੧੨. ਝਾਨਵਿਭਙ੍ਗੋ

੧. ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਭਾਜਨੀਯਂ

ਮਾਤਿਕਾਵਣ੍ਣਨਾ

੫੦੮. ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਸਂਵਰਾਦੀਤਿ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਗੁਤ੍ਤਦ੍ਵਾਰਤਾ, ਭੋਜਨੇ ਮਤ੍ਤਞ੍ਞੁਤਾ, ਸਤਿਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞਂ, ਜਾਗਰਿਯਾਨੁਯੋਗੋਤਿ ਏਵਮਾਦਿਕੇ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਅਸੁਭਾਨੁਸ੍ਸਤਿਯੋਤਿ ਅਸੁਭਝਾਨਾਨਿ, ਅਨੁਸ੍ਸਤਿਝਾਨਾਨਿ ਚ. ਸਤਿ ਸਮਣਭਾਵਕਰਪੁਬ੍ਬਭਾਗਕਰਣੀਯਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਂ ਸਮਣਭਾਵੋਪਿ ਸਿਦ੍ਧੋਯੇਵ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਸੁਞ੍ਞਾ…ਪੇ… ਦਸ੍ਸੇਤੀ’’ਤਿ. ਕਾਰਣੇ ਹਿ ਸਿਦ੍ਧੇ ਫਲਮ੍ਪਿ ਸਿਦ੍ਧਮੇਵ ਹੋਤੀਤਿ. ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਂ ਸਰੂਪਂ, ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਾਕਾਰਂ, ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਵਿਭਾਗਞ੍ਚ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਸਿਕ੍ਖਾਪਦੇਸੂ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਨਾਮਕਾਯਾਦਿਵਸੇਨਾਤਿ ਨਾਮਕਾਯਪਦਕਾਯਬ੍ਯਞ੍ਜਨਕਾਯਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤੇਸੁ. ਇਮਿਨਾ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਂ ਸਿਕ੍ਖਾਯ ਅਧਿਗਮੂਪਾਯਭੂਤਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਸਭਾਵਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤੇਸੁ ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਾਕਾਰੋ ਸਤ੍ਥੁਆਣਾਨਤਿਕ੍ਕਮੋਯੇਵਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਵਚ…ਪੇ… ਤਬ੍ਬੇਸੂ’’ਤਿ. ਸਿਕ੍ਖਾਕੋਟ੍ਠਾਸੇਸੂਤਿ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਭੇਦੇਸੁ ਅਧਿਸੀਲਸਿਕ੍ਖਾਭਾਗੇਸੁ. ਤੇਸੁ ਸਮਾਦਾਨਮੇਵ ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਾਕਾਰੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਪਰਿਪੂਰਣਵਸੇਨ ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬੇਸੂ’’ਤਿ. ਸਿਕ੍ਖਾਪਦੇਕਦੇਸਭੂਤਾਤਿ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਸਮੁਦਾਯਸ੍ਸ ਅਵਯਵਭੂਤਾ. ਭਿਕ੍ਖੁਸਿਕ੍ਖਾ ਹਿ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤਾ ‘‘ਇਧ ਭਿਕ੍ਖੂ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਤਥਾ ਹਿ ਵਕ੍ਖਤਿ ‘‘ਸੇਸਸਿਕ੍ਖਾ ਪਨ ਅਤ੍ਥੁਦ੍ਧਾਰਵਸੇਨ ਸਿਕ੍ਖਾਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਵੁਤ੍ਤਾ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ਅਟ੍ਠ. ੫੧੬).

ਮਾਤਿਕਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ

੫੦੯. ਦਿਟ੍ਠਤ੍ਤਾਤਿ ਸਯਮ੍ਭੂਞਾਣੇਨ ਸਚ੍ਛਿਕਤਤ੍ਤਾ. ਖਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਸਯਮ੍ਭੂਞਾਣੇਨ ਸਚ੍ਛਿਕਰਣਵਸੇਨੇਵ ਹਿ ਭਗਵਤੋ ਖਮਨਰੁਚ੍ਚਨਾਦਯੋ, ਨ ਅਞ੍ਞੇਸਂ ਵਿਯ ਅਨੁਸ੍ਸਵਾਕਾਰਪਰਿਵਿਤਕ੍ਕਾਦਿਮੁਖੇਨ. ਅਵਿਪਰੀਤਟ੍ਠੋ ਏਕਨ੍ਤਨਿਯ੍ਯਾਨਟ੍ਠੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਸਿਕ੍ਖਿਯਮਾਨੋਤਿ ਸਿਕ੍ਖਾਯ ਪਟਿਪਜ੍ਜਿਯਮਾਨੋ. ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਾਨਿ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨੀਤਿ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਪਾਲ਼ਿਂ ਵਦਤਿ. ਖਨ੍ਧਤ੍ਤਯਨ੍ਤਿ ਸੀਲਾਦਿਕ੍ਖਨ੍ਧਤ੍ਤਯਂ. ‘‘ਸਬ੍ਬਪਾਪਸ੍ਸ…ਪੇ… ਬੁਦ੍ਧਾਨ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਧ. ਪ. ੧੮੩; ਦੀ. ਨਿ. ੧.੯੦; ਨੇਤ੍ਤਿ. ੩੦) ਵਚਨਤੋ ਆਹ ‘‘ਅਨੁਸਾਸਨਦਾਨਭੂਤਂ ਸਿਕ੍ਖਤ੍ਤਯ’’ਨ੍ਤਿ.

ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਪਚ੍ਚਯਤ੍ਤਾਤਿ ਮਗ੍ਗਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਏਕਨ੍ਤਹੇਤੁਭਾਵਤੋ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠੀਤਿ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕਤਾਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ, ਕਮ੍ਮਪਥਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਚ. ਫਲਕਾਰਣੋਪਚਾਰੇਹੀਤਿ ਫਲੂਪਚਾਰੇਨ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਪਚ੍ਚਯਤ੍ਤਾ, ਕਾਰਣੂਪਚਾਰੇਨ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਤ੍ਤਾ. ਕੁਸਲਧਮ੍ਮੇਹਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਏਕਦੇਸਭੂਤੇਹੀਤਿ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਧਮ੍ਮੇ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ. ਕੁਸਲਪਞ੍ਞਾਵਿਞ੍ਞਾਣਾਨਂ ਵਾ ਪਜਾਨਨਵਿਜਾਨਨਵਸੇਨ ਦਸ੍ਸਨਂ ਦਿਟ੍ਠੀਤਿ. ਤੇਨ ਅਵਯਵਧਮ੍ਮੇਨ ਸਮੁਦਾਯਸ੍ਸ ਉਪਚਰਿਤਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਵਿਨਯਨਕਿਰਿਯਤ੍ਤਾਤਿ ਦੇਸਨਾਭੂਤਂ ਸਿਕ੍ਖਤ੍ਤਯਮਾਹ. ਧਮ੍ਮੇਨਾਤਿ ਧਮ੍ਮਤੋ ਅਨਪੇਤੇਨ. ਅਵਿਸਮਸਭਾਵੇਨਾਤਿ ਅਵਿਸਮੇਨ ਸਭਾਵੇਨ, ਸਮੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

੫੧੦. ਅਨਞ੍ਞਤ੍ਥੇਨਾਤਿ ਗਰਹਾਦਿਅਞ੍ਞਤ੍ਥਰਹਿਤੇਨ ਸਕਤ੍ਥੇਨ. ਭਿਨ੍ਨਪਟਧਰੇਤਿ ਭਿਕ੍ਖੁਸਾਰੁਪ੍ਪਵਸੇਨ ਪਞ੍ਚਖਣ੍ਡਾਦਿਨਾ ਛੇਦੇਨ ਛਿਨ੍ਨਚੀਵਰਧਰੇ.

ਭੇਦਨਪਰਿਯਾਯਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਪਹਾਨਾ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਭੇਦਾ ਭਿਕ੍ਖੂਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ.

ਗੁਣਵਸੇਨਾਤਿ ਸੇਕ੍ਖਧਮ੍ਮਾਦਿਗੁਣਾਨਂ ਵਸੇਨ. ਤੇਨ ਭਾਵਤ੍ਥਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁਸਦ੍ਦੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ ਹੋਤਿ.

ਇਦਂ ਦ੍ਵਯਨ੍ਤਿ ‘‘ਏਤ੍ਥ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਰਤੋ ਸਙ੍ਗਹਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਸੇਕ੍ਖੋ’’ਤਿਆਦਿਕਂ ਵਚਨਦ੍ਵਯਂ. ਇਮਿਨਾਤਿ ‘‘ਸੇਕ੍ਖੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਭਿਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਪਾਪਕਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਪਦਾਨਂ ਅਤ੍ਥਦਸ੍ਸਨੇਨ. ਨ ਸਮੇਤਿ ਸੇਕ੍ਖਅਸੇਕ੍ਖਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾਸੇਕ੍ਖਦੀਪਨਤੋ. ਤਦਿਦਨ੍ਤਿ ਪਠਮਦ੍ਵਯਂ. ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਦਸ੍ਸਨਂ ਅਰਿਯਾਨਂ, ਅਸੇਕ੍ਖਾਨਂਯੇਵ ਚ ਸੇਕ੍ਖਭਿਨ੍ਨਕਿਲੇਸਭਾਵਦੀਪਨਤੋ. ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਪਟਿਞ੍ਞਾਵਚਨਂ, ਸਚ੍ਚਂ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਨ ਪਨ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤੋ ਅਤ੍ਥੁਦ੍ਧਾਰਵਸੇਨ ਦਸ੍ਸਿਤਤ੍ਤਾ.

ਭਗਵਤੋ ਵਚਨਨ੍ਤਿ ਉਪਸਮ੍ਪਦਾਕਮ੍ਮਵਾਚਮਾਹ. ਤਦਨੁਰੂਪਨ੍ਤਿ ਤਦਨੁਚ੍ਛਵਿਕਂ, ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਰਿਸਾਵਤ੍ਥੁਸੀਮਾਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯੋ ‘‘ਸਮਗ੍ਗੇਨ ਸਙ੍ਘੇਨ ਅਕੁਪ੍ਪੇਨਾ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ੫੧੦) ਇਮਿਨਾ ਪਕਾਸਿਤਾਤਿ ‘‘ਠਾਨਾਰਹ’’ਨ੍ਤਿ ਪਦਸ੍ਸ ‘‘ਅਨੂਨ…ਪੇ… ਅਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਤਕਮੇਵ ਅਤ੍ਥਮਾਹ.

੫੧੧. ਅਵੀਤਿਕ੍ਕਮਨਵਿਰਤਿਭਾਵਤੋਤਿ ਅਵੀਤਿਕ੍ਕਮਸਮਾਦਾਨਭੂਤਾ ਵਿਰਤੀਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਵਾਰਿਤ੍ਤਸੀਲਂ ਪਤ੍ਵਾ ਵਿਰਤਿ ਏਵ ਪਧਾਨਨ੍ਤਿ ਚੇਤਨਾਸੀਲਸ੍ਸਪਿ ਪਰਿਯਾਯਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ‘‘ਨਗਰਵਡ੍ਢਕੀ ਵਤ੍ਥੁਵਿਜ੍ਜਾਚਰਿਯੋ’’ਤਿ ਇਦਂ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤਨਗਰਵਡ੍ਢਕੀਦਸ੍ਸਨਂ. ਵਤ੍ਥੁਵਿਜ੍ਜਾ, ਪਾਸਾਦਵਿਜ੍ਜਾਤਿ ਦੁਵਿਧਾ ਹਿ ਵਡ੍ਢਕੀਵਿਜ੍ਜਾ. ਲੇਹਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਸਾਯਿਤਬ੍ਬਂ. ਚੁਬਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਪਾਤਬ੍ਬਂ.

ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਵਰਾਹਾਰਤ੍ਤਾਤਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਵਰਹੇਤੁਕਤ੍ਤਾ. ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਸੀਲਂ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਸੀਲਂ ਨ ਪਕਤਿਸੀਲਾਦਿਕੇਨ ਗਯ੍ਹਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਤੋ ਅਞ੍ਞਂ ਸੀਲਂ ਕਾਯਿਕਅਵੀਤਿਕ੍ਕਮਾਦਿਗ੍ਗਹਣੇਨ ਗਹਿਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਂ ਪਨ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਸੀਲੇਨ ਨ ਸਙ੍ਗਯ੍ਹਤੀਤਿ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਂ, ਕਾਯਿਕਵਾਚਸਿਕਸਂਵਰਸ੍ਸ ਤਬ੍ਬਿਨਿਮੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਭਾਵਤੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਇਮਿਨਾ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਆਹ.

ਤਤ੍ਥ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਏਵਂ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ – ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਬਲਵਭਾਵਤੋ, ਪਾਪਕਿਰਿਯਾਯ ਸੁਕਰਭਾਵਤੋ, ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਾਯ ਚ ਦੁਕ੍ਕਰਭਾਵਤੋ ਬਹੁਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਅਪਾਯੇਸੁ ਪਤਨਸੀਲੋਤਿ ਪਾਤੀ, ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ, ਅਨਿਚ੍ਚਤਾਯ ਵਾ ਭਵਾਦੀਸੁ ਕਮ੍ਮਵੇਗਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋ ਘਟਿਯਨ੍ਤਂ ਵਿਯ ਅਨਵਟ੍ਠਾਨੇਨ ਪਰਿਬ੍ਭਮਨਤੋ ਗਮਨਸੀਲੋਤਿ ਪਾਤੀ, ਮਰਣਵਸੇਨ ਵਾ ਤਮ੍ਹਿ ਤਮ੍ਹਿ ਸਤ੍ਤਨਿਕਾਯੇ ਅਤ੍ਤਭਾਵਸ੍ਸ ਪਾਤਨਸੀਲੋਤਿ ਪਾਤੀ, ਸਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਨੋ, ਚਿਤ੍ਤਮੇਵ ਵਾ. ਤਂ ਪਾਤਿਨਂ ਸਂਸਾਰਦੁਕ੍ਖਤੋ ਮੋਕ੍ਖੇਤੀਤਿ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਂ. ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਹਿ ਵਿਮੋਕ੍ਖੇਨ ਸਤ੍ਤੋਪਿ ‘‘ਵਿਮੁਤ੍ਤੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹਿ ‘‘ਚਿਤ੍ਤਵੋਦਾਨਾ ਵਿਸੁਜ੍ਝਨ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੧੦੦), ‘‘ਅਨੁਪਾਦਾਯ ਆਸਵੇਹਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਮੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਮਹਾਵ. ੨੮) ਚ. ਅਥ ਵਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਿਨਾ ਹੇਤੁਨਾ ਸਂਸਾਰੇ ਪਤਤਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਪਾਤੀ. ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾਨੀਵਰਣਾਨਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਤਣ੍ਹਾਸਂਯੋਜਨਾਨਂ ਸਨ੍ਧਾਵਤਂ ਸਂਸਰਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੧੨੪; ੩.੯੯; ੫.੫੨੦; ਕਥਾ. ੭੫) ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਸ੍ਸ ਪਾਤਿਨੋ ਸਤ੍ਤਸ੍ਸ ਤਣ੍ਹਾਦਿਸਂਕਿਲੇਸਤ੍ਤਯਤੋ ਮੋਕ੍ਖੋ ਏਤੇਨਾਤਿ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਂ. ‘‘ਕਣ੍ਠੇਕਾਲ਼ੋ’’ਤਿਆਦੀਨਂ ਵਿਯ ਤਸ੍ਸ ਸਮਾਸਸਿਦ੍ਧਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਅਥ ਵਾ ਪਾਤੇਤਿ ਵਿਨਿਪਾਤੇਤਿ ਦੁਕ੍ਖੇਤਿ ਪਾਤਿ, ਚਿਤ੍ਤਂ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹਿ ‘‘ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਨੀਯਤਿ ਲੋਕੋ, ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਪਰਿਕਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੬੨). ਤਸ੍ਸ ਪਾਤਿਨੋ ਮੋਕ੍ਖੋ ਏਤੇਨਾਤਿ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਂ. ਪਤਤਿ ਵਾ ਏਤੇਨ ਅਪਾਯਦੁਕ੍ਖੇ ਵਾ ਸਂਸਾਰਦੁਕ੍ਖੇ ਵਾਤਿ ਪਾਤੀ, ਤਣ੍ਹਾਦਿਸਂਕਿਲੇਸੋ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹਿ ‘‘ਤਣ੍ਹਾ ਜਨੇਤਿ ਪੁਰਿਸਂ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੫੫-੫੭), ਤਣ੍ਹਾਦੁਤਿਯੋ ਪੁਰਿਸੋ’’ਤਿ (ਇਤਿਵੁ. ੧੫; ਮਹਾਨਿ. ੧੯੧; ਚੂਲ਼ਨਿ. ਪਾਰਾਯਨਾਨੁਗੀਤਿਗਾਥਾ ਨਿਦ੍ਦੇਸ ੧੦੭) ਚ ਆਦਿ. ਤਤੋ ਮੋਕ੍ਖੋਤਿ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਂ.

ਅਥ ਵਾ ਪਤਤਿ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਪਾਤੀਨਿ, ਛ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਬਾਹਿਰਾਨਿ ਆਯਤਨਾਨਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹਿ ‘‘ਛਸੁ ਲੋਕੋ ਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਛਸੁ ਕੁਬ੍ਬਤਿ ਸਨ੍ਥਵ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੭੦; ਸੁ. ਨਿ. ੧੭੧). ਤਤੋ ਛਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਬਾਹਿਰਾਯਤਨਸਙ੍ਖਾਤਤੋ ਪਾਤਿਤੋ ਮੋਕ੍ਖੋਤਿ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਂ.

ਅਥ ਵਾ ਪਾਤੋ ਵਿਨਿਪਾਤੋ ਅਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਪਾਤੀ, ਸਂਸਾਰੋ, ਤਤੋ ਮੋਕ੍ਖੋਤਿ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਂ.

ਅਥ ਵਾ ਸਬ੍ਬਲੋਕਾਧਿਪਤਿਭਾਵਤੋ ਧਮ੍ਮਿਸ੍ਸਰੋ ਭਗਵਾ ‘‘ਪਤੀ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਮੁਚ੍ਚਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਮੋਕ੍ਖੋ, ਪਤਿਨੋ ਮੋਕ੍ਖੋ ਤੇਨ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਤ੍ਤਾਤਿ ਪਤਿਮੋਕ੍ਖੋ, ਪਤਿਮੋਕ੍ਖੋ ਏਵ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਂ. ਸਬ੍ਬਗੁਣਾਨਂ ਵਾ ਮੂਲਭਾਵਤੋ ਉਤ੍ਤਮਟ੍ਠੇਨ ਪਤਿ ਚ ਸੋ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇਨਤ੍ਥੇਨ ਮੋਕ੍ਖੋ ਚਾਤਿ ਪਤਿਮੋਕ੍ਖੋ, ਪਤਿਮੋਕ੍ਖੋ ਏਵ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਂ. ਤਥਾ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਮੁਖਮੇਤਂ ਪਮੁਖਮੇਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਮਹਾਵ. ੧੩੫) ਵਿਤ੍ਥਾਰੋ.

ਅਥ ਵਾ ਪ-ਇਤਿ ਪਕਾਰੇ, ਅਤੀਤਿ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਤ੍ਥੇ ਨਿਪਾਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਪਕਾਰੇਹਿ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਂ ਮੋਕ੍ਖੇਤੀਤਿ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਂ. ਇਦਞ੍ਹਿ ਸੀਲਂ ਸਯਂ ਤਦਙ੍ਗਵਸੇਨ, ਸਮਾਧਿਸਹਿਤਂ ਪਞ੍ਞਾਸਹਿਤਞ੍ਚ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਵਸੇਨ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਵਸੇਨ ਚ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਂ ਮੋਕ੍ਖੇਤਿ ਮੋਚੇਤੀਤਿ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਂ. ਪਤਿ ਪਤਿ ਮੋਕ੍ਖੋਤਿ ਵਾ ਪਤਿਮੋਕ੍ਖੋ, ਤਮ੍ਹਾ ਤਮ੍ਹਾ ਵੀਤਿਕ੍ਕਮਦੋਸਤੋ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਮੋਕ੍ਖੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਪਤਿਮੋਕ੍ਖੋਯੇਵ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਂ. ਮੋਕ੍ਖੋ ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ, ਤਸ੍ਸ ਮੋਕ੍ਖਸ੍ਸ ਪਟਿਬਿਮ੍ਬਭੂਤੋਤਿ ਪਤਿਮੋਕ੍ਖਂ. ਸੀਲਸਂਵਰੋ ਹਿ ਨਿਬ੍ਬੇਧਭਾਗਿਯੋ ਸੂਰਿਯਸ੍ਸ ਅਰੁਣੁਗ੍ਗਮਨਂ ਵਿਯ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਉਦਯਭੂਤੋ ਤਪ੍ਪਟਿਭਾਗੋ ਵਿਯ ਹੋਤਿ ਯਥਾਰਹਂ ਕਿਲੇਸਨਿਬ੍ਬਾਪਨਤੋਤਿ ਪਤਿਮੋਕ੍ਖਂ, ਪਤਿਮੋਕ੍ਖਂਯੇਵ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਂ.

ਅਥ ਵਾ ਮੋਕ੍ਖਂ ਪਤਿ ਵਤ੍ਤਤਿ, ਮੋਕ੍ਖਾਭਿਮੁਖਨ੍ਤਿ ਵਾ ਪਤਿਮੋਕ੍ਖਂ, ਪਤਿਮੋਕ੍ਖਂਯੇਵ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਨ੍ਤਿ. ਇਦਮ੍ਪਿ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਮੁਖਮਤ੍ਤਦਸ੍ਸਨਮੇਵ. ਸਬ੍ਬਾਕਆਰੇਨ ਪਨ ਜਿਨਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖੋ ਭਗਵਾਵ ਅਨਵਜ੍ਜਪਤਿਮੋਕ੍ਖਂ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਂ ਸਂਵਣ੍ਣੇਯ੍ਯ.

੫੧੩. ਗਰੁਭਣ੍ਡਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਕਰਣਭੂਤਂ ਏਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਗਰੁਭਣ੍ਡਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਂ. ਗਰੁਭਣ੍ਡਨ੍ਤਰਭੂਤਂ ਥਾਵਰਾਦਿ. ਊਨਕਂ ਨ ਵਟ੍ਟਤੀਤਿ ਫਾਤਿਕਮ੍ਮਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਤਿਰੇਕਗ੍ਘਨਕਂ, ਤਦਗ੍ਘਨਕਮੇਵ ਵਾ ਵਟ੍ਟਤੀਤਿ. ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਪੋਕ੍ਖਰਣਿਤੋ ਪਂਸੁਉਦ੍ਧਰਣਾਦਿਥਾਵਰਕਮ੍ਮਂ.

ਧਾਰੇਤਿ, ਪੋਸੇਤਿ ਵਾ ਪਰੇਸਂ ਦਾਰਕੇ.

ਗਿਹੀਨਂ ਕਰਿਯਮਾਨਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਸਙ੍ਘਸ੍ਸ, ਗਣਸ੍ਸ ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਿਣ੍ਡਪਟਿਪਿਣ੍ਡਨ੍ਤਿ ਉਤ੍ਤਰਪਦਲੋਪਂ, ਪੁਰਿਮਪਦੇ ਉਤ੍ਤਰਪਦਲੋਪਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਪਿਣ੍ਡਤ੍ਥ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਅਯੋਨਿਸੋ ਵਿਚਾਰਣਂ ਅਯਾਥਾਵਪਟਿਪਤ੍ਤਿ.

੫੧੪. ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਯਥਾਸਕਂ ਵਿਸਯੇ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ ਗਾਵੋ, ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ.

ਵਿਧੁਨਨਂ ਪਪ੍ਫੋਟਨਂ, ਪਵਾਹਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

੫੧੫. ਯਥਾ ਕਰਣਤ੍ਥੋ ਕਰਣੀਯਸਦ੍ਦੋ, ਏਵਂ ਵਿਕਿਰਣਤ੍ਥੋਪਿ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਵਿਕ੍ਖਿਪਿਤਬ੍ਬਾਨੀ’’ਤਿ, ਵਿਦ੍ਧਂਸਿਤਬ੍ਬਾਨੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਂਯਮਨੀਯਾਨਿ ਵਾ ਸਂਯਮਕਰਣੀਯਾਨਿ, ‘‘ਨ ਪੁਨ ਏਵਂ ਕਰੋਮੀ’’ਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਦਹਨਂ ਮਨਸਾ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਂ ਸਂਯਮਨਂ, ਸਂਯਮਨਕਰਣੀਯਾਨਿ ਸਂਵਰਕਰਣੀਯਾਨੀਤਿ ਚਿਤ੍ਤਮਤ੍ਤਾਯਤ੍ਤਾ ਏਵ ਸਂਯਮਸਂਵਰਾ ਆਚਰਿਯੇਨ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਨਾਪਤ੍ਤਿਗਮਨੀਯਾਨੀ’’ਤਿ. ਅਨ੍ਤੇਵਾਸਿਕਤ੍ਥੇਰੋ ਪਨ ਦੇਸਨਾਪਿ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਮਨਸਿਕਾਰੇਹਿ ਵਿਨਾ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਦੇਸਨਾਵਿਸੁਦ੍ਧਿਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਵਦਤਿ.

੫੧੬. ‘‘ਅਲਙ੍ਕਤੋ ਚੇਪਿ…ਪੇ… ਸ ਭਿਕ੍ਖੂ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਧ. ਪ. ੧੪੨) ਵਿਯ ਇਧਾਪਿ ਗੁਣਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ. ਤਥਾ ਚ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਇਧ ਭਿਕ੍ਖੂਤਿ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾ ਭਿਕ੍ਖੁਭਾਵਦਸ੍ਸਨਤੋ ਏਵਮਾਹਾ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ਅਟ੍ਠ. ੩੫੫). ਯਤ੍ਤਕਂ ਏਕੇਨ ਪੁਗ੍ਗਲੇਨ ਅਸੇਸੇਤ੍ਵਾ ਸਮਾਦਾਤੁਂ ਸਕ੍ਕਾ, ਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ ‘‘ਯੇਨ ਸਮਾਦਾਨੇਨ ਸਬ੍ਬਾਪਿ ਸਿਕ੍ਖਾ ਸਮਾਦਿਨ੍ਨਾ ਹੋਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਯਥਾ ਉਪਸਮ੍ਪਦਾਪਾਰਿਪੂਰਿਯਾ ਅਸੇਸਂ ਉਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸਿਕ੍ਖਾਸਮਾਦਾਨਂ. ਤਨ੍ਤਿ ਸਮਾਦਾਨਂ. ਅਨੇਕੇਸੂਤਿ ਵਿਸੁਂ ਵਿਸੁਂ ਸਮਾਦਾਨੇਸੁ. ਯਥਾ ਸਮਾਦਿਨ੍ਨਾਯ ਸਿਕ੍ਖਾਯ ਸਬ੍ਬੇਨ ਸਬ੍ਬਂ ਅਵੀਤਿਕ੍ਕਮਨਂ ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਾਕਾਰੋ, ਏਵਂ ਸਤਿ ਵੀਤਿਕ੍ਕਮੇ ਦੇਸਨਾਗਾਮਿਨਿਯਾ ਦੇਸਨਾ, ਵੁਟ੍ਠਾਨਗਾਮਿਨਿਯਾ ਵੁਟ੍ਠਾਨਂ ਤਦੁਪਾਯਭੂਤਂ ਪਾਰਿਵਾਸਿਕਵਤ੍ਤਚਰਣਾਦੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਅਵੀਤਿ…ਪੇ… ਆਕਾਰੇਨਾ’’ਤਿ. ਯਂ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਂ ਪਮਾਦੇਨ ਵੀਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ, ਤਂ ਸਿਕ੍ਖਿਯਮਾਨਂ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਸੇਸਿਤਂ ਨਾਮ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਵੀਤਿਕ੍ਕਮਨਵਸੇਨ ਸੇਸਸ੍ਸਾ’’ਤਿ.

੫੧੯. ਚਿਤ੍ਤਪਰਿਸੋਧਨਭਾਵਨਾਤਿ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਰਿਸੋਧਨਭੂਤਾ ਆਵਰਣੀਯਧਮ੍ਮਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਿਕਾ ਸਮਾਧਿਵਿਪਸ੍ਸਨਾਭਾਵਨਾ ਚਿਤ੍ਤਪਰਿਸੋਧਨਭਾਵਨਾ. ਸੁਪ੍ਪਪਰਿਗ੍ਗਾਹਕਨ੍ਤਿ ਨਿਦ੍ਦਾਪਰਿਗ੍ਗਾਹਕਂ. ਇਦਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਅਬ੍ਬੋਕਿਣ੍ਣਭਵਙ੍ਗੋਤ੍ਤਰਣਸਙ੍ਖਾਤਂ ਕਿਰਿਯਮਯਚਿਤ੍ਤਾਨਂ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਨਂ ਸੁਪ੍ਪਂ ਨਾਮ. ਇਤੋ ਭਵਙ੍ਗੋਤ੍ਤਰਣਤੋ. ਪੁਬ੍ਬੇ ਇਤੋ ਕਿਰਿਯਮਯਚਿਤ੍ਤਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ ਪਰਞ੍ਚ ਨਤ੍ਥਿ. ਅਯਂ ਕਾਯਕਿਲਮਥੋ, ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਞ੍ਚ ਏਤਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ.

੫੨੨. ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾਦਯੋਤਿ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਇਦ੍ਧਿਪਾਦਾ, ਏਕਚ੍ਚੇ ਚ ਮਗ੍ਗਧਮ੍ਮਾ ਸਹ ਨ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਨ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਏਤੇ ਤਾਵ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਸਹ ਨ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ ਨ ਗਣ੍ਹੇਯ੍ਯੁਂ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਬਲਾਨਿ ਕਸ੍ਮਾ ਨ ਗਹਿਤਾਨੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਪਵਤ੍ਤ…ਪੇ… ਹੋਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਏਵਮ੍ਪਿ ਸਦ੍ਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਬਲਾਨਿ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗੇਹਿ ਨ ਸਙ੍ਗਯ੍ਹਨ੍ਤੀਤਿ ਕਥਂ ਤੇਸਂ ਤਦਨ੍ਤੋਗਧਤਾਤਿ ਚੋਦਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ ‘‘ਪੀਤਿ…ਪੇ… ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ’’ਤਿ.

੫੨੩. ਸਮਨ੍ਤਤੋਤਿ ਸਬ੍ਬਭਾਗੇਸੁ ਸਬ੍ਬੇਸੁ ਅਭਿਕ੍ਕਮਾਦੀਸੁ, ਸਬ੍ਬਭਾਗਤੋ ਵਾ ਤੇਸੁ ਏਵ ਅਭਿਕ੍ਕਮਾਦੀਸੁ ਅਤ੍ਥਾਨਤ੍ਥਾਦਿਸਬ੍ਬਭਾਗਤੋ ਸਬ੍ਬਾਕਾਰਤੋ. ਸਮ੍ਮਾਤਿ ਅਵਿਪਰੀਤਂ ਯੋਨਿਸੋ. ਸਮਨ੍ਤਿ ਅਵਿਸਮਂ, ਇਟ੍ਠਾਦਿਆਰਮ੍ਮਣੇ ਰਾਗਾਦਿਵਿਸਮਰਹਿਤਂ ਕਤ੍ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਭਿਕ੍ਖਾ ਚਰੀਯਤਿ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਭਿਕ੍ਖਾਚਾਰੋ, ਭਿਕ੍ਖਾਯ ਚਰਣਟ੍ਠਾਨਂ, ਸੋ ਏਵ ਗੋਚਰੋ, ਭਿਕ੍ਖਾਯ ਚਰਣਮੇਵ ਵਾ ਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞਸ੍ਸ ਵਿਸਯਭਾਵਤੋ ਗੋਚਰੋ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਭਿਕ੍ਖਾਚਾਰਗੋਚਰੇ. ਸੋ ਪਨ ਅਭਿਕ੍ਕਮਾਦਿਭੇਦਭਿਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਵਿਸੇਸਨਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਅਭਿਕ੍ਕਮਾਦੀਸੁ ਪਨਾ’’ਤਿ. ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਸਙ੍ਖਾਤੇਤਿ ਯੋਗਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਭਾਵਨਾਯ ਪਵਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਸਙ੍ਖਾਤੇ ਆਰਮ੍ਮਣੇ, ਭਾਵਨਾਕਮ੍ਮੇਯੇਵ ਵਾ, ਯੋਗਿਨੋ ਸੁਖਵਿਸੇਸਹੇਤੁਤਾਯ ਵਾ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਸਙ੍ਖਾਤੇ ਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞਸ੍ਸ ਵਿਸਯਭਾਵੇਨ ਗੋਚਰੇ. ਅਭਿਕ੍ਕਮਾਦੀਸੂਤਿ ਅਭਿਕ੍ਕਮਪਟਿਕ੍ਕਮਾਦੀਸੁ ਚੇਵ ਚੀਵਰਪਾਰੁਪਨਾਦੀਸੁ ਚ. ਅਸਮ੍ਮੁਯ੍ਹਨਂ ਚਿਤ੍ਤਕਿਰਿਯਾਵਾਯੋਧਾਤੁਵਿਪ੍ਫਾਰਵਸੇਨੇਵ ਤੇਸਂ ਪਵਤ੍ਤਿ, ਨ ਅਞ੍ਞਥਾਤਿ ਯਾਥਾਵਤੋ ਜਾਨਨਂ.

ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਪਧਾਨਂ ਕਤ੍ਵਾਤਿ ਚੀਵਰਪਾਰੁਪਨਾਦਿਸਰੀਰਪਰਿਹਰਣਕਿਚ੍ਚਕਾਲੇਪਿ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਮਨਸਿਕਾਰਮੇਵ ਪਧਾਨਂ ਕਤ੍ਵਾ.

ਤਸ੍ਮਾਤਿ ਯਸ੍ਮਾ ਉਸ੍ਸੁਕ੍ਕਜਾਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਅਤਿਵਿਯ ਮਂ ਯਾਚਸਿ, ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਜੀਵਿਤਨ੍ਤਰਾਯਾਨਂ ਦੁਜ੍ਜਾਨਤਂ ਵਦਸਿ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਚ ਤੇ ਪਰਿਪਾਕਂ ਗਤਾਨਿ, ਤਸ੍ਮਾ. ਤਿਹਾਤਿ ਨਿਪਾਤਮਤ੍ਤਂ. ਤੇ ਤਯਾ. ਏਵਨ੍ਤਿ ਇਦਾਨਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾਕਾਰਂ ਵਦਤਿ. ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਅਧਿਸੀਲਸਿਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਤਿਸ੍ਸਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਸਿਕ੍ਖਾਨਂ ਵਸੇਨ ਸਿਕ੍ਖਨਂ ਕਾਤਬ੍ਬਂ. ਯਥਾ ਪਨ ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ, ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਦਿਟ੍ਠੇ ਦਿਟ੍ਠਮਤ੍ਤਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ.

ਤਤ੍ਥ ਦਿਟ੍ਠੇ ਦਿਟ੍ਠਮਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਰੂਪਾਯਤਨੇ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਦਿਟ੍ਠਮਤ੍ਤਂ. ਯਥਾ ਹਿ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਰੂਪੇ ਰੂਪਮਤ੍ਤਮੇਵ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਨ ਨਿਚ੍ਚਾਦਿਸਭਾਵਂ, ਏਵਂ ਸੇਸਤਂਦ੍ਵਾਰਿਕਵਿਞ੍ਞਾਣੇਹਿਪਿ ਮੇ ਏਤ੍ਥ ਦਿਟ੍ਠਮਤ੍ਤਮੇਵ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਥ ਵਾ ਦਿਟ੍ਠੇ ਦਿਟ੍ਠਂ ਨਾਮ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਰੂਪੇ ਰੂਪਵਿਜਾਨਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਮਤ੍ਤਾਤਿ ਪਮਾਣਂ. ਦਿਟ੍ਠਂ ਮਤ੍ਤਾ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਦਿਟ੍ਠਮਤ੍ਤਂ, ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਮਤ੍ਤਮੇਵ ਮੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ਯਥਾ ਆਪਾਥਗਤੇ ਰੂਪੇ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨ ਰਜ੍ਜਤਿ ਨ ਦੁਸ੍ਸਤਿ ਨ ਮੁਯ੍ਹਤਿ, ਏਵਂ ਰਾਗਾਦਿਵਿਰਹੇਨ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਮਤ੍ਤਮੇਵ ਮੇ ਜਵਨਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਪ੍ਪਮਾਣੇਨੇਵ ਨਂ ਠਪੇਸ੍ਸਾਮੀਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਦਿਟ੍ਠਂ ਨਾਮ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਦਿਟ੍ਠਰੂਪਂ. ਦਿਟ੍ਠੇ ਦਿਟ੍ਠਂ ਨਾਮ ਤਤ੍ਥੇਵ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਨਸਨ੍ਤੀਰਣਵੋਟ੍ਠਬ੍ਬਨਸਙ੍ਖਾਤਂ ਚਿਤ੍ਤਤ੍ਤਯਂ. ਯਥਾ ਤਂ ਨ ਰਜ੍ਜਤਿ ਨ ਦੁਸ੍ਸਤਿ ਨ ਮੁਯ੍ਹਤਿ, ਏਵਂ ਆਪਾਥਗਤੇ ਰੂਪੇ ਤੇਨੇਵ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਨਾਦਿਪ੍ਪਮਾਣੇਨ ਜਵਨਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਸ੍ਸਾਮਿ, ਨਾਸ੍ਸ ਤਂ ਪਮਾਣਂ ਅਤਿਕ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਰਜ੍ਜਨਾਦਿਵਸੇਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤੁਂ ਦਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਏਸ ਨਯੋ ਸੁਤਮੁਤੇਸੁ. ਮੁਤਨ੍ਤਿ ਚ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਵਿਞ੍ਞਾਣੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਗਨ੍ਧਰਸਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾਯਤਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਵਿਞ੍ਞਾਤੇ ਵਿਞ੍ਞਾਤਮਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਵਿਞ੍ਞਾਤਂ ਨਾਮ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਾਵਜ੍ਜਨੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਤਾਰਮ੍ਮਣਂ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਵਿਞ੍ਞਾਤੇ. ਵਿਞ੍ਞਾਤਮਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਆਵਜ੍ਜਨਪ੍ਪਮਾਣਂ. ਯਥਾ ਆਵਜ੍ਜਨਂ ਨ ਰਜ੍ਜਤਿ ਨ ਦੁਸ੍ਸਤਿ ਨ ਮੁਯ੍ਹਤਿ, ਏਵਂ ਰਜ੍ਜਨਾਦਿਵਸੇਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤੁਂ ਅਦਤ੍ਵਾ ਆਵਜ੍ਜਨਪ੍ਪਮਾਣੇਨੇਵ ਚਿਤ੍ਤਂ ਠਪੇਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਤੇ ਬਾਹਿਯ ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਇਮਾਯ ਪਟਿਪਦਾਯ ਤਯਾ ਬਾਹਿਯ ਤਿਸ੍ਸਨ੍ਨਂ ਸਿਕ੍ਖਾਨਂ ਅਨੁਪਵਤ੍ਤਨਵਸੇਨ ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ. ਇਤਿ ਭਗਵਾ ਬਾਹਿਯਸ੍ਸ ਸਂਖਿਤ੍ਤਰੁਚਿਤਾਯ ਛਹਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਕਾਯੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਛਲ਼ਾਰਮ੍ਮਣਭੇਦਭਿਨ੍ਨਂ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਵਿਸਯਂ ਦਿਟ੍ਠਾਦੀਹਿ ਚਤੂਹਿ ਕੋਟ੍ਠਾਸੇਹਿ ਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥਸ੍ਸ ਞਾਤਤੀਰਣਪਰਿਞ੍ਞਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

ਕਥਂ? ਏਤ੍ਥ ਹਿ ਰੂਪਾਯਤਨਂ ਪਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਟ੍ਠੇਨ ਦਿਟ੍ਠਂ ਨਾਮ, ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਪਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਤਂਦ੍ਵਾਰਿਕਵਿਞ੍ਞਾਣੇਹਿ ਦਸ੍ਸਨਟ੍ਠੇਨ, ਤਦੁਭਯਮ੍ਪਿ ਯਥਾਪਚ੍ਚਯਂ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਂ ਧਮ੍ਮਮਤ੍ਤਮੇਵ, ਨ ਏਤ੍ਥ ਕੋਚਿ ਕਤ੍ਤਾ ਵਾ ਕਾਰੇਤਾ ਵਾ. ਯਤੋ ਤਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਅਭਾਵਟ੍ਠੇਨ ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਉਦਯਬ੍ਬਯਪਟਿਪੀਲ਼ਨਟ੍ਠੇਨ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਅਵਸਵਤ੍ਤਨਟ੍ਠੇਨ ਅਨਤ੍ਤਾਤਿ ਕੁਤੋ ਤਤ੍ਥ ਪਣ੍ਡਿਤਸ੍ਸ ਰਜ੍ਜਨਾਦੀਨਂ ਓਕਾਸੋਤਿ ਅਯਞ੍ਹੇਤ੍ਥ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਏਸ ਨਯੋ ਸੁਤਾਦੀਸੁਪਿ.

ਇਦਾਨਿ ਞਾਤਤੀਰਣਪਰਿਞ੍ਞਾਸੁ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਸ੍ਸ ਉਪਰਿ ਸਹ ਫਲੇਨ ਪਹਾਨਪਰਿਞ੍ਞਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਯਤੋ ਖੋ ਤੇ ਬਾਹਿਯਾ’’ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਤਤ੍ਥ ਯਤੋਤਿ ਯਦਾ, ਯਸ੍ਮਾ ਵਾ. ਤੇਤਿ ਤਵ. ਤਤੋਤਿ ਤਦਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਵਾ. ਤੇਨਾਤਿ ਤੇਨ ਦਿਟ੍ਠਾਦਿਨਾ, ਦਿਟ੍ਠਾਦਿਪਟਿਬਦ੍ਧੇਨ ਵਾ ਰਾਗਾਦਿਨਾ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ਬਾਹਿਯ, ਤਵ ਯਸ੍ਮਿਂ ਕਾਲੇ, ਯੇਨ ਵਾ ਕਾਰਣੇਨ ਦਿਟ੍ਠਾਦੀਸੁ ਮਯਾ ਵੁਤ੍ਤਵਿਧਿਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਵਿਪਰੀਤਸਭਾਵਾਵਬੋਧੇਨ ਦਿਟ੍ਠਾਦਿਮਤ੍ਤਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਕਾਲੇ, ਤੇਨ ਵਾ ਕਾਰਣੇਨ ਤ੍ਵਂ ਤੇਨ ਦਿਟ੍ਠਾਦਿਪਟਿਬਦ੍ਧੇਨ ਰਾਗਾਦਿਨਾ ਸਹ ਨ ਭਵਿਸ੍ਸਸਿ, ਰਤ੍ਤੋ ਵਾ ਦੁਟ੍ਠੋ ਵਾ ਮੂਲ਼੍ਹੋ ਵਾ ਨ ਭਵਿਸ੍ਸਸਿ ਪਹੀਨਰਾਗਾਦਿਕਤ੍ਤਾ, ਤੇਨ ਵਾ ਦਿਟ੍ਠਾਦਿਨਾ ਸਹ ਪਟਿਬਦ੍ਧੋ ਨ ਭਵਿਸ੍ਸਸੀਤਿ. ਤਤੋ ਤ੍ਵਂ, ਬਾਹਿਯ, ਨ ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਯਦਾ, ਯਸ੍ਮਾ ਵਾ ਤ੍ਵਂ ਤੇਨ ਰਾਗੇਨ ਵਾ ਰਤ੍ਤੋ, ਦੋਸੇਨ ਵਾ ਦੁਟ੍ਠੋ, ਮੋਹੇਨ ਵਾ ਮੂਲ਼੍ਹੋ ਨ ਭਵਿਸ੍ਸਸਿ, ਤਦਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਵਾ ਤ੍ਵਂ ਤਤ੍ਥ ਦਿਟ੍ਠਾਦਿਕੇ ਨ ਭਵਿਸ੍ਸਸਿ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਦਿਟ੍ਠੇ ਵਾ ਸੁਤਮੁਤਵਿਞ੍ਞਾਤੇ ਵਾ ‘‘ਏਤਂ ਮਮ, ਏਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਏਸੋ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ (ਮਹਾਵ. ੨੧) ਤਣ੍ਹਾਮਾਨਦਿਟ੍ਠੀਹਿ ਅਲ੍ਲੀਨੋ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤੋ ਨ ਭਵਿਸ੍ਸਸਿ. ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਪਹਾਨਪਰਿਞ੍ਞਂ ਮਤ੍ਥਕਂ ਪਾਪੇਤ੍ਵਾ ਖੀਣਾਸਵਭੂਮਿ ਦਸ੍ਸਿਤਾ. ਤਤੋ ਤ੍ਵਂ, ਬਾਹਿਯ, ਨੇਵਿਧ, ਨ ਹੁਰਂ, ਨ ਉਭਯਮਨ੍ਤਰੇਨਾਤਿ ਯਦਾ ਤ੍ਵਂ, ਬਾਹਿਯ, ਤੇਨ ਰਾਗਾਦਿਨਾ ਤਤ੍ਥ ਦਿਟ੍ਠਾਦੀਸੁ ਪਟਿਬਦ੍ਧੋ ਨ ਭਵਿਸ੍ਸਸਿ, ਤਦਾ ਤ੍ਵਂ ਨੇਵ ਇਧ ਲੋਕੇ, ਨ ਪਰਲੋਕੇ, ਨ ਉਭਯਤ੍ਥ ਹੋਸਿ. ਏਸੇਵਨ੍ਤੋ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਾਤਿ ਕਿਲੇਸਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ, ਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਚ ਅਯਮੇਵ ਅਨ੍ਤੋ ਅਯਂ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ ਪਰਿਵਟੁਮਭਾਵੋਤਿ ਅਯਮੇਵ ਹਿ ਏਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ. ਯੇ ਪਨ ‘‘ਉਭਯਮਨ੍ਤਰੇਨਾ’’ਤਿ ਪਦਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਅਨ੍ਤਰਾਭਵਂ ਨਾਮ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਂ ਤਂ ਮਿਚ੍ਛਾ. ਤਤ੍ਥ ਯਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਤਂ ਪਰਤੋ ਅਨ੍ਤਰਾਭਵਕਥਾਯਂ (ਕਥਾ. ੫੦੫ ਆਦਯੋ ) ਆਵਿ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ.

ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਅਤਿਹਰਣਵੀਤਿਹਰਣਾਨਂ.

‘‘ਤਤ੍ਥ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਞ੍ਚਵਿਞ੍ਞਾਣਵੀਥਿਯਂ ਪੁਰੇਤਰਂ ਪਵਤ੍ਤਅਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਵਸੇਨ ਆਵਜ੍ਜਨਾਦੀਨਂ ਅਯੋਨਿਸੋ ਆਵਜ੍ਜਨਾਦਿਨਾ ਇਟ੍ਠਾਦਿਆਰਮ੍ਮਣੇ ਲੋਭਾਦਿਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਮਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ, ਨ ਪਨ ਇਤ੍ਥਿਪੁਰਿਸਾਦਿਵਿਕਪ੍ਪਗਾਹੋ, ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇਯੇਵ ਪਨ ਸੋ ਹੋਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤਸ੍ਸਾਤਿ ‘‘ਇਤ੍ਥੀ, ਪੁਰਿਸੋ’’ਤਿ ਰਜ੍ਜਨਾਦਿਕਸ੍ਸ. ਭਵਙ੍ਗਾਦੀਤਿ ਭਵਙ੍ਗਆਵਜ੍ਜਨਦਸ੍ਸਨਾਨਿ, ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਨਸਨ੍ਤੀਰਣਵੋਟ੍ਠਬ੍ਬਨਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰਿਕਜਵਨਞ੍ਚ. ਅਪੁਬ੍ਬਤਿਤ੍ਤਰਤਾਵਸੇਨਾਤਿ ਅਪੁਬ੍ਬਤਾਇਤ੍ਤਰਭਾਵਾਨਂ ਵਸੇਨ.

ਅਤਿਹਰਤੀਤਿ ਮੁਖਦ੍ਵਾਰਂ ਅਤਿਕ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਹਰਤਿ. ਤਂਤਂਵਿਜਾਨਨਨਿਪ੍ਫਾਦਕੋਤਿ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਪਰਿਯੇਸਨਾਦਿਵਿਸਯਸ੍ਸ, ਵਿਜਾਨਨਸ੍ਸ ਚ ਨਿਪ੍ਫਾਦਕੋ. ਯੇਨ ਹਿ ਪਯੋਗੇਨ ਪਰਿਯੇਸਨਾਦਿ ਨਿਪ੍ਫਜ੍ਜਤਿ, ਸੋ ਤਬ੍ਬਿਸਯਂ ਵਿਜਾਨਨਮ੍ਪਿ ਨਿਪ੍ਫਾਦੇਤਿ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਤ੍ਤਿਨ੍ਤਿ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਅਵਿਪਰੀਤਪਟਿਪਤ੍ਤਿਂ ਯਥਾਭੂਤਾਵਬੋਧਂ.

ਗਮਨੇਪੀਤਿ ਗਮਨਪਯੋਗੇਪਿ. ਅਤਿਹਰਣਂ ਯਥਾਠਿਤਸ੍ਸੇਵ ਕਾਯਸ੍ਸ ਇਚ੍ਛਿਤਦੇਸਾਭਿਮੁਖਕਰਣਂ. ਗਮਨਂ ਦੇਸਨ੍ਤਰੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿ. ਵਕ੍ਖਮਾਨੋਤਿ ‘‘ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤੇ ਪਟਿਕ੍ਕਨ੍ਤੇਤਿ…ਪੇ… ਅਦ੍ਧਾਗਮਨਵਸੇਨ ਕਥਿਤੋ. ਗਤੇ ਠਿਤੇ ਨਿਸਿਨ੍ਨੇਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵਿਹਾਰੇ ਚੁਣ੍ਣਿਕਪਾਦੁਦ੍ਧਾਰਇਰਿਯਾਪਥਵਸੇਨ ਕਥਿਤੋ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ਅਟ੍ਠ. ੫੨੩) ਵਕ੍ਖਮਾਨੋ ਵਿਸੇਸੋ.

ਪਵਤ੍ਤੇਤਿ ਚਙ੍ਕਮਾਦੀਸੁ ਪਵਤ੍ਤੇ ਰੂਪਾਰੂਪਧਮ੍ਮੇ. ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨਿਚ੍ਚਾਦਿਤੋ.

ਕਾਯਿਕਕਿਰਿਯਾਦਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕਜਵਨਂ ਫਲੂਪਚਾਰੇਨ ‘‘ਕਾਯਾਦਿਕਿਰਿਯਾਮਯ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਕਿਰਿਯਾਸਮੁਟ੍ਠਿਤਤ੍ਤਾਤਿ ਪਨ ਕਾਰਣੂਪਚਾਰੇਨ.

੫੨੬. ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਉਪਾਸਨਸ੍ਸਾਤਿ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਭਾਵਨਾਯ. ਯੋਗਪਥਨ੍ਤਿ ਭਾਵਨਾਯੋਗ੍ਗਕਿਰਿਯਾਯ ਪਵਤ੍ਤਨਮਗ੍ਗਂ.

੫੩੭. ਕਾਯਾਦੀਸੂਤਿ ਕਾਯਵੇਦਨਾਚਿਤ੍ਤਧਮ੍ਮੇਸੁ. ਸੁਟ੍ਠੁ ਪਵਤ੍ਤਿਯਾਤਿ ਅਸੁਭਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਦਿਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ. ਨਿਯ੍ਯਾਨਸਭਾਵੋ ਸਮ੍ਮਾਸਤਿਤਾ ਏਵ. ਉਪਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਸਤਿਂ ਕਿਚ੍ਚਤੋ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੋ ਪਰਿਗ੍ਗਹੋ ਜਾਤੋ ਏਤਿਸ੍ਸਾਤਿ ਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤਾ, ਤਂ ਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤਂ ਨਿਯ੍ਯਾਨਭੂਤਂ ਸਤਿਂ ਕਤ੍ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

੫੪੨-੩. ਪਕੁਪ੍ਪਨਂ ਇਧ ਵਿਕਾਰਾਪਤ੍ਤਿਭਾਵੋ.

੫੫੦. ਤਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖਸਞ੍ਞਾਤਿ ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਪਟਿਪਕ੍ਖਸਞ੍ਞਾ. ਸਾ ਅਤ੍ਥਤੋ ਤਦਙ੍ਗਾਦਿਵਸੇਨ ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਵਿਨੋਦਨਾਕਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾ ਕੁਸਲਵਿਤਕ੍ਕਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਸਞ੍ਞਾ, ਤਥਾਭੂਤੋ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੋ ਸਞ੍ਞਾਸੀਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

੫੫੩. ਸਾਰਮ੍ਭਨ੍ਤਿ ਆਰਮ੍ਭਵਨ੍ਤਂ, ਸਹਾਰਮ੍ਭਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਨਿਰਾਵਰਣਾਭੋਗਾ ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਨ੍ਧਕਾਰਵਿਗਮੇਨ ਨਿਰਾਵਰਣਸਮਨ੍ਨਾਹਾਰਸਞ੍ਞਾ. ਵਿਵਟਾ ਅਪ੍ਪਟਿਚ੍ਛਾਦਨਾ.

੫੬੪. ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥਾਤਿ ‘‘ਇਮਿਨਾ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਸਂਵਰੇਨ ਉਪੇਤੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਵਿਭ. ੫੧੧).

੫੮੮. ਯਥਾ ਕੇਨਚਿ ਨਿਕ੍ਕੁਜ੍ਜਿਤਂ ‘‘ਇਦਂ ਨਾਮੇਤ’’ਨ੍ਤਿ ਪਕਤਿਞਾਣੇਨ ਨ ਞਾਯਤਿ, ਏਵਂ ਸਬ੍ਬਪ੍ਪਕਾਰੇਨ ਅਵਿਦਿਤਂ ਨਿਕ੍ਕੁਜ੍ਜਿਤਂ ਵਿਯ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਸਬ੍ਬਥਾ ਅਞ੍ਞਾਤਤਾ ਨਿਕ੍ਕੁਜ੍ਜਿਤਭਾਵੋ’’ਤਿ. ਨਿਰਵਸੇਸਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਦਨਾਭਾਵੋਤਿ ਦੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਤਾਯ ਨਿਰਵਸੇਸਤੋ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਦਿਤਬ੍ਬਤਾਭਾਵੋ, ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਦਿਕਾਭਾਵੋ ਵਾ. ਏਕਦੇਸੇਨੇਵ ਹਿ ਗਮ੍ਭੀਰਂ ਞਾਯਤਿ.

ਆਚਿਕ੍ਖਨ੍ਤੀਤਿਆਦਿਤੋ ਪਰਿਬ੍ਯਤ੍ਤਂ ਕਥੇਨ੍ਤਿ. ਦੇਸੇਨ੍ਤੀਤਿ ਉਪਦਿਸਨਵਸੇਨ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਪਬੋਧੇਨ੍ਤਿ ਵਾ. ਪਞ੍ਞਾਪੇਨ੍ਤੀਤਿ ਪਜਾਨਾਪੇਨ੍ਤਿ, ਸਂਪਕਾਸੇਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਟ੍ਠਪੇਨ੍ਤੀਤਿ ਪਕਾਰੇਹਿ ਅਸਙ੍ਕਰਤੋ ਠਪੇਨ੍ਤਿ. ਵਿਵਰਨ੍ਤੀਤਿ ਵਿਵਟਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ. ਵਿਭਜਨ੍ਤੀਤਿ ਵਿਭਤ੍ਤਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ. ਉਤ੍ਤਾਨੀਕਰੋਨ੍ਤੀਤਿ ਅਨੁਤ੍ਤਾਨਂ ਗਮ੍ਭੀਰਂ ਉਤ੍ਤਾਨਂ ਪਾਕਟਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ‘‘ਪਞ੍ਞਾਪੇਨ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦੀਹਿ ਛਹਿ ਪਦੇਹਿ ਅਤ੍ਥਪਦਾਨਿ ਦਸ੍ਸਿਤਾਨਿ. ‘‘ਆਚਿਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਦੇਸੇਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਪਨ ਦ੍ਵੀਹਿ ਪਦੇਹਿ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪਦਾਨੀਤਿ ਏਵਂ ਅਤ੍ਥਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪਦਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਯ ਉਲ਼ਾਰਾਯ ਪਸਂਸਾਯ ਪਸਂਸਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਯਂ ਪਨੇਤੇਸੁ ਅਤ੍ਥਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪਦੇਸੁ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਤਂ ਨੇਤ੍ਤਿਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ਅਟ੍ਠ. ੨੩ ਆਦਯੋ) ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

੬੦੨. ਏਤ੍ਥੇਵ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ ਤਸ੍ਸ ਹੇਟ੍ਠਾਭੂਮਿਸਮਤਿਕ੍ਕਮਨਮੁਖੇਨ ਭੂਮਿਵਿਸੇਸਾਧਿਗਮੁਪਾਯਦੀਪਨਤੋ. ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਾਪੀਤਿ ‘‘ਰੂਪਸਞ੍ਞਾਨਂ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮਾ, ਆਕਾਸਾਨਞ੍ਚਾਯਤਨਂ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਸਬ੍ਬੇਸੁਪਿ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮਵਚਨੇਸੁ.

੬੧੦. ਤਂਯੇਵ ਆਕਾਸਂ ਫੁਟਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਤਂਯੇਵ ਕਸਿਣੁਗ੍ਘਾਟਿਮਾਕਾਸਂ ‘‘ਅਨਨ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਮਨਸਿਕਾਰੇਨ ਫੁਟਂ ਫਰਿਤ੍ਵਾ ਠਿਤਂ ਪਠਮਾਰੁਪ੍ਪਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ‘‘ਅਨਨ੍ਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ ਮਨਸਿ ਕਰੋਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਦੁਤਿਯਵਿਕਪ੍ਪੇ ਪਨ ਸਾਮਞ੍ਞਜੋਤਨਾ ਵਿਸੇਸੇ ਤਿਟ੍ਠਤੀਤਿ ‘‘ਫੁਟ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਮੇਵ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਫੁਟਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਪਠਮਾਰੁਪ੍ਪਵਿਞ੍ਞਾਣਮਾਹ. ਤਞ੍ਹਿ ਆਕਾਸਸ੍ਸ ਸਫਰਣਕਵਿਞ੍ਞਾਣਂ. ਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨਾਤਿ ਚ ਕਰਣਤ੍ਥੇ ਕਰਣਵਚਨਂ, ਤਞ੍ਚ ਦੁਤਿਯਾਰੁਪ੍ਪਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵਦਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਵਿਞ੍ਞਾਣਞ੍ਚਾਯਤਨਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਮਨਸਿ ਕਰੋਤੀ’’ਤਿ. ਤੇਨਾਤਿ ਪਠਮਾਰੁਪ੍ਪਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ. ਗਹਿਤਾਕਾਰਨ੍ਤਿ ਅਨਨ੍ਤਫਰਣਵਸੇਨ ਗਹਿਤਾਕਾਰਂ. ਮਨਸਿ ਕਰੋਤੀਤਿ ਦੁਤਿਯਾਰੁਪ੍ਪਪਰਿਕਮ੍ਮਮਨਸਿਕਾਰੇਨ ਮਨਸਿ ਕਰੋਤਿ. ਏਵਨ੍ਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਾਕਾਰਂ ਕਸਿਣੁਗ੍ਘਾਟਿਮਾਕਾਸੇ ਪਠਮਾਰੁਪ੍ਪਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਅਨਨ੍ਤਫਰਣਵਸੇਨ ਯੋ ਗਹਿਤਾਕਾਰੋ, ਤਂ ਮਨਸਿ ਕਰੋਨ੍ਤਂਯੇਵ. ਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਤਂ ਦੁਤਿਯਾਰੁਪ੍ਪਵਿਞ੍ਞਾਣਂ. ਅਨਨ੍ਤਂ ਫਰਤੀਤਿ ‘‘ਅਨਨ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਫਰਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਦੁਤਿਯੋਯੇਵਤ੍ਥੋ ਯੁਤ੍ਤੋਤਿ. ‘‘ਯਞ੍ਹੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਮਤ੍ਥਂ ਪਾਕਟਂ ਕਰੋਤਿ. ਤਂਫਰਣਾਕਾਰਸਹਿਤਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਆਕਾਸੇ ਫਰਣਾਕਾਰਸਹਿਤਂ. ਵਿਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਪਠਮਾਰੁਪ੍ਪਵਿਞ੍ਞਾਣਂ.

੬੧੫. ਪੁਬ੍ਬੇਤਿ ਦੁਤਿਯਾਰੁਪ੍ਪਪਰਿਕਮ੍ਮਕਾਲੇ. ਯਂ ‘‘ਅਨਨ੍ਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ ਮਨਸਿ ਕਤਂ, ਤਂਯੇਵ ਪਠਮਾਰੁਪ੍ਪਵਿਞ੍ਞਾਣਮੇਵ. ਤਂਯੇਵ ਹਿ ਅਭਾਵੇਤਿ. ਆਰਮ੍ਮਣਾਤਿਕ੍ਕਮਵਸੇਨ ਹਿ ਏਤਾ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯੋ ਲਦ੍ਧਬ੍ਬਾਤਿ.

ਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਭਾਜਨੀਯਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੨. ਅਭਿਧਮ੍ਮਭਾਜਨੀਯਵਣ੍ਣਨਾ

੬੨੩. ਚਤੁਕ੍ਕਨਯੇ ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨਮੇਵ ਯੇਸਂ ਵਿਚਾਰੋ ਓਲ਼ਾਰਿਕਤੋ ਨ ਉਪਟ੍ਠਾਤਿ, ਯੇਸਞ੍ਚ ਉਪਟ੍ਠਾਤਿ, ਤੇਸਂ ਵਸੇਨ ਦ੍ਵਿਧਾ ਭਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਦੇਸਿਤਨ੍ਤਿ ਚਤੁਕ੍ਕਨਯਤੋ ਪਞ੍ਚਕਨਯੋ ਨੀਹਤੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਉਦ੍ਧਟਾਨਂਯੇਵ ਚਤੁਨ੍ਨਂ…ਪੇ… ਦਸ੍ਸਨਤੋ ਚਾ’’ਤਿ.

ਅਭਿਧਮ੍ਮਭਾਜਨੀਯਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੩. ਪਞ੍ਹਪੁਚ੍ਛਕਵਣ੍ਣਨਾ

੬੪੦. ਤੀਸੂਤਿ ਪਠਮਾਦੀਸੁ ਤੀਸੁ. ਚਤੁਕ੍ਕਨਯੇਨ ਹਿ ਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਵਂਕੋਟ੍ਠਾਸਿਕਾਤਿ ਅਪ੍ਪਮਾਣਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਭੂਤਾ ਏਵਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ’’ਤਿ. ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਕਾਸ…ਪੇ… ਚਤੁਤ੍ਥਾਨਂ ਵਟ੍ਟਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਾਦਕਤ੍ਤਾ ‘‘ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਪਾਦਕਚਤੁਤ੍ਥੇ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾਨੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਅਯਂ ਕਥਾਤਿ ਪਰਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾਦਿਕਥਾ. ਹੇਟ੍ਠਿਮੋ ਅਰਿਯੋ ਉਪਰਿਮਸ੍ਸ ਅਰਿਯਸ੍ਸ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਿਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਨ ਚ…ਪੇ… ਸਕ੍ਕੋਤੀ’’ਤਿ.

‘‘ਕਿਰਿਯਤੋ ਦ੍ਵਾਦਸਨ੍ਨ’’ਨ੍ਤਿ ਚ ਪਾਠੋ ਅਤ੍ਥਿ. ਸਹ ਵਦਤਿ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਫਲਚਤੁਤ੍ਥਤਾਸਾਮਞ੍ਞੇਨਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਇਧ ਸਬ੍ਬਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਪਦੇਸਸਬ੍ਬਵਾਚਿਭਾਵਤੋ ਏਕਦੇਸਸ੍ਸ ਅਸਮ੍ਭਵੇਪਿ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਪਾਦਕਤਾ ਏਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ…ਪੇ… ਦਟ੍ਠਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ ਆਹ. ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਕਾਸਕਸਿਣਚਤੁਤ੍ਥਾਦੀਨੀਤਿ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਆਨਾਪਾਨਚਤੁਤ੍ਥਾਦਯੋ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾ. ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਾਯਾਤਿ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾਰਮ੍ਮਣਤਾਯ.

ਨਿਬ੍ਬਾਨਞ੍ਚਾਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸਾਪਿ ਬਹਿਦ੍ਧਾਰਮ੍ਮਣਭਾਵਤੋ.

‘‘ਸਸਨ੍ਤਾਨਗਤਮ੍ਪੀ’’ਤਿ ਇਦਂ ਰੂਪ-ਸਦ੍ਦੇਨ, ਕਮ੍ਮ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਚ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਤਬ੍ਬਂ ‘‘ਸਸਨ੍ਤਾਨਗਤਮ੍ਪਿ ਅਪਾਕਟਂ ਰੂਪਂ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁ ਵਿਯ ਸਸਨ੍ਤਾਨਗਤਮ੍ਪਿ ਅਪਾਕਟਂ ਕਮ੍ਮਂ ਵਿਭਾਵੇਤੀ’’ਤਿ. ਪਾਕਟੇ ਪਨ ਸਸਨ੍ਤਾਨਗਤੇ ਰੂਪੇ, ਕਮ੍ਮੇ ਚ ਅਭਿਞ੍ਞਾਞਾਣੇਨ ਪਯੋਜਨਂ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ‘‘ਅਪਾਕਟ’’ਨ੍ਤਿ ਵਿਸੇਸੇਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਪਞ੍ਹਪੁਚ੍ਛਕਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਝਾਨਵਿਭਙ੍ਗਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.