੨. ਅਭਿਧਮ੍ਮਭਾਜਨੀਯਵਣ੍ਣਨਾ

੨੦੬-੨੧੪. ‘‘ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਭਾਵਰਹਿਤੇ ਏਕਨ੍ਤਪਹਾਤਬ੍ਬੇ’’ਤਿ ਕਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨਨੁ ਤਣ੍ਹਾਯਪਿ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਵਿਯ ਤਣ੍ਹਾਵਤ੍ਥੁਤਾਵਚਨੇਨ ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਯਥਾਹ ‘‘ਰੂਪਤਣ੍ਹਾ ਲੋਕੇ ਪਿਯਰੂਪਂ ਸਾਤਰੂਪਂ, ਏਤ੍ਥੇਸਾ ਤਣ੍ਹਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਏਤ੍ਥ ਨਿਵਿਸਮਾਨਾ ਨਿਵਿਸਤੀ’’ਤਿਆਦਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੪੦੦; ਮ. ਨਿ. ੧.੧੩੩; ਵਿਭ. ੨੦੩). ਤਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧਸਂਕਿਲੇਸਪ੍ਪਹਾਨਵਸੇਨ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮਿਤਬ੍ਬਤਾ ਹਿ ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਤਾ. ਏਕਨ੍ਤਪਹਾਤਬ੍ਬਤਾ ਚ ਨ ਤਣ੍ਹਾਯ ਏਵ, ਅਥ ਖੋ ਅਵਸੇਸਾਨਂ ਸਂਕਿਲੇਸਧਮ੍ਮਾਨਮ੍ਪਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਤੇਸਂ ਸਬ੍ਬਸੋ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਪ੍ਪਹਾਯਿਕਾ ਦਸ੍ਸਨਭਾਵਨਾਤਿ? ਸਚ੍ਚਮੇਤਂ, ਤਥਾਪਿ ਯਥਾ ‘‘ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਂ ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੦੯੯) ਤਣ੍ਹਾਵਜ੍ਜੇ ਉਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਪਞ੍ਚਕੇ ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਭਾਵੋ ਨਿਰੁਲ਼੍ਹੋ, ਨ ਤਥਾ ਤਣ੍ਹਾਯ, ਤਣ੍ਹਾਯ ਪਨ ‘‘ਯਾਯਂ ਤਣ੍ਹਾ ਪੋਨੋਭਵਿਕਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਵਿਭ. ੨੦੩; ਦੀ. ਨਿ. ੨.੪੦੦; ਮ. ਨਿ. ੧.੯੧, ੪੬੦; ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੦੮੧; ਮਹਾਵ. ੧੪; ਪਟਿ. ਮ. ੧.੩੪) ਸਮੁਦਯਭਾਵੋ ਵਿਯ ਸਾਤਿਸਯਂ ਪਹਾਤਬ੍ਬਭਾਵੋ ਨਿਰੁਲ਼੍ਹੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਭਾਵਰਹਿਤੇ ਏਕਨ੍ਤਪ੍ਪਹਾਤਬ੍ਬੇ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਸ੍ਸ ਅਸਙ੍ਗਹਿਤੋ ਪਦੇਸੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਸੋ ਸਪ੍ਪਦੇਸੋ, ਏਕਦੇਸੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਸਦ੍ਦੇ. ਸਮੁਦਯੋਤਿ ਸਮੁਦਯਤ੍ਥੋ. ‘‘ਨਿਪ੍ਪਦੇਸਤੋ ਸਮੁਦਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁ’’ਨ੍ਤਿ ਸਮੁਦਯਸ੍ਸੇਵੇਤ੍ਥ ਗਹਣੇ ਕਾਰਣਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਾ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਾਤਿ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਨਿਰੋਧੋ ਚ. ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਦੇਸਨਾਯਨ੍ਤਿ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਦੇਸਨਾਯਮ੍ਪਿ ਸਚ੍ਚਦੇਸਨਾਯਂ ਵਿਯ. ਧਮ੍ਮਤੋਤਿ ਦੇਸੇਤਬ੍ਬਧਮ੍ਮਤੋ ਨਿਪ੍ਪਦੇਸਾ ਏਵ. ‘‘ਅਵਸੇਸਾ ਚ ਕਿਲੇਸਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਦੇਸਨਾਭੇਦੋ ਏਵ ਹਿ ਤਤ੍ਥ ਵਿਸੇਸੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਨ ਹਿ ਤਤੋ ਅਞ੍ਞੋ’’ਤਿਆਦਿ. ਅਪੁਬ੍ਬੋ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਧਮ੍ਮਤੋ ਅਪੁਬ੍ਬੋ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਸਮੁਦਯਸ੍ਸ. ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਤੀਸੁਪਿ ਵਾਰੇਸੂਤਿ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕਪਞ੍ਚਙ੍ਗਿਕਸਬ੍ਬਸਙ੍ਗਾਹਿਕਭੇਦੇਸੁ ਮਹਾਵਾਰੇਸੁ, ਤਦਨ੍ਤੋਗਧੇਸੁ ਚ ਪਞ੍ਚਸੁ ਕੋਟ੍ਠਾਸੇਸੁ. ਅਪੁਬ੍ਬਸ੍ਸਾਤਿ ‘‘ਅਵਸੇਸਾ ਚ ਕਿਲੇਸਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਤਣ੍ਹਾਯ ਅਪੁਬ੍ਬਸ੍ਸ. ਅਵਸਿਟ੍ਠਕਿਲੇਸਾਦੀਨਞ੍ਹਿ ਸਮੁਦਯਤਾਵਚਨਂ ਇਧ ਅਪੁਬ੍ਬਦਸ੍ਸਨਂ. ਤਸ੍ਸ ਯਦਿਪਿ ਦੁਤਿਯਤਤਿਯਵਾਰੇਸੁ ਵਿਸੇਸੋ ਨਤ੍ਥਿ, ਪਞ੍ਚਸੁ ਪਨ ਕੋਟ੍ਠਾਸੇਸੁ ਉਪਰੂਪਰਿ ਅਪੁਬ੍ਬਂ ਦਸ੍ਸਿਤਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਞ੍ਹਿ ਸਮੁਦਯਵਿਸੇਸਦਸ੍ਸਨਂ, ਇਤਰਂ ਪਨ ਮਗ੍ਗਵਿਸੇਸਦਸ੍ਸਨਂ. ਤਸ੍ਸ ਚ ਧਮ੍ਮਤੋ ਅਪੁਬ੍ਬਾਭਾਵੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋਯੇਵ. ਯਦਿ ਏਵਂ ਦੁਤਿਯਾਦਿਕੋਟ੍ਠਾਸੇਸੁ, ਪਠਮਕੋਟ੍ਠਾਸੇਪਿ ਵਾ ਕਸ੍ਮਾ ਤਣ੍ਹਾ ਗਹਿਤਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਪੁਬ੍ਬਸਮੁਦਯਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਾਯਪਿ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਕੇਵਲਾਯਾਤਿ ਤਦਞ੍ਞਕਿਲੇਸਾਦਿਨਿਰਪੇਕ੍ਖਾਯ. ਦੇਸਨਾਵਸੇਨ ਨ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਨ ਧਮ੍ਮਵਸੇਨਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਤਸ੍ਮਾ ਦੁਕ੍ਖਾਦੀਨਿ ਤਤ੍ਥ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਦੇਸਨਾਯਂ ਸਪ੍ਪਦੇਸਾਨਿ ਦਸ੍ਸਿਤਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ ਪਰਿਯਾਯੇਨਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਅਭਿਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾ ਪਨ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਕਥਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ‘‘ਨਿਪ੍ਪਦੇਸਤੋ ਸਮੁਦਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ’’ਇਚ੍ਚੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪਚ੍ਚਯਸਙ੍ਖਾਤਨ੍ਤਿ ਪਚ੍ਚਯਾਭਿਮਤਂ ਪਚ੍ਚਯਭੂਤਂ, ਪਚ੍ਚਯਕੋਟ੍ਠਾਸਂ ਵਾ.

ਤੇਸਨ੍ਤਿ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮਾਨਂ. ਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਪਹਾਨਵਸੇਨਾਤਿ ਹੇਤੁਨਿਰੋਧੇਨ ਫਲਨਿਰੋਧਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਤਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧਕਿਲੇਸਪ੍ਪਹਾਨੇਨ ਵਾ ਕੁਸਲਾਨਂ ਪਹਾਨਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਥਾ ‘‘ਧਮ੍ਮਾਪਿ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੪੦). ਇਤਿ ਪਰਿਯਾਯਤੋ ਕੁਸਲਾਨਂ ਪਹਾਨਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਤੋ ਤਦਭਾਵਤੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਨ ਹਿ ਕੁਸਲਾ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿ. ਯਥਾ ਚ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮੇਸੁ, ਅਬ੍ਯਾਕਤਧਮ੍ਮੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਨਿਰੋਧਨ੍ਤਿ ਅਸਙ੍ਖਤਧਾਤੁਂ. ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਭਾਵੋਤਿ ਯੋ ਨਿਰੋਧਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਤਣ੍ਹਾਦਿਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਹੇਤੁਭਾਵੋ, ਤਂ ਪਹਾਨਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਕਾਯਕਮ੍ਮਾਦਿਸੁਦ੍ਧਿਯਾਤਿ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਕਾਯਕਮ੍ਮਵਚੀਕਮ੍ਮਆਜੀਵਸੁਦ੍ਧਿਯਾ ਦੂਰਤਰੂਪਨਿਸ੍ਸਯਤਂ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸੇਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਪਞ੍ਚਙ੍ਗਿਕਂ…ਪੇ… ਪਵਤ੍ਤਤਂ ਦੀਪੇਤਿ, ਨ ਪਨ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਪਞ੍ਚਙ੍ਗਿਕਤ੍ਤਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਞਾਪਕਨਿਦਸ੍ਸਨਨ੍ਤਿ ਞਾਪਕਭਾਵਨਿਦਸ੍ਸਨਂ, ਏਤੇਨ ‘‘ਵਚਨਤੋ’’ਤਿ ਇਦਂ ਹੇਤੁਅਤ੍ਥੇ ਨਿਸ੍ਸਕ੍ਕਵਚਨਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਵਚਨਤੋਤਿ ਵਾ ਈਦਿਸਸ੍ਸ ਵਚਨਸ੍ਸ ਸਬ੍ਭਾਵਤੋ. ਪਟਿਪਦਾਯ ਏਕਦੇਸੋਪਿ ਪਟਿਪਦਾ ਏਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗਾਹਕੇਹਿ ਸਙ੍ਗਾਯਨਵਸੇਨ.

ਝਾਨੇਹਿ ਦੇਸਨਾਪਵੇਸੋ ‘‘ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਂ ਝਾਨਂ ਭਾਵੇਤੀ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ੨੭੭) ਝਾਨਸੀਸੇਨ ਦੇਸਨਾਵ. ਤਥਾ ਭਾਵਨਾਪਵੇਸੋ. ਪਾਲ਼ਿਗਮਨਨ੍ਤਿ ਪਾਲ਼ਿਪਵਤ੍ਤਿ ਪਾਠਦੇਸਨਾ. ਯਥਾਵਿਜ੍ਜਮਾਨਧਮ੍ਮਵਸੇਨਾਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੇ ਲਬ੍ਭਮਾਨਵਿਤਕ੍ਕਾਦਿਧਮ੍ਮਵਸੇਨ.

ਅਭਿਧਮ੍ਮਭਾਜਨੀਯਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.