵਸੇਨੇਵ ਹਿ ਦਾਨਾਦਿਕਮ੍ਮਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿ. ਇਤਰੇਸੂਤਿ ‘‘ਸੀਲਂ ਆਰਬ੍ਭਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ.
ਅਸਰਿਕ੍ਖਕਮ੍ਪੀਤਿ ਅਤ੍ਤਨਾ ਅਸਦਿਸਮ੍ਪਿ ਕਟਤ੍ਤਾਰੂਪਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਵਿਨਾਪਿ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਵਿਪਾਕੇਨ. ਰੂਪਤਣ੍ਹਾਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸਾਤਿ ‘‘ਰੂਪਤਣ੍ਹਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਰੂਪਤਣ੍ਹਮਾਹ. ਗੁਞ੍ਜਨ੍ਤਿ ਗੁਞ੍ਜਫਲਪਰਿਮਾਣਂ ਧਾਰਣੀਯਵਤ੍ਥੁਂ. ਤਥਾ ਤਣ੍ਡੁਲਂ.
‘‘ਵਚਨਵਿਸੇਸਮਤ੍ਤਮੇਵਾ’’ਤਿ ਅਤ੍ਥਵਿਸੇਸਾਭਾਵੋ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥਵਿਸੇਸਾਭਾਵਮਾਹ ‘‘ਕਾਯਦ੍ਵਾਰੇ ਪਵਤ੍ਤਿ ਏਵ ਹਿ ਆਦਾਨਾਦਿਪਾਪਨਾ’’ਤਿ. ਪੁਰਿਮੇਨਾਤਿ ‘‘ਕਾਯਦ੍ਵਾਰੇ ਪਵਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ. ਤਞ੍ਹਿ ਪਵਤ੍ਤਿਮਤ੍ਤਕਥਨਤੋ ਦ੍ਵਾਰੂਪਲਕ੍ਖਣਂ ਹੋਤਿ. ਪਚ੍ਛਿਮੇਨਾਤਿ ‘‘ਆਦਾਨਾ’’ਦਿਵਚਨੇਨ.
ਕਾਯਵਚੀਸਙ੍ਖਾਰਗ੍ਗਹਣੇਤਿ ਉਦ੍ਦੇਸਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ. ਕਾਯਵਚੀਸਞ੍ਚੇਤਨਾਗਹਣੇਤਿ ਨਿਦ੍ਦੇਸਂ. ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸਾਤਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ. ਸਹਜਾਤਸ੍ਸ ਪਨ ਅਨਨ੍ਤਰਸ੍ਸ ਚ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿਯੇਵ. ‘‘ਕੁਸਲਾ ਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਾ ਚਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਸੇਕ੍ਖਪੁਥੁਜ੍ਜਨਸਨ੍ਤਾਨੇ ਅਭਿਞ੍ਞਾਚੇਤਨਾ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤਾ, ਨ ਇਤਰਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤੇਨ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਅਭਿਞ੍ਞਾਚੇਤਨਾਪਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ ਸਿਯਾ ਕੁਸਲਸਭਾਵਤ੍ਤਾ, ਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਤ੍ਤਾ ਵਾ ਤਦਞ੍ਞਕੁਸਲਾਕੁਸਲਚੇਤਨਾ ਵਿਯਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤਯਿਦਂ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਕੁਸਲਾਯ ਅਨੇਕਨ੍ਤਿਕਂ. ਨ ਹਿ ਸਾ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ. ਅਥ ਵਿਪਾਕਦਾਯਿਨੀਤਿ ਵੁਚ੍ਚੇਯ੍ਯ, ਏਵਮ੍ਪਿ ਅਹੋਸਿਕਮ੍ਮੇਨ ਅਨੇਕਨ੍ਤਿਕਂ. ਨ ਹਿ ਤਸ੍ਸਾ ਵਿਪਾਕੁਪ੍ਪਾਦਨਂ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਨ ਵਿਪਾਕੁਪ੍ਪਾਦਨੇਨ ਕੁਸਲਤਾ ਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਤਾ ਚਾ’’ਤਿ. ਕੇਵਲਞ੍ਹਿ ਯਾ ਅਞ੍ਞੇਸਂ ਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਬ੍ਯਾਪਾਰਾ ਸਉਸ੍ਸਾਹਾ ਪਵਤ੍ਤਿ, ਤਦਾਕਾਰਾਵਸ੍ਸਾ ਅਪ੍ਪਹੀਨਕਿਲੇਸੇ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਪਵਤ੍ਤੀਤਿ ਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਤਾ, ਅਨਵਜ੍ਜਟ੍ਠੇਨ ਕੁਸਲਤਾ ਚ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਏਵਮ੍ਪਿ ਯਦਿ ਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਾ ਅਭਿਞ੍ਞਾਚੇਤਨਾ, ਕਥਂ ਅਵਿਪਾਕਾਤਿ? ਅਸਮ੍ਭਵਤੋਤਿ ਤਂ ਅਸਮ੍ਭਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਸਾ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਭਿਞ੍ਞਾਚੇਤਨਾ ਹਿ ਯਦਿ ਵਿਪਾਕਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਯ੍ਯ, ਸਭੂਮਿਕਂ ਵਾ ਉਪ੍ਪਾਦੇਯ੍ਯ ਅਞ੍ਞਭੂਮਿਕਂ ਵਾ. ਤਤ੍ਥ ਅਞ੍ਞਭੂਮਿਕਸ੍ਸ ਤਾਵ ਉਪ੍ਪਾਦਨਂ ਅਯੁਤ੍ਤਂ ਪਚ੍ਚਯਾਭਾਵਤੋ, ਤਥਾ ਅਦਸ੍ਸਨਤੋ ਚ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਨ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਸਭੂਮਿਕਂ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾਰਮ੍ਮਣਂ ਵਾ ਉਪ੍ਪਾਦੇਯ੍ਯ ਪਰਿਤ੍ਤਾਦਿਆਰਮ੍ਮਣਂ ਵਾ, ਤੇਸੁ ਅਤ੍ਤਨੋ ਕਮ੍ਮਸਮਾਨਾਰਮ੍ਮਣਤਾਯ ਰੂਪਾਵਚਰਵਿਪਾਕਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਿਤਤ੍ਤਾ, ਪਰਿਤ੍ਤਾਦਿਆਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤਾ ਚ ਅਭਿਞ੍ਞਾਚੇਤਨਾਯ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾਰਮ੍ਮਣਂ ਨ ਉਪ੍ਪਾਦੇਯ੍ਯ. ਤਥਾ ਏਕਨ੍ਤਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤਾ ਰੂਪਾਵਚਰਵਿਪਾਕਸ੍ਸ ਪਰਿਤ੍ਤਾਦਿਆਰਮ੍ਮਣਞ੍ਚ ਨ ਉਪ੍ਪਾਦੇਯ੍ਯਾਤਿ ਅਯਮਸਮ੍ਭਵੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਅਤ੍ਤਨਾ ਸਦਿਸਾਰਮ੍ਮਣਞ੍ਚਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਤਿਟ੍ਠਾਨਿਕਨ੍ਤਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਭਵਙ੍ਗਚੁਤਿਵਸੇਨ ਠਾਨਤ੍ਤਯਵਨ੍ਤਂ. ‘‘ਪਥਵੀਕਸਿਣਂ ਆਪੋਕਸਿਣ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਕੁਸਲੇਨ ਅਭਿਨ੍ਨਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਿਪਾਕਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਦੇਸਿਤਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਕਣ੍ਡੇ…ਪੇ… ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ’’ਤਿ. ‘‘ਰੂਪਾਵਚਰਤਿਕਚਤੁਕ੍ਕਜ੍ਝਾਨਾਨਿ ਕੁਸਲਤੋ ਚ ਵਿਪਾਕਤੋ ਚ ਕਿਰਿਯਤੋ ਚ ਚਤੁਤ੍ਥਸ੍ਸ ਝਾਨਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕੋ ਆਕਾਸਾਨਞ੍ਚਾਯਤਨਂ ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾਯਤਨਂ ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾ ‘‘ਪਰਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾ’’ਤਿਪਿ ‘ਮਹਗ੍ਗਤਾਰਮ੍ਮਣਾ’ਤਿਪਿ ‘ਅਪ੍ਪਮਾਣਾਰਮ੍ਮਣਾ’ਤਿਪੀ’’ਤਿ ਵਚਨਤੋ ਰੂਪਾਵਚਰਵਿਪਾਕੋ ਏਕਨ੍ਤਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾਰਮ੍ਮਣੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਨ ਚ ਰੂਪਾਵਚਰਵਿਪਾਕੋ ਪਰਿਤ੍ਤਾਦਿਆਰਮ੍ਮਣੋ ਅਤ੍ਥੀ’’ਤਿ. ਸ੍ਵਾਯਮਸਮ੍ਭਵੋ ਪਰਿਤ੍ਤਾਦਿਆਰਮ੍ਮਣਾਯ ਅਭਿਞ੍ਞਾਚੇਤਨਾਯ ਵਿਪਾਕਾਭਾਵਂ ਸਾਧੇਤਿ, ਨ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾਰਮ੍ਮਣਾਯ. ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾਰਮ੍ਮਣਾਪਿ ਹਿ ਸਾ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਨ ਬ੍ਯਾਪੀਤਿ ਵਿਪਾਕਾਨੁਪ੍ਪਾਦਨੇ ਤਸ੍ਸਾ ਅਞ੍ਞਂ ਕਾਰਣਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਕਸਿਣੇਸੁ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਸਮਾਧਿਵਿਜਮ੍ਭਨਭੂਤਾ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਮਾਧਿਸ੍ਸ ਆਨਿਸਂਸਮਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ‘‘ਸਮਾਧਿਫਲਸਦਿਸਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਵਿਕੁਬ੍ਬਨਦਿਬ੍ਬਸਦ੍ਦਸਵਨਾਦਿਕਸ੍ਸ ਯਦਿਚ੍ਛਿਤਸ੍ਸ ਕਿਚ੍ਚਸ੍ਸ ਨਿਪ੍ਫਾਦਨਮਤ੍ਤਂ ਪਨ ਅਭਿਞ੍ਞਾਚੇਤਨਾ, ਨ ਕਾਲਨ੍ਤਰਫਲਾ, ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਵੇਦਨੀਯਂ ਵਿਯ ਨਾਪਿ ਵਿਪਾਕਫਲਾ, ਅਥ ਖੋ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਆਨਿਸਂਸਫਲਾ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ.
ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਸਮਾਨਭੂਮਿਕਤੋ ਆਸੇਵਨਲਾਭੇਨ ਬਲਵਨ੍ਤਾਨਿ ਝਾਨਾਨੀਤਿ ਤਾਨਿ ਵਿਪਾਕਂ ਦੇਨ੍ਤਿ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਭਾਵਤੋ, ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਪਨ ਸਤਿਪਿ ਝਾਨਭਾਵੇ ਤਦਭਾਵਤੋ ਤਸ੍ਮਿਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਆਗਨ੍ਤੁਕਾਵਾਤਿ ਦੁਬ੍ਬਲਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਵਿਪਾਕਂ ਨ ਦੇਤੀ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਤਂ ਅਕਾਰਣਂ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਪਰਿਕਮ੍ਮਵਸੇਨ ਅਭਿਞ੍ਞਾਯਪਿ ਵਸੀਭਾਵਸਬ੍ਭਾਵਤੋ. ਯਂ ਪਨ ਵਦਨ੍ਤਿ ‘‘ਪਾਦਕਜ੍ਝਾਨੇ ਅਤ੍ਤਨਾ ਸਮਾਨਸਭਾਵੇਹਿ ਜਵਨੇਹਿ ਲਦ੍ਧਾਸੇਵਨੇ ਸਮ੍ਮਦੇਵ ਵਸੀਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤੇ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਤਾਦਿਅਟ੍ਠਙ੍ਗਸਮਨ੍ਨਾਗਮੇਨ ਸਾਤਿਸਯੇ ਜਾਤੇ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਤਾਸਞ੍ਚ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਿਕਤ੍ਤਾ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਭੂਮਿਕੋ ਏਵ ਵਿਪਾਕੋ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਯ੍ਯ, ਸੋ ਚ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਗੁਣੇਨ ਬਲਵਤਾ ਪਾਦਕਜ੍ਝਾਨੇਨੇਵ ਕਤੋਕਾਸੇਨ ਸਿਜ੍ਝਤੀਤਿ ਅਨੋਕਾਸਤਾਯ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਨ ਵਿਪਾਕਂ ਦੇਤੀ’’ਤਿ. ਤਮ੍ਪਿ ਅਕਾਰਣਂ ਅਵਿਪਾਕਭਾਵਤੋ ਤਾਸਂ. ਸਤਿ ਹਿ ਵਿਪਾਕਦਾਯਿਭਾਵੇ ਵਿਪਾਕਸ੍ਸ ਅਨੋਕਾਸਚੋਦਨਾ ਯੁਤ੍ਤਾ, ਅਵਿਪਾਕਤਾ ਚ ਤਾਸਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯਾ ਏਵ.
ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ ਨ ਹੋਤੀਤਿ. ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਚੇਤਨਾਪਿ ਅਭਿਞ੍ਞਾਚੇਤਨਾਤੋ ਨਿਬ੍ਬਿਸੇਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਮਞ੍ਞਮਾਨੋ ‘‘ਵਿਪਾਕੇ’’ਤਿ ਚ ਵਚਨਂ ਨ ਵਿਪਾਕਾਰਹਤਾਮਤ੍ਤਵਾਚਕੋ, ਅਥ ਖੋ ਵਿਪਾਕਸਬ੍ਭਾਵਵਾਚਕੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਵਿਚਾਰੇਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਥਾ ਚ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਨ ਹਿ ‘ਵਿਪਾਕੇ’ਤਿ ਵਚਨਂ ਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਵਚਨਂ ਵਿਯ ਵਿਪਾਕਾਰਹਤਂ ਵਦਤੀ’’ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਯਂ ਵਿਚਾਰੇਤਬ੍ਬਂ, ਤਂ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ. ਇਦਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਨਂ – ਯਸ੍ਮਾ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਚੇਤਨਾ ਪਵਤ੍ਤਿਵਿਪਾਕਮੇਵ ਦੇਤਿ, ਨ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਿਪਾਕਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਸ੍ਸਾ ਪਵਤ੍ਤਿਵਿਪਾਕਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ਵਿਭਙ੍ਗੇ ਵਿਪਾਕੋ ਉਦ੍ਧਟੋ. ਉਭਯਵਿਪਾਕਦਾਯਿਕਾਯ ਪਨ ਚੇਤਨਾਯ ਨਾਨਾਕ੍ਖਣਿਕਕਮ੍ਮਪਚ੍ਚਯੋ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਤਦਭਾਵਤੋ ਪਟ੍ਠਾਨੇ ਤਸ੍ਸਾ ਸੋ ਨ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਯਂ ਪਨ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ‘‘ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇ ਅਪਨੇਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ਅਟ੍ਠ. ੨੨੬ ਸਙ੍ਖਾਰਪਦਨਿਦ੍ਦੇਸ) ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਿਞ੍ਞਾਣਮੇਵ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਏਵਂ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਚੇਤਨਾਪਿ ਨ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਇਦਮ੍ਪਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਤਾਭਾਵਮਤ੍ਤਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਵਞ੍ਹੇਤ੍ਥ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਪਾਲ਼ਿਯਾ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯ ਚ ਅਵਿਰੋਧੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.
ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਚੇਤਨਾਯ ਵਿਪਾਕਦਾਨੇ. ਅਮਤਗ੍ਗਪਥੇਤਿ ਏਵਂਨਾਮਕੇ ਪਕਰਣੇ. ‘‘ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਸਨ੍ਤਾਨੇ ਅਕੁਸਲਾ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ, ਸੇਕ੍ਖਸਨ੍ਤਾਨੇ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿ ਇਮਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾਨਂ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਨ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੇ ਪਵਤ੍ਤਬਹਿਦ੍ਧਾਸਂਯੋਜਨਾਦੀਨਂ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਪਰਿਯਾਯਾਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ‘‘ਯਦਿ ਵੁਚ੍ਚੇਯ੍ਯੁ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਤਮੇਵਤ੍ਥਂ ਯੁਤ੍ਤਿਤੋ ਚ ਆਗਮਤੋ ਚ ਵਿਭਾਵੇਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਕੇਸਞ੍ਚੀਤਿ ਸਕਭਣ੍ਡੇ ਛਨ੍ਦਰਾਗਾਦੀਨਂ. ਕੇਚੀਤਿ ਸਕ੍ਕਾਯਦਿਟ੍ਠਿਆਦਯੋ. ਕਦਾਚੀਤਿ ਅਤੀਤਾਦਿਕੇ ਕਿਸ੍ਮਿਞ੍ਚਿ ਕਾਲੇ. ਚਤ੍ਤਤ੍ਤਾਤਿਆਦਿ ਪਰਿਯਾਯਵਚਨਂ. ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯਾਤਿ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯੇ ਕਤ੍ਵਾ.
ਇਤਰੇਸਨ੍ਤਿ ਨਦਸ੍ਸਨੇਨਪਹਾਤਬ੍ਬਾਨਂ. ਨ ਚ ਨ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਪਾਲ਼ਿਯਂ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਗ੍ਗਹਣੇਨ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਸਹਗਤਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੋ ਗਹਿਤੋ, ਨ ਯਤ੍ਥ ਕਤ੍ਥਚਿ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਏਵਮਤ੍ਥੇ ਸਤਿ. ਤਨ੍ਤਿ ਦਿਟ੍ਠਿਂ. ‘‘ਅਤੀਤਾਦਿਭਾਵੇਨ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤ੍ਤੇ’’ਤਿ ਕਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨਨੁ ਅਨਾਗਤਾ ਏਵ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾਤਿ? ਨ, ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਾਰਹਾ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਅਨਾਗਤਾ ਨਾਮ, ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ ਪਨ ਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਾਰਹਾਤਿ ਤੇਸਂ ਅਤੀਤਾਦਿਭਾਵੇਨ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਦਸ੍ਸਨਂ ਅਪੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾਤਿ ਭਾਵਿਤਂ ਦਸ੍ਸਨਮਗ੍ਗਂ ਉਪਨਿਧਾਯ. ਸਹਾਯਵਿਰਹਾਤਿ ਦਸ੍ਸਨਪਹਾਤਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਤਸਹਕਾਰਿਕਾਰਣਾਭਾਵਤੋ. ਵਿਪਾਕਂ ਨ ਜਨਯਨ੍ਤੀਤਿ ਸਕਲਕਿਲੇਸਪਰਿਕ੍ਖਯੇ ਵਿਯ ਏਕਚ੍ਚਪਰਿਕ੍ਖਯੇਪਿ ਤਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਤਂ ਏਕਚ੍ਚਂ ਕਮ੍ਮਂ ਨ ਵਿਪਚ੍ਚਤੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਵਿਪਾਕੋ ਵਿਭਙ੍ਗੇ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਪਵਤ੍ਤਿਭੇਦਂ ਦੁਵਿਧਮ੍ਪਿ ਵਿਪਾਕਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ.
ਅਕੁਸਲਾਨਨ੍ਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਵਿਸੇਸਾਨਂ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਸਨ੍ਤਾਨੇ ਅਕੁਸਲਾਨਂ. ਅਪ੍ਪਹਾਤਬ੍ਬਾਨਨ੍ਤਿ ਅਪ੍ਪਹਾਤਬ੍ਬਸਭਾਵਾਨਂ ਕੁਸਲਾਦੀਨਂ. ਅਪ੍ਪਹਾਤਬ੍ਬਵਿਰੁਦ੍ਧਸਭਾਵਤਾ ਸਾਵਜ੍ਜਤਾ. ‘‘ਏਵਮ੍ਪੀ’’ਤਿਆਦਿ ਦੋਸਨ੍ਤਰਦਸ੍ਸਨਂ. ਤੇਨ ਯਦਿਪਿ ਤੇਸਂ ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਤਿਕੇ ਤਤਿਯਪਦਸਙ੍ਗਹੋ ਨ ਸਿਯਾ, ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਾ ਪਨ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਦੀਪੇਤਿ. ਸਬ੍ਬੇਨ ਸਬ੍ਬਂ ਧਮ੍ਮਵਸੇਨ ਅਸਙ੍ਗਹਿਤਸ੍ਸ ਤਿਕਦੁਕੇਸੁ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਾਪਤ੍ਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਨਾਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ. ਇਦਾਨਿ ਤਂ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਾਨਾਪਜ੍ਜਨਂ ‘‘ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਕਣ੍ਡੇ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਕਾਰਣਤੋ, ਨਿਦਸ੍ਸਨਤੋ ਚ ਵਿਭਾਵੇਤਿ. ਯਤ੍ਥਾਤਿ ਯਸ੍ਮਿਂ ਤਿਕੇ. ਨਿਯੋਗਤੋਤਿ ਨਿਯਮਤੋ ਏਕਨ੍ਤਤੋ. ਤੇਸਨ੍ਤਿ ਪਦਤ੍ਤਯਸਙ੍ਗਹਿਤਧਮ੍ਮਾਨਂ. ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਪਦੇਸੁ ਵਿਯਾਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇਸੁ ਪਠਮਾਦੀਸੁ ਤੀਸੁ ਪਦੇਸੁ. ਯਥਾ ਭਿਨ੍ਦਿਤਬ੍ਬਾ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਾ, ਇਤਰੇ ਚ ਯਥਾਰਹਂ ਰਾਸਿਤ੍ਤਯਵਸੇਨ ਭਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਭਜਾਪਿਤਾ ਤਂਤਂਕੋਟ੍ਠਾਸਤੋ ਕਤਾ, ਏਵਂ. ਤਤ੍ਥਾਪੀਤਿ ਚਤੁਤ੍ਥਕੋਟ੍ਠਾਸੇਪਿ. ਭਜਾਪੇਤਬ੍ਬੇਤਿ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਭਾਵਂ ਭਜਾਪੇਤਬ੍ਬੇ. ਤਦਭਾਵਾਤਿ ਤਸ੍ਸ ਚਤੁਤ੍ਥਕੋਟ੍ਠਾਸਸ੍ਸ ਅਭਾਵਾ. ਤਥਾਤਿ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਭਾਵੇਨ.
ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਤ੍ਤਿਕੇ ਅਤੀਤਾ, ਇਧ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਅਕੁਸਲਾ ਨ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਅਪੇਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਭਾਵੇਨਾਰਹਿਤਾਪਿ ਤਂਸਭਾਵਾਨਤਿਵਤ੍ਤਨਤੋ ਤਥਾ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤੀਤਿ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਾਪਤ੍ਤਿਦੋਸਂ ਪਰਿਹਰਨ੍ਤੋ ਤਸ੍ਸ ਉਦਾਹਰਣਂ ਤਾਵ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਅਥ ਵਾ ਯਥਾ ਸਪ੍ਪਟਿਘੇਹੀ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਂਸਭਾਵੋ ਚੇਤ੍ਥ ਸਾਵਜ੍ਜਤਾਵਿਸਿਟ੍ਠੋ ਦਸ੍ਸਨਪਹਾਤਬ੍ਬਭਾਵਾਭਾਵੋ. ‘‘ਏਵਞ੍ਚ ਸਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਪਕ੍ਖੇ ਲਦ੍ਧਗੁਣਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾਨਨ੍ਤਿ ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਚ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾਨਂ, ਤਤ੍ਥ ਪੁਰਿਮਾਨਂ ਅਮੁਖ੍ਯਸਭਾਵਤ੍ਤਾ, ਪਚ੍ਛਿਮਾਨਂ ਅਵਿਪਾਕਤ੍ਤਾ ਨਾਨਾਕ੍ਖਣਿਕਕਮ੍ਮਪਚ੍ਚਯਤਾ ਨ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਯਥਾ ਚ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾਨਂ ਨਾਨਾਕ੍ਖਣਿਕਕਮ੍ਮਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਨਤ੍ਥਿ, ਏਵਂ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾਨਂ ਵਸੇਨ ਤੇਸਂ ਪਚ੍ਚਯਲਾਭੋਪਿ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਨ ਚ…ਪੇ… ਵੁਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥ ਕਾਰਣਮਾਹ ‘‘ਯੇ ਹਿ…ਪੇ… ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਨ ਤੇ ਦਸ੍ਸਨਤੋ ਉਦ੍ਧਂ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ ਯੇ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਪਚ੍ਚਯਾ ਕਿਲੇਸਾ, ਤੇ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਪਕ੍ਖਿਕਾ ਏਵਾਤਿ ਤੇਸਂ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਪਰਿਯਾਯੋ ਏਵ ਨਤ੍ਥਿ, ਕਥਂ ਤੇਸਂ ਵਸੇਨ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾਨਂ ਕੇਨਚਿ ਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚੇਯ੍ਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਥ ਵਾ ਯੇ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਸਨ੍ਤਾਨੇ ਨ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ, ਨ ਤੇ ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ. ਯੇ ਪਨ ਤੇ ਸੇਕ੍ਖਸਨ੍ਤਾਨੇ, ਨ ਤੇਸਂ ਪਚ੍ਚਯਭੂਤਾ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਏਵਮ੍ਪਿ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾਨਂ ਕੇਨਚਿ ਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਨ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਯਦਿ ਦਸ੍ਸਨੇਨਪਹਾਤਬ੍ਬਪਚ੍ਚਯਾ ਕਿਲੇਸਾ ਦਸ੍ਸਨਪਕ੍ਖਿਕਾ, ਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯਂ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਸਹਗਤਂ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾਤਿ ਕਥਂ ਤਸ੍ਸ ਏਕਨ੍ਤਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਚੋਦਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ ‘‘ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਪਚ੍ਚਯਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਸ੍ਮਾਤਿ ਯਸ੍ਮਾ ਸਰਾਗਵੀਤਰਾਗਸਨ੍ਤਾਨੇਸੁ ਸਹਾਯਵੇਕਲ੍ਲੇਨ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕਾਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਤਾ ਵਿਯ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਸੇਕ੍ਖਸਨ੍ਤਾਨੇਸੁ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਸਹਗਤਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਸਵਿਪਾਕਾਵਿਪਾਕਤਾ ਸਿਦ੍ਧਾ, ਤਸ੍ਮਾ. ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਸਹਗਤਸ੍ਸ. ਤਾਦਿਸਸ੍ਸੇਵਾਤਿ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਸਹਗਤਭਾਵੇਨ ਏਕਸਭਾਵਸ੍ਸ.
ਏਤ੍ਥ ਚ ਯਂ ‘‘ਨ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥਿ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਸਹਗਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਅਮਤਗ੍ਗਪਥੇ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਅਕਾਰਣਂ, ਕਸ੍ਮਾ? ਤਸ੍ਸ ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ. ਯਥਾਹ ‘‘ਕਤਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ? ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਸਹਗਤੋ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੋ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ੧੫੮੩). ਯਦਿ ਹਿ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਸਹਗਤਂ ਨ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਅਭਵਿਸ੍ਸ, ਯਥਾ ਅਤੀਤਾਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤਿਕੇ ‘‘ਨਿਯੋਗਾ ਅਨਾਗਤਾਰਮ੍ਮਣਾ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕਤੋ ਦਸ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਪੁਨ ਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਏਵਮਿਧਾਪਿ ‘‘ਕਤਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ? ਨਿਯੋਗਾ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਸਹਗਤੋ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੋ ਸਿਯਾ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬੋ, ਸਿਯਾ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ ‘ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬੋ’ਤਿਪਿ ‘ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬੋ’ਤਿਪੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ, ਨ ਚ ਤਥਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਾ ਚ ਤਮਤ੍ਥਂ ਪਟਿਪਾਦੇਨ੍ਤੇਨ ‘‘ਯਦਿ ਵੁਚ੍ਚੇਯ੍ਯੁ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਯੁਤ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਸਾਪਿ ਅਯੁਤ੍ਤਿ. ਕਸ੍ਮਾ? ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾਰਮ੍ਮਣਾਨਂ ਰਾਗਦਿਟ੍ਠਿਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛੁਦ੍ਧਚ੍ਚਾਨਂ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਭਾਵਸ੍ਸੇਵ ਇਚ੍ਛਿਤਤ੍ਤਾ.
ਯਞ੍ਚ ‘‘ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਸਹਗਤਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੋ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਅਧਿਪਤਿਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਸ੍ਸ ਅਨੁਦ੍ਧਰਣਂ ਕਾਰਣਭਾਵੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਮ੍ਪਿ ਅਕਾਰਣਂ ਅਞ੍ਞਥਾਪਿ ਸਾਵਸੇਸਪਾਠਦਸ੍ਸਨਤੋ. ਤਥਾ ਹਿ ‘‘ਅਤੀਤੋ ਧਮ੍ਮੋ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ, ਅਨਾਗਤੋ ਧਮ੍ਮੋ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੨.੧੮.੨) ਏਤੇਸਂ ਵਿਭਙ੍ਗੇ ਚੇਤੋਪਰਿਯਞਾਣਗ੍ਗਹਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਧਮ੍ਮੋ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਇਮਸ੍ਸ ਵਿਭਙ੍ਗੇ ਲਬ੍ਭਮਾਨਮ੍ਪਿ ਚੇਤੋਪਰਿਯਞਾਣਗ੍ਗਹਣਂ ਨ ਕਤਂ.
ਸਹਾਯਭਾਵੋ ਚ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾਨਂ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕਦਾਨਂ ਪਤਿ ਵਿਚਾਰੇਤਬ੍ਬੋ. ਕਿਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਿ ਵਿਯ ਦਾਨਾਦੀਨਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਏਵ ਵਿਕੁਪ੍ਪਾਦਨਸਮਤ੍ਥਤਾਪਾਦਨੇਨ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾਨਂ ਸਹਕਾਰਿਕਾਰਣਂ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਉਦਾਹੁ ਕਿਲੇਸੋ ਵਿਯ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਦਾਨੇ ਸਤੀਤਿ, ਕਿਞ੍ਚੇਤ੍ਥ – ਯਦਿ ਪੁਰਿਮਨਯੋ, ਸੋਤਾਪਨ੍ਨਾਦਿਸੇਕ੍ਖਸਨ੍ਤਾਨੇ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਕਿਰਿਯਭਾਵੋ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਸਹਾਯਵੇਕਲ੍ਲੇਨ ਅਵਿਪਾਕਸਭਾਵਤਾਯ ਆਪਾਦਿਤਤ੍ਤਾ ਖੀਣਤਣ੍ਹਾਵਿਜ੍ਜਾਮਾਨੇ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਦਾਨਾਦਿ ਵਿਯ. ਅਥ ਦੁਤਿਯੋ, ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾਭਿਮਤਸ੍ਸਾਪਿ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਭਾਵੋ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਦਾਨੇ ਸਤਿ ਅਪਾਯਗਮਨੀਯਸਭਾਵਾਨਤਿਵਤ੍ਤਨਤੋ. ਯਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਤਂ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ, ਤਸ੍ਮਾ ਪਾਲ਼ਿਯਾ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯ ਚ ਅਵਿਰੁਜ੍ਝਨਵਸੇਨੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.
ਸਾਤਿ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਚੇਤਨਾ. ਵਿਞ੍ਞਾਣਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇਤਿ ਸਮ੍ਪੁਣ੍ਣਵਿਪਾਕਵਿਞ੍ਞਾਣਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇ. ਕਾਰਣਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋਤਿ ਅਵਿਕਲਫਲੁਪ੍ਪਾਦਨਾਧਿਕਾਰੇ ਤਦਭਾਵਤੋ ਯਦਿਪਿ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਚੇਤਨਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇ ਅਪਨੇਤਬ੍ਬਾ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਪਨ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਭਾਵੇ ਗਹੇਤਬ੍ਬਾਤਿ ਇਮਂ ਕਾਰਣਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ. ਸਬ੍ਬਾਪੀਤਿ ਵੀਸਤਿਪਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਏਕਵੀਸਤੀਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਨ੍ਤਿ ਯੇਨ ਕਾਰਣੇਨ ਸਙ੍ਖਾਰਗ੍ਗਹਣੇਨ ਅਭਿਞ੍ਞਾਚੇਤਨਾਯ ਅਗ੍ਗਹਣਂ, ਤਂ ਕਾਰਣਂ. ਇਤਰਾਵਚਨਸ੍ਸਾਪੀਤਿ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਚੇਤਨਾਵਚਨਸ੍ਸਾਪਿ. ਕਿਂ ਪਨ ਤਂ? ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਾਭਾਵੋ ਏਵ. ਭੇਦਾਭਾਵਾਤਿ ਕਾਯਵਚੀਸਙ੍ਖਾਰਵਸੇਨ ਵਿਭਾਗਾਭਾਵਤੋ. ਸਂਯੋਗੋਤਿ ਤਿਕਨ੍ਤਰਪਦਵਸੇਨ ਸਂਯੋਜਨਂ, ਤਥਾ ਸਙ੍ਗਹੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਸੁਖਸਞ੍ਞਾਯ ਗਹਣਂ ਅਸ੍ਸਾਦਨਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨਾਹ ‘‘ਸੁਖਸਞ੍ਞਾਯ…ਪੇ… ਦਸ੍ਸੇਤੀ’’ਤਿ. ‘‘ਸੁਖਸਞ੍ਞਾਯਾ’’ਤਿ ਚ ਇਦਂ ਕਰਣਤ੍ਥੇ ਕਰਣਵਚਨਂ. ਵਿਪਲ੍ਲਾਸੋ ਹਿ ਦੁਕ੍ਖੇ ਸੁਖਸਞ੍ਞਾ. ਯਂ ਪਨ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ‘‘ਅਞ੍ਞਾਣੇਨਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਹੇਤੁਮ੍ਹਿ ਕਰਣਵਚਨਂ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਸ੍ਸਾਦਨਾਨਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਹੇਤੁਭਾਵਦਸ੍ਸਨਤੋ. ‘‘ਰਥੋ ਸੇਤਪਰਿਕ੍ਖਾਰੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੪) ਪਰਿਵਾਰਤ੍ਥੋਪਿ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰਸਦ੍ਦੋ ਹੋਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਤਣ੍ਹਾਯ ਪਰਿਵਾਰੇ’’ਤਿ. ਤਣ੍ਹਾਪਰਿਵਾਰੇਤਿ ਚ ਤਣ੍ਹਾਯ ਕਿਚ੍ਚਸਾਧਨੇਨ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਸਹਕਾਰਿਕਾਰਣਭਾਵਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪਰਿਕ੍ਖਾਰਟ੍ਠੋ ਸਙ੍ਖਾਰਟ੍ਠੋ ਵਿਯ ਭੂਸਨਟ੍ਠੋ ਹੋਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਸਙ੍ਖਤੇ ਅਲਙ੍ਕਤੇ’’ਤਿ ਆਹ. ਪਰਿਕ੍ਖਰੋਤਿ ਯਥਾ ਫਲਦਾਨਸਮਤ੍ਥਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤਥਾ ਸਙ੍ਖਰੋਤਿ. ਅਮਰਣਤ੍ਥਾਤਿ ਅਮਤਤ੍ਥਾ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਤ੍ਥਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਦੁਕ੍ਕਰਕਿਰਿਯਾਤਿ ਪਞ੍ਚਾਤਪਤਪ੍ਪਨਾਦਿਦੁਕ੍ਕਰਚਰਿਯਾ. ਦੇਵਭਾਵਾਯ ਤਪੋ ਦੇਵਭਾਵਤ੍ਥਂ ਤਪੋ. ਮਾਰੇਤੀਤਿ ਮਰੋ ਹੇਤੁਅਤ੍ਥਂ ਅਨ੍ਤੋਨੀਤਂ ਕਤ੍ਵਾ. ਅਮਙ੍ਗਲਮ੍ਪਿ ਮਙ੍ਗਲਪਰਿਯਾਯੇਨ ਵੋਹਰਨ੍ਤਿ ਮਙ੍ਗਲਿਕਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਦਿਟ੍ਠੇ ਅਦਿਟ੍ਠਸਦ੍ਦੋ ਵਿਯਾ’’ਤਿ ਯਥਾ ‘‘ਅਸਿਵੇ ਸਿਵਾ’’ਤਿ.
ਪਪਾਤਂ ਪਤਨਦੁਕ੍ਖਸਦਿਸਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਜਾਤਿਆਦਿਪਪਾਤਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿ. ਇਨ੍ਦਦੁਦ੍ਦਬ੍ਰਹ੍ਮਕੂਟਸਞ੍ਞਿਤਪਬ੍ਬਤਸਿਖਰਪ੍ਪਪਾਤੋ ਮਰੁਪਪਾਤੋ. ਤਂ ਪੁਞ੍ਞਫਲਂ ਅਤ੍ਥੋ ਪਯੋਜਨਂ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਤਦਤ੍ਥੋ.
ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਿਕਾਯ ਤਰੁਣਿਯਾ. ਅਸਵਸੋ ਅਸੇਰਿਵਿਹਾਰੀ. ਕਿਲੇਸਾਸੁਚਿਪਗ੍ਘਰਣੇਨ ਪਣ੍ਡਿਤੇਹਿ ਜਿਗੁਚ੍ਛਨੀਯਂ. ਰਾਗਾਦਿਪਰਿਲ਼ਾਹੇਨ, ਕਟੁਕਵਿਪਾਕਤਾਯ ਚ ਦੁਕ੍ਖਂ. ਆਰਭਤਿ ਕਰੋਤਿ. ਸਭਯਸ੍ਸਾਪਿ ਪਿਸਾਚਨਗਰਸ੍ਸ ਕਾਮਗੁਣਸਮਿਦ੍ਧਿਯਾ ਸੁਖਵਿਪਲ੍ਲਾਸਹੇਤੁਭਾਵੋ ਵਿਯਾਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਭਿਨ੍ਨਜਾਤਿਯੇਨ ਅਵੋਮਿਸ੍ਸਤਾ ਨਿਰਨ੍ਤਰਤਾ. ਜਰਾਯ ਮਰਣੇਨ ਚ ਅਞ੍ਞਥਤ੍ਤਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮੋ.
‘‘ਨ ਤਾਵਾਹਂ ਪਾਪਿਮ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਵਚਨਤੋ ‘‘ਤਾਤ ਏਹਿ, ਤਾਵ ਇਦਂ ਰਜ੍ਜਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜਾਹੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਯਦਿਪਿ ਪਰਿਮਾਣਨਿਯਮਨਕਮਪਦਪੂਰਣਮਤ੍ਤਾਦੀਸੁਪਿ ਤਾਵ-ਸਦ੍ਦੋ ਦਿਸ੍ਸਤਿ, ਇਧ ਪਨ ਵਕ੍ਖਮਾਨਤ੍ਤਾਪੇਕ੍ਖੋ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਤਾਵਾਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਨ੍ਤਰਾਪੇਕ੍ਖੋ ਨਿਪਾਤੋ’’ਤਿ. ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਾ ਪਨ…ਪੇ… ਦਸ੍ਸੇਤੀਤਿ ਪੁਬ੍ਬੇਨਾਪਰਂ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਅਵਿਰੁਜ੍ਝਨਮਾਹ.
ਰਾਗਾਦਿਅਸ੍ਸਾਦਨਕਾਲੇਸੂਤਿ ਰਾਗਾਦੀਨਂ ਅਸ੍ਸਾਦਨਕਾਲੇਸੁ. ‘‘ਰਾਗਦਿਟ੍ਠਿਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਯਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਰਾਗਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਯ ਤਾਵ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਯੋਜਨਾ ਹੋਤੁ ਰਾਗਸ੍ਸ ਅਸ੍ਸਾਦਨਭਾਵਤੋ, ਦਿਟ੍ਠਿਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਯ ਪਨ ਕਥਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਤਦਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਚ ਦਿਟ੍ਠੀ…ਪੇ… ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿ. ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਰਸ੍ਸਾਤਿ ਰਾਗਾਦਿਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਰਸ੍ਸ. ਅਵਿਜ੍ਜਾਰਮ੍ਮਣਾਦਿਤਨ੍ਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਆਰਮ੍ਮਣਾਦਿਤਂ. ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਆਰਮ੍ਮਣਾਧਿਪਤਿਆਰਮ੍ਮਣੂਪਨਿਸ੍ਸਯਪਕਤੂਪਨਿਸ੍ਸਯੇ, ਅਨਨ੍ਤਰਾਦਿਕੇ ਚ ਪਚ੍ਚਯੇ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਅਨਵਿਜ੍ਜਾਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸਾਤਿ ਨ ਅਵਿਜ੍ਜਾਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਅਵਿਜ੍ਜਂ ਅਨਾਰਬ੍ਭ ਪਵਤ੍ਤਸ੍ਸ. ਆਰਮ੍ਮਣਾਧਿਪਤਿਅਨਨ੍ਤਰਾਦਿਪਚ੍ਚਯਵਚਨੇਸੂਤਿ ਆਰਮ੍ਮਣਾਧਿਪਤਿਆਰਮ੍ਮਣੂਪਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯਵਚਨੇਸੁ ਅਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨਵਿਜ੍ਜਾਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ, ਅਨਨ੍ਤਰਾਦਿਪਚ੍ਚਯਵਚਨੇਸੁ ਅਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਠਮਜਵਨਸ੍ਸ, ਦ੍ਵੀਸੁਪਿ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਵਿਜ੍ਜਾਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਦੁਤਿਯਾਦਿਜਵਨਸ੍ਸਾਤਿ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯਲਾਭਿਨੋ ਅਨਨ੍ਤਰਾਦਿਨਾ, ਸਹਜਾਤਸ੍ਸ ਹੇਤੁਆਦਿਨਾ, ਅਸਹਜਾਤਸ੍ਸ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਾਦਿਨਾ ਸਙ੍ਖਾਰਸ੍ਸ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤੀਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ‘‘ਯਂ ਕਿਞ੍ਚੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਦਸ੍ਸਿਤੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਸਮਤਿਕ੍ਕਮਭਵਪਤ੍ਥਨਾਵਸੇਨਾਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਮਤਿਕ੍ਕਮਤ੍ਥਾਯ ਅਰੂਪਾਵਚਰਜ੍ਝਾਨਾਨਿ ਉਪ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਮ੍ਮੂਲ਼੍ਹਤ੍ਤਾ ਅਰੂਪਭਵਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯੋ ਪਤ੍ਥੇਤ੍ਵਾ ਤਾਨੇਵ ਝਾਨਾਨਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਨ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰੇ ਵੁਤ੍ਤੇਨ ਨਯੇਨ, ਵੁਤ੍ਤਨਯਾਨੁਸਾਰੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਏਕਕਾਰਣਵਾਦੋ ਆਪਜ੍ਜਤਿ ਯਥਾ ਪਕਤਿਇਸ੍ਸਰਪਜਾਪਤਿਪੁਰਿਸਕਾਲਾਦਿਵਾਦਾ. ਏਕਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਲੋਕਸ੍ਸ ਕਾਰਣਭੂਤੇ ਸਤਿ ਤਤੋ ਸਕਲਾਯ ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਅਨਵਸੇਸਤੋ, ਸਬ੍ਬਦਾ ਚ ਪਵਤ੍ਤਿਤਬ੍ਬਂ ਅਪੇਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਕਾਰਣਨ੍ਤਰਸ੍ਸ ਅਭਾਵਤੋ. ਨ ਚੇਤਂ ਅਤ੍ਥਿ ਕਮੇਨੇਵ ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਦਸ੍ਸਨਤੋ. ਕਾਰਣਨ੍ਤਰਾਪੇਕ੍ਖਤਾਯ ਪਨ ਏਕਕਾਰਣਵਾਦੋ ਅਪਹਤੋ ਸਿਯਾ ਏਕਸ੍ਸ ਚ ਅਨੇਕਸਭਾਵਤਾਭਾਵਾ. ਯਤ੍ਤਕਾ ਤਤੋ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਸਬ੍ਬੇਹਿ ਤੇਹਿ ਸਮਾਨਸਭਾਵੇਹੇਵ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ, ਨ ਵਿਸਦਿਸੇਹਿ, ਇਤਰਥਾ ਤਸ੍ਸ ਏਕਭਾਵੋ ਏਵ ਨ ਸਿਯਾਤਿ ਇਮਮਤ੍ਥਮਾਹ ‘‘ਸਬ੍ਬਸ੍ਸ…ਪੇ… ਪਤ੍ਤਿਤੋ ਚਾ’’ਤਿ. ਪਾਰਿਸੇਸੇਨਾਤਿ ਏਕਤੋ ਏਕਂ, ਏਕਤੋ ਅਨੇਕਂ, ਅਨੇਕਤੋ ਏਕਨ੍ਤਿ ਇਮੇਸੁ ਤੀਸੁ ਪਕਾਰੇਸੁ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਸੁ ਅਨੁਪਲਬ੍ਭਮਾਨੇਸੁ ਪਾਰਿਸੇਸਞਾਯੇਨ. ਅਨੇਕਤੋ ਅਨੇਕਨ੍ਤਿ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਚਤੁਤ੍ਥੇ ਏਵ ਚ ਪਕਾਰੇ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇ. ਯਦਿਦਂ ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ, ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਵੇਦਨਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਏਕਹੇਤੁਫਲਦੀਪਨਂ, ਤਂ ਏਤ੍ਥ ਦੇਸਨਾਵਿਲਾਸੇਨ, ਵਿਨੇਯ੍ਯਜ੍ਝਾਸਯਵਸੇਨ ਵਾ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਧਾਨਪਾਕਟਾਸਾਧਾਰਣਭਾਵਵਿਭਾਵਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਏਕਹੇਤੁਫਲਦੀਪਨਂ ਨ ਨੁਪਪਜ੍ਜਤਿ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿਯੇਵਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ‘‘ਯਸ੍ਮਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ.
ਯਥਾਫਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਸੁਖਵੇਦਨੀਯਾਦਿਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਾਦਿਤਂਤਂਫਸ੍ਸਾਨੁਰੂਪਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਸੁਖਵੇਦਨੀਯ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਂ ਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਵੇਦਨਾਵਵਤ੍ਥਾਨਤੋ’’ਤਿ ਪਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਸਮਾਨੇਸੂ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਸਮਾਨੇਸੂਤਿ ਅਵਿਸਿਟ੍ਠੇਸੁ. ਫਸ੍ਸਵਸੇਨਾਤਿ ਸੁਖਵੇਦਨੀਯਾਦਿਫਸ੍ਸਵਸੇਨ. ਵਿਪਰਿਯਾਯਾਭਾਵਤੋਤਿ ਬ੍ਯਤ੍ਤਯਾਭਾਵਤੋ. ਨ ਹਿ ਕਦਾਚਿ ਸੁਖਵੇਦਨੀਯਂ ਫਸ੍ਸਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨਾ, ਦੁਕ੍ਖਾਦਿਵੇਦਨੀਯਂ ਵਾ ਫਸ੍ਸਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਸੁਖਵੇਦਨਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਸੁਖਾਦਿਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਜਾਦੀਨਨ੍ਤਿ ਸੁਖਾਦੀਨਂ, ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਜਾਦੀਨਞ੍ਚ ਵੇਦਨਾਨਂ. ਓਲ਼ਾਰਿਕਸੁਖੁਮਾਦੀਤਿ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਹੀਨਪਣੀਤਾਦਿਸਙ੍ਗਹੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਤਤ੍ਥ ਯਂ ਉਪਾਦਾਯ ਯਾ ਵੇਦਨਾ ‘‘ਓਲ਼ਾਰਿਕਾ, ਹੀਨਾ’’ਤਿ ਵਾ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਨ ਤਂਯੇਵ ਉਪਾਦਾਯ ਤਸ੍ਸਾ ਕਦਾਚਿਪਿ ਸੁਖੁਮਤਾ ਪਣੀਤਤਾ ਵਾ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਓਲ਼ਾਰਿਕਸੁਖੁਮਾਦਿਸਙ੍ਕਰਾਭਾਵਤੋ’’ਤਿ. ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਸਮ੍ਫਸ੍ਸਸ੍ਸਾਤਿ ਸੁਖਵੇਦਨੀਯਾਦਿਫਸ੍ਸਸ੍ਸ. ਸੁਖਵੇਦਨੀਯਫਸ੍ਸਤੋਯੇਵ ਸੁਖਵੇਦਨਾ, ਨ ਇਤਰਫਸ੍ਸਤੋ. ਸੁਖਵੇਦਨੀਯਫਸ੍ਸਤੋ ਸੁਖਵੇਦਨਾਵ, ਨ ਇਤਰਵੇਦਨਾ. ਤਥਾ ਸੇਸੇਸੁਪੀਤਿ ਉਭਯਪਦਨਿਯਮਵਸੇਨ ਯਥਾਫਸ੍ਸਂ ਵੇਦਨਾਵਵਤ੍ਥਾਨਂ, ਯਥਾਵੇਦਨਂ ਫਸ੍ਸਵਵਤ੍ਥਾਨਨ੍ਤਿ ਪਦਦ੍ਵਯੇਨ ਕਾਰਣਨ੍ਤਰਾਸਮ੍ਮਿਸ੍ਸਤਾ ਫਲਸ੍ਸ, ਫਲਨ੍ਤਰਾਸਮ੍ਮਿਸ੍ਸਤਾ ਚ ਕਾਰਣਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਿਤਾ ਪਠਮਪਕ੍ਖੇ ਅਸਂਕਿਣ੍ਣਤਾਵਵਤ੍ਥਾਨਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ. ਦੁਤਿਯਪਕ੍ਖੇ ਪਨ ਪਚ੍ਚਯਭੇਦਭਿਨ੍ਨੇਨ ਕਾਰਣਵਿਸੇਸੇਨ ਫਲਵਿਸੇਸੋ, ਫਲਵਿਸੇਸੇਨ ਚ ਕਾਰਣਵਿਸੇਸੋ ਨਿਚ੍ਛੀਯਤੀਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ ਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਨਂ ਵਵਤ੍ਥਾਨਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ. ਪੁਰਿਮਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਪਕ੍ਖੇ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਸਙ੍ਕਰਤੋ ਵਵਤ੍ਥਾਨਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਦੁਤਿਯਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਯਥਾਵਵਤ੍ਥਿਤਭਾਵਜਾਨਨਨ੍ਤਿ ਅਯਮੇਤੇਸਂ ਵਿਸੇਸੋ. ਉਤੁਆਦਯੋਤਿ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਚਿਤ੍ਤਵਿਸਮਾਚਾਰਾ ਪਿਤ੍ਤਵਾਤਾਦਯੋਪਿ ਸਙ੍ਗਯ੍ਹਨ੍ਤਿ. ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਦੋਸੇ ਕੁਪਿਤੇ ਇਤਰੇਪਿ ਖੋਭਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਸਨ੍ਤੇਸੁਪਿ ਤੇਸੁ ਸੇਮ੍ਹਪਟਿਕਾਰੇਨ ਰੋਗਵੂਪਸਮਤੋ ਸੇਮ੍ਹੋ ਪਾਕਟੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
‘‘ਭਵੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਂ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਕਾਰਣਸ੍ਸ ਪਕਾਰਣਂ, ਕਾਰਣਮੇਵ ਵਾ ਤਣ੍ਹਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਤਣ੍ਹਾਯ ਸਙ੍ਖਾਰਕਾਰਣਭਾਵਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ’’ਤਿ. ਤਸ੍ਸਾਪੀਤਿ ਤਣ੍ਹਾਯਪਿ. ਤਣ੍ਹਾ ਹਿ ਕਾਮਾਸਵੋ ਭਵਾਸਵੋ ਚ. ਕਾਮਾਸਵਭਵਾਸਵਾ ਕਾਮੁਪਾਦਾਨਂ, ਦਿਟ੍ਠਾਸਵੋ ਇਤਰੁਪਾਦਾਨਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਚਤੁਰੁਪਾਦਾਨਭੂਤਾ ਕਾਮਭਵਦਿਟ੍ਠਾਸਵਾ’’ਤਿ. ਤੇ ਚ ‘‘ਉਪਾਦਾਨਪਚ੍ਚਯਾ ਭਵੋ’’ਤਿ ਵਚਨਤੋ ਉਪਾਦਾਨਞ੍ਚ, ‘‘ਤਣ੍ਹਾਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪਾਦਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵਚਨਤੋ ਤਣ੍ਹਾ ਚ ਸਙ੍ਖਾਰਸ੍ਸ ਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਪਾਕਟਾ. ਅਨਸ੍ਸਾਦਨੀਯੇਸੁ ਅਨੇਕਾਦੀਨਵਵੋਕਿਣ੍ਣੇਸੁ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਅਸ੍ਸਾਦਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਵਿਨਾ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਅਸ੍ਸਾਦਾਨੁਪਸ੍ਸਿਨੋ…ਪੇ… ਦਸ੍ਸਿਤਾ ਹੋਤੀ’’ਤਿ. ਖੀਣਾਸਵਸ੍ਸ ਸਙ੍ਖਾਰਾਭਾਵਤੋਤਿ ਬ੍ਯਤਿਰੇਕੇਨਪਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਸਙ੍ਖਾਰਕਾਰਣਭਾਵਂ ਵਿਭਾਵੇਤਿ. ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਹਿ ਖੀਣਾਸਵੋਵ ਵਿਦ੍ਦਸੁ. ਏਤੇਨ ਬਾਲਾਨਂ ਏਵ ਸਮ੍ਭਵਤੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਅਸਾਧਾਰਣਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਵਤ੍ਥਾਰਮ੍ਮਣਾਦੀਨਿ ਹਿ ਇਤਰੇਸਮ੍ਪਿ ਸਾਧਾਰਣਾਨਿ. ਵਤ੍ਥਾਰਮ੍ਮਣਤਣ੍ਹੁਪਾਦਾਨਾਦੀਨਿ ਵਿਯ ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਿ ਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਾਦੀਨਂ ਸਾਧਾਰਣਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਚੋਦਨਂ ਮਨਸਿ ਕਤ੍ਵਾ ਆਹ ‘‘ਪੁਞ੍ਞਭਵਾਦੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਅਪੁਞ੍ਞਾਨੇਞ੍ਜਭਵਾ ਗਹੇਤਬ੍ਬਾ. ਪੁਞ੍ਞਭਵੋਤਿ ਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਹੇਤੁਕੋ ਉਪਪਤ੍ਤਿਭਵੋ. ਏਸ ਨਯੋ ਸੇਸੇਸੁ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਕਿਚ੍ਚਕਰਣਟ੍ਠਾਨਭੇਦੇਨ ਕਿਚ੍ਚਵਤੀ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਭਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ. ਨ ਹਿ ਯਦਵਤ੍ਥਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯੋ, ਤਦਵਤ੍ਥਾ ਏਵ ਇਤਰੇਸਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯੋਤਿ ਸਕ੍ਕਾ ਵਿਞ੍ਞਾਤੁਂ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਭਵਾਦੀਨਵਪ੍ਪਟਿਚ੍ਛਾਦਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥਤੋ ਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਾਦੀਨਂ ਤਂਤਂਭਵਸਙ੍ਖਾਤਦੁਕ੍ਖਹੇਤੁਸਭਾਵਾਨਭਿਸਮਯਨਿਮਿਤ੍ਤਤਾ.
ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਧਰਮਾਨਤਾ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਠਾਨਵਿਰੁਦ੍ਧੋਤਿ ਅਤ੍ਥਿਤਾਵਿਰੁਦ੍ਧੋ’’ਤਿ. ਠਾਨਾਵਿਰੁਦ੍ਧਾ ਚਕ੍ਖੁਰੂਪਾਦਯੋ. ‘‘ਪੁਰਿਮਚਿਤ੍ਤਞ੍ਹੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਠਾਨਵਿਰੁਦ੍ਧੋ ਚ ਉਦਾਹਟੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਨ ਇਦਂ ਏਕਨ੍ਤਿਕਂ ਸਿਯਾ’’ਤਿ. ‘‘ਚਕ੍ਖੁਰੂਪਾਦਯੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਹਿ ਪਰਤੋ ਠਾਨਾਵਿਰੁਦ੍ਧਾ ਉਦਾਹਰੀਯਨ੍ਤੀਤਿ. ਪੁਰਿਮਸਿਪ੍ਪਾਦਿਸਿਕ੍ਖਾ ਹਿ ਪਚ੍ਛਾ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਸਿਪ੍ਪਾਦਿਕਿਰਿਯਾਨਂ ਸਮੋਧਾਨਾਸਮ੍ਭਵਾ ਠਾਨਵਿਰੋਧੋਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਮਤ੍ਥਂ ਸਮਤ੍ਥੇਤੁਂ ‘‘ਨ ਚ ਸਿਪ੍ਪਾਦੀਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਤਨ੍ਤਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਆਦਿਠਾਨਂ. ਇਧਾਤਿ ਠਾਨਸਭਾਵਕਿਚ੍ਚਾਦਿਗ੍ਗਹਣੇ. ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਆਰਮ੍ਮਣਭੂਮਿਸਨ੍ਤਾਨਾਦਿਵਿਰੁਦ੍ਧਾ ਗਹੇਤਬ੍ਬਾ, ਤੇ ਚ ਅਨੁਲੋਮਤੋ ਗੋਤ੍ਰਭੁਸ੍ਸ, ਗੋਤ੍ਰਭੁਤੋ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਲਿਙ੍ਗਪਰਿਵਤ੍ਤਨਾਦਿਵਸੇਨ ਚ ਪਵਤ੍ਤਿਯਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਨਮਨਰੁਪ੍ਪਨਵਿਰੋਧਾ ਸਭਾਵਵਿਰੁਦ੍ਧੋ ਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਤਤ੍ਥ ਨਮਨਰੁਪ੍ਪਨਨ੍ਤਿ ਅਰੂਪਰੂਪਭਾਵਮੇਵ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਕਮ੍ਮਂ ਚੇਤਨਾਸਭਾਵਂ, ਰੂਪਂ ਰੁਪ੍ਪਨਸਭਾਵਨ੍ਤਿ ਸਭਾਵਵਿਰੁਦ੍ਧਂ. ਮਧੁਰਮ੍ਬਿਲਰਸਾਦੀਤਿ ਖੀਰਂ ਮਧੁਰਰਸਂ ਪਿਤ੍ਤੁਪਸਮਨਂ ਮਧੁਰਵਿਪਾਕਸਭਾਵਂ, ਦਧਿ ਅਮ੍ਬਿਲਰਸਂ ਪਿਤ੍ਤਬ੍ਰੂਹਨਂ ਕਟੁਕਵਿਪਾਕਸਭਾਵਨ੍ਤਿ ਅਤੋ ਸਭਾਵਵਿਰੋਧਾ.
ਦਧਿਆਦੀਨੀਤਿ ਦਧਿਪਲਾਲਾਨਿ. ਭੂਤਿਣਕਸ੍ਸਾਤਿ ਭੂਤਿਣਕਨਾਮਕਸ੍ਸ ਓਸਧਿਵਿਸੇਸਸ੍ਸ. ਅਵੀ ਨਾਮ ਏਲ਼ਕਾ, ਤਾ ਪਨ ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਰਤ੍ਤਲੋਮਕਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਰਤ੍ਤਾ ਏਲ਼ਕਾ’’ਤਿ. ਵਿਪਾਕਾਨਮ੍ਪਿ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਤੋ, ਅਵਿਪਾਕਾਨਮ੍ਪਿ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਭਾਵਤੋ ਨ ਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਵਿਪਾਕਾਪੇਕ੍ਖਾ ਪਚ੍ਚਯਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਤਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਵਿਪਾਕਾਯੇਵ ਤੇ ਚ ਨਾ’’ਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਤਸ੍ਮਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਦਵਿਪਾਕਾਨਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਸਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਅਵਿਪਾਕਭੂਤਾਨਂ. ਨ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤਿ ਯੁਜ੍ਜਤਿ ਏਵ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਤਾਮਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ. ਤਦਵਿਰੁਦ੍ਧਾਨਨ੍ਤਿ ਤਾਯ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਅਵਿਰੁਦ੍ਧਾਨਂ.
ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਿਯਵਵਤ੍ਥਾਨਨ੍ਤਿ ਕਾਯਪਵਤ੍ਤਿਗਤਿਜਾਤਿਆਦੀਨਂ ਯਥਾਰਹਂ ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਭਾਵੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿ, ਸਾ ਪਨ ਕੇਨਚਿ ਅਕਟਾ ਅਕਟਵਿਧਾ ਪਟਿਨਿਯਤਸਭਾਵਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਨਿਯਤਿਵਾਦਿਨਾ ਵੁਤ੍ਤਨਿਦਸ੍ਸਨਂ ਆਹਰਨ੍ਤੋ ‘‘ਅਚ੍ਛੇਜ੍ਜਸੁਤ੍ਤਾਵੁਤਾਭੇਜ੍ਜਮਣੀਨਂ ਵਿਯਾ’’ਤਿ ਆਹ. ਦੁਤਿਯਵਿਕਪ੍ਪੇ ਸਙ੍ਗਤੀਤਿ ਅਧਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ ਯਾਦਿਚ੍ਛਿਕਤਾ, ਯਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਯਦਿਚ੍ਛਾਯ ਪਵਤ੍ਤਨਂ ਨਿਵਤ੍ਤਨਂ ਯਦਿਚ੍ਛਾਯਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਭਾਵੋਤਿ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਭਾਵਸਿਦ੍ਧਿਤਾ, ਯਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵਦਨ੍ਤਿ ‘‘ਕਣ੍ਟਕਸ੍ਸ ਕੋਟਿਤਿਖਿਣਭਾਵਂ, ਕਪਿਟ੍ਠਫਲਸ੍ਸ ਵਟ੍ਟਭਾਵਂ, ਮਿਗਪਕ੍ਖੀਨਂ ਵਾ ਵਿਚਿਤ੍ਤਵਣ੍ਣਸਣ੍ਠਾਨਾਦਿਤਂ ਕੋ ਅਭਿਸਙ੍ਖਰੋਤਿ, ਕੇਵਲਂ ਸਭਾਵਸਿਦ੍ਧੋਵਾਯਂ ਵਿਸੇਸੋ’’ਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਸਤ੍ਤਾ, ਸਬ੍ਬੇ ਪਾਣਾ, ਸਬ੍ਬੇ ਭੂਤਾ, ਸਬ੍ਬੇ ਜੀਵਾ ਅਵਸਾ ਅਬਲਾ ਅਵੀਰਿਯਾ ਨਿਯਤਿਸਙ੍ਗਤਿਭਾਵਪਰਿਣਤਾ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੧੬੮). ਏਤੇਹਿ ਵਿਕਪ੍ਪਨੇਹੀਤਿ ਚੁਤਿਆਦੀਸੁ ਸਮ੍ਮੂਲ਼੍ਹਤਾਯ ‘‘ਸਤ੍ਤੋ ਮਰਤੀ’’ਤਿਆਦਿਵਿਕਪ੍ਪਨੇਹਿ ਕਾਰਣਭੂਤੇਹਿ. ਅਕੁਸਲਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਕਤ੍ਵਾਤਿ ਅਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਪਰਿਬ੍ਰੂਹਨੇਨ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਕੁਸਲਂ ਕਤ੍ਵਾ.
ਸੁਤ੍ਤਾਦਿਧਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਸੁਤ੍ਤਗੇਯ੍ਯਾਦਿਪਰਿਯਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਂ. ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਞ੍ਹਿ ਸਮ੍ਮਦੇਵ ਜਾਨਨ੍ਤੋ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਂ ਪਰਿਪੂਰੇਤ੍ਵਾ ਪਟਿਵੇਧਧਮ੍ਮੇ ਪਤਿਟ੍ਠਹਤਿ. ਤਨ੍ਤਿ ਤਂ ਜਾਨਨਂ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਭਿਸਮਯੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਸਙ੍ਖਾਰਪਦਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਵਿਞ੍ਞਾਣਪਦਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੨੨੭. ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਰਪਚ੍ਚਯਾਤਿ ਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਾਦਿਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਸਙ੍ਖਾਰਪਚ੍ਚਯਾ. ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦਯੋ ਵੇਦਨਾਪਰਿਯੋਸਾਨਾ ਏਤਰਹਿ ਵਿਪਾਕਵਟ੍ਟਭੂਤਾ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਤਂਕਮ੍ਮਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਮੇਵ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਭਵਿਤੁਂ ਅਰਹਤੀ’’ਤਿ. ਅਯਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਵਣ੍ਣਨਾ ਧਾਤੁਕਥਾਪਾਲ਼ਿਯਾ ਨ ਸਮੇਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਧਾਤੁਕਥਾਯਂ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਧਾਤੁਕਥਾਯਂ ਵਚਨਤੋ ਸਬ੍ਬਵਿਞ੍ਞਾਣਫਸ੍ਸਵੇਦਨਾਪਰਿਗ੍ਗਹੋ ਕਤੋ ਧਾਤੁਕਥਾਯਨ੍ਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਸਪ੍ਪਦੇਸਾਤਿ ਸਾਵਸੇਸਾ, ਵਿਪਾਕਾ ਏਵਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਸੁ ਹਿ ਵਿਪਾਕੇਸੁਯੇਵ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੇਸੁ ਯਥਾ –
‘‘ਵਿਪਾਕੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਯੇ ਧਮ੍ਮਾ ਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ, ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਅਸਙ੍ਖਤਂ ਖਨ੍ਧਤੋ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਚਹਿ ਖਨ੍ਧੇਹਿ ਦ੍ਵਾਦਸਹਾਯਤਨੇਹਿ ਤੇਰਸਹਿ ਧਾਤੂਹਿ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾ. ਕਤਿਹਿ ਅਸਙ੍ਗਹਿਤਾ? ਨ ਕੇਹਿਚਿ ਖਨ੍ਧੇਹਿ ਨ ਕੇਹਿਚਿ ਆਯਤਨੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ ਧਾਤੂਹਿ ਅਸਙ੍ਗਹਿਤਾ’’ਤਿ (ਧਾਤੁ. ੪੭੭) –
ਵਿਪਾਕਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਨਂ ਸਙ੍ਗਹਾਸਙ੍ਗਹਾ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਿਤਾ, ਏਵਮਿਧਾਪਿ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਵਿਪਾਕਾ ਧਮ੍ਮਾਤਿ ਇਮਸ੍ਸ ਵਿਯ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਂ ਸਿਯਾ’’ਤਿ. ਤਸ੍ਮਾਤਿ ਯਸ੍ਮਾ ਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤੇਨ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾਸਙ੍ਗਹਿਤਪਦਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਨਿਪ੍ਪਦੇਸਾਵ ਵਿਞ੍ਞਾਣਫਸ੍ਸਵੇਦਨਾ ਗਹਿਤਾ, ਤਸ੍ਮਾ. ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਧਾਤੁਕਥਾਯਂ. ਅਭਿਧਮ੍ਮਭਾਜਨੀਯਵਸੇਨਾਤਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਵਿਭਙ੍ਗੇ ਅਭਿਧਮ੍ਮਭਾਜਨੀਯਵਸੇਨ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਤੇਨ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਅਤ੍ਥਵਣ੍ਣਨਾ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਭਾਜਨੀਯਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਯਥਾਦਸ੍ਸਿਤਂ ਵਿਰੋਧਂ ਪਰਿਹਰਤਿ. ਯਦਿ ਅਭਿਧਮ੍ਮਭਾਜਨੀਯਵਸੇਨ ਧਾਤੁਕਥਾਪਾਲ਼ਿ ਪਵਤ੍ਤਾ, ਅਥ ਕਸ੍ਮਾ ‘‘ਕਾਮਭਵੋ ਪਞ੍ਚਹਿ ਖਨ੍ਧੇਹਿ ਏਕਾਦਸਹਾਯਤਨੇਹਿ ਸਤ੍ਤਰਸਹਿ ਧਾਤੂਹਿ ਸਙ੍ਗਹਿਤੋ. ਰੂਪਭਵੋ ਪਞ੍ਚਹਿ ਖਨ੍ਧੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਾਯਤਨੇਹਿ ਅਟ੍ਠਹਿ ਧਾਤੂਹਿ ਸਙ੍ਗਹਿਤੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਧਾਤੁ. ੬੭-੬੮) ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਕ੍ਖਨ੍ਧਵਸੇਨ ਭਵੋ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਿਤੋਤਿ ਚੋਦਨਂ ਮਨਸਿ ਕਤ੍ਵਾ ਆਹ ‘‘ਭਵੋ ਪਨ…ਪੇ… ਨ ਅਭਿਧਮ੍ਮਭਾਜਨੀਯਵਸੇਨ ਗਹਿਤੋ’’ਤਿ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾਤਿ ਅਭਿਧਮ੍ਮਭਾਜਨੀਯਵਸੇਨ ਅਗ੍ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ ਏਵ. ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਧਾਤੁਕਥਾਯਂ. ਵਿਪਾਕਞ੍ਹੇਤਨ੍ਤਿ ਹਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਹੇਤੁਅਤ੍ਥੋ. ਯਸ੍ਮਾ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਬਾਤ੍ਤਿਂਸਵਿਧਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵਿਪਾਕਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਂ ਸਙ੍ਖਾਰਪਚ੍ਚਯਨ੍ਤਿ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕਤ੍ਤਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ.
‘‘ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਾਨੇਵ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਵਿਚਾਰੇਤਬ੍ਬਂ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤਕੁਸਲਾਕੁਸਲਜਵਨਾਨਨ੍ਤਰਮ੍ਪਿ ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਤਦਾਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਇਚ੍ਛਿਤਤ੍ਤਾ. ਤਥਾ ਹਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ‘‘ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਪਨ ਦੁਹੇਤੁਕਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਾਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰਜਵਨਸ੍ਸ ਪਰਿਯੋਸਾਨੇ ਅਹੇਤੁਕਚਿਤ੍ਤਂ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਭਾਵੇਨ ਪਤਿਟ੍ਠਾਤੀ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ੪੯੮ ਵਿਪਾਕੁਦ੍ਧਾਰਕਥਾ) ਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਇਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣੇ ਪਨ ਸਨ੍ਤੀਰਣਮ੍ਪਿ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਮ੍ਪਿ ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਮੇਵਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਞ੍ਹਿ ਅਭਿਇਟ੍ਠਮ੍ਪਿ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਤਥਾਭਿਸਙ੍ਖਰਣੇਨ ਕਦਾਚਿ ਨ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਨ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਵਿਪਾਕਂ ਪਨ ਯਥਾਸਭਾਵਤੋਵ ਆਰਮ੍ਮਣਰਸਂ ਅਨੁਭਵਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਵਿਪਾਕਂ ਵਞ੍ਚੇਤੁ’’ਨ੍ਤਿ. ਕਿਰਿਯਜਵਨਾਨਂ ਪਨ ਵਿਸਯਾਭਿਸਙ੍ਖਰਣਸ੍ਸ ਬਲਵਭਾਵਤੋ ਤਦਨਨ੍ਤਰਾਨਂ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਾਨਂ ਯਥਾਵਿਸਯਂ ਵੇਦਨਾਵਸੇਨ ਤਦਨੁਗੁਣਤਾ ਇਚ੍ਛਿਤਾ. ਯੇ ਪਨ ਕਿਰਿਯਜਵਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਂ ਨ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਮੇਵ ਨਤ੍ਥਿ. ਯਂ ਪਨ ‘‘ਜਵਨੇਨ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਂ ਨਿਯਮੇਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਕੁਸਲਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਚ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੋ ਵਿਚਾਰੇਤਬ੍ਬੋ. ਤਿਹੇਤੁਕਜਵਨਾਵਸਾਨੇ ਚ ਦੁਹੇਤੁਕਜਵਨਾਵਸਾਨੇ ਚਾਤਿ ਸਮੁਚ੍ਚਯਤ੍ਥੋ ਚ-ਸਦ੍ਦੋ. ਕੇਚਿ ਪਨ ਵਿਭਾਗਂ ਅਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਕੁਸਲਜਵਨਾਵਸਾਨੇਪਿ ਅਹੇਤੁਕਤਦਾਰਮ੍ਮਣਂ ਹੋਤੀਤਿ ‘ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨਾ’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਲੋਭਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਾ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਬਹੁਲਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ ‘‘ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਸਕਿਂ ਵਾ’’ਤਿ ਵਚਨਸਿਲਿਟ੍ਠਤਾਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਯਥਾ ‘‘ਅਟ੍ਠ ਵਾ ਦਸ ਵਾ’’ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਦਿਰਤ੍ਤਤਿਰਤ੍ਤਾਦੀਸੁ ਵਿਯ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ ਆਹ. ਵਾ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਭਾਵਾਤਿ ਸੁਯ੍ਯਮਾਨਸ੍ਸ ਵਾ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਭਾਵੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਤ੍ਥਤੋ ਪਨ ਤਤ੍ਥਾਪਿ ਵਾ-ਸਦ੍ਦੋ ਲਬ੍ਭਤੇਵ. ਤਿਰਤ੍ਤਂ ਪਨ ਵਾਸਾਦਿਕੇ ਲਬ੍ਭਮਾਨੇ ਦਿਰਤ੍ਤੇ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਮੇਵ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਦਿਰਤ੍ਤਗ੍ਗਹਣਂ ਵਿਸੁਂ ਨ ਯੋਜੇਤੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ‘‘ਵਚਨਸਿਲਿਟ੍ਠਤਾਮਤ੍ਤੇਨਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਕੇਵਲਂ ‘‘ਤਿਰਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਵਾਸਾਦਿਨਾ ਅਨ੍ਤਰਿਤਮ੍ਪਿ ਤਿਰਤ੍ਤਂ ਗਣ੍ਹੇਯ੍ਯ, ਦਿਰਤ੍ਤਵਿਸਿਟ੍ਠਂ ਪਨ ਤਿਰਤ੍ਤਂ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਂ ਤੇਨ ਅਨਨ੍ਤਰਿਤਮੇਵ ਤਿਰਤ੍ਤਂ ਦੀਪੇਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਨਿਰਨ੍ਤਰਤਿਰਤ੍ਤਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਵਾ’’ਤਿ. ਬਲਵਰੂਪਾਦਿਕੇ ਆਰਮ੍ਮਣੇਤਿ ਅਤਿਮਹਤਿ ਰੂਪਾਦਿਆਰਮ੍ਮਣੇ. ‘‘ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਏਕਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣਾਯੁਕੇਪਿ ਵਿਸਯੇ ਕਦਾਚਿ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾਤਿ ‘‘ਸਕਿਂ ਏਵਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਵੁਤ੍ਤਮਤ੍ਥਂ ਉਲ੍ਲਿਙ੍ਗੇਤਿ. ‘‘ਸਬ੍ਬਦ੍ਵਾਰੇਸੁ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣੇ ਦ੍ਵੇ ਏਵ ਚਿਤ੍ਤਵਾਰਾ ਆਗਤਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਅਯਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਵਿਚਾਰੇਤ੍ਵਾ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ. ਅਨੁਰੂਪਾਯ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਾਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਨੁਚ੍ਛਵਿਕੇਨ ਪਟਿਸਨ੍ਧਾਨਕਿਚ੍ਚੇਨ.
‘‘ਕਤਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯੋ, ਕਤਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਚਿਤ੍ਤਾਨੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਿਚਾਰੋ ਪਰਤੋ ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਕਥੀਯਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕਥਾ ਮਹਾਵਿਸਯਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਿਮੇਵ ਤਾਵ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ’’ਤਿ. ਅਹੇਤੁਕਦ੍ਵਯਾਦੀਨਨ੍ਤਿ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਮਹਾਵਿਪਾਕਮਹਗ੍ਗਤਵਿਪਾਕੇ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਦ੍ਵਾਰਨਿਯਮਾਨਿਯਮਾਵਚਨਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵਾਰਸ੍ਸ ਨਿਯਤਾਨਿਯਤਾਵਚਨਂ, ਨਿਯਤਦ੍ਵਾਰਂ ਅਨਿਯਤਦ੍ਵਾਰਨ੍ਤਿ ਵਾ ਅਵਚਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਤੋਤਿ ਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ. ਯਦਿਪਿ ‘‘ਅਨੁਰੂਪਾਯ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਾ’’ਤਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਪਿ ਹੇਟ੍ਠਾ ਗਹਿਤਾ, ‘‘ਪਵਤ੍ਤਿਯਂ ਪਨਾ’’ਤਿ ਅਧਿਕਤਤ੍ਤਾ ਪਨ ਪਵਤ੍ਤਿਯੇਵ ਪਚ੍ਚਾਮਟ੍ਠਾ. ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਭਾਵੇਨ ਪਠਮੁਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾਨਿ ਸਬ੍ਬਾਨਿਪਿ ਲੋਕਿਯਵਿਪਾਕਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਅਨ੍ਵਾਦੇਸਂ ਅਰਹਨ੍ਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਤਤ੍ਰਸ੍ਸਾਤਿ ਪਵਤ੍ਤਿਯਂ ਬਾਤ੍ਤਿਂਸਵਿਧਸ੍ਸਾ’’ਤਿ.
ਯਥਾ ਕਾਮਾਵਚਰਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਿਞ੍ਞਾਣਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਬੀਜਸ੍ਸ ਅਭਾਵੇਪਿ ਰੂਪਭਵੇ ਚਕ੍ਖੁਸੋਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਵਤ੍ਤਿਆਨੁਭਾਵਤੋ ਚਕ੍ਖੁਸੋਤਵਿਞ੍ਞਾਣਾਨਂ ਸਮ੍ਭਵੋ, ਏਵਂ ਤੇਨੇਵ ਕਾਰਣੇਨ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਨਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਤਤ੍ਥ ਸਮ੍ਭਵੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਵਤ੍ਤਿਆਨੁਭਾਵਤੋ ਏਵਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਚਕ੍ਖੁਸੋਤਦ੍ਵਾਰਭੇਦੇਨਾਤਿ ਚਕ੍ਖੁਸੋਤਦ੍ਵਾਰਵਿਸੇਸੇਨ ਭਵਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਚਕ੍ਖੁਸੋਤਦ੍ਵਾਰਸ੍ਸ. ਦ੍ਵਾਰਵਨ੍ਤਾਪੇਕ੍ਖੋ ਦ੍ਵਾਰਭਾਵੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਵਿਞ੍ਞਾਣਵੀਥਿਭੇਦਾਯਤ੍ਤਤ੍ਤਾ’’ਤਿ. ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਸਤੀਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਦ੍ਵਾਰਭੇਦੇ ਵੀਥਿਭੇਦੇ ਚ ਸਤਿ. ਭਾਵੋਤਿ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ. ਜਨਕਂ ਅਨੁਬਨ੍ਧਤਿ ਨਾਮਾਤਿ ਤਂਸਦਿਸੇ ਤਬ੍ਬੋਹਾਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ.
ਇਦਂ ਪਨ ਵਤ੍ਵਾਤਿ ਰੂਪਾਰੂਪਾਵਚਰਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਾਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਵਤ੍ਵਾ. ਭਾਵਨਾਯਾਤਿ ਅਕੁਸਲਭਾਵਨਾਯ ਸਂਕਿਲੇਸਵਡ੍ਢਨੇਨ, ਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠਸਮਾਧਾਨੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਥਾ ਹਿ ਲੋਭਦੋਸਸਹਗਤਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੇਪਿ ਸਮਾਧਿ ‘‘ਅਵਟ੍ਠਿਤਿ ਅਵਿਸਾਹਾਰੋ ਅਵਿਕ੍ਖੇਪੋ ਅਵਿਸਾਹਟਮਾਨਸਤਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਧ. ਸ. ੧੧) ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ. ਅਵਤ੍ਥੁਭਾਵਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਅਟ੍ਠਾਨਭਾਵਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ, ਅਨਾਰਮ੍ਮਣਭਾਵਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
‘‘ਕੇਨ ਕਤ੍ਥਾ’’ਤਿ ਪਦਸ੍ਸ ‘‘ਕੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਕਸ੍ਮਿਂ ਭਵੇ’’ਤਿ ਸਙ੍ਖੇਪੇਨ ਵੁਤ੍ਤਮਤ੍ਥਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਏਕੂਨਵੀਸਤੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਤੇਨ ਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨਾਤਿ ਤੇਨ ਤੇਨ ਅਹੇਤੁਕਦ੍ਵਯਾਦਿਚਿਤ੍ਤੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕ੍ਖਣੇ ਰੂਪਾਰੂਪਧਮ੍ਮਾ ਏਕੂਨਵੀਸਤਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯੋਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਤੇਨ ਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਸਹਜਾਤਾਦਿਪਚ੍ਚਯਤਾਯ ਹੇਤੁਭੂਤੇਨ, ਕਰਣਭੂਤੇਨ ਵਾ. ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਭਵੇ.
ਅਨੁਸ੍ਸਰਣਤ੍ਥੋ ਬ੍ਯਾਪਾਰੋ ਅਨੁਸ੍ਸਰਣਬ੍ਯਾਪਾਰੋ. ਕੇਚੀਤਿ ਧਮ੍ਮਸਿਰਿਤ੍ਥੇਰਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵਦਤਿ. ਤੀਸੁ ਜਵਨਵਾਰੇਸੁ…ਪੇ… ਭਵਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਕਮ੍ਮਾਦਿਉਪਟ੍ਠਾਨਸ੍ਸ ਪਰਤੋ ਤੀਹਿ ਜਵਨਵਾਰੇਹਿ ਪਵਤ੍ਤਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਅਨੇਕ…ਪੇ… ਅਭਿਪ੍ਪਲਮ੍ਬਨਞ੍ਚ ਹੋਤੀ’’ਤਿ. ਤਸ੍ਮਾਤਿ ਯਸ੍ਮਾ ਏਕਜਵਨਵਾਰਸ੍ਸੇਵ ਕਮ੍ਮਾਦਿਉਪਟ੍ਠਾਨੇਨ ਮਰਣਂ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ. ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਸ੍ਸਾਤਿ ਪਹਾਰਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਸ੍ਸ. ਭਵਙ੍ਗਚਿਤ੍ਤੇ ਵਤ੍ਤਮਾਨੇ, ਅਨ੍ਤਰਨ੍ਤਰਾ ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰਵੀਥਿਯਾ ਵਾ ਵਤ੍ਤਮਾਨਾਯ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਸਮਾਯੋਗੇ ਪਠਮਂ ਕਾਯਦ੍ਵਾਰਾਵਜ੍ਜਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਯੁਤ੍ਤਾ, ਤਥਾਪਿ ਕਿਸ੍ਮਿਞ੍ਚਿ ਚਿਨ੍ਤਿਯਮਾਨੇ ਤਮੇਵਾਰਬ੍ਭ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਜਵਨਵਾਰੇ ਪਵਤ੍ਤੇ ਪਚ੍ਛਾ ਕਾਯਦ੍ਵਾਰਾਵਜ੍ਜਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਸਿਯਾ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਲਹੁਪਰਿਵਤ੍ਤਿਭਾਵਤੋਤਿ ਕੇਚਿਵਾਦਸ੍ਸ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਯਥਾ ਨਿਦ੍ਦਾਯਨ੍ਤਸ੍ਸ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਸਮਾਯੋਗੇਨ ਪਬੁਜ੍ਝਨਕਾਲੇ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਾਵਜ੍ਜਨਮੇਵ ਆਵਟ੍ਟੇਤਿ, ਨ ਕਾਯਦ੍ਵਾਰਾਵਜ੍ਜਨਂ. ‘‘ਪਞ੍ਚਹਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣੇਹਿ ਨ ਪਟਿਬੁਜ੍ਝਤੀ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ੭੫੧) ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਵਂਸਮ੍ਪਦਂ ਵਾ ਏਤਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਲਹੁਕਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਲਹੁਉਪਟ੍ਠਾਨਂ. ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਸ੍ਸ ਵਿਸਯੋ ਕਮ੍ਮਾਦਿਕੋ. ਲਹੁਕਤਾਤਿ ਲਹੁਪਟ੍ਠਾਨਤਾ. ਰੂਪਾਨਨ੍ਤਿ ਚਕ੍ਖਾਦਿਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਂ. ਵਿਸਯਭਾਵੇਪੀਤਿ ਰੂਪਾਯਤਨਾਦਿਵਿਸਯਸਬ੍ਭਾਵੇਪਿ. ਯੇਸਂ ਵਿਸਯੋ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਯੇਸਂ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਵਿਸਯੋ ਅਤ੍ਥਿ. ਤਂਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਮੇਵਾਤਿ ਤੇਸਂ ਸਾਰਮ੍ਮਣਾਨਂਯੇਵ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ. ਤੇਨਾਤਿ ਤਸ੍ਮਾ.
‘‘ਭੂਮਿਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਾਦਿਵਸੇਨਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਕਮ੍ਮਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਕਮ੍ਮਨਿਮਿਤ੍ਤਸ੍ਸਪਿ ਵਸੇਨ ਲਬ੍ਭਤੇਵ ਤਸ੍ਸ ਛਲ਼ਾਰਮ੍ਮਣਭਾਵਤੋ. ਗਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਨ ਪਭੇਦੋ ਨੀਲਾਦਿਕੋਯੇਵ.
ਅਨੁਪਚ੍ਛਿਨ੍ਨੇਸੁ ਮਗ੍ਗੇਨ ਅਪ੍ਪਹੀਨੇਸੁ. ਤਞ੍ਚ ਕਮ੍ਮਾਦਿਂ. ਭਵਨ੍ਤਰਨਿਨ੍ਨਾਦਿਤਾ ਚਿਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਨਸ੍ਸ ਭਵਪਤ੍ਥਨਾਯ ਤਥਾਭਿਸਙ੍ਖਤਤ੍ਤਾ. ਯਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਚਿਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਨੇ ਪੁਞ੍ਞਾਦਿਚੇਤਨਾਯ ਵਿਯ ਭਵਪਤ੍ਥਨਾਯ ਪਰਿਭਾਵਨਾ ਅਨੁਪਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ, ਤਤ੍ਥੇਵ ਭਵਨ੍ਤਰਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿ. ਤਂ ਪਨ ਚਿਤ੍ਤਂ ਤਥਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਤਾਯ ਵਿਨਾਮਿਤਂ ਵਿਯ ਹੋਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਅਨੁਪਚ੍ਛਿਨ੍ਨਕਿਲੇਸਬਲਵਿਨਾਮਿਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਾਤਿ ਸੁਗਤਿਦੁਗ੍ਗਤੀਸੁ. ਇਤਰਾਯਾਤਿ ਸੁਗਤਿਪਟਿਸਨ੍ਧਿਨਿਨ੍ਨਾਯ ਚੁਤਿਯਾ. ‘‘ਨਿਚ੍ਛਿਨਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਨਿਚ੍ਛਯਸ੍ਸ ਨਿਬਨ੍ਧਨਂ ਆਗਮਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਨਿਮਿਤ੍ਤਸ੍ਸਾਦਗਧਿਤਂ ਵਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ.
ਅਕੁਸਲੇ ਹਿ ਦੁਗ੍ਗਤੂਪਨਿਸ੍ਸਯੇ ਨਿਯਮਿਤੇ ਕੁਸਲਂ ਸੁਗਤੂਪਨਿਸ੍ਸਯੋਤਿ ਨਿਯਮਿਤਮੇਵ ਹੋਤੀਤਿ.
ਅਨਿਟ੍ਠਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਆਹ ਯਤੋ ਦੁਗ੍ਗਤਿਪਟਿਸਨ੍ਧਿ ਦਸ੍ਸੀਯਤੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਯਦਿ ਏਵਂ ‘‘ਰਾਗਾਦਿਹੇਤੁਭੂਤ’’ਨ੍ਤਿ ਕਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਤਮ੍ਪਿ ਹਿ…ਪੇ… ਹੋਤੀ’’ਤਿ. ਤਮ੍ਪੀਤਿ ਅਨਿਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣਮ੍ਪਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਹੀਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਨ੍ਤਿ ਆਰਮ੍ਮਣਭੂਤਕਮ੍ਮਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਅਕੁਸਲਵਿਪਾਕਜਨਕਕਮ੍ਮਸਹਜਾਤਾਨਂ ਵਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਕਮ੍ਮਨਿਮਿਤ੍ਤਭੂਤਞ੍ਹਿ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਯਂ ਵਿਪਾਕਸ੍ਸ ਜਨਕਂ ਕਮ੍ਮਂ, ਤੇਨ ਸਹਜਾਤਾਨਂ, ਤਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਸਦਿਸਾਸਨ੍ਨਜਵਨਸਹਜਾਤਾਨਞ੍ਚ ਰਾਗਾਦੀਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯਸਙ੍ਖਾਤੋ ਹੇਤੁ ਹੋਤਿ, ਸੋ ਏਵ ਚਸ੍ਸ ਹੀਨਭਾਵੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਤਞ੍ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਕਮ੍ਮਵਸੇਨ ਅਨਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਹੀਨਸ੍ਸ ਅਕੁਸਲਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਤੋ ਆਰਮ੍ਮਣਤਾਵਸੇਨ ਹੀਨਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਅਨਿਟ੍ਠਂ, ਸਭਾਵੇਨ ਇਟ੍ਠਮ੍ਪੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ‘‘ਅਞ੍ਞਥਾ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਕਮ੍ਮਨਿਮਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਅਕੁਸਲਵਿਪਾਕਸ੍ਸ ਨ ਸਮ੍ਭਵੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਆਸਨ੍ਨਕਤਕਮ੍ਮਾਰਮ੍ਮਣਸਨ੍ਤਤਿਯਨ੍ਤਿ ਆਸਨ੍ਨਕਤਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਸਨ੍ਤਾਨੇ. ਤਂਸਦਿਸਨ੍ਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਕਮ੍ਮਾਰਮ੍ਮਣਸਦਿਸਂ. ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਆਰਮ੍ਮਣੂਪਟ੍ਠਾਪਕਨ੍ਤਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਾ ਆਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਉਪਟ੍ਠਾਪਕਂ. ਚੁਤਿਆਸਨ੍ਨਜਵਨਾਨਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਜਨਕਤ੍ਤੇ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਲਬ੍ਭੇਯ੍ਯਾਤਿ ਚੋਦਨਂ ਮਨਸਿ ਕਤ੍ਵਾ ਆਹ ‘‘ਨ ਚ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਂਸਮਾਨਵੀਥਿਯਨ੍ਤਿ ਤਾਯ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਾ ਏਕਵੀਥਿਯਂ. ਨ ਅਸ੍ਸਾਦਿਤਾਨੀਤਿ ਅਸ੍ਸਾਦਨਭੂਤਾਯ ਤਣ੍ਹਾਯ ਨ ਆਮਟ੍ਠਾਨਿ.
ਸਮਤ੍ਤਾਤਿ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਾ, ਪਰਿਯਤ੍ਤਾ ਵਾ. ‘‘ਮਰਣਕਾਲੇ…ਪੇ… ਸਮਾਦਿਨ੍ਨਾ’’ਤਿ ਵਚਨਤੋ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਚੁਤਿਆਸਨ੍ਨਜਵਨਾਨਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਦਾਨਂ ਸਿਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਚੋਦਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ ‘‘ਨ ਚ ਦੁਬ੍ਬਲੇਹੀ’’ਤਿਆਦਿ. ‘‘ਵਕ੍ਖਤਿ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵਤ੍ਥਂ ਉਪਚਯੇਨ ਪਾਕਟਤਰਂ ਕਰੋਤਿ. ਞਾਣਵਤ੍ਥੁਵਿਭਙ੍ਗਵਣ੍ਣਨਾਯਞ੍ਹਿ ‘‘ਪਞ੍ਚਹਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣੇਹਿ ਨ ਕਞ੍ਚਿ ਧਮ੍ਮਂ ਪਟਿਵਿਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ ਪਦਾਨਂ ਅਤ੍ਥਂ ਵਿਵਰਨ੍ਤੋ ਵਕ੍ਖਤਿ ‘‘ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ…ਪੇ… ਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾਨੀ’’ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਪਟਿਵਿਜਾਨਨਾਦੀਤਿ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਇਰਿਯਾਪਥਕਪ੍ਪਨਕਾਯਵਚੀਕਮ੍ਮੁਪਟ੍ਠਾਪਨਕੁਸਲਾਕੁਸਲਧਮ੍ਮਸਮਾਦਾਨਸਮਾਪਜ੍ਜਨਵੁਟ੍ਠਾਨਾਨਿ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਉਪਪਜ੍ਜਨਸੁਪਿਨਦਸ੍ਸਨਾਦੀਨਂ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਿਕਚਿਤ੍ਤੇਨੇਵ ਪਵਤ੍ਤਿ ਪਾਕਟਾਤਿ ਤਾਨਿ ਬਹਿ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ‘‘ਚਵਨਪਰਿਯੋਸਾਨਂ ਕਿਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿ ਆਹ. ਸਹਜਵਨਕਾਨੀਤਿ ਜਵਨਸਹਿਤਾਨਿ, ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰਿਕਜਵਨੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਤਤ੍ਥਾਤਿ ‘‘ਪਞ੍ਚਹਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣੇਹਿ ਨ ਕਞ੍ਚਿ ਧਮ੍ਮਂ ਪਟਿਵਿਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ ਪਾਲ਼ਿਵਣ੍ਣਨਾਯਂ. ਨ ਕਞ੍ਚਿ ਧਮ੍ਮਂ ਪਟਿਵਿਜਾਨਾਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਨ ਸਬ੍ਬੇ ਰੂਪਾਦਿਧਮ੍ਮਾ ਧਮ੍ਮਗ੍ਗਹਣੇਨ ਗਹਿਤਾਤਿ ਯਥਾਧਿਪ੍ਪੇਤਧਮ੍ਮਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਮਨੋਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾ ਧਮ੍ਮਾਤਿ (ਧ. ਪ. ੧-੨) ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਏਕਮ੍ਪਿ ਕੁਸਲਂ ਵਾ ਅਕੁਸਲਂ ਵਾ ਨ ਪਟਿਵਿਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਵਿਵਰਨ੍ਤੋ ‘‘ਯੇਸ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ – ਯੇਸਂ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਟਿਵਿਭਾਵਨਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਸਿਦ੍ਧਾ ਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਤਾ ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਅਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾ, ਯਾਯ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਤਂਸਨ੍ਤਾਨੇ ਅਨ੍ਵੇਤਿ ਅਨੁਗਚ੍ਛਤਿ, ਪਞ੍ਚਵਿਞ੍ਞਾਣਾਨਂ ਸਾ ਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਤਾ ਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾ ਪਟਿਸੇਧਿਤਾਤਿ. ਤਾਦਿਸਮੇਵਾਤਿ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਧਮ੍ਮਪਟਿਵਿਜਾਨਨਸਦਿਸਮੇਵ. ਯਦਿ ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰੇ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਕਿਚ੍ਚਸ੍ਸ ਕਰਣੇ ਸਹਜਵਨਕਾਨਿ ਵੀਥਿਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾਨਿ, ਕਥਂ ਤਤ੍ਥ ਚਵਨੁਪਪਜ੍ਜਨਾਨਿ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਚੋਦਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ ‘‘ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਾਨਨ੍ਤਰਂ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਿਕਭਾਵੋ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਾਵਜ੍ਜਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਪੁਬ੍ਬਕੋਤਿ ਤਦਭਾਵੇਨਾਹ ‘‘ਇਮਿਨਾ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨਾ’’ਤਿ. ਅਵਸੇਸੇਕਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣਾਯੁਕੇ ਰੂਪਾਦਿਮ੍ਹੀਤਿ ਯੋਜਨਾ.
ਉਪਚਾਰੋ ਵਿਯ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ ਸਮਾਨਾਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤਾ, ਉਪਪਤ੍ਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਚ. ਕੇਚੀਤਿ ਧਮ੍ਮਸਿਰਿਤ੍ਥੇਰਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵਦਤਿ. ਮਹਗ੍ਗਤਾਵਸਾਨਂ ਵਦਨ੍ਤੀਤਿ ਯਥਾਪਚ੍ਚਯਂ ਮਹਗ੍ਗਤਸਮਾਪਤ੍ਤਿਂ ਸਮਾਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਵੁਟ੍ਠਿਤਸ੍ਸ ਸਾ ਵੀਥਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਤੋ ਚੁਤਿਚਿਤ੍ਤਂ ਹੋਤੀਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਅਤੀਤਾਰਮ੍ਮਣਾ ਏਕਾਦਸਵਿਧਾਤਿ ਨਵ ਕਾਮਾਵਚਰਸੁਗਤਿਚੁਤਿਯੋ, ਦ੍ਵੇ ਵਿਞ੍ਞਾਣਞ੍ਚਾਯਤਨਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨਆਰੁਪ੍ਪਚੁਤਿਯੋਤਿ ਏਵਂ ਅਤੀਤਾਰਮ੍ਮਣਾ ਏਕਾਦਸਵਿਧਾ ਸੁਗਤਿਚੁਤਿਯੋ. ਪਞ੍ਚ ਰੂਪਾਵਚਰਾ, ਵੁਤ੍ਤਾਵਸੇਸਾ ਦ੍ਵੇ ਅਰੂਪਾਵਚਰਾਤਿ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾਰਮ੍ਮਣਾ ਸਤ੍ਤਵਿਧਾ ਚੁਤਿਯੋ. ਦੁਗ੍ਗਤਿਚੁਤਿ ਪਨ ਪਰਤੋ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਇਧ ਨ ਗਹਿਤਾ. ਤਥਾ ਹਿ ਵਕ੍ਖਤਿ ‘‘ਦੁਗ੍ਗਤਿਚੁਤਿਯਾ ਪਨ…ਪੇ… ਨ ਦਸ੍ਸਿਤਾ’’ਤਿ.
ਏਵਮਾਦਿਕੇਤਿ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ‘‘ਸੁਦ੍ਧਾਯ ਵਾ ਜਵਨਵੀਥਿਯਾ’’ਤਿਆਦਿਵਚਨਂ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਸੁਦ੍ਧਾਯ ਵਾਤਿ ਮਹਗ੍ਗਤਕਮ੍ਮਨਿਮਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾਯ ਜਵਨਵੀਥਿਯਾ’’ਤਿ. ‘‘ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੀ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਯਦਿਪਿ ‘‘ਪਥਵੀਕਸਿਣਾਦੀ’’ਤਿਆਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ਅਰੂਪਾਵਚਰਜ੍ਝਾਨਾਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸਾਪਿ ਸਙ੍ਗਹੋ ਸਮ੍ਭਵਤਿ, ‘‘ਚਕ੍ਖੁਸੋਤਾਨਂ ਵਾ’’ਤਿ ਪਨ ਦ੍ਵਾਰਦ੍ਵਯਸ੍ਸੇਵ ਵਸੇਨ ਵਿਕਪ੍ਪਨ੍ਤਰਕਰਣਂ ਯਥਾਧਿਪ੍ਪੇਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਞਾਪਕਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਞਾਪਕਞ੍ਚ ਨਾਮ ਅਗਤਿਕਾ ਗਤੀਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਂ ਞਾਪਕਂ ਅਸਮ੍ਭਾਵੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਅਥਾਪੀ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਯੋ ਯਤ੍ਥ ਸਮ੍ਭਵਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਯੋਜਨਾ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਯੋਜਨਾ, ਤਾਯ. ਅਯਮ੍ਪਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧੀਤਿ ਆਰੁਪ੍ਪਚੁਤਿਯਾ ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ ਵਦਤਿ. ਤਤ੍ਥੇਵਾਤਿ ‘‘ਪਥਵੀਕਸਿਣਾਦਿਕਂ ਵਾ ਨਿਮਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਪਠਮੇ ਵਿਕਪ੍ਪੇ ਏਵ. ਹੇਟ੍ਠਿਮਾ ਹੇਟ੍ਠਿਮਾ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਤੇਨਾਤਿ ਤਸ੍ਮਾ. ਤਤੋਤਿ ਚਤੁਤ੍ਥਾਰੁਪ੍ਪਚੁਤਿਤੋ. ਤਤ੍ਥੇਵਾਤਿ ਚਤੁਤ੍ਥਾਰੁਪ੍ਪੇ ਏਵ. ਅਤੀਤਾਰਮ੍ਮਣਾ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿ, ਤਤੋ ਚਤੁਤ੍ਥਾਰੁਪ੍ਪਚੁਤਿਤੋ ਕਾਮਾਵਚਰੇ ਅਤੀਤਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਰਮ੍ਮਣਾ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿ. ਇਤਰਾਹੀਤਿ ਆਰੁਪ੍ਪਚੁਤੀਹਿ. ਦੁਤਿਯਾ ਆਰੁਪ੍ਪਪਟਿਸਨ੍ਧਿ ਅਤੀਤਾਰਮ੍ਮਣਾ, ਇਤਰਾ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾਰਮ੍ਮਣਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਯਥਾਸਮ੍ਭਵ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਤੀਤਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਰਮ੍ਮਣਾ ਚ ਕਾਮਾਵਚਰਪਟਿਸਨ੍ਧੀਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਇਤਰਾਹੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਚ ‘‘ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਤਬ੍ਬਂ. ਇਮਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਸ੍ਸਾਤਿ ‘‘ਤੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਸ੍ਸ. ਵਿਸੁਂ ਉਦ੍ਧਰਣਂ ਕਤਂ ਅਧਿਕਵਚਨਮਞ੍ਞਮਤ੍ਥਂ ਬੋਧੇਤੀਤਿ.
ਆਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨ ਏਕਵਿਧਾਯਾਤਿ ਅਤੀਤਾਰਮ੍ਮਣਤਾਵਸੇਨ ਏਕਵਿਧਾਯ. ਦੁਵਿਧਾਤਿ ਅਤੀਤਾਰਮ੍ਮਣਾ, ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਰਮ੍ਮਣਾ ਚਾਤਿ ਦ੍ਵਿਪ੍ਪਕਾਰਾ. ਦੁਗ੍ਗਤਿਚੁਤਿਯਾ ਆਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨ ‘‘ਏਕਵਿਧਾਯਾ’’ਤਿ ਪਦਂ ਆਨੇਤ੍ਵਾ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ਅਤੀਤਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਰਮ੍ਮਣਤਾਯ ਦ੍ਵਿਪ੍ਪਕਾਰਾ ਕਾਮਾਵਚਰਪਟਿਸਨ੍ਧਿ, ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾਰਮ੍ਮਣਤਾਯ ਏਕਪ੍ਪਕਾਰਾ ਰੂਪਾਵਚਰਪਟਿਸਨ੍ਧਿ, ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾਤੀਤਾਰਮ੍ਮਣਤਾਯ ਦ੍ਵਿਪ੍ਪਕਾਰਾ ਆਰੁਪ੍ਪਪਟਿਸਨ੍ਧੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਦ੍ਵਿਏਕਦ੍ਵਿਪ੍ਪਕਾਰਾਨਂ ਕਾਮਰੂਪਾਰੁਪ੍ਪਾਨਂ ਵਸੇਨਾ’’ਤਿ. ‘‘ਤਥੇਵਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ‘‘ਦ੍ਵਿਏਕਦ੍ਵਿਪ੍ਪਕਾਰਾਨਂ ਕਾਮਰੂਪਾਰੁਪ੍ਪਾਨਂ ਵਸੇਨਾ’’ਤਿ ਪਦਦ੍ਵਯਂ ਆਕਡ੍ਢਤਿ. ਦੁਵਿਧਾਯਾਤਿ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾਤੀਤਾਰਮ੍ਮਣਤਾਵਸੇਨ ਦੁਵਿਧਾਯ. ਪਚ੍ਚੇਕਨ੍ਤਿ ਵਿਸੁਂ ਵਿਸੁਂ. ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਕਾਮਾਰੁਪ੍ਪਾਨਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਯਂ ਯੋਜਨਾ – ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾਰਮ੍ਮਣਾਯ ਆਰੁਪ੍ਪਚੁਤਿਯਾ ਅਨਨ੍ਤਰਾ ਅਤੀਤਾਰਮ੍ਮਣਾ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਰਮ੍ਮਣਾ ਚ ਦ੍ਵੇ ਕਾਮਪਟਿਸਨ੍ਧੀ, ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾਰਮ੍ਮਣਾ ਅਤੀਤਾਰਮ੍ਮਣਾ ਚ ਦ੍ਵੇ ਆਰੁਪ੍ਪਪਟਿਸਨ੍ਧੀ, ਤਥਾ ਅਤੀਤਾਰਮ੍ਮਣਾਯਪੀਤਿ ਇਮਾਸਂ ਵਸੇਨ ਅਟ੍ਠਵਿਧਾ.
‘‘ਦ੍ਵਿਦ੍ਵੀ’’ਤਿ ਗਾਥਾਯ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵਤ੍ਥਂ ਸੁਖਗ੍ਗਹਣਤ੍ਥਂ ਸਙ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਯਦਿਪਿ ‘‘ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਕਤਤ੍ਤਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾਪਿ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕਾਨਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਗਹਿਤੋਯੇਵ ਹੋਤਿ, ‘‘ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਂ ਕਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਨ ਵਿਸੁਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਦਸ੍ਸੀਯਤੀਤਿ ‘‘ਕਾਮਾਵਚਰਸ੍ਸ…ਪੇ… ਆਦਿਨਾ ਨਾਨਾਕ੍ਖਣਿਕਕਮ੍ਮਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਦਸ੍ਸਿਤਪ੍ਪਕਾਰੋ’’ਤਿ ਆਹ.
ਆਦਿਨਾ ਵਿਮਿਸ੍ਸਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨਾਤਿ ਏਕਸ੍ਸ ਭਵਸ੍ਸ ਆਦਿਭੂਤੇਨ ਰੂਪਵਿਮਿਸ੍ਸੇਨ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ. ਅਞ੍ਞਤ੍ਥਾਤਿ ਸਂਸੇਦਜਓਪਪਾਤਿਕਯੋਨਿਯਂ. ਅਵਚਨਂ ਪਟਿਕ੍ਖੇਪਂ ਮਞ੍ਞਮਾਨੋ ‘‘ਗਨ੍ਧਰਸਾਹਾਰਾਨਂ ਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਸਬ੍ਬੇਨ ਸਬ੍ਬਂ ਰੂਪਭਵੇ ਤੇ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨਾਹ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਸੋਤਵਤ੍ਥੁਸਤ੍ਤਕਜੀਵਿਤਛਕ੍ਕਭਾਵੇਪੀ’’ਤਿ. ਪਾਲ਼ਿਯਨ੍ਤਿ ਧਮ੍ਮਹਦਯਵਿਭਙ੍ਗਪਾਲ਼ਿਯਂ. ਪਞ੍ਚਾਯਤਨਾਨੀਤਿ ਚਕ੍ਖੁਸੋਤਮਨਰੂਪਧਮ੍ਮਾਯਤਨਾਨਿ. ਪਞ੍ਚ ਧਾਤੁਯੋਤਿ ਤਾ ਏਵ ਪਞ੍ਚ ਧਾਤੁਯੋ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹਿ – ‘‘ਰੂਪਧਾਤੁਯਾ ਉਪਪਤ੍ਤਿਕ੍ਖਣੇ ਕਤਮਾਨਿ ਪਞ੍ਚਾਯਤਨਾਨਿ ਪਾਤੁਭਵਨ੍ਤਿ? ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਂ ਰੂਪਾਯਤਨਂ ਸੋਤਾਯਤਨਂ ਮਨਾਯਤਨਂ ਧਮ੍ਮਾਯਤਨਂ. ਇਮਾਨਿ ਪਞ੍ਚਾਯਤਨਾਨਿ ਪਾਤੁਭਵਨ੍ਤਿ. ਕਤਮਾ ਪਞ੍ਚ ਧਾਤੁਯੋ ਪਾਤੁਭਵਨ੍ਤਿ? ਚਕ੍ਖੁਧਾਤੁ…ਪੇ… ਧਮ੍ਮਧਾਤੁ. ਇਮਾ ਪਞ੍ਚ ਧਾਤੁਯੋ ਪਾਤੁਭਵਨ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ੧੦੧੬). ਛ ਆਯਤਨਾਨਿ ਸਦ੍ਦਾਯਤਨੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਤਾਨਿਯੇਵ. ਨਵ ਧਾਤੁਯੋਤਿ ਚਕ੍ਖੁਰੂਪਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਸੋਤਸਦ੍ਦਸੋਤਵਿਞ੍ਞਾਣਮਨੋਧਮ੍ਮਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਯੋ. ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਗਹਵਸੇਨਾਤਿ ਅਨਵਸੇਸਪਰਿਗ੍ਗਹਵਸੇਨ. ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਰੂਪਧਾਤੁਯਂ. ‘‘ਕਥਾਵਤ੍ਥੁਮ੍ਹਿ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨ ਕੇਵਲਂ ਧਮ੍ਮਹਦਯਵਿਭਙ੍ਗਪਾਲ਼ਿਯਂਯੇਵ, ਅਥ ਖੋ ਪਕਰਣਨ੍ਤਰੇਪਿ ਗਨ੍ਧਾਦਯੋ ਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਘਾਨਾਯਤਨਾਦੀਨਂ ਵਿਯਾਤਿ ਸਦਿਸੂਦਾਹਰਣਦਸ੍ਸਨਂ. ਯਥਾ ਘਾਨਾਯਤਨਾਦੀਨਂ ਤਤ੍ਥ ਰੂਪਭਵੇ ਭਾਵੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਤਾ ਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾ, ਏਵਂ ਗਨ੍ਧਾਯਤਨਾਦੀਨਞ੍ਚਾਤਿ. ਅਤ੍ਥਿ ਤਤ੍ਥ ਘਾਨਾਯਤਨਨ੍ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਾ ਸਕਵਾਦਿਸ੍ਸ. ਯਞ੍ਹਿ ਤਤ੍ਥ ਆਯਤਨਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਤਸ੍ਸ ਵਸੇਨਾਯਂ ਚੋਦਨਾ. ਤਤੋ ਪਰਵਾਦੀ ਯਂ ਤਤ੍ਥ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾਨਂ ਤਿਣ੍ਣਂ ਆਯਤਨਾਨਂ ਘਾਨਾਦਿਕਂ ਸਣ੍ਠਾਨਨਿਮਿਤ੍ਤਂ, ਤਦੇਵ ਆਯਤਨਨ੍ਤਿ ਲਦ੍ਧਿਯਾ ‘‘ਆਮਨ੍ਤਾ’’ਤਿ ਪਟਿਜਾਨਾਤਿ. ਬਾਹਿਰਾਨਂ ਗਨ੍ਧਾਯਤਨਾਦੀਨਂ ਵਸੇਨ ਪੁਟ੍ਠੋ ਯਸ੍ਮਾ ਘਾਨਪ੍ਪਸਾਦਾਦਯੋ ਤਤ੍ਥ ਨ ਇਚ੍ਛਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤੇਸਂ ਗੋਚਰਂ ਪਟਿਸੇਧੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ’’ਤਿ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਤਿ. ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਤਤ੍ਥ ਜਿਵ੍ਹਾਯਤਨਨ੍ਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਅਤ੍ਥਿ ਤਤ੍ਥ ਰਸਾਯਤਨਨ੍ਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ’’ਤਿਆਦਿਨਯਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾਨਂ ਅਨੁਲੋਮਪਟਿਲੋਮਸਂਸਨ੍ਦਨਪਞ੍ਹਾਦੀਨਂ ਸਙ੍ਗਹੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਅਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾਯਤਨਾਨਨ੍ਤਿ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾਯਤਨਭਾਵਰਹਿਤਾਨਂ, ਅਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਸਭਾਵਾਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਇਦਾਨਿ ਅਨਾਯਤਨਸਭਾਵੇ ਗਨ੍ਧਰਸੇ ਪਟਿਜਾਨਿਤ੍ਵਾਪਿ ਦੋਸਂ ਵਦਨ੍ਤੋ ‘‘ਯਦਿ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਅਵਚਨੇ ਨਤ੍ਥਿ ਕਾਰਣਂ ਯਥਾਧਮ੍ਮਸਾਸਨੇ ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ, ਤੇਸਂ ਵਾ ਨਿਸਤ੍ਤਨਿਜ੍ਜੀਵਸਭਾਵਤ੍ਤਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਯਥਾ ਚ ਧਾਤੁਭਾਵੋ, ਏਵਂ ਧਮ੍ਮਭਾਵੋ ਚ ਤੇਸਂ ਏਕਨ੍ਤਿਕੋ, ਤਥਾ ਆਯਤਨਭਾਵੋ ਚਾਤਿ ਸਬ੍ਬਥਾਪਿ ਤਤ੍ਥ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾਨਂ ਗਨ੍ਧਰਸਾਨਂ ਆਯਤਨੇਸੁ ਅਵਚਨੇ ਕਾਰਣਂ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਧਮ੍ਮਭਾਵੋ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਪਰਮਤ੍ਥਸ੍ਸ ਅਭਾਵਾ. ਕੋਚਿ ਆਯਤਨਸਭਾਵੋਤਿ ਧਮ੍ਮਾਯਤਨਮੇਵ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵਦਤਿ. ਤੇਨ ਯਦਿ ਰੂਪਭਵੇ ਗਨ੍ਧਰਸਾ ਵਿਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਕਾਰਣਤੋ ਗਨ੍ਧਰਸਾਯਤਨਭਾਵੇਨ ਅਵੁਚ੍ਚਮਾਨਾਪਿ ਧਮ੍ਮਾਯਤਨਭਾਵੇਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾ ਸਿਯੁਂ, ਨ ਚ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤਸ੍ਮਾ ਨਿਟ੍ਠਮੇਤ੍ਥ ਗਨ੍ਤਬ੍ਬਂ ‘‘ਨਤ੍ਥੇਵ ਰੂਪਭਵੇ ਗਨ੍ਧਰਸਾ’’ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਕਿਞ੍ਚ ਰੂਪਧਾਤੁਯਂ ਗਨ੍ਧਰਸਭਾਵੇਨ ਅਵੁਤ੍ਤਾਨਂ, ਕਾਮਧਾਤੁਯਂ ਵੁਤ੍ਤਾਨਂ ਤੇਸਂ ਕਿਂ ਗਨ੍ਧਰਸਭਾਵਤੋ ਅਞ੍ਞੇਨ ਸਭਾਵੇਨ ਰੂਪਧਾਤੁਯਂ ਅਤ੍ਥਿਭਾਵੋ, ਉਦਾਹੁ ਗਨ੍ਧਰਸਭਾਵੇਨ. ਯਦਿ ਪੁਰਿਮੋ ਪਕ੍ਖੋ ਧਮ੍ਮਾਯਤਨੇ ਤੇਸਂ ਸਙ੍ਗਹੋ ਸਿਯਾ ਅਨਾਯਤਨਸਭਾਵਸ੍ਸ ਸਭਾਵਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਭਾਵਾ, ਅਥ ਦੁਤਿਯੋ ਤੇਨੇਵ ਕਾਰਣੇਨ ਨੇਸਂ ਗਨ੍ਧਰਸਾਯਤਨਭਾਵੋ ਸਿਦ੍ਧੋਤਿ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਯਦਿ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਸ੍ਮਾਤਿ ਯਸ੍ਮਾ ਗਨ੍ਧਰਸਾ ਧਮ੍ਮਹਦਯਵਿਭਙ੍ਗੇ ਨ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਕਥਾਵਤ੍ਥੁਮ੍ਹਿ ਚ ਤੇਸਂ ਭਾਵੋ ਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋ, ਫੁਸਿਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਾ ਪਥਵੀਆਦਯੋ ਵਿਯ ਘਾਯਿਤੁਂ ਸਾਯਿਤੁਞ੍ਚ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਾ ਤੇ ਨਤ੍ਥਿ, ਧਾਤੁਸਦ੍ਦੇਨ ਚ ਤੇ ਗਹਿਤਾ, ਧਮ੍ਮਭਾਵੋ ਚ ਤੇਸਂ ਏਕਨ੍ਤਿਕੋ, ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਸਤਿ ਸਿਦ੍ਧੋ ਆਯਤਨਭਾਵੋ, ਤਸ੍ਮਾ. ਤਥਾਤਿ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਅਵੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮੇ ਹਾਪੇਤ੍ਵਾ ਚਕ੍ਖੁਸਤ੍ਤਕਾਦਿਵਸੇਨ. ਏਵਨ੍ਤਿ ਚਕ੍ਖੁਸਤ੍ਤਕਾਦਿਵਸੇਨ ਰੂਪਗਣਨਾਯ ਕਰਿਯਮਾਨਾਯ. ਧਮ੍ਮਤਾਤਿ ਪਾਲ਼ਿਧਮ੍ਮੋ, ਰੂਪਭਵੇ ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਨਕਰੂਪਧਮ੍ਮਤਾ. ‘‘ਨ ਵਿਲੋਮਿਤਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਯਥਾਪਟਿਞ੍ਞਾਤਂ ਧਮ੍ਮਂ ਦੀਪਿਤਂ ਉਲ੍ਲਿਙ੍ਗੇਤਿ.
ਏਤ੍ਥ ਚ ਰੂਪਾਵਚਰਸਤ੍ਤਾਨਂ ਘਾਨਜਿਵ੍ਹਾਯਤਨਾਭਾਵਤੋ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾਪਿ ਗਨ੍ਧਰਸਾ ਆਯਤਨਕਿਚ੍ਚਂ ਨ ਕਰੋਨ੍ਤੀਤਿ ਤੇ ਅਨਾਮਸਿਤ੍ਵਾ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ‘‘ਪਞ੍ਚਾਯਤਨਾਨਿ ਪਾਤੁਭਵਨ੍ਤਿ, ਛ ਆਯਤਨਾਨੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਤਯੋ ਆਹਾਰਾ’’ਤਿ ਚ ਅਜ੍ਝੋਹਰਿਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਆਹਾਰਸ੍ਸ ਅਭਾਵੇਨ ਓਜਟ੍ਠਮਕਰੂਪਸਮੁਟ੍ਠਾਪਨਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਆਹਾਰਕਿਚ੍ਚਸ੍ਸ ਅਕਰਣਤੋ, ਨ ਸਬ੍ਬੇਨ ਸਬ੍ਬਂ ਗਨ੍ਧਰਸਾਨਂ ਓਜਾਯ ਚ ਅਭਾਵਤੋ. ਇਤਿ ਵਿਸਯਿਨੋ ਕਿਚ੍ਚਸ੍ਸ ਚ ਅਭਾਵੇਨ ਵਿਸਯੋ, ਕਿਚ੍ਚਵਾ ਚ ਧਮ੍ਮੋ ਨ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਯਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਭਵੇ ਵਿਸਯੀ ਨਤ੍ਥਿ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਤਂਹੇਤੁਕੋ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਵਿਸਯਸ੍ਸ ਆਯਤਨਭਾਵੋ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਸ੍ਸਾਪਿ ਅਵਚਨਂ, ਯਥਾ ਰੂਪਭਵੇ ਪਥਵੀਤੇਜੋਵਾਯੋਧਾਤੂਨਂ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾਯਤਨਭਾਵੇਨ. ਯਸ੍ਸ ਪਨ ਯਤ੍ਥ ਵਚਨਂ, ਤਸ੍ਸ ਤਤ੍ਥ ਵਿਸਯੀਸਬ੍ਭਾਵਹੇਤੁਕੋ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਆਯਤਨਭਾਵੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਦਿਟ੍ਠੋ ਯਥਾ ਤਤ੍ਥੇਵ ਰੂਪਾਯਤਨਸ੍ਸ. ਯਦਿ ਵਿਸਯੀਸਬ੍ਭਾਵਹੇਤੁਕੋ ਵਿਸਯਸ੍ਸ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਆਯਤਨਭਾਵੋ, ਕਥਂ ਅਸਞ੍ਞਸਤ੍ਤਾਨਂ ਦੇਵਾਨਂ ਦ੍ਵੇ ਆਯਤਨਾਨਿ ਪਾਤੁਭਵਨ੍ਤੀਤਿ. ਅਸਞ੍ਞਸਤ੍ਤਾਨਞ੍ਹਿ ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਅਚਕ੍ਖਾਯਤਨਭਾਵੇਨ ਚ ਨੇਸਂ ਰੂਪਾਯਤਨਂ ਅਞ੍ਞੇਸਂ ਅਵਿਸਯੋਤਿ? ਨਾਯਂ ਵਿਰੋਧੋ. ਯੇਨ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਰੂਪਧਾਤੁਯਂ ਸਞ੍ਞੀਨਂ ਗਨ੍ਧਾਯਤਨਾਦੀਨਂ ਅਵਚਨਂ, ਤੇਨ ਰੂਪਾਯਤਨਸ੍ਸਾਪਿ ਅਵਚਨਨ੍ਤਿ ਅਸਞ੍ਞੀਨਂ ਏਕਂ ਆਯਤਨਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ. ਯਥਾਸਕਞ੍ਹਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗੋਚਰਭਾਵਾਪੇਕ੍ਖਾਯ ਯੇਸਂ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਆਯਤਨਭਾਵੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਤੇਸੁ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਯਮਾਨੇਸੁ ਤਦਭਾਵਤੋ ਰੂਪਧਾਤੁਯਂ ਸਞ੍ਞੀਨਂ ਗਨ੍ਧਾਦਿਕੇ ਵਿਸੁਂ ਆਯਤਨਭਾਵੇਨ ਅਵਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਸਭਾਵਾਨਤਿਵਤ੍ਤਨਤੋ, ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਚ ਵਿਸਯਭਾਵੂਪਗਮਨਤੋ ਧਮ੍ਮਾਯਤਨਨ੍ਤੋਗਧੇ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਪਞ੍ਚਾਯਤਨਾਨੀ’’ਤਿ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਤਦਤ੍ਥਞ੍ਹਿ ‘‘ਧਮ੍ਮਾਯਤਨ’’ਨ੍ਤਿ ਸਾਮਞ੍ਞਤੋ ਨਾਮਕਰਣਂ, ਪਿਟ੍ਠਿਵਟ੍ਟਕਾਨਿ ਵਾ ਤਾਨਿ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਪਞ੍ਚਾਯਤਨਾਨੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯੇਨ ਚ ਪਨ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਅਸਞ੍ਞੀਨਂ ਰੂਪਾਯਤਨਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤੇਨ ਸਞ੍ਞੀਨਮ੍ਪਿ ਗਨ੍ਧਾਦੀਨਂ ਵਿਸੁਂ ਗਹਣਂ ਕਾਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਇਮਸ੍ਸ ਨਯਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਅਸਞ੍ਞਸਤ੍ਤਾਨਂ ਦੇਵਾਨਂ ਦ੍ਵੇ ਆਯਤਨਾਨਿ ਪਾਤੁਭਵਨ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ੧੦੧੭) ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਸਤਿਪਿ ਹਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇ ਰੂਪਸ੍ਸ ਵਣ੍ਣਾਯਤਨਸਭਾਵਾਤਿਕ੍ਕਮੋ ਨਤ੍ਥੇਵਾਤਿ ਤਂ ਰੂਪਾਯਤਨਨ੍ਤ੍ਵੇਵ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਇਮਿਨਾ ਚ ਨਯਦਸ੍ਸਨੇਨ ਗਨ੍ਧਾਦੀਨਿ ਤੀਣਿ ਪਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਸਞ੍ਞੀਨਂ ਅਟ੍ਠ ਆਯਤਨਾਨਿ, ਅਸਞ੍ਞੀਨਂ ਪਞ੍ਚਾਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ ਹੋਤਿ. ਏਵਞ੍ਚੇਤਂ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਞ੍ਞਥਾ ਰੂਪਲੋਕੇ ਫੁਸਿਤੁਮਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਤਾਯ ਪਥਵੀਆਦੀਨਂ ਵਚੀਘੋਸੋ ਏਵ ਨ ਸਿਯਾ. ਨ ਹਿ ਪਟਿਘਟ੍ਟਨਾਨਿਘਂਸਮਨ੍ਤਰੇਨ ਸਦ੍ਦਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥਿ, ਨ ਚ ਫੁਸਨਸਭਾਵਾਨਂ ਕਤ੍ਥਚਿ ਅਫੁਸਨਸਭਾਵਤਾ ਸਕ੍ਕਾ ਵਿਞ੍ਞਾਤੁਂ. ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾਯਤਨਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਚ ਭੂਤਤ੍ਤਯਸ੍ਸ ਅਭਾਵੇ ਰੂਪਭਵੇ ਰੂਪਾਯਤਨਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਸਮ੍ਭਵੋ ਏਵ ਨ ਸਿਯਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਫੁਸਿਤੁਂ ਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਤਾਯਪਿ ਪਥਵੀਆਦੀਨਂ ਤਤ੍ਥ ਕਾਯਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਭਾਵੇਨ ਤੇਸਂ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਭਾਵੋ ਨ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਰੂਪਧਾਤੁਯਂ ਤੇਸਂ ਸਪ੍ਪਟਿਘਵਚਨਞ੍ਚ ਸਮਤ੍ਥਿਤਂ ਹੋਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹਿ ‘‘ਅਸਞ੍ਞਸਤ੍ਤਾਨਂ ਅਨਿਦਸ੍ਸਨਸਪ੍ਪਟਿਘਂ ਏਕਂ ਮਹਾਭੂਤਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਦ੍ਵੇ ਮਹਾਭੂਤਾ’’ਤਿਆਦਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੨.੨੨.੧੭). ਪਟਿਘੋ ਹੇਤ੍ਥ ਭੂਤਤ੍ਤਯਸ੍ਸ ਕਾਯਪ੍ਪਸਾਦਂ ਪਤਿ ਤਂਨਿਸ੍ਸਯਭੂਤਘਟ੍ਟਨਦ੍ਵਾਰੇਨ ਅਭਿਮੁਖਭਾਵੋ, ਸੋ ਚ ਫੁਸਿਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਸਭਾਵਸ੍ਸ ਘਟ੍ਟਨਾਯ ਅਭਾਵਤੋ ਨਤ੍ਥਿ. ਨਨੁ ‘‘ਦ੍ਵੇ ਆਯਤਨਾਨੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਰਿਯਾਯਾਯਤਨਂ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ, ਅਥ ਕਸ੍ਮਾ ਗਨ੍ਧਾਯਤਨਾਦੀਨਿਪਿ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਪਞ੍ਚਾਯਤਨਾਨੀ’’ਤਿ ਨ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ? ‘‘ਨਯਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਦੇਸਨਾ ਪਵਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋਵਾਯਮਤ੍ਥੋ. ਅਥ ਵਾ ਤਤ੍ਥ ਰੂਪਾਯਤਨਸ੍ਸੇਵ ਵਚਨਂ ਕਦਾਚਿ ਅਞ੍ਞਭੂਮਿਕਾਨਂ ਪਸਾਦਸ੍ਸ ਵਿਸਯਭਾਵਂ ਸਨ੍ਧਾਯ, ਨ ਪਨ ਇਤਰੇਸਂ ਅਭਾਵਤੋ. ਨਾਪਿ ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਗਨ੍ਧਾਯਤਨਾਦੀਨਂ ਆਯਤਨਸਭਾਵਾਭਾਵਤੋ. ਅਸਞ੍ਞੀਨਞ੍ਹਿ ਰੂਪਾਯਤਨਂ ਸਮਾਨਭੂਮਿਕਾਨਂ ਵੇਹਪ੍ਫਲਾਨਂ, ਉਪਰਿਭੂਮਿਕਾਨਞ੍ਚ ਸੁਦ੍ਧਵਾਸਾਨਂ ਪਸਾਦਸ੍ਸ ਵਿਸਯਭਾਵਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਪਨ ਗਨ੍ਧਰਸਾਤਿ ਤੇਸਂਯੇਵ ਤਤ੍ਥਾਵਚਨਂ ਯੁਤ੍ਤਂ. ਕਥਾਵਤ੍ਥੁਮ੍ਹਿ ਚ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਗਨ੍ਧਾਯਤਨਾਦੀਨਂ ਅਤ੍ਥਿਭਾਵਂ ਪਟਿਜਾਨਨ੍ਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਪਟਿਸੇਧੋ ਕਤੋ. ਯਦਿਪਿ ਚੇਤਂ ਵਚਨਂ ਤਤ੍ਥ ਗਨ੍ਧਾਯਤਨਾਦੀਨਂ ਅਭਾਵਵਿਭਾਵਨਂ ਨ ਹੋਤਿ, ਅਤ੍ਥਿਭਾਵਦੀਪਨਮ੍ਪਿ ਪਨ ਅਞ੍ਞਵਚਨਂ ਨਤ੍ਥੇਵਾਤਿ? ਨਯਿਦਮੇਵਂ ਅਟ੍ਠਕਥਾਸੁ ਤਤ੍ਥ ਨੇਸਂ ਅਤ੍ਥਿਭਾਵਸ੍ਸ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਯਞ੍ਹਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਵਚਨਂ ਪਾਲ਼ਿਯਾ ਨ ਵਿਰੁਜ੍ਝਤਿ, ਤਂ ਪਾਲ਼ਿ ਵਿਯ ਪਮਾਣਭੂਤਂ ਅਗਰਹਿਤਾਯ ਆਚਰਿਯਪਰਮ੍ਪਰਾਯ ਯਾਵਜ੍ਜਤਨਾ ਆਗਤਤ੍ਤਾ. ਤਤ੍ਥ ਸਿਯਾ – ਯਂ ਪਾਲ਼ਿਯਾ ਨ ਵਿਰੁਜ੍ਝਤਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਵਚਨਂ, ਤਂ ਪਮਾਣਂ. ਇਦਂ ਪਨ ਵਿਰੁਜ੍ਝਤੀਤਿ? ਨਯਿਦਮੇਵਂ ਯਥਾ ਨ ਵਿਰੁਜ੍ਝਤਿ, ਤਥਾ ਪਟਿਪਾਦਿਤਤ੍ਤਾ. ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਆਯਤਨਾਨਂ, ਤਨ੍ਨਿਸ੍ਸਯਾਨਞ੍ਚ ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਨਂ ਸਤ੍ਤਸੁਞ੍ਞਤਾਸਨ੍ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਭਗਵਤੋ ਧਾਤੁਦੇਸਨਾਤਿ ਆਯਤਨਭਾਵੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾਨਂਯੇਵ ਧਾਤੁਭਾਵਦੀਪਨਤੋ ਧਾਤੁਭਾਵਸ੍ਸਾਪਿ ਨੇਸਂ ਅਵਚਨਂ ਯੁਜ੍ਜਤਿ ਏਵ, ਤਸ੍ਮਾ ਯਥਾ ਪਾਲ਼ਿਯਾ ਅਵਿਰੋਧੋ ਹੋਤਿ, ਤਥਾ ਚਕ੍ਖੁਦਸਕਾਦਿਵਸੇਨ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਰੂਪਗਣਨਾ ਕਤਾਤਿ ਨ ਏਤ੍ਥ ਧਮ੍ਮਤਾਵਿਲੋਮਨਾਸਙ੍ਕਾਯ ਓਕਾਸੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.
ਏਲ਼ਕਸ੍ਸ ਜਾਤਕਾਲੇ ਉਣ੍ਣਾ ਜਾਤਿਉਣ੍ਣਾਤਿ ਪਠਮੋ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਤੋ ਸੁਖੁਮਤਰਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਗਬ੍ਭਂ…ਪੇ… ਇਤਿਪਿ ਵਦਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਮ੍ਭਵਨਸ੍ਸ ਭੇਦੋ ਵਾ ਸਮ੍ਭਵਭੇਦੋ, ਪਵਤ੍ਤਿਭੇਦੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਰੂਪੀਬ੍ਰਹ੍ਮੇਸੂਤਿ ਅਧਿਕਰਣੇ ਭੁਮ੍ਮਂ, ਓਪਪਾਤਿਕਯੋਨਿਕੇਸੂਤਿ ਨਿਦ੍ਧਾਰਣੇਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਓਪਪਾਤਿਕਯੋਨਿਕੇਹਿ ਰੂਪੀਬ੍ਰਹ੍ਮੇ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤੀ’’ਤਿ ਆਹ. ਤੇਨ ‘‘ਓਪਪਾਤਿਕਯੋਨਿਕੇਸੂ’’ਤਿ ਸਾਮਞ੍ਞਤੋ ਵੁਤ੍ਤਰਾਸਿਤੋ ‘‘ਰੂਪੀਬ੍ਰਹ੍ਮੇਸੂ’’ਤਿ ਵਿਸੇਸਂ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤਿ. ਨ ਸਮੇਤੀਤਿ ਨ ਸਂਸਨ੍ਦਤਿ, ਵਿਰੁਜ੍ਝਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਯਾਯ ਪਾਲ਼ਿਯਾ ਨ ਸਮੇਤਿ, ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਧਮ੍ਮਹਦਯਵਿਭਙ੍ਗੇ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ.
ਏਕਾਦਸਾਤਿ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਾਯਤਨਸ੍ਸ ਸਦ੍ਦਾਯਤਨਵਜ੍ਜਾਨਿ ਏਕਾਦਸਾਯਤਨਾਨਿ. ਕਸ੍ਸਚਿ ਦਸਾਯਤਨਾਨੀਤਿ ਅਨ੍ਧਸ੍ਸ ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਵਜ੍ਜਾਨਿ. ਕਸ੍ਸਚਿ ਅਪਰਾਨਿ ਦਸਾਯਤਨਾਨੀਤਿ ਬਧਿਰਸ੍ਸ ਸੋਤਾਯਤਨਵਜ੍ਜਾਨਿ. ਕਸ੍ਸਚਿ ਨਵਾਯਤਨਾਨੀਤਿ ਅਨ੍ਧਬਧਿਰਸ੍ਸ ਚਕ੍ਖੁਸੋਤਾਯਤਨਵਜ੍ਜਾਨਿ. ਕਸ੍ਸਚਿ ਸਤ੍ਤਾਯਤਨਾਨੀਤਿ ਗਬ੍ਭਸੇਯ੍ਯਕਸ੍ਸ ਰੂਪਗਨ੍ਧਰਸਕਾਯਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਮਨੋਧਮ੍ਮਾਯਤਨਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ.
‘‘ਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਟ੍ਠਾਯਤਨਾਨਿ ਪਾਤੁਭਵਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਇਦਂ ‘‘ਨ ਹਿ ਪਾਲ਼ਿਯਂ…ਪੇ… ਵੁਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਏਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਵਿਵਰਣਂ. ਚਕ੍ਖੁਸੋਤਘਾਨਵਿਕਲਸ੍ਸ ਹਿ ਉਪਪਜ੍ਜਮਾਨਸ੍ਸ ਅਟ੍ਠੇਵ ਆਯਤਨਾਨਿ ਸਿਯੁਨ੍ਤਿ. ਸਤਿ ਚ ਅਘਾਨਕੁਪਪਤ੍ਤਿਯਂ ਪੁਨਪਿ ‘‘ਕਸ੍ਸਚਿ ਅਪਰਾਨਿ ਦਸਾਯਤਨਾਨਿ ਪਾਤੁਭਵਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ. ਤਥਾ ਚ ਸਤਿ ਯਥਾ ਅਨ੍ਧਬਧਿਰਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ‘‘ਕਸ੍ਸਚਿ ਨਵਾਯਤਨਾਨਿ ਪਾਤੁਭਵਨ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ੧੦੦੭) ਏਕਵਾਰਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਏਵਂ ਅਨ੍ਧਾਘਾਨਕਸ੍ਸ, ਬਧਿਰਾਘਾਨਕਸ੍ਸ ਚ ਵਸੇਨ ‘‘ਕਸ੍ਸਚਿ ਅਪਰਾਨਿ ਨਵਾਯਤਨਾਨਿ, ਕਸ੍ਸਚਿ ਅਪਰਾਨਿ ਨਵਾਯਤਨਾਨਿ ਪਾਤੁਭਵਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ, ਏਵਂ ਨ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ‘‘ਤਥਾ…ਪੇ… ਨ ਚ ਤਂ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਧਾਤੁਪਾਤੁਭਾਵਾਦਿਪਞ੍ਹੇਸੂਤਿ ‘‘ਕਸ੍ਸਚਿ ਏਕਾਦਸ ਧਾਤੁਯੋ ਪਾਤੁਭਵਨ੍ਤਿ, ਕਸ੍ਸਚਿ ਦਸ ਧਾਤੁਯੋ, ਕਸ੍ਸਚਿ ਅਪਰਾ ਦਸ ਧਾਤੁਯੋ, ਕਸ੍ਸਚਿ ਨਵ ਧਾਤੁਯੋ, ਕਸ੍ਸਚਿ ਸਤ੍ਤ ਧਾਤੁਯੋ ਪਾਤੁਭਵਨ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ੧੦੦੭) ਏਵਂ ਧਾਤੁਪਾਤੁਭਾਵਪਞ੍ਹੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ‘‘ਕਸ੍ਸਚਿ ਚੁਦ੍ਦਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਪਾਤੁਭਵਨ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦਿ (ਵਿਭ. ੧੦੦੭) ਨਯਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਞ੍ਹਾਦਯੋ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾ.
ਏਤ੍ਥ ਚ ਯਥਾ ‘‘ਸਤ੍ਤਤਿ ਉਕ੍ਕਂਸਤੋ ਚ ਰੂਪਾਨੀ’’ਤਿ ਪਦਂ ‘‘ਸਂਸੇਦਜੋਪਪਾਤੀਸੂ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਯੋਨਿਦ੍ਵਯਵਸੇਨ ਯੋਜੀਯਤਿ, ਨ ਏਵਂ ‘‘ਅਵਕਂਸਤੋ ਤਿਂਸਾ’’ਤਿ ਇਦਂ, ਇਦਂ ਪਨ ਸਂਸੇਦਜਯੋਨਿਵਸੇਨੇਵ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ, ਏਕਯੋਗਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਸ੍ਸਾਪਿ ਏਕਦੇਸੋ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਂ ਲਭਤੀਤਿ. ਸਂਸੇਦਜਸ੍ਸੇਵ ਚ ਜਚ੍ਚਨ੍ਧਬਧਿਰਅਘਾਨਕਨਪੁਂਸਕਸ੍ਸ ਜਿਵ੍ਹਾਕਾਯਵਤ੍ਥੁਦਸਕਾਨਂ ਵਸੇਨ ਤਿਂਸ ਰੂਪਾਨਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਓਪਪਾਤਿਕਸ੍ਸਾਤਿ ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਯੇ ਪਨ ‘‘ਓਪਪਾਤਿਕਸ੍ਸ ਜਚ੍ਚਨ੍ਧ…ਪੇ… ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ ਮਹਾਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਨ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ. ਸੋ ਹਿ ਪਮਾਦਪਾਠੋ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਆਯਤਨਯਮਕਵਣ੍ਣਨਾਯ ‘‘ਕਾਮਧਾਤੁਯਂ ਪਨ ਅਘਾਨਕੋ ਓਪਪਾਤਿਕੋ ਨਤ੍ਥਿ. ਯਦਿ ਭਵੇਯ੍ਯ, ‘ਕਸ੍ਸਚਿ ਅਟ੍ਠਾਯਤਨਾਨਿ ਪਾਤੁਭਵਨ੍ਤੀ’ਤਿ ਵਦੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ (ਯਮ. ਅਟ੍ਠ. ਆਯਤਨਯਮਕ ੧੮-੨੧) ਵਕ੍ਖਤਿ. ਅਪਰੇ ਪਨਾਹੁ ‘‘ਕਸ੍ਸਚਿ ਏਕਾਦਸਾਯਤਨਾਨਿ ਪਾਤੁਭਵਨ੍ਤਿ, ਯਾਵ ‘ਕਸ੍ਸਚਿ ਨਵਾਯਤਨਾਨੀ’ਤਿ ਪਾਲ਼ਿ ਓਪਪਾਤਿਕੇ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤਸ੍ਮਾ ਪੁਬ੍ਬੇਨਾਪਰਂ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਅਵਿਰੋਧੋ ਸਿਦ੍ਧੋ ਹੋਤਿ, ਤਥਾ ਚ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਪਾਲ਼ਿਯਾ ਅਯਮਤ੍ਥਵਣ੍ਣਨਾ ਅਞ੍ਞਦਤ੍ਥੁ ਸਂਸਨ੍ਦਤਿ ਸਮੇਤਿਯੇਵਾ’’ਤਿ. ਯਂ ਪਨੇਕੇ ਵਦਨ੍ਤਿ ‘‘ਓਪਪਾਤਿਕਗ੍ਗਹਣੇਨ ਸਂਸੇਦਜਾਪਿ ਸਙ੍ਗਯ੍ਹਨ੍ਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਧਮ੍ਮਹਦਯਵਿਭਙ੍ਗੇ ‘ਕਾਮਧਾਤੁਯਾ ਉਪਪਤ੍ਤਿਕ੍ਖਣੇ ਕਸ੍ਸਚਿ ਏਕਾਦਸਾਯਤਨਾਨਿ ਪਾਤੁਭਵਨ੍ਤੀ’ਤਿਆਦੀਨਂ (ਵਿਭ. ੧੦੦੭) ਉਦ੍ਦੇਸੇ ‘ਓਪਪਾਤਿਕਾਨਂ ਪੇਤਾਨ’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਓਪਪਾਤਿਕਗ੍ਗਹਣਮੇਵ ਕਤਂ, ਨ ਸਂਸੇਦਜਗ੍ਗਹਣ’’ਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਾਯਤਨਾਨਂਯੇਵ ਸਂਸੇਦਜਾਨਂ ਓਪਪਾਤਿਕੇਸੁ ਸਙ੍ਗਹਣਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਤਥਾ ਹਿ ਵਕ੍ਖਤਿ ‘‘ਸਂਸੇਦਜਯੋਨਿਕਾ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਾਯਤਨਾਪਰਿਪੁਣ੍ਣਾਯਤਨਭਾਵੇਨ ਓਪਪਾਤਿਕਸਙ੍ਗਹਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ‘‘ਪਧਾਨਾਯ ਵਾ ਯੋਨਿਯਾ ਸਬ੍ਬਂ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਾਯਤਨਯੋਨਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘ਓਪਪਾਤਿਕਾਨ’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਚ. ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ ਯੋਨਿਦ੍ਵਯਂ ਸਰੂਪੇਨੇਵ ਪਕਾਸੇਤੁਂ, ਸਂਸੇਦਜਯੋਨਿਵਸੇਨੇਵ ਚ ਅਵਕਂਸਤੋ ਪਵਤ੍ਤਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਓਪਪਾਤਿਕਯੋਨਿਯਾ ਇਤਰਂ ਅਸਙ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਸਂਸੇਦਜੋਪਪਾਤੀਸੂ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਸਬ੍ਬਂ ਤਂ ਵੀਮਂਸਿਤ੍ਵਾ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ.
ਚੁਤਿਪਟਿਸਨ੍ਧੀਨਨ੍ਤਿ ਅਨਨ੍ਤਰਾਤੀਤਚੁਤਿਯਾ, ਤਦਨਨ੍ਤਰਾਯ ਮਿਸ੍ਸਾਮਿਸ੍ਸਭੇਦਾਯ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਾ. ਖਨ੍ਧਾਦੀਹੀਤਿ ਖਨ੍ਧਾਰਮ੍ਮਣਗਤਿਹੇਤੁਵੇਦਨਾਪੀਤਿਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰੇਹਿ. ਮਹਗ੍ਗਤਅਜ੍ਝਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾਯ ਮਹਗ੍ਗਤਅਜ੍ਝਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾ, ਅਮਹਗ੍ਗਤਬਹਿਦ੍ਧਾਰਮ੍ਮਣਾਯ ਅਮਹਗ੍ਗਤਬਹਿਦ੍ਧਾਰਮ੍ਮਣਾਤਿ ਏਵਮਾਦਿਨੋ ਅਰੂਪਭੂਮੀਸੁਯੇਵ ਚੁਤਿਪਟਿਸਨ੍ਧੀਨਂ ਭੇਦਾਭੇਦਵਿਸੇਸਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵਤੋ ‘‘ਨਯਮੁਖਮਤ੍ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਕਚ੍ਚਸੁਗਤੀਤਿ ਮਹਗ੍ਗਤਵਜ੍ਜਸੁਗਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਰੂਪਾਰੂਪਾਵਚਰਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਯਥਾ ਮਹਗ੍ਗਤਾਵਜ੍ਜਾ, ਏਵਂ ਉਤ੍ਤਰਕੁਰੁਕਵਜ੍ਜਾ’’ਤਿਪਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਏਕਚ੍ਚਸੁਗਤਿਚੁਤਿਯਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਸੁਗਤਿਚੁਤਿਯਾ. ਯਦਿਪਿ ‘‘ਅਯਂ ਨਾਮ ਦੁਗ੍ਗਤਿਪਟਿਸਨ੍ਧਿ ਨ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਨਿਯਮੋ ਨਤ੍ਥਿ, ਦੇਸਨਾ ਪਨ ਸੋਤਪਤਿਤਾ ਗਤਾਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਨਿਯਤਬੋਧਿਸਤ੍ਤਾਪੇਕ੍ਖਾਯ ਵਾ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤੇਸਞ੍ਹਿ ਏਕਚ੍ਚਦੁਗ੍ਗਤਿਪਟਿਸਨ੍ਧਿ ਨਤ੍ਥਿ ਅਵੀਚਿਆਦੀਸੁ ਅਨੁਪਪਜ੍ਜਨਤੋ. ‘‘ਏਕਚ੍ਚਦੁਗ੍ਗਤਿਚੁਤਿਯਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਇਮਿਨਾ ਨਯੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.
ਏਕਚ੍ਚਸੁਗਤਿਪਟਿਸਨ੍ਧੀਤਿ ਪਨ ਕਾਮਾਵਚਰਸੁਗਤਿਪਟਿਸਨ੍ਧਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਸਯਮੇਵਾਤਿ ਅਤ੍ਤਨਾ ਏਵ. ‘‘ਭੇਦਵਿਸੇਸੋ ਏਵ ਚ ਏਵਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਦਸ੍ਸਿਤੋ’’ਤਿ ਇਦਂ ‘‘ਅਮਹਗ੍ਗਤਬਹਿਦ੍ਧਾਰਮ੍ਮਣਾਯਾ’’ਤਿਆਦਿਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਚਤੁਕ੍ਖਨ੍ਧਾਯ…ਪੇ… ਪਟਿਸਨ੍ਧਿ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਇਦਂ ਪਨ ਅਭੇਦਵਿਸੇਸਦਸ੍ਸਨਮੇਵਾਤਿ. ਏਕੇਕਸ੍ਮਿਂ ਭੇਦੇਤਿ ‘‘ਅਮਹਗ੍ਗਤਬਹਿਦ੍ਧਾਰਮ੍ਮਣਾਯਾ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦਿਕੇ ਏਕੇਕਸ੍ਮਿਂ ਭਾਗੇ. ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥੇਵਾਤਿ ‘‘ਅਮਹਗ੍ਗਤਬਹਿਦ੍ਧਾਰਮ੍ਮਣਾਯ ਮਹਗ੍ਗਤਬਹਿਦ੍ਧਾਰਮ੍ਮਣਾ, ਅਮਹਗ੍ਗਤਜ੍ਝਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾਯ ਮਹਗ੍ਗਤਜ੍ਝਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਤਸ੍ਮਿਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਭੇਦੇ, ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥੇਵ ਵਾ ਭਵਾਦਿਕੇ ਚਵਿਤ੍ਵਾ ਉਪਪਜ੍ਜਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ਚੁਤਿਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯੋਜਨਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਭੁਮ੍ਮਤ੍ਥੇ ਅਯਂ ਤੋ-ਸਦ੍ਦੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਤਤੋ ਹੇਤੁਂ ਵਿਨਾਤਿ ਤਤ੍ਥ ਹੇਤੁਂ ਵਿਨਾ’’ਤਿ ਆਹ. ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ – ਤਸ੍ਮਿਂ ਪੁਰਿਮਭਵੇ ਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਙ੍ਖਾਰਾਦਿਕਂ ਕਾਰਣਂ ਵਿਨਾ ਨ ਹੋਤੀਤਿ.
ਅਤਿਮਨ੍ਦਭਾਵੂਪਗਮਨਂ ਸਕਿਚ੍ਚਾਸਮਤ੍ਥਤਾ. ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰਿਕਵਿਞ੍ਞਾਣਵਸੇਨ ਚੁਤਿ ਪਟਿਸਿਦ੍ਧਾ, ਨ ਤਦਨਨ੍ਤਰਵਿਞ੍ਞਾਣਵਸੇਨ. ਸ੍ਵਾਯਮਤ੍ਥੋ ‘‘ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਦ੍ਵਾਰਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਹੇਟ੍ਠਾ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਮਾਗਤੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰਿਕਵਿਞ੍ਞਾਣਾਨਨ੍ਤਰਮ੍ਪਿ ਹਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਚੁਤਿ ਦਸ੍ਸਿਤਾ’’ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਯਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਤਂ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ. ਚੁਤਿਚਿਤ੍ਤੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਾਦੀਨਂ ਨਿਰੋਧੋ ਹੋਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਯਮਕੇ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪਰਿਣਤਤ੍ਤਾਤਿ ਪਰਿਪਾਕਵਸੇਨ ਪਰਿਯੋਸਾਨਂ ਗਤਤ੍ਤਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਫਸ੍ਸਾਦਯੋ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਚੇਤਨਾਸਹਜਾਤਫਸ੍ਸਾਦਯੋ. ਯਥਾਉਪਟ੍ਠਿਤੇ ਕਮ੍ਮਾਦਿਆਰਮ੍ਮਣੇ ਅਨੇਕਵਾਰਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸਨ੍ਤਾਨਸ੍ਸ ਅਭਿਸਙ੍ਖਰਣਂ ਤਤ੍ਥ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਿਞ੍ਞਾਣਪਤਿਟ੍ਠਾਨਸ੍ਸ ਹੇਤੁਭਾਵੋ.
ਸਨ੍ਤਾਨਵਸੇਨ ਨਿਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾਨਂ ਨਮਨਾਦਿਕਿਰਿਯਾਨਂ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਿਞ੍ਞਾਣੇਯੇਵ ਅਤ੍ਥਸਿਦ੍ਧੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਨਮਨ…ਪੇ… ਦਸ੍ਸੇਤੀ’’ਤਿ. ਪਥਵਿਯਂ ਸਬਲਪਯੋਗੇਹੀਤਿ ਪਥਵਿਯਾ ਆਧਾਰਣਭੂਤਾਯ ਅਤ੍ਤਨੋ ਬਲੇਨ ਪਯੋਗੇਨ ਚ ਕਰਣਭੂਤੇਨ.
ਸਦ੍ਦਹੇਤੁਕੋਤਿ ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਪਧਾਨਾਦਿਭਾਵਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਾਦਿਸੋ ਪਬ੍ਬਤਕੁਚ੍ਛਿਆਦਿਪਦੇਸੋਪਿ ਤਸ੍ਸ ਹੇਤੁਯੇਵ. ਪਦੀਪਨ੍ਤਰਾਦੀਤਿ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਤੇਲਵਟ੍ਟਿਆਦਿਕੇ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਤਤੋ ਸਦ੍ਦਾਦਿਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਭਾਵਾ. ਪਟਿਘੋਸਾਦੀਨਞ੍ਹਿ ਸਦ੍ਦਾਦਿਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ ਸਤਿ ਪੁਰਿਮਸਿਦ੍ਧਿਯਂ ਤੇ ਸਦ੍ਦਾਦਿਪਚ੍ਚਯਦੇਸਂ ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯੁਂ, ਨ ਪਨ ਤੇ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਤਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਭਾਵਾ’’ਤਿ. ਉਪਮੇਯ੍ਯੇਪਿ ਏਵਮੇਵ ਅਤ੍ਥੋ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬੋ. ਯਥਾ ਚ ਹੇਤੁਦੇਸਂ ਨ ਗਚ੍ਛਤਿ ਹੇਤੁਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ, ਏਵਂ ਤਤੋ ਨਾਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਤਸ੍ਮਾ ਨ…ਪੇ… ਆਗਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਤੇ ਸਦ੍ਦਾਦਯੋ ਪਚ੍ਚਯਾ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ. ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨਾਤਿ ਉਪਮਾਯਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ. ਪੁਰਿਮਭਵਹੇਤੁਦੇਸੇ ਸਨ੍ਨਿਹਿਤਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਤਤੋ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਭਵਨ੍ਤਰੇ ਤਂ ਉਪਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯਂ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਚ੍ਚਯਤੋ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਮਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਅਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਚਯਦੇਸਂ ਅਨੁਪਗਤਮੇਵ ਹੁਤ੍ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤੀਤਿ ਪਠਮੋ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਠਮਂ ਪਚ੍ਚਯੇਨ ਸਮੋਧਾਨਗਤਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਵਤ੍ਥੁਭਾਵਂ ਨਾਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਦੁਤਿਯੋ ਅਤ੍ਥੋ. ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਯਾਯ ‘‘ਨ ਖੀਰਤੋ ਦਧਿ ਸਮ੍ਭੂਤਂ ਸਿਯਾ, ਨ ਖੀਰਸਾਮਿਨੋ ਦਧਿ ਸਿਯਾ’’ਤਿ ਚ ਖੀਰਦਧੀਸੁ ਏਕਨ੍ਤਂ ਏਕਤਾਯ ਨਾਨਤਾਯ ਚ ਦੋਸਯੋਜਨਾ ਕਤਾ. ਇਮਿਨਾ ਨਯੇਨ ਬੀਜਾਦੀਸੁ ਸਬ੍ਬਹੇਤੂਸੁ, ਅਙ੍ਕੁਰਾਦੀਸੁ ਸਬ੍ਬਹੇਤੁਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇਸੁ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਹੇਤੁਅਨੁਰੂਪਂ, ਹੇਤੁਸਮੁਪਨ੍ਨਾਨੁਰੂਪਞ੍ਚ ਦੋਸਯੋਜਨਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾ. ਸਨ੍ਤਾਨਬਦ੍ਧੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਏਕਨ੍ਤਏਕਤਾਪਟਿਸੇਧੇਨ ਸਸ੍ਸਤਗਾਹਸ੍ਸ ਪਟਿਸੇਧਿਤਤ੍ਤਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਸਯਂਕਤਂ ਸੁਖਂ ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਇਮਂ ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਨਿਵਾਰੇਤੀ’’ਤਿ. ਤਥਾ ਏਕਨ੍ਤਨਾਨਤਾਪਟਿਸੇਧੇਨ ਉਚ੍ਛੇਦਗਾਹੋ ਪਟਿਸੇਧਿਤੋ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਪਰਂਕਤਂ ਸੁਖਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਞ੍ਞੋ ਕਰੋਤਿ, ਅਞ੍ਞੋ ਪਟਿਸਂਵੇਦੇਤੀਤਿ ਇਮਂ ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਨਿਵਾਰੇਤੀ’’ਤਿ. ਤੇਨ ਕਤਨਾਸੋ, ਅਕਤਾਗਮੋ ਚ ਨਿਵਤ੍ਤਿਤੋ ਹੋਤੀਤਿ ਅਧਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਦਿਟ੍ਠਿਨਿਵਾਰਣੇਨੇਵ ਨਿਯਤਿਸਭਾਵਵਾਦਪਟਿਸੇਧੋਪਿ ਕਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.
ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਅਙ੍ਕੁਰਾਦਿਪ੍ਪਬਨ੍ਧਸਙ੍ਖਾਤੇ ਭੂਤੁਪਾਦਾਰੂਪਸਨ੍ਤਾਨੇ. ਤਨ੍ਤਿ ਵਿਜ੍ਜਾਪਾਟਵਾਦਿ. ਅਞ੍ਞਸ੍ਸਾਤਿ ਬਾਲਕਾਲੇ ਕਤਵਿਜ੍ਜਾਪਰਿਯਾਪੁਣਨਾਦਿਤੋ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ. ਸਙ੍ਖਾਰਤੋ ਅਞ੍ਞੋ ਤਣ੍ਹਾਦਿਕੋ ਅਞ੍ਞਪਚ੍ਚਯੋ.
ਨਿਯ੍ਯਾਤਨਾਦਿ ਏਵ ਫਲਂ ਨਿਯ੍ਯਾਤਨਾਦਿਫਲਂ, ਅਫਲਿਤਂ ਨਿਯ੍ਯਾਤਨਾਦਿਫਲਂ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਅਫਲਿ…ਪੇ… ਫਲਂ, ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਕਿਰਿਯਾਕਰਣਂ.
ਪਿਣ੍ਡਵਸੇਨਾਤਿ ਅਕਤਾਵਯਵਵਿਭਾਗਸ੍ਸ ਸਮੁਦਾਯਸ੍ਸ ਵਸੇਨ. ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਾਤਿ ਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਾਦਿਕੇ ਸਬ੍ਬਸ੍ਮਿਂ ਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮੇ, ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਭੇਦੇ ਵਾ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਧਮ੍ਮੇ. ਬਲਵਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬੋ. ਭੁਸੋ ਨਿਸ੍ਸਯੋ ਹਿ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯੋ. ‘‘ਅਵਿਸੇਸੇਨਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇਪਿ ਕਾਮਾਵਚਰਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰੋ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨਂ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਪਵਤ੍ਤੇ, ਇਤਰੋ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਵਿਪਾਕਾਦੀਨਂ ਪਵਤ੍ਤੇ ਚ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਞ੍ਚ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤੀਤਿ ਪਾਕਟੋਯਮਤ੍ਥੋਤਿ ਤਂ ਅਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਸਬ੍ਬਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਂ ਸਹ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ’’ਚ੍ਚੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਦ੍ਵਾਦਸਾਕੁਸਲਚੇਤਨਾਭੇਦੋਤਿ ਨਯਿਦਂ ਸਮਾਸਪਦਂ, ਸਨ੍ਧਿਵਸੇਨ ਪਨੇਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਦ੍ਵਾਦਸਾਤਿ ਚ ਭੁਮ੍ਮਤ੍ਥੇ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਵਚਨਂ, ਦ੍ਵਾਦਸਸੁ ਅਕੁਸਲਚੇਤਨਾਸੁ. ਅਕੁਸਲਚੇਤਨਾਭੇਦੋਤਿ ਏਕਾਦਸਾਕੁਸਲਚੇਤਨਾਪਭੇਦੋ, ਦ੍ਵਾਦਸਾਕੁਸਲਚੇਤਨਾਪਭੇਦੋ ਚਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਸਤਿ ਨ ਏਤ੍ਥ ਕਿਞ੍ਚਿ ਵਿਚਾਰੇਤਬ੍ਬਂ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵਿਤ੍ਥਾਰਿਤਤ੍ਤਾ. ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਦ੍ਵਾਦਸਾਕੁਸਲਚੇਤਨਾਭੇਦੋਤਿ ਇਦਂ ‘ਛਨ੍ਨਂ ਪਵਤ੍ਤੇ’ਤਿਆਦਿਨਾ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਂ ਮਤੇਨ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਚੇਤਨਾਯ ਗਹਣੇ ਪਯੋਜਨਂ ਵਿਚਾਰੇਤਬ੍ਬਮੇਵ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਾਪਿ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਏਕਸ੍ਸਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਏਵ-ਸਦ੍ਦੋ ਲੁਤ੍ਤਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਏਕਸ੍ਸੇਵ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਨਿਯਮੋ’’ਤਿ. ਮਿਲਾਤਮਾਲਾਦੀਨਨ੍ਤਿ ਮਿਲਾਤਮਾਲਕਿਲਿਟ੍ਠਵਤ੍ਥਾਦੀਨਂ. ਮਨੋਪਦੋਸਿਕਾਨਂ ਤਦਞ੍ਞਵਤ੍ਥੂਨਮ੍ਪਿ ਅਨਿਟ੍ਠਤਾ ਕਥਂ ਨ ਸਿਯਾ, ਸਿਯਾ ਏਵਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ (ਵਿਭ. ਅਟ੍ਠ. ੨੨੭) ਪਨ ਪਚੁਰਤਾਭਾਵਤੋ ਤਂ ਅਨਾਮਸਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਤਥਾ ਕਾਮਾਵਚਰਦੇਵਲੋਕੇਪੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਦੇਵਲੋਕੇ ਅਨਿਟ੍ਠਂ ਨਾਮ ਪਰਿਕਪ੍ਪਨਵਸੇਨ, ਸਭਾਵਤੋ ਪਨ ਤਤ੍ਥੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਇਟ੍ਠਮੇਵਾ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ.
‘‘ਏਕੂਨਤਿਂਸਚੇਤਨਾਭੇਦਮ੍ਪੀ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਚੇਤਨਾਯਪਿ ਪਵਤ੍ਤਿਵਿਪਾਕਦਾਯਿਤਂ ਅਨੁਜਾਨਾਤਿ, ਅਟ੍ਠਕਥਾਅਧਿਪ੍ਪਾਯਵਸੇਨ ਵਾ ਏਵਮਾਹ. ਪਞ੍ਚਦਸਨ੍ਨਂ ਅਹੇਤੁਕਵਿਪਾਕਵਿਞ੍ਞਾਣਾਨਂ ਪਞ੍ਚਟ੍ਠਾਨਾਨਿ ਦ੍ਵੇ ਅਪਨੇਤ੍ਵਾ ਅਵਸੇਸਾਨਂ ਤੇਰਸਨ੍ਨਂ. ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਚਕ੍ਖੁਸੋਤਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਨਵਿਞ੍ਞਾਣਾਨਿ, ਤੀਣਿ ਸਨ੍ਤੀਰਣਾਨੀਤਿ ਨਵਨ੍ਨਂ. ਏਕਦੇਸਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇਨਾਤਿ ਏਕਦੇਸਸ੍ਸ ਵੀਸਤਿਚੇਤਨਾਭੇਦਸ੍ਸ ਕਾਮਾਵਚਰਚਿਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਰਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇਨ ਏਕੂਨਤਿਂਸਚੇਤਨਾਭੇਦੋ ਸਮੁਦਾਯੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਸ੍ਵੇਵਾਤਿ ਅਵਯਵਗਤੇਨਾਪਿ ਵਿਸੇਸੇਨ ਸਮੁਦਾਯੋ ਵੋਹਰੀਯਤਿ ਯਥਾ ‘‘ਅਲਙ੍ਕਤੋ ਰਾਜਕੁਮਾਰੋ’’ਤਿ.
ਯਤ੍ਥਾਤਿ ਪਞ੍ਚਵੋਕਾਰਭਵਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਹਿ ‘‘ਕਾਮਾਵਚਰਸੁਗਤਿਯਂ ਤਾਵ ਠਿਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਵਿਭ. ਅਟ੍ਠ. ੨੨੭) ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਂ ਪਵਤ੍ਤਿਯਞ੍ਚ ਵਿਪਾਕਸ੍ਸ ਵਿਤ੍ਥਾਰਪ੍ਪਕਾਸਨਂ ਕਤਂ. ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਭੂਮੀਤਿ ਵੇਹਪ੍ਫਲਭੂਮਿਂ ਵਦਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਅਸਞ੍ਞਾਰੁਪ੍ਪਵਜ੍ਜਾ’’ਤਿ. ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਮੇਵ ਹਿ ਭਾਵਨਾਵਿਸੇਸਪ੍ਪਵਤ੍ਤਂ ਅਸਞ੍ਞਭੂਮਿਂ ਆਰੁਪ੍ਪਭੂਮਿਞ੍ਚ ਨਿਪ੍ਫਾਦੇਤਿ, ਚਤੁਕ੍ਕਨਯਵਸੇਨ ਵਾ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਅਟ੍ਠ ਮਹਾਵਿਪਾਕਾ, ਪਰਿਤ੍ਤਵਿਪਾਕੇਸੁ ਪਚ੍ਛਿਮੋ, ਪਞ੍ਚ ਰੂਪਾਵਚਰਵਿਪਾਕਾਤਿ ਏਵਂ ਚੁਦ੍ਦਸਨ੍ਨਂ. ਸਤ੍ਤਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਸੇਸਾਨਂ ਪਰਿਤ੍ਤਵਿਪਾਕਾਨਂਯੇਵ ਸਤ੍ਤਨ੍ਨਂ.
ਭਵਾਦਯੋਤਿ ਭਵਯੋਨਿਗਤਿਸਤ੍ਤਾਵਾਸੇ. ਤਿਣ੍ਣਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਨਨ੍ਤਿ ਪੁਰਿਮਾਨਂ ਤਿਣ੍ਣਂ ਆਰੁਪ੍ਪਵਿਪਾਕਵਿਞ੍ਞਾਣਾਨਂ. ਤੀਸੂਤਿ ਪਞ੍ਚਮਾਦੀਸੁ ਤੀਸੁ ਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤੀਸੁ. ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨਾਤਿ ‘‘ਕਾਮਭਵੇ ਪਨ ਦੁਗ੍ਗਤਿਯਂ ਅਟ੍ਠਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਪਰਿਤ੍ਤਵਿਪਾਕਵਿਞ੍ਞਾਣਾਨਂ ਤਥੇਵ ਪਚ੍ਚਯੋ ਪਵਤ੍ਤੇ, ਨੋ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ (ਵਿਭ. ਅਟ੍ਠ. ੨੨੭) ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ.
ਵਿਞ੍ਞਾਣਪਦਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਨਾਮਰੂਪਪਦਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੨੨੮. ਯਦਿਪਿ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ ਚ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਰੂਪਪਦਸ੍ਸ ਦੇਸਨਾਭੇਦੋ ਨਤ੍ਥਿ, ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ ਪਨ ‘‘ਸਬ੍ਬਂ ਰੂਪਂ ਨ ਹੇਤੂ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਧ. ਸ. ੫੮੪) ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਤੋ ਤਸ੍ਸ ਦੇਸਨਾਭੇਦੋ ਅਤ੍ਥੇਵਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਾ…ਪੇ… ਭੇਦੋ’’ਤਿ. ਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯ੍ਯੇਸੁ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦਤੋ ਗਹਿਤੇਸੁ ਅਤ੍ਥਸਿਦ੍ਧੋ ਤਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਅਤ੍ਥਤੋ ਪਨ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ ਹੋਤੀ’’ਤਿ.
ਓਪਪਾਤਿਕਸਤ੍ਤੇਸੂਤਿ ਵਾ ਸਾਮਞ੍ਞਤੋ ਸਬ੍ਬੇ ਓਪਪਾਤਿਕਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤੇਸੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕਾਯਿਕਾਦਿਗ੍ਗਹਣੇਨ ਰੂਪਾਵਚਰਾਵ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਤਦਞ੍ਞੇ ਸਨ੍ਧਾਯ ਸੇਸਓਪਪਾਤਿਕਾਨਨ੍ਤਿ ਸੇਸਗ੍ਗਹਣਂ ਸਾਤ੍ਥਕਮੇਵ. ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨਾਤਿ ‘‘ਦ੍ਵੇ ਵਾ ਤਯੋ ਵਾ ਦਸਕਾ, ਓਮਤੋ ਆਦਿਨਾ ਸਹਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਵਿਭ. ਅਟ੍ਠ. ੨੨੭) ਰੂਪਮਿਸ੍ਸਕਵਿਞ੍ਞਾਣੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ.
‘‘ਦ੍ਵੇ ਸਨ੍ਤਤਿਸੀਸਾਨੀ’’ਤਿ ਆਰਬ੍ਭ ਯਾਵ ‘‘ਸਤ੍ਤ ਸਨ੍ਤਤਿਸੀਸਾਨੀ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ਅਟ੍ਠ. ੨੨੮) ਏਤ੍ਤਕਂ ਅਟ੍ਠਕਥਾਪਾਠਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਸਤ੍ਤਕਪਰਿਯੋਸਾਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਏਕੇਕਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣੇ ਤਿਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਰੂਪੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਅਨਨੁਜਾਨਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਇਮਿਨਾਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨਾ’’ਤਿ. ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣੇਯੇਵ ਸਬ੍ਬਂ ਰੂਪਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਹਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.
‘‘ਰੂਪਾਜਨਕਕਮ੍ਮਜ’’ਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਭੂਤਕਥਨਮਤ੍ਤਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ ਪਞ੍ਚਵਿਞ੍ਞਾਣਾਨਂ ਅਤਂਸਭਾਵਤਾਭਾਵਾ. ਰੂਪਾਜਨਕਕਮ੍ਮਜਨ੍ਤਿ ਵਾ ਚੁਤਿਚਿਤ੍ਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਚਿਤ੍ਤਂ ਪਨ ‘‘ਪਵਤ੍ਤਿਯ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾਵ ਨਿਵਤ੍ਤਿਤਂ. ‘‘ਸਬ੍ਬੇਸਮ੍ਪਿ ਚੁਤਿਚਿਤ੍ਤਂ ਰੂਪਂ ਨ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਤੀ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ਮੂਲਟੀ. ੬੩੬) ਅਟ੍ਠਸਾਲਿਨੀਟੀਕਾਯਂ ਵੁਤ੍ਤੋਵਾਯਮਤ੍ਥੋ. ਪਞ੍ਚਵਿਞ੍ਞਾਣਕ੍ਖਣੇ ਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਰੂਪੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਭਾਵੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਪਞ੍ਚਵਿਞ੍ਞਾਣਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਕਾਲਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾ’’ਤਿ. ਤਤ੍ਥਾਪਿ ਅਸਹਜਾਤਵਿਞ੍ਞਾਣਪਚ੍ਚਯਾ ਅਤ੍ਥੇਵ ਰੂਪੁਪ੍ਪਤ੍ਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਸਹਜਾਤਵਿਞ੍ਞਾਣਪਚ੍ਚਯਞ੍ਚਾ’’ਤਿ. ਭਵਙ੍ਗਾਦੀਤਿ ਭਵਙ੍ਗਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਨਸਨ੍ਤੀਰਣਤਦਾਰਮ੍ਮਣਾਨਿ. ਅਞ੍ਞੇਨਾਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਕਮ੍ਮਵਿਞ੍ਞਾਣਤੋ ਅਞ੍ਞੇਨ ਅਭਿਸਙ੍ਖਾਰਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ. ਰੂਪਮੇਵ ਹਿ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਕਿਰਿਯਚਿਤ੍ਤਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਕ੍ਖਣੇ ਅਭਿਸਙ੍ਖਾਰਵਿਞ੍ਞਾਣਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਨ ਨਾਮਂ ਭਵਙ੍ਗਂ. ਤਂਜਨਕੇਨਾਤਿ ਭਵਙ੍ਗਾਦਿਜਨਕੇਨ. ਕਮ੍ਮਵਿਞ੍ਞਾਣਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਵਿਪਾਕਚਿਤ੍ਤਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਕਾਲੇ ਵਿਪਾਕਨਾਮਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਸਮੁਟ੍ਠਾਨਰੂਪਸ੍ਸ ਚ ਵਸੇਨ. ਸਹਜਾਤਵਿਞ੍ਞਾਣਪਚ੍ਚਯਾ ਪਨ ਇਤਰਚਿਤ੍ਤਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਕਾਲੇਪਿ ਵਿਪਾਕੋ ਵਿਪਾਕਨਾਮਵਸੇਨ, ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਰੂਪਵਸੇਨ ਚ ਨਾਮਰੂਪਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵੋ ਦਸ੍ਸੇਤਬ੍ਬੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਸਹਜਾਤ…ਪੇ… ਯੋਜੇਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ. ਰੂਪਸਦ੍ਦੇਨ ਚ ਅਤ੍ਤਨੋ ਏਕਦੇਸੇਨਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ‘‘ਸਰੂਪਾਨਂ ਏਕਦੇਸੋ ਏਕਵਿਭਤ੍ਤਿਯ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਾਣਿਨੀ ੧.੨.੬੪) ਸਦ੍ਦਲਕ੍ਖਣਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ ‘‘ਸਰੂਪਾਨਂ ਏਕਦੇਸੋ’’ਤਿ. ਇਚ੍ਛਿਤੋ ਹਿ ਏਕਦੇਸਰੂਪਾਨਮ੍ਪਿ ਏਕਦੇਸੋ ਯਥਾ ‘‘ਨਿਦਸ੍ਸਿਤਵਿਪਕ੍ਖੇਹੀ’’ਤਿ. ਨਿਦਸ੍ਸਿਤੋ ਚ ਨਿਦਸ੍ਸਿਤਵਿਪਕ੍ਖੋ ਚ ਨਿਦਸ੍ਸਿਤਵਿਪਕ੍ਖੋਤਿ ਅਯਞ੍ਹੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸੇਸਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਵਦਤਿ. ਸਰੂਪੇਨ ਠਪਨਞ੍ਹਿ ਇਧ ਸੇਸਨਂ.
ਯਂ-ਤਂ-ਸਦ੍ਦਾਨਂ ਅਬ੍ਯਭਿਚਾਰਿਤਸਮ੍ਬਨ੍ਧਤ੍ਤਾ ਅਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਤਤੋ-ਸਦ੍ਦਂ ਆਨੇਤ੍ਵਾ ਆਹ ‘‘ਤਤੋ ਯੁਤ੍ਤਮੇਵ ਇਦਨ੍ਤਿ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ. ਵਿਪਾਕਸ੍ਸ ਅਜਨਕਂ ਵਿਪਾਕਾਜਨਕਂ, ਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦਫਲਮਤ੍ਤਦਾਯਕਕਮ੍ਮਂ, ਤਂ ਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਵਿਪਾਕਾਜਨਕਕਮ੍ਮਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ. ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨਾਤਿ ‘‘ਵਤ੍ਥੁਕਾਯਵਸੇਨ ਰੂਪਤੋ ਦ੍ਵੇ ਸਨ੍ਤਤਿਸੀਸਾਨਿ, ਤਯੋ ਚ ਅਰੂਪਿਨੋ ਖਨ੍ਧਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਵਿਭ. ਅਟ੍ਠ. ੨੨੮) ਵੁਤ੍ਤੇਨ ਨਯੇਨ. ਉਭਯਨ੍ਤਿ ਨਾਮਂ ਰੂਪਞ੍ਚ.
ਕਮ੍ਮਾਰਮ੍ਮਣਪਟਿਸਨ੍ਧਿਆਦਿਕਾਲੇਤਿ ਏਤ੍ਥ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਸਮ੍ਮਸਨਾਦਿਕਾਲਸਙ੍ਗਹੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਤਨ੍ਤਿ ਅਭਿਸਙ੍ਖਾਰਵਿਞ੍ਞਾਣਂ.
ਯਦਿਪਿ ‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਰੂਪਂ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਵਚਨਤੋ (ਧ. ਸ. ੫੮੪) ਰੂਪਸ੍ਸਪਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਪਚ੍ਚਯਤਾ ਸੁਤ੍ਤਤੋ ਜਾਨਿਤਬ੍ਬਾ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਾ ਇਟ੍ਠਾਨੁਭਵਨਾਦਯੋ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਤਿ ਸਬ੍ਭਾਵਤੋ, ਅਸਤਿ ਚ ਅਭਾਵਤੋ ਯਥਾ ਸਦ੍ਧੇਯ੍ਯਾਦਿਵਤ੍ਥੁਮ੍ਹਿ ਸਦ੍ਧਾਦਯੋਤਿ ਨਾਮਸ੍ਸਪਿ ਯੁਤ੍ਤਿਤੋ ਵਿਞ੍ਞਾਣਪਚ੍ਚਯਤਾ ਸਿਦ੍ਧਾ, ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ ਵੁਤ੍ਤਮਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਸੁਤ੍ਤਤੋ ਨਾਮਂ…ਪੇ… ਜਾਨਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ ਆਹ. ਯਾਵਦੇਵ ਪਚ੍ਚਯਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਧਮ੍ਮਮਤ੍ਤਤਾਵਿਭਾਵਨਮੁਖੇਨ ਅਵਿਪਰੀਤਤੋ ਪਵਤ੍ਤਿਨਿਵਤ੍ਤਿਸਨ੍ਦਸ੍ਸਨਂ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਦੇਸਨਾ, ਤਾਵਦੇਵ ਚ ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕਪ੍ਪਵਤ੍ਤਨਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਯਸ੍ਮਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਪਵਤ੍ਤਿਨਿਵਤ੍ਤਿਵਿਭਾਵਨਤੋ ਸਚ੍ਚਦੇਸਨਾਵ ਪਚ੍ਚਯਾਕਾਰਦੇਸਨਾ, ਸਚ੍ਚਦੇਸਨਾ ਚ ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕਪ੍ਪਵਤ੍ਤਨਂ. ਯਥਾਹ ‘‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਮੇ ਭਿਕ੍ਖਵੇ…ਪੇ… ਬਾਰਾਣਸਿਯਂ ਇਸਿਪਤਨੇ ਮਿਗਦਾਯੇ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕਂ ਪਵਤ੍ਤਿਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਵਿਞ੍ਞਾਣਪਚ੍ਚਯਾ ਨਾਮਰੂਪ’’ਨ੍ਤਿ ਪਦਸ੍ਸ ਸਚ੍ਚਦੇਸਨਾਭਾਵਦੀਪਨੇਨ ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕਪ੍ਪਵਤ੍ਤਨਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਨਾਮਰੂਪਮਤ੍ਤਤਾਵਚਨੇਨੇਵ ਵਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.
ਨਾਮਰੂਪਪਦਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਸਲ਼ਾਯਤਨਪਦਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੨੨੯. ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਭਵਾਨੁਰੂਪਂ. ਤੇਨ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਤਾਵ ਭੂਤਾਨਂ ਸਹਜਾਤਨਿਸ੍ਸਯਅਤ੍ਥਿਅਵਿਗਤਵਸੇਨ ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਾਦੀਨਂ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ, ਵਤ੍ਥੂਸੁ ਪਨ ਹਦਯਵਤ੍ਥੁਨੋ ਛਟ੍ਠਾਯਤਨਸ੍ਸ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਂ ਸਹਜਾਤਨਿਸ੍ਸਯਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਅਤ੍ਥਿਅਵਿਗਤਵਸੇਨ, ਪਵਤ੍ਤਿਯਂ ਯਸ੍ਮਾ ਅਨਨ੍ਤਰਚਿਤ੍ਤੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਮੇਵ ਵਤ੍ਥੁ ਠਿਤਿਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਬਲਵਭਾਵੇਨ ਤਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਯੋ ਭਵਿਤੁਂ ਸਕ੍ਕੋਤਿ, ਨ ਸਹਜਾਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਪੁਰੇਜਾਤਨਿਸ੍ਸਯਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਅਤ੍ਥਿਅਵਿਗਤਵਸੇਨ. ਇਤਰਵਤ੍ਥੂਨਂ ਪਞ੍ਚਵਿਞ੍ਞਾਣਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਛਟ੍ਠਾਯਤਨਸ੍ਸ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਚ੍ਚਯਵਸੇਨ ਚ, ਜੀਵਿਤਸ੍ਸ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਅਤ੍ਥਿਅਵਿਗਤਵਸੇਨ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਏਕਪ੍ਪਕਾਰੇਨੇਵਾਤਿ ਯਥਾ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਮਨਾਯਤਨਸ੍ਸ ਪਟਿਨਿਯਤਦਸ੍ਸਨਾਦਿਕਿਚ੍ਚਾਨੁਵਿਧਾਨਤੋ ਨਿਯਤੋ ਏਕਪ੍ਪਕਾਰੇਨੇਵ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ, ਨ ਏਵਂ ਰੂਪਾਯਤਨਾਦੀਨਂ, ਤੇਸਂ ਪਨ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਾਦਿਨਾ ਪਕਾਰਨ੍ਤਰੇਨ ਤਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋਤਿ ‘‘ਅਨਿਯਮਤੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਨਿਯਮਤੋ’’ਤਿ ਪਦਂ ‘‘ਸਸਨ੍ਤਤਿਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਥਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ‘‘ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਸਸਨ੍ਤਤਿਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨ’’ਨ੍ਤਿ.
‘‘ਛਟ੍ਠਾਯਤਨਞ੍ਚ ਮਨਾਯਤਨਞ੍ਚ ਛਟ੍ਠਾਯਤਨ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਵਿਗ੍ਗਹੇਨ ਅਤ੍ਥਤੋ, ਇਤਰੇਹਿ ਦ੍ਵੀਹਿ ਸਦ੍ਦਤੋਪਿ ਅਤ੍ਥਤੋਪਿ ਸਰੂਪਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ‘‘ਚਕ੍ਖਾਦੀਹਿ ਸਹ ‘ਸਲ਼ਾਯਤਨ’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਏਕਸੇਸਂ ਕਤ੍ਵਾ ਮਨਾਯਤਨਂ ਚਕ੍ਖਾਦੀਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ‘‘ਸਲ਼ਾਯਤਨ’’ਨ੍ਤਿ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਨਾਮਰੂਪਪਚ੍ਚਯਾ ਸਲ਼ਾਯਤਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ‘‘ਛਟ੍ਠਾਯਤਨਞ੍ਚ ਮਨਾਯਤਨਞ੍ਚਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਤ੍ਤਨਾ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰੋ. ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਾਤਿ ਨਾਮਰੂਪਸਦ੍ਦੇਨ ਸਲ਼ਾਯਤਨਸਦ੍ਦੇਨ ਚ ਸਦ੍ਦਸਰੂਪਤਾਸੁ, ਅਤ੍ਥਸਰੂਪਤਾਸੁ ਵਾ. ਯਦਿ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਭਾਜਨੀਯੇ ਵਿਪਾਕਛਟ੍ਠਾਯਤਨਮੇਵ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ, ਅਥ ਕਸ੍ਮਾ ‘‘ਇਤਰਂ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਵਿਪਾਕਞ੍ਹਿ ਤਤ੍ਥ ਇਤਰਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਨ੍ਤਿ ਚੋਦਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ ‘‘ਪਚ੍ਚਯਨਯੇ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ.
ਸਹਜਾਤਾਦੀਸੁ ਹੇਤੁਆਹਾਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਚ੍ਚਯੇ ਪਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਦਸਧਾ, ਤਤੋ ਏਕਂ ਅਪਨੇਤ੍ਵਾ ਨਵਧਾ, ਤਤੋ ਏਕਂ ਅਪਨੇਤ੍ਵਾ ਅਟ੍ਠਧਾ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਸਾਧਾਰਣਵਸੇਨ ਅਵਕਂਸੋ, ਹੇਤੁਆਦਿਅਸਾਧਾਰਣਵਸੇਨ ਉਕ੍ਕਂਸੋਤਿ ਝਾਨਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਵਸੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.
ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਂ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਾ ਕਮ੍ਮਜਰੂਪਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣੇ ਪਚ੍ਚਯਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ‘‘ਪਵਤ੍ਤੇ’’ਤਿ ਵਿਸੇਸੇਤਿ. ‘‘ਪਚ੍ਛਾਜਾਤਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਦਯੋ ਏਵਾ’’ਤਿ ਨਿਯਮੇਨ ਸਹਜਾਤਪੁਰੇਜਾਤਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਦਯੋ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤਿ.
‘‘ਅਵਸੇਸਮਨਾਯਤਨਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਅਵਸੇਸਗ੍ਗਹਣਮ੍ਪਿ ਪਕਰਣਤੋ ਵਿਸਿਟ੍ਠਵਿਸਯਮੇਵਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਭਵੇ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ, ਯਤੋ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ‘‘ਵਤ੍ਥੁਰੂਪ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬੋਤਿ ਨਾਮਰੂਪਸ੍ਸ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਂ ਸਹਜਾਤਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਨਿਸ੍ਸਯਅਤ੍ਥਿਅਵਿਗਤਾਦਿਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਸਹਜਾਤਾਦਿਸਾਧਾਰਣਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ, ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਵਿਪਾਕਹੇਤੁਆਹਾਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦਿਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਦਿਅਸਾਧਾਰਣਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਨਾਮਸ੍ਸ, ਰੂਪਸ੍ਸ ਪਨ ਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬੋ.
ਸਲ਼ਾਯਤਨਪਦਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਫਸ੍ਸਪਦਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੨੩੦. ਤਦਭੇਦਵਸੇਨਾਤਿ ਤਸ੍ਸ ਫਸ੍ਸਸ੍ਸ ਅਭੇਦਵਸੇਨ, ਫਸ੍ਸਭਾਵਸਾਮਞ੍ਞੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਨ ਯੁਤ੍ਤਂ ਏਕਸ੍ਸੇਵ ਵਚਨਂ. ਅਞ੍ਞਸ੍ਸਾਪੀਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਤੋ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸਾਪਿ. ਸਬ੍ਬਾਯਤਨਤੋ ਹਿ ਏਕਸ੍ਸ ਫਸ੍ਸਸ੍ਸ ਅਸਮ੍ਭਵਚੋਦਨਾਯਂ ਤਪ੍ਪਸਙ੍ਗੇਨ ਏਕਾਯਤਨਤੋ ਅਨੇਕਸ੍ਸਾਪਿ ਸਮ੍ਭਵੋ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਚੋਦਨਾ ‘‘ਈਦਿਸੀ ਧਮ੍ਮਤਾ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਞਾਪਨਤ੍ਥਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ‘‘ਅਞ੍ਞਸ੍ਸਾਪੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ. ਨਿਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨਾਤਿ ਉਦਾਹਰਣਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ. ਏਕਫਸ੍ਸਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵਤੋਤਿ ਕਾਰਣਾਪਦੇਸੋ. ਏਕਫਸ੍ਸਸਮ੍ਭਵਸ੍ਸ ਲਬ੍ਭਮਾਨਤ੍ਤਾ ‘‘ਸਲ਼ਾਯਤਨਪਚ੍ਚਯਾ ਫਸ੍ਸੋ’’ਤਿ ਭਗਵਤਾ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਪਰਿਹਾਰਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਸੇਸੇਸੂਤਿ ਏਕਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ. ਨਵਧਾ ਪਚ੍ਚਯਤ੍ਤੇ ਏਕਂ ਵਿਪਾਕਮਨਾਯਤਨਂ ਵਿਭਾਵਯੇ. ਤਥਾ ਚਾਤਿ ਆਰਮ੍ਮਣਪੁਰੇਜਾਤਅਤ੍ਥਿਅਵਿਗਤਵਸੇਨ. ਯ੍ਵਾਯਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਯਾਦਿਸਾਨਂ ਹੋਤਿ, ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਿ…ਪੇ… ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਆਹ. ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਕਾਲਵਿਮੁਤ੍ਤਾਨਮ੍ਪਿ ਆਰਮ੍ਮਣਮਤ੍ਤਤਾਯ ਸਮ੍ਭਵਤੋ ਆਹ ‘‘ਆਰਮ੍ਮਣ…ਪੇ… ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਤਨ੍ਤਿ ਰੂਪਾਯਤਨਾਦਿਂ.
ਫਸ੍ਸਪਦਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਵੇਦਨਾਪਦਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੨੩੧. ਅਨਨ੍ਤਰਾਦੀਹੀਤਿ ਅਨਨ੍ਤਰਸਮਨਨ੍ਤਰੂਪਨਿਸ੍ਸਯਨਤ੍ਥਿਵਿਗਤਪਚ੍ਚਯੇਹਿ. ਉਪਨਿਸ੍ਸਯੇਤਿ ਅਨਨ੍ਤਰੂਪਨਿਸ੍ਸਯੇ. ਅਨਨ੍ਤਰਸਮਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯਾ ਹਿ ਅਨਨ੍ਤਰਤਾਵਸੇਨੇਵ ਅਨਨ੍ਤਰੂਪਨਿਸ੍ਸਯੇ ਅਨ੍ਤੋਗਧਾ. ਨਤ੍ਥਿਵਿਗਤਪਚ੍ਚਯਾ ਪਨ ਅਨਨ੍ਤਰਸਮਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮਾਨਂਯੇਵ ਤਥਾਭਾਵਤੋ ਤਦਨ੍ਤੋਗਧਾ. ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਸ੍ਸ.
ਸਬ੍ਬਸ੍ਸਾਤਿ ਵਿਪਾਕਸ੍ਸ, ਅਵਿਪਾਕਸ੍ਸ ਚ. ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਭਵਙ੍ਗਚੁਤਿਚਿਤ੍ਤਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਯ ਹਿ ਵੇਦਨਾਯ ਸਹਜਾਤਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਅਟ੍ਠਧਾ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ. ਅਨਨ੍ਤਰੋ ਅਨਨ੍ਤਰਾਦਿਨਾ, ਅਨਾਨਨ੍ਤਰੋ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਵਸੇਨੇਵ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ. ਸਮ੍ਭਵਦਸ੍ਸਨਞ੍ਚੇਤਂ, ਨ ਤਾਸਂ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਿਕਭਾਵਦਸ੍ਸਨਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.
ਵੇਦਨਾਪਦਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਤਣ੍ਹਾਪਦਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੨੩੨. ਯਥਾ ਚ ਰਸਾਯਨਜਾਨਿ ਓਜਾਜੀਵਿਤਾਨਿ, ਏਵਂ ਤਂਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਸੁਖਂ, ਤਦਪਨੇਯ੍ਯਂ ਜਰਾਦਿਦੁਕ੍ਖਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਾਰਮ੍ਮਣਭਾਵੇਨ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ.
ਕਮ੍ਮਫਲਾਭਿਪਤ੍ਥਨਾਵਸੇਨ ਸਤ੍ਤਾ ਕਮ੍ਮਾਨਿਪਿ ਆਯੂਹਨ੍ਤੀਤਿ ਸਾਤਿਸਯਂ ਤਣ੍ਹਾਯ ਵਿਪਾਕਵੇਦਨਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯੋ, ਨ ਤਥਾ ਇਤਰਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਵਿਪਾਕਾ ਵਿਸੇਸੇਨ…ਪੇ… ਅਵਿਸੇਸੇਨ ਇਤਰਾ ਚਾ’’ਤਿ. ਇਤਰਾਤਿ ਅਵਿਪਾਕਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਸੁਖਮਿਚ੍ਚੇਵ ਭਾਸਿਤਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਇਟ੍ਠਸਭਾਵਂਯੇਵ ਉਪੇਕ੍ਖਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਅਨਿਟ੍ਠਸਭਾਵਂ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਉਪੇਕ੍ਖਾ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਸਬ੍ਬਸ੍ਸਾਤਿ ਅਵੀਤਰਾਗਸ੍ਸ ਵੀਤਰਾਗਸ੍ਸ ਚ ਵੇਦਨਾਵਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ.
ਵੇਦਨਾਪਚ੍ਚਯਾ ਏਵਾਤਿ ਅਯਂ ਨਿਯਮੋ ਨਿਯਮਨ੍ਤਰਨਿਵਤ੍ਤਨਪਰੋਤਿ ਨਾਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਨ੍ਤਰਨਿਵਤ੍ਤਨਤ੍ਥਤਾ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਏਤੇਨ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਨ੍ਤਰਪਟਿਕ੍ਖੇਪੋਪਿ ਨਿਵਤ੍ਤਿਤੋ ਹੋਤਿ.
ਤਣ੍ਹਾਪਦਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਉਪਾਦਾਨਪਦਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੨੩੩. ਪੁਰਿਮਦਿਟ੍ਠਿਨ੍ਤਿ ‘‘ਸਸ੍ਸਤੋ ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੩੧) ਪਗੇਵ ਅਭਿਨਿਵਿਟ੍ਠਂ ਸਸ੍ਸਤਗਾਹਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਅਤ੍ਤਗ੍ਗਹਣਂ…ਪੇ… ਦਟ੍ਠਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ. ਉਪਾਦਿਯਮਾਨਨ੍ਤਿ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਂ. ਲੋਕੋਤਿ ਵਾ ਗਹਣਨ੍ਤਿ ਯਂ ‘‘ਲੋਕੋ ਸਸ੍ਸਤੋ’’ਤਿ ਗਹਣਂ, ਸਾ ਦਿਟ੍ਠੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਦਿਟ੍ਠੁਪਾਦਾਨਭੂਤ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਖੇਪ…ਪੇ… ਦਿਟ੍ਠਿਮਤ੍ਤਮੇਵਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਬ੍ਯਵਹਿਤਾਨਂ ਪਦਾਨਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਦਸ੍ਸਨਂ. ਤਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਤਣ੍ਹਾਦਲ਼੍ਹਤ੍ਤਂ, ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਦਿਟ੍ਠਿਮਤ੍ਤਮੇਵ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਉਪਾਦਾਨਾਨੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਖੇਪਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋਤਿ ਸਮੁਦਾਯਭੂਤਤੋ ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਖੇਪਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਤਦਵਯਵਭੂਤਂ ਸਙ੍ਖੇਪਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰਞ੍ਚ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤਿ.
ਸਸ੍ਸਤਗਾਹਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮੋ, ਉਚ੍ਛੇਦਗਾਹਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮੋ ਚ ਅਤ੍ਤਗਾਹੋਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਤੇਸਨ੍ਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਸਸ੍ਸਤੁਚ੍ਛੇਦਗਾਹਾਨਂ ਮੂਲਭਾਵੇਨ ਵਿਧਾਯਕਤ੍ਤਾ ਸਾਮਿਭੂਤੋ. ਆਦਿਨਾ ਵਾਤਿ ‘‘ਪਠਮਂ ਅਤ੍ਤਵਾਦੁਪਾਦਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਵਾ ਵਾਕ੍ਯੇਨ.
ਯੇਨ ਭਵਸ੍ਸਾਦੇਨ ਗਧਿਤਚਿਤ੍ਤੋ ਭਵਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਪਨ੍ਨੋ, ਸਾ ਭਵਨਿਕਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਚਿਰਾਨੁਬਨ੍ਧਾ ਅਭਿਣ੍ਹੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾ ਉਪਪਨ੍ਨਮਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਯਦਿਪਿ…ਪੇ… ਪਵਤ੍ਤਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ’’ਤਿ. ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗਵਜ੍ਝਤ੍ਤਾ ਭਵਰਾਗਸ੍ਸਪਿ ਕਾਮੁਪਾਦਾਨਭਾਵੋ ਅਤ੍ਥੇਵਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਤਣ੍ਹਾਦਲ਼੍ਹਤ੍ਤਂ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਮਞ੍ਞਮਾਨੋ’’ਤਿ. ਭਵਰਾਗੋਪਿ ਹਿ ਸਵਿਸਯੇ ਦਲ਼੍ਹਂ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ. ਸਬ੍ਬਾਪਿ ਤਣ੍ਹਾ ਕਾਮੁਪਾਦਾਨਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਤਸ੍ਸ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗਵਜ੍ਝਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਆਨੇਤ੍ਵਾ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ.
ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਭੂਤਾ ਨ ਆਰਮ੍ਮਣਭੂਤਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਤੇਨਾਤਿ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਆਲਯਭਾਵੇਨ. ਆਰਮ੍ਮਣਾਨਨ੍ਤਰਪਕਤੂਪਨਿਸ੍ਸਯਾਤਿ ਆਰਮ੍ਮਣੂਪਨਿਸ੍ਸਯਅਨਨ੍ਤਰੂਪਨਿਸ੍ਸਯਪਕਤੂਪਨਿਸ੍ਸਯਾ. ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯਾਦੀਨਨ੍ਤਿ ਅਨਨ੍ਤਰਸਮਨਨ੍ਤਰਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯਾਦੀਨਂ.
ਉਪਾਦਾਨਪਦਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਭਵਪਦਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੨੩੪. ‘‘ਭਵਤੀ’’ਤਿ ਇਦਂ ਉਪਪਤ੍ਤਿਭਵਨਿਬ੍ਬਚਨਂ. ਦ੍ਵਯਸ੍ਸਾਤਿ ਕਮ੍ਮੁਪਪਤ੍ਤਿਭਵਦ੍ਵਯਸ੍ਸ. ਨਿਪ੍ਫਾਦਨਫਲਂ ਫਲਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਨਸਮਤ੍ਥਤਾ. ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨਂ ਨਿਪ੍ਫਾਦਨਂ.
‘‘ਭਗਵਂਮੂਲਕਾ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੮.੮੩; ੯.੧; ੧੦.੫੮; ੧੧.੧੯) ਵਿਯ ‘‘ਸਞ੍ਞਾਵਂਭਵੋ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ ਅਤ੍ਥਿ-ਅਤ੍ਥੇ ਵਾ ਵਂ-ਸਦ੍ਦੋ ਲੁਤ੍ਤਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਸਞ੍ਞਾਭਵੋ’’ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਵਾ ਅਤ੍ਥੇਤਿ ਤਸ੍ਸ ਵਨ੍ਤੁਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੇ, ਅਤ੍ਥਿ-ਅਤ੍ਥੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਕਾਰਂ ਕਤ੍ਵਾਤਿ ਯਥਾ ‘‘ਪੀਤਿਸੁਖਂ ਅਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਅਤ੍ਥੇ ਅਕਾਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤ੍ਵਾ ਝਾਨਂ ਪੀਤਿਸੁਖਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਏਵਂ ਸਞ੍ਞਾ ਅਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਸਞ੍ਞੋ, ਭਵੋ, ਸੋਵ ਸਞ੍ਞਭਵੋ. ਏਕਸ੍ਮਿਨ੍ਤਿ ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧੇ ਏਵ. ਪਵਤ੍ਤਤ੍ਤਾਤਿ ਪਵਤ੍ਤਕਪਵਤ੍ਤਨਟ੍ਠਾਨਾਨਂ ਅਭੇਦੇਪਿ ਉਪਚਾਰਵਸੇਨ ਭਿਨ੍ਨਂ ਵਿਯ ਕਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.
ਕਮ੍ਮਸਙ੍ਖਾਤਤਨ੍ਤਿ ‘‘ਕਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਂ, ਕਮ੍ਮਕੋਟ੍ਠਾਸਤਂ ਵਾ. ‘‘ਚੇਤਨਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕਮ੍ਮਂ ਵਦਾਮੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਅ. ਨਿ. ੬.੬੩) ਸੁਤ੍ਤੇਪਿ ਚੇਤਨਾਯ ਕਮ੍ਮਭਾਵੋ ਆਗਤੋਵ. ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਪਨ ਚੇਤਨਾਵ ਕਮ੍ਮਭਵੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਮਤ੍ਥਂ ਅਭਿਧਮ੍ਮਪਾਲ਼ਿਯਾਵ ਸਾਧੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੀ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਇਮਾਯ ਹਿ ਵੇਦਨਾਸਞ੍ਞਾਵਿਞ੍ਞਾਣਕ੍ਖਨ੍ਧੇਹਿ, ਮਨਾਯਤਨਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੂਹਿ, ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧਧਮ੍ਮਾਯਤਨਧਮ੍ਮਧਾਤੁਏਕਦੇਸੇਨ ਚ ਕਮ੍ਮਭਵਸ੍ਸ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਤਂ ਵਦਨ੍ਤਿਯਾ ਧਾਤੁਕਥਾਪਾਲ਼ਿਯਾ ਤਸ੍ਸ ਚੇਤਨਾਭਾਵੋ ਦੀਪਿਤੋਤਿ.
ਧਮ੍ਮਭੇਦਤੋਤਿ ਚੇਤਨਾਚੇਤਨਾਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਭਾਵੇਨ, ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾਬ੍ਯਾਕਤਭਾਵੇਨ ਚ ਧਮ੍ਮਵਿਭਾਗਤੋ. ‘‘ਪੁਨਵਚਨ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾਵ ਪੁਨਰੁਤ੍ਤਿਦੋਸਾਪਤ੍ਤਿ ਪਟਿਞ੍ਞਾਤਾਤਿ ਪਰਸ੍ਸ ਆਸਙ੍ਕਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਸਾਤ੍ਥਕਮੇਵਿਦਂ ਪੁਨਵਚਨਨ੍ਤਿ ਏਤਂ ਨ ਯੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਚੇ’’ਤਿ ਆਹ. ਭਵੇਕਦੇਸਭਾਵੇਨਾਤਿ ਕਮ੍ਮਭਵਸ੍ਸ ਏਕਦੇਸਤ੍ਤਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ. ਤੇਨ ਯੇਸਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮੁਦਾਯੋ ਭਵੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਤਦੇਕਦੇਸਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ, ਸਮੁਦਾਯੇਕਦੇਸਾ ਚ ਅਤ੍ਥਤੋ ਭਿਨ੍ਨਾ ਏਵਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵੇਤਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਪੁਨ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਮੇਵ ਭੇਦਂ ਮਨਸਿ ਕਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਥਤੋ ਪੁਨਵਚਨਾਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਪਰੇਨ ਵਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ.
ਅਨ੍ਤੋਗਧੇਤਿ ਕਾਮਭਵਾਦਿਅਨ੍ਤੋਗਧੇ ਸਞ੍ਞਾਭਵਾਦਿਕੇ. ਕਾਮਭਵਾਦਿਕੇਤਿ ਕਾਮਰੂਪਾਰੂਪਭਵੇ.
ਉਪਾਦਾਨਭੇਦਨ੍ਤਿ ਕਾਮੁਪਾਦਾਨਾਦਿਉਪਾਦਾਨਵਿਸੇਸਂ.
ਤੇਨਾਤਿ ਸੀਲਬ੍ਬਤੁਪਾਦਾਨੇਨ. ਵਕ੍ਖਮਾਨੇਨਾਤਿ ‘‘ਇਦਂ ਸੀਲਬ੍ਬਤਂ ਨਾਮਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਵਿਭ. ਅਟ੍ਠ. ੨੩੪) ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਵਕ੍ਖਮਾਨੇਨ ਪਕਾਰੇਨ. ਪੁਰਾਣਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਡਲਿਙ੍ਗਖਨ੍ਦਪੁਰਾਣਾਦਿ. ‘‘ਸੇਤਵਧਯਜ੍ਜਂ ਆਰਭਤੇ ਭੂਤਿਕਾਮੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ਮਹਾਟੀ. ੨.੬੫੦) ਪਸੁਮਾਰਣਵਿਧਾਨਯੁਤ੍ਤੋ ਯਞ੍ਞਵਿਧਿ ਪਸੁਬਨ੍ਧਵਿਧਿ.
ਅਤ੍ਤਨੋ ਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗਪਰਾਮਾਸਮਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਸੀਲਬ੍ਬਤੁਪਾਦਾਨਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਵਾਦੁਪਾਦਾਨਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ.
ਮਗ੍ਗਪਚ੍ਚਯਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਮਿਚ੍ਛਾਨਿਯ੍ਯਾਨਸਭਾਵਤ੍ਤਾ. ਅਨਨ੍ਤਰਸ੍ਸ ਪਨ ਕਾਮਕਮ੍ਮਭਵਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਸਮਨਨ੍ਤਰਅਨਨ੍ਤਰੂਪਨਿਸ੍ਸਯਨਤ੍ਥਿਵਿਗਤਾਸੇਵਨਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਉਪਾਦਾਨਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਪਾਕਟੋਯੇਵਾਤਿ ਨ ਵੁਤ੍ਤੋ.