੧. ਖਨ੍ਧਵਿਭਙ੍ਗੋ

੧. ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਭਾਜਨੀਯਵਣ੍ਣਨਾ

ਚਤੁਸਚ੍ਚਨ੍ਤੋਗਧਤ੍ਤਾ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਾਨਂ ਗਾਥਾਯਂ ‘‘ਚਤੁਸਚ੍ਚਦਸੋ’’ਤਿ ਨਿਪ੍ਪਦੇਸਤੋ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਗਹਿਤਾਨੀਤਿ ਨਿਪ੍ਪਦੇਸਤੋ ਏਵ ਤਦਤ੍ਥਂ ਵਿਭਾਵੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਚ੍ਚਾਨੀ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਸਮਾਹਟਾਨੀਤਿ ਸਮਾਨੀਤਾਨਿ, ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਏਕਤੋ ਗਹਿਤਾਨੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ‘‘ਸਮਾਹਟਾਨੀ’’ਤਿ ਚ ਏਤੇਨ ਸਮਾਹਾਰੇ ਅਯਂ ਸਮਾਸੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤੇਨੇਵਸ੍ਸ ਕਤੇਕਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚਤੁਸਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਨਪੁਂਸਕਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ‘‘ਤਿਵਟ੍ਟ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ. ਪਤ੍ਤਾਦਿਪਕ੍ਖੇਪੇਨ ਹਿਸ੍ਸ ਨ ਇਤ੍ਥਿਲਿਙ੍ਗਤਾ ਯਥਾ ਪਞ੍ਚਪਤ੍ਤਂ, ਚਤੁਯੁਗਂ, ਤਿਭੁਵਨਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਚਤੁਸਚ੍ਚਂ ਪਸ੍ਸਿ ਅਦਕ੍ਖਿ, ਪਰਿਞ੍ਞਾਪਹਾਨਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਭਾਵਨਾਭਿਸਮਯਵਸੇਨ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕਸ੍ਮਾ ਪਨੇਤ੍ਥ ਅਨਨ੍ਤਾਪਰਿਮਾਣੇਸੁ ਅਨਞ੍ਞਸਾਧਾਰਣੇਸੁ ਮਹਾਕਰੁਣਾਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਾਦੀਸੁ ਬੁਦ੍ਧਗੁਣੇਸੁ ਸਂਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਸੁ ਸਾਵਕੇਹਿ, ਪਚ੍ਚੇਕਬੁਦ੍ਧੇਹਿ ਚ ਸਾਧਾਰਣੇਨ ਚਤੁਸਚ੍ਚਦਸ੍ਸਨੇਨ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਥੋਮੇਤੀਤਿ ਚੋਦਨਂ ਮਨਸਿ ਕਤ੍ਵਾ ਆਹ ‘‘ਸਤਿਪਿ ਸਾਵਕਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਅਨਞ੍ਞਪੁਬ੍ਬਕਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸਾਵਕੇਹਿ, ‘‘ਤਤ੍ਥ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਚ੍ਚੇਕਬੁਦ੍ਧੇਹਿ ਚ ਭਗਵਤੋ ਚਤੁਸਚ੍ਚਦਸ੍ਸਨਸ੍ਸ ਅਸਾਧਾਰਣਤਂ, ਨਿਰਤਿਸਯਤਞ੍ਚ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਪਰਸਨ੍ਤਾਨੇਸੁ ਪਸਾਰਿਤਭਾਵੇਨ ਸੁਪਾਕਟਤ੍ਤਾਤਿ ਦੇਸਨਾਨੁਭਾਵੇਨ ਵੇਨੇਯ੍ਯਸਨ੍ਤਾਨੇਸੁ ਚਤੁਸਚ੍ਚਦਸ੍ਸਨਸ੍ਸ ਵਿਤ੍ਥਾਰਿਤਭਾਵੇਨ ਯਾਵ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਸੁਪ੍ਪਕਾਸਿਤਤ੍ਤਾ. ਨਾਥਸਦ੍ਦਂ ਲੋਕੇ ਯਾਚਨੁਪਤਾਪਿਸ੍ਸਰਿਯਾਸੀਸਾਸੁ ਪਠਨ੍ਤੀਤਿ ਤਮਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਨਾਥਤੀਤਿ ਨਾਥੋ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਯਸ੍ਮਾ ਭਗਵਾ ਚਤੁਸਚ੍ਚਦਸ੍ਸਨਭਾਵੇਨੇਵ ਅਤ੍ਤਨੋ ਹਿਤਸੁਖਾਸੀਸਾਯ ਕਿਲੇਸਬ੍ਯਸਨੁਪਤਾਪਨਸ੍ਸ, ਹਿਤਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾਚਨਸ੍ਸ ਚ ਮਤ੍ਥਕਂ ਪਤ੍ਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਂ ਤੇਨੇਵ ਪਕਾਸਿਤਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੁਦ੍ਧਾਰਂ ਅਨਾਮਸਿਤ੍ਵਾ ਪਦੁਦ੍ਧਾਰਵਸੇਨ ਨਾਥਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਵੇਨੇਯ੍ਯਾਨਂ ਹਿਤਸੁਖਂ ਆਸੀਸਤੀ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ‘‘ਚਤੁਸਚ੍ਚਦਸੋ’’ਤਿ ਵਾ ਇਮਿਨਾ ਅਨਞ੍ਞਸਾਧਾਰਣੋ ਭਗਵਤੋ ਞਾਣਾਨੁਭਾਵੋ ਪਕਾਸਿਤੋਤਿ ‘‘ਨਾਥੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਨਞ੍ਞਸਾਧਾਰਣਂ ਕਰੁਣਾਨੁਭਾਵਂ ਵਿਭਾਵੇਤੁਂ ‘‘ਵੇਨੇਯ੍ਯਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪਰਮੇਨ ਚਿਤ੍ਤਿਸ੍ਸਰਿਯੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਗਵਾ ਨਾਥੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਤਥਾ ਪਰਮੇਨ ਚਿਤ੍ਤਿਸ੍ਸਰਿਯੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤੇ ਗੁਣੇਹਿ ਈਸਤੀਤਿ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ਚਿਤ੍ਤਿਸ੍ਸਰਿਯੇਨਾਤਿ ਅਰਿਯਿਦ੍ਧਿਆਦਿਨਾ ਚਿਤ੍ਤੇ ਵਸੀਭਾਵੇਨ. ਗੁਣੇਹਿ ਈਸਤੀਤਿ ਪਰਮੁਕ੍ਕਂਸਗਤੇਹਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸੀਲਾਦਿਗੁਣੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਨ ਇਸ੍ਸਰਿਯਂ ਵਤ੍ਤੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਵਂਭੂਤੋ ਯਸ੍ਮਾ ਸਬ੍ਬਾਭਿਭੂ ਨਾਮ ਹੋਤਿ, ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਅਭਿਭਵਤੀ’’ਤਿ. ਤਥਾ ਚਾਹ ‘‘ਸਦੇਵਕੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲੋਕੇ…ਪੇ… ਅਭਿਭੂ ਅਨਭਿਭੂਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ‘ਤਥਾਗਤੋ’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੪.੨੩; ਦੀ. ਨਿ. ੧.੧੮੮). ਦੁਵਿਧੇਨਾਪਿ ਇਸ੍ਸਰਿਯਤ੍ਥਂ ਨਾਥਸਦ੍ਦਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

ਅਟ੍ਠਾਰਸਪ੍ਪਭੇਦਾਯ ਦੇਸਨਾਯ ਥੋਮਨਮੇਵਾਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਸਮਾਨਗਣਨਗੁਣੇਹੀਤਿ ਸਮਾਨਗਣਨੇਹਿ ਗੁਣੇਹਿ ਕਰਣਭੂਤੇਹਿ. ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇਨ ਨਿਰਤਿਸਯੇਨ ਚਤੁਸਚ੍ਚਦਸ੍ਸਨੇਨਾਤਿ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ, ਦਸਬਲੇਸੁ ਵਸੀਭਾਵਸ੍ਸ ਚ ਪਦਟ੍ਠਾਨਭੂਤੇਨ. ਸਚ੍ਚਾਭਿਸਮ੍ਬੋਧੇਨ ਹਿ ਅਭਿਨੀਹਾਰਾਨੁਰੂਪਂ ਰੂਪਾਰੂਪਧਮ੍ਮੇਸੁ ਛਤ੍ਤਿਂਸਕੋਟਿਸਤਸਹਸ੍ਸਮੁਖਪ੍ਪਵਤ੍ਤੇਨ ਸਾਤਿਸਯਂ ਸਨ੍ਤਤਿਸਮੂਹਕਿਚ੍ਚਾਰਮ੍ਮਣਘਨਪ੍ਪਭੇਦੇਨ ਮਹਾਵਜਿਰਞਾਣਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਬੁਦ੍ਧਾਵੇਣਿਕੇਨ ਸਮ੍ਮਸਨੇਨ ਸਮ੍ਭੂਤੇਨ ਭਗਵਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਯਂ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤੋਵ ਕੁਸਲਾਦਿਭੇਦੇਨ, ਫਸ੍ਸਾਦਿਭੇਦੇਨ ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਵਿਭਜਨ੍ਤੋ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਕਣ੍ਡਾਦਿਵਸੇਨ ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗਹਂ ਚਤੁਧਾ ਦੇਸੇਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥੋ ਅਹੋਸਿ. ਤਥਾ ਅਤੀਤਂਸੇ ਅਪ੍ਪਟਿਹਤਞਾਣਤਾਦਿਬੁਦ੍ਧਧਮ੍ਮਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਗਵਾ ਅਤੀਤਾਦਿਭੇਦਤੋ ਖਨ੍ਧਾਦਿਕੇ ਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਦੇਸੇਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥੋ ਅਹੋਸਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇਨ…ਪੇ… ਵਿਭਙ੍ਗ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਭਾਸਿਤਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ‘‘ਅਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਨਾ ਦੇਸੇਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਤਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗਣੀਵਿਭਙ੍ਗਾਨਂ ਅਨ੍ਵਯਤੋ ਬ੍ਯਤਿਰੇਕਤੋ ਚ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਪ੍ਪਵੇਦਿਤਤਞ੍ਞੇਵ ਵਿਭਾਵੇਤਿ. ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਤਾਦਿਗੁਣੇਤਿ ਬੁਦ੍ਧਰਤਨਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਤਾ, ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਘਰਤਨਾਨਂ ਸ੍ਵਾਕ੍ਖਾਤਤਾ, ਸੁਪ੍ਪਟਿਪਨ੍ਨਤਾਤਿ ਏਵਮਾਦਿਗੁਣੇ ਪਕਾਸੇਤਿ.

ਨਨੁ ਚ ‘‘ਚਤੁਸਚ੍ਚਦਸੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਭਗਵਤੋਵ ਗੁਣਾ ਵਿਭਾਵਿਤਾਤਿ? ਸਚ੍ਚਂ, ਤੇਨੇਵ ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਘਾਨਮ੍ਪਿ ਗੁਣਾ ਵਿਭਾਵਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਤਪ੍ਪਭਵਸ੍ਸ ਅਨਞ੍ਞਥਾਭਾਵਤੋ, ਤਦਪਦੇਸੇਨ ਵਾ ਧਮ੍ਮੋ, ਤਦਾਧਾਰੋ ਚ ਸਙ੍ਘੋ ਵੁਤ੍ਤੋਵ ਹੋਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਬੁਦ੍ਧਾਦੀਨਂ…ਪੇ… ਵਿਭਾਵੇਤੀ’’ਤਿ.

ਅਤੀਤਂਸੇਤਿ ਅਤੀਤਕੋਟ੍ਠਾਸੇ, ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਪ੍ਪਟਿਹਤਨ੍ਤਿ ਨਪ੍ਪਟਿਹਤਂ, ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਟਿਘਾਤੋ ਨਾਮ ਅਞ੍ਞਾਣਂ, ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਵਾ ਕਿਲੇਸਜਾਤਂ. ਤਂ ਯਸ੍ਮਾ ਭਗਵਤੋ ਸਹ ਵਾਸਨਾਯ ਪਹੀਨਂ, ਤਸ੍ਮਾਸ੍ਸ ਅਤੀਤਂਸੇ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਕਮੇਵ ਞੇਯ੍ਯਾਵਰਣਪ੍ਪਹਾਨੇਨ ਞਾਣਂ ਅਪ੍ਪਟਿਹਤਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਏਸ ਨਯੋ ਸੇਸੇਸੁਪਿ. ਕਿਂ ਪਨੇਤਾਨਿ ਪਾਟਿਯੇਕ੍ਕਂ ਵਿਸੁਂ ਞਾਣਾਨਿ, ਉਦਾਹੁ ਅਤੀਤਾਦੀਸੁ ਪਵਤ੍ਤਨਕਞਾਣਾਨਿ ਏਵ? ਤੀਸੁ ਕਾਲੇਸੁ ਅਪ੍ਪਟਿਹਤਞਾਣਾਨਿ ਨਾਮ ਪਾਟਿਯੇਕ੍ਕਂ ਭਗਵਤੋ ਤੀਣਿ ਞਾਣਾਨੇਵਾਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਏਕਂਯੇਵ ਹੁਤ੍ਵਾ ਤੀਸੁ ਕਾਲੇਸੁ ਅਪ੍ਪਟਿਹਤਞਾਣਂ ਨਾਮ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਮੇਵ. ਸਬ੍ਬਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਭਗਵਤਾ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ. ਞਾਣਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਨ੍ਤਿ ਞਾਣਪੁਰੇਚਾਰਿਕਂ. ਞਾਣਾਨੁਪਰਿਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਞਾਣਸ੍ਸ ਅਨੁਪਰਿਵਤ੍ਤਨਕਂ, ਸਬ੍ਬਂ ਕਾਯਪਯੋਗਂ ਪਵਤ੍ਤੇਨ੍ਤੋ ਭਗਵਾ ਞਾਣੇਨ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਞਾਣਸਹਿਤਮੇਵ ਪਵਤ੍ਤੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸੇਸਪਦਦ੍ਵਯੇਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਛਨ੍ਦਸ੍ਸਾਤਿ ਕਤ੍ਤੁਕਮ੍ਯਤਾਯ, ਮਹਾਕਰੁਣਾਸਮਾਯੋਗਤੋ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਏਕਨ੍ਤਹਿਤੇਸਿਤਾਯ ਹਿਤਕਿਰਿਯਾਛਨ੍ਦਸ੍ਸਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਯਾਤਿ ਧਮ੍ਮਕਥਾਯ. ਅਪਰਿਕ੍ਖਯਾਪਰਿਮੇਯ੍ਯਪਟਿਭਾਨਤਾਯ ਹਿ ਭਗਵਤੋ ਕਰਣਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਚ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾ ਨਿਰਨ੍ਤਰਂ ਪਵਤ੍ਤਿਯਮਾਨਾਪਿ ਨ ਕਦਾਚਿਪਿ ਪਰਿਕ੍ਖਯਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਅਞ੍ਞਦਤ੍ਥੁ ਉਪਰੂਪਰਿ ਵਡ੍ਢਤੇਵ. ਵੀਰਿਯਸ੍ਸਾਤਿ ਪਰਹਿਤਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਂ ਉਸ੍ਸਾਹਸ੍ਸ. ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯਾਤਿ ਫਲਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯਾ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਸਮਾਧਿਆਦੀਨਂ ਅਹਾਨਿ ਤਂਤਂਪਟਿਪਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸਵਾਸਨਪਹੀਨਤ੍ਤਾ ਅਨਞ੍ਞਸਾਧਾਰਣਤਾਯ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਛਨ੍ਦਾਦੀਨਂ ਪਨ ਮਹਾਕਰੁਣਾਸਮਾਯੋਗਤੋਪਿ. ਸੇਸਂ ਸੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਮੇਵ.

੧. ਤੇ ਏਵ ਧਮ੍ਮੇਤਿ ਤੇ ਏਵ ਕੁਸਲਾਦਿਕੇ ਤਿਕਦੁਕੇਹਿ ਸਙ੍ਗਹਿਤੇ ਧਮ੍ਮੇ. ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਖਨ੍ਧਾਦਿਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤੇ ਖਨ੍ਧਾਦਿਵਸੇਨ ਵਿਭਜਿਤੁਨ੍ਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਨਨੁ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਵਸੇਨ ਤੇ ਨ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ? ਯਦਿਪਿ ਸਰੂਪਤੋ ਨ ਵੁਤ੍ਤਾ, ‘‘ਜਰਾਮਰਣੇ ਞਾਣਂ, ਜਰਾਮਰਣਸਮੁਦਯੇ ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੩੩) ਪਨ ਹੇਤੁਹੇਤੁਫਲਾਦੀਸੁ ਞਾਣਵਿਭਾਗਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਅਤ੍ਥਤੋ ਵੁਤ੍ਤਾ ਏਵ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਮਗ੍ਗੇ (ਪਟਿ. ਮ. ੨.੩੦) ਵਾ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਨਂ ਆਗਤਤ੍ਤਾ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਵਸੇਨਪਿ ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਏਵ. ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੇ. ਸਙ੍ਖੇਪੇਨਾਤਿ ਸਮਾਸੇਨ. ਉਦ੍ਦੇਸਨਿਦ੍ਦੇਸਮਤ੍ਤੇਨੇਵ ਹਿ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਖਨ੍ਧਾਦਯੋ ਦੇਸਿਤਾ, ਨ ਪਟਿਨਿਦ੍ਦੇਸਾਦਿਨਾਤਿ ਸਙ੍ਖੇਪੇਨ ਤੇ ਤਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਵਾ ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗਹੇ. ਤਤ੍ਥਾਪਿ ਹਿ ‘‘ਤਸ੍ਮਿਂ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਖਨ੍ਧਾ ਹੋਨ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਧ. ਸ. ੫੮) ਖਨ੍ਧਾਦਯੋ ਸਙ੍ਖੇਪੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ. ਵਿਭਜੀਯਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ, ਏਤੇਨ ਵਾ ਖਨ੍ਧਾਦਯੋਤਿ ਵਿਭਙ੍ਗੋ, ਤੇ ਏਵ ਪਕਿਰੀਯਨ੍ਤਿ ਪਟ੍ਠਪੀਯਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ, ਏਤੇਨ ਵਾਤਿ ਪਕਰਣਂ, ਵਿਭਙ੍ਗੋ ਚ ਸੋ ਪਕਰਣਞ੍ਚਾਤਿ ਵਿਭਙ੍ਗਪ੍ਪਕਰਣਂ. ਆਦਿਸਦ੍ਦਤ੍ਥਜੋਤਕੇਨਾਤਿ ‘‘ਇਤਿ ਵਾ, ਇਤਿ ਏਵਰੂਪਾ ਨਚ੍ਚਗੀਤਵਾਦਿਤਵਿਸੂਕਦਸ੍ਸਨਾ ਪਟਿਵਿਰਤੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੧੩) ਵਿਯ ਆਦਿਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਦੀਪਕੇਨ. ਪਕਾਰਤ੍ਥਜੋਤਕੇਨਾਤਿ ‘‘ਇਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਪ੍ਪਟਿਭਯੋ ਬਾਲੋ, ਅਪ੍ਪਟਿਭਯੋ ਪਣ੍ਡਿਤੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਅ. ਨਿ. ੩.੧) ਵਿਯ ਪਕਾਰਤ੍ਥਵਿਭਾਵਕੇਨ. ‘‘ਏਕਦੇਸੇਨ ਸਮੁਦਾਯਂ ਨਿਦਸ੍ਸੇਤੀ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ‘‘ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧੋ…ਪੇ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਕ੍ਖਨ੍ਧੋ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਇਤਿਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਨਿਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਨਿਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥੋਪਿ ਹਿ ਇਤਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਦਿਟ੍ਠੋ ਯਥਾ ‘‘ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਖੋ, ਕਚ੍ਚਾਨ, ਅਯਮੇਕੋ ਅਨ੍ਤੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੧੫; ੩.੯੦). ਪਰਿਸਮਾਪਨਤ੍ਥੋ ਵਾ ‘‘ਤਸ੍ਮਾਤਿਹ ਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਦਾਯਾਦਾ ਭਵਥ, ਨੋ ਆਮਿਸਦਾਯਾਦਾ. ਅਤ੍ਥਿ ਮੇ ਤੁਮ੍ਹੇਸੁ ਅਨੁਕਮ੍ਪਾ ‘ਕਿਨ੍ਤਿ ਮੇ ਸਾਵਕਾ ਧਮ੍ਮਦਾਯਾਦਾ ਭਵੇਯ੍ਯੁਂ, ਨੋ ਆਮਿਸਦਾਯਾਦਾ’ਤਿ’’ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੯) ਏਵਮਾਦੀਸੁ ਵਿਯ. ਪਰਿਸਮਾਪਨਞ੍ਹੇਤਂ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਭਾਜਨੀਯਸ੍ਸ ਏਕਦੇਸਦਸ੍ਸਨੇਨ ਯਦਿਦਂ ‘‘ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧੋ…ਪੇ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਕ੍ਖਨ੍ਧੋ’’ਤਿ ਤਾਵ ਤਦਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸਙ੍ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ. ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਵਿਭਙ੍ਗਪ੍ਪਕਰਣੇ. ‘‘ਨਿਬ੍ਬਾਨਵਜ੍ਜਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਯਦਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਵਜ੍ਜਾਨਂ…ਪੇ… ਅਪ੍ਪਕਤਰਪਦਤ੍ਤਾ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਖਨ੍ਧਵਿਭਙ੍ਗੋ ਆਦਿਮ੍ਹਿ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਨਨੁ ਸਹ ਨਿਬ੍ਬਾਨੇਨ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗਾਹਕਤ੍ਤਾ, ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗਾਹਕੇਹਿ ਚ ਆਯਤਨਾਦੀਹਿ ਖਨ੍ਧੇਹਿ ਚ ਅਪ੍ਪਕਤਰਪਦਤ੍ਤਾ ਸਚ੍ਚਵਿਭਙ੍ਗੋ ਆਦਿਮ੍ਹਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋਤਿ? ਨ, ਤਤ੍ਥਾਪਿ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਵਿਭਙ੍ਗੇ ਏਕਦੇਸੇਨ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਏਵ ਵਿਭਜਿਤਬ੍ਬਤੋ. ਯਥਾਹ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਂ? ਜਾਤਿਪਿ ਦੁਕ੍ਖਾ…ਪੇ… ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਪਞ੍ਚੁਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਦੁਕ੍ਖਾ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ੧੯੦; ਦੀ. ਨਿ. ੨.੩੮੭; ਮ. ਨਿ. ੧.੧੨੦; ੩.੩੭੩). ਇਧ ਪਨ ਅਨਵਸੇਸਤੋਵ ਖਨ੍ਧਾ ਵਿਭਜੀਯਨ੍ਤੀਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਵਜ੍ਜਾਨਂ…ਪੇ… ਅਪ੍ਪਕਤਰਪਦਤ੍ਤਾ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਖਨ੍ਧਵਿਭਙ੍ਗੋ ਆਦਿਮ੍ਹਿ ਵੁਤ੍ਤੋ.

ਅਪਿਚ ਰੂਪਸਮ੍ਮੂਲ਼੍ਹਾ ਅਰੂਪਸਮ੍ਮੂਲ਼੍ਹਾ ਉਭਯਸਮ੍ਮੂਲ਼੍ਹਾਤਿ ਤਿਵਿਧਾ ਬੋਧਨੇਯ੍ਯਪੁਗ੍ਗਲਾ, ਤਥਾ ਸਂਖਿਤ੍ਤਰੁਚਿਨੋ ਵਿਤ੍ਥਾਰਰੁਚਿਨੋ ਨਾਤਿਸਙ੍ਖੇਪਵਿਤ੍ਥਾਰਰੁਚਿਨੋ, ਤਿਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾ ਮੁਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾ ਮਜ੍ਝਿਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਤਿ ਚ. ਤੇਸੁ ਅਰੂਪਸਮ੍ਮੂਲ਼੍ਹਾਨਂ ਉਪਕਾਰਾਯ ਖਨ੍ਧਦੇਸਨਾ, ਰੂਪਸਮ੍ਮੂਲ਼੍ਹਾਨਂ ਆਯਤਨਦੇਸਨਾ, ਉਭਯਸਮ੍ਮੂਲ਼੍ਹਾਨਂ ਧਾਤੁਦੇਸਨਾ. ਤਥਾ ਸਂਖਿਤ੍ਤਰੁਚੀਨਂ ਖਨ੍ਧਦੇਸਨਾ, ਨਾਤਿਸਙ੍ਖੇਪਵਿਤ੍ਥਾਰਰੁਚੀਨਂ ਆਯਤਨਦੇਸਨਾ, ਵਿਤ੍ਥਾਰਰੁਚੀਨਂ ਧਾਤੁਦੇਸਨਾ. ਤਿਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਖਨ੍ਧਦੇਸਨਾ, ਮਜ੍ਝਿਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਆਯਤਨਦੇਸਨਾ, ਮੁਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਧਾਤੁਦੇਸਨਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਯੋਜਨੇਨ ਅਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਚ ਖਨ੍ਧਾਯਤਨਧਾਤੁਵਿਭਙ੍ਗਾਨਂ ਦੇਸਨਾਕ੍ਕਮੋਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਤਂ ਪਨੇਤਂ ਖਨ੍ਧਾਦਿਤ੍ਤਯਂ ਪਵਤ੍ਤਿਨਿਵਤ੍ਤਿਤਦੁਭਯਹੇਤੁਮੁਖੇਨੇਵ ਞਾਯਮਾਨਂ ਯਥਾਭੂਤਾਵਬੋਧਾਯ ਹੋਤਿ, ਨਾਞ੍ਞਥਾਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਸਚ੍ਚਵਿਭਙ੍ਗਦੇਸਨਾ ਪਵਤ੍ਤਾ. ਸੋ ਚ ਯਥਾਭੂਤਾਵਬੋਧੋ ਵਿਸੇਸਤੋ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਯੇਨਾਤਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਭਙ੍ਗਦੇਸਨਾ. ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਞ੍ਚ ਇਨ੍ਦਟ੍ਠੋ ਤਂਤਂਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮਭੂਤਾਨਂ ਯਥਾਸਕਂ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇਸੁ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਵਿਸੇਸੇਨੇਵਾਤਿ ਪਚ੍ਚਯਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਵਿਭਾਗਸਨ੍ਦਸ੍ਸਨੀ ਪਚ੍ਚਯਾਕਾਰਵਿਭਙ੍ਗਦੇਸਨਾ. ਪਚ੍ਚਯਾਕਾਰਸ੍ਸ ਖਨ੍ਧਾਦੀਨਞ੍ਚ ਅਵਿਪਰੀਤਸਭਾਵਾਵਬੋਧੋ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾਦੀਸੁ ਸਮ੍ਮਾਮਨਸਿਕਾਰੇਨਾਤਿ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਇਦ੍ਧਿਪਾਦਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਮਗ੍ਗਙ੍ਗਵਿਭਙ੍ਗਦੇਸਨਾ. ਸ੍ਵਾਯਂ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾਦੀਸੁ ਸਮ੍ਮਾਮਨਸਿਕਾਰੋ ਇਮਾਯ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾ ਹੋਤੀਤਿ ਝਾਨਅਪ੍ਪਮਞ੍ਞਾਵਿਭਙ੍ਗਦੇਸਨਾ, ਸਾ ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਤ੍ਤਿ ਏਤ੍ਤਕੇ ਸੀਲੇ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਿਭਙ੍ਗਦੇਸਨਾ, ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਾਯ ਚ ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾ ਇਮੇ ਆਨਿਸਂਸਾਤਿ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਞਾਣਵਿਭਙ੍ਗਦੇਸਨਾ, ਤੇ ਚਿਮੇ ਞਾਣਵਿਸੇਸਾ ਇਮੇਸੁ ਕਿਲੇਸੇਸੁ ਪਹੀਯਨ੍ਤੇਸੁ ਚ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ, ਨਾਞ੍ਞਥਾਤਿ ਕਿਲੇਸਵਿਭਙ੍ਗਦੇਸਨਾ, ਏਵਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਦੇਸਿਤੇ ਖਨ੍ਧਾਦਿਕੇ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋਪਿ ਜਾਨਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸਿਦ੍ਧਿ ਹੋਤਿ ਏਵਾਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਪਰਿਯੋਸਾਨੇ ਧਮ੍ਮਹਦਯਵਿਭਙ੍ਗਦੇਸਨਾ ਪਵਤ੍ਤਾਤਿ ਏਵਮੇਤੇਸਂ ਅਟ੍ਠਾਰਸਨ੍ਨਂ ਮਹਾਵਿਭਙ੍ਗਾਨਂ ਦੇਸਨਾਕ੍ਕਮਕਾਰਣਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਰੂਪਾਦੀਨਨ੍ਤਿ ਰੂਪਵੇਦਨਾਸਞ੍ਞਾਸਙ੍ਖਾਰਵਿਞ੍ਞਾਣਾਨਂ. ਵੇਦਯਿਤਾਦਿਸਭਾਵਤ੍ਤਾਭਾਵਾਤਿ ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ ਅਨੁਭਵਨਸਞ੍ਜਾਨਨਾਭਿਸਙ੍ਖਰਣਾਦਿਸਭਾਵਤ੍ਤਾਭਾਵਾ. ਨ ਹਿ ਰੂਪਂ ਵੇਦਯਿਤਾਦਿਸਭਾਵਂ, ਵੇਦਨਾਦਿ ਵਾ ਰੁਪ੍ਪਨਾਦਿਸਭਾਵਂ. ਯਤੋ ਰੂਪਾਦੀਨਂ ਵੇਦਨਾਸਮਵਰੋਧਨੇਨ ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਖਨ੍ਧਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਸਙ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਖਨ੍ਧਾ ੦੬ ਦੇਸੇਤਬ੍ਬਾ ਸਿਯੁਂ. ਰੁਪ੍ਪਨਾਦਿਤੋ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸਾਭਾਵਾਤਿ ਰੁਪ੍ਪਨਾਨੁਭਵਨਾਦਿਸਭਾਵਤੋ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਅਤੀਤਾਦਿਕੇ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਰਾਸਿਵਸੇਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਸਂਖਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਭਾਵਸ੍ਸ ਅਭਾਵਾ. ਨ ਹਿ ਚੇਤਸਿਕਾਦਿਭਾਵੋ ਵੇਦਨਾਦੀਨਂ ਸਭਾਵੋ. ਹੇਟ੍ਠਾ ਗਣਨੇਸੂਤਿ ਪਞ੍ਚਤੋ ਹੇਟ੍ਠਾ ਗਣਨੇਸੁ. ਅਨਿਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਅਪਰਿਯੋਸਾਨਂ. ਰੂਪਾਦੀਸੁ ਹਿ ਕਤਿਪਯੇ, ਏਕਮ੍ਪਿ ਵਾ ਅਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਾ ਖਨ੍ਧਵਸੇਨ ਦੇਸਨਾ ਅਨਵਸੇਸਸਙ੍ਖਤਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗਾਹਿਨੀ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ. ਖਨ੍ਧਸ੍ਸਾਤਿ ਰਾਸਟ੍ਠਸ੍ਸ ਖਨ੍ਧਸ੍ਸ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਨ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਸਵਿਭਾਗਧਮ੍ਮੇਹੀਤਿ ਸਪ੍ਪਭੇਦਧਮ੍ਮੇਹਿ.

‘‘ਸਦ੍ਦਤ੍ਥਸਹਿਤਂ ਖਨ੍ਧਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਵਿਸਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤੀ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਰਾਸਿਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਵਿਯ ਰਾਸਟ੍ਠੇ ਖਨ੍ਧਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਵਾਚਕਭਾਵੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ਪਰਿਯਾਯਨ੍ਤਰਭਾਵਤੋ. ਗੁਣਾਦੀਸੁ ਪਨ ਕੇਵਲਂ ਤਬ੍ਬਿਸਯਪਯੋਗਭਾਵੇਨੇਵ ਪਵਤ੍ਤਿ, ਨ ਵਾਚਕਭਾਵੇਨਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਗੁਣੇ…ਪੇ… ਨ ਸਦ੍ਦਤ੍ਥ’’ਨ੍ਤਿ. ਖਨ੍ਧਸਦ੍ਦੋਤਿ ਸੀਲਾਦਿਸਦ੍ਦੇ ਸਨ੍ਨਿਧਾਪਿਤੋ ਖਨ੍ਧਸਦ੍ਦੋ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਸੀਲਾਦਿਗੁਣਵਿਸਿਟ੍ਠਂ ਰਾਸਟ੍ਠਂ ਦੀਪੇਤੀ’’ਤਿ. ਕੇਚੀਤਿ ਧਮ੍ਮਸਿਰਿਤ੍ਥੇਰਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵਦਤਿ. ਏਤ੍ਥਾਤਿ ‘‘ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਸਮਾਧਿਕ੍ਖਨ੍ਧੋ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੩੫੫) ਏਤ੍ਥ. ਨ ਕੇਵਲਞ੍ਚ ਸੋ ਏਵ, ਅਟ੍ਠਕਥਾਚਰਿਯੇਹਿਪਿ ਏਤ੍ਥ ਗੁਣਤ੍ਥਤਾ ਇਚ੍ਛਿਤਾ ਏਵ. ਤਥਾ ਹਿ ਅਟ੍ਠਸਾਲਿਨਿਯਂ ‘‘ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਸਮਾਧਿਕ੍ਖਨ੍ਧੋਤਿਆਦੀਸੁ ਗੁਣਟ੍ਠੇਨਾ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ੫) ਵੁਤ੍ਤਂ. ਨਨੁ ਚ ਕੇਵਲੋਪਿ ਖਨ੍ਧਸਦ੍ਦੋ ‘‘ਤਿਣ੍ਣਂ ਖੋ, ਮਾਣਵ, ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਵਣ੍ਣਵਾਦੀ, ਨ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ ਵਿਸਾਖ, ਤੀਹਿ ਖਨ੍ਧੇਹਿ ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ ਸਙ੍ਗਹਿਤੋ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੪੬੨) ਚ ਆਦੀਸੁ ਸੀਲਾਦਿਵਾਚਕੋ ਦਿਟ੍ਠੋਤਿ? ਨ, ਤਤ੍ਥਾਪਿ ਅਧਿਕਾਰਾਦਿਵਚ੍ਛੇਦਕਵਸੇਨੇਵਸ੍ਸ ਸੀਲਾਦੀਸੁ ਪਵਤ੍ਤਿਦਸ੍ਸਨਤੋ. ਨ ਖਨ੍ਧਸਦ੍ਦੋ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੇ ਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਵੋਹਾਰਾਦਿਸਦ੍ਦਾ ਵਿਯ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਪਰਿਯਾਯੋ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਦਾਰੁਕ੍ਖਨ੍ਧੋਤਿ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਹੋਤੀਤਿ ਤਸ੍ਸ ਖਨ੍ਧਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਵਿਸੇਸਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਵਿਞ੍ਞਾਣਕ੍ਖਨ੍ਧੋਤਿ ਖਨ੍ਧਸਦ੍ਦੋਤਿ ‘‘ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਕ੍ਖਨ੍ਧੋ’’ਤਿ (ਯਮ. ੧.ਖਨ੍ਧਯਮਕ.੩੨) ਏਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤੋ ਖਨ੍ਧਸਦ੍ਦੋ. ਸਮੁਦਾਯੇ ਨਿਰੁਲ਼੍ਹੋਤਿ ਅਤੀਤਾਦਿਭੇਦਭਿਨ੍ਨਸ੍ਸ ਪਞ੍ਞਾਯ ਅਭਿਸਂਯੂਹਨੇਨ ਰਾਸਿਕਤੇ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸਮੂਹੇ ਨਿਰੁਲ਼੍ਹੋ. ਤਾਯ ਏਵ ਰੁਲ਼੍ਹਿਯਾ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਤਾਯ ਸਮੁਦਾਯੇ ਨਿਰੁਲ਼੍ਹਤਾਯ ਤਦਵਯਵੇ ਏਕਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣੇ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੇ ਨਿਰੁਲ਼੍ਹੋ ਕੋਸਲ੍ਲਸਮ੍ਭੂਤਟ੍ਠੇਨ ਕੁਸਲਭਾਵੋ ਵਿਯ ਞਾਣਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤੇ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸਮੁਦਾਯੇ ਨਿਰੁਲ਼੍ਹੋ ਤਦੇਕਦੇਸੇਪਿ ਰੁਲ਼੍ਹਿਯਾ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਥ ਵਾ ਕਿਞ੍ਚਿ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਸਤਿਪਿ ਅਞ੍ਞਸ੍ਮਿਂ ਤਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਯੁਤ੍ਤੇ ਕਿਸ੍ਮਿਞ੍ਚਿਦੇਵ ਵਿਸਯੇ ਸਮ੍ਮੁਤਿਯਾ ਚਿਰਕਾਲਤਾਵਸੇਨ ਨਿਮਿਤ੍ਤਵਿਰਹੇਪਿ ਪਵਤ੍ਤਿ ਰੁਲ਼੍ਹਿ ਨਾਮ, ਯਥਾ ਮਹਿਯਂ ਸੇਤੀਤਿ ਮਹਿਂਸੋ, ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤਿ ਗਾਵੋਤਿ, ਏਵਂ ਖਨ੍ਧਸਦ੍ਦਸ੍ਸਾਪਿ ਰੁਲ਼੍ਹਿਭਾਵੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਰਾਸਿਤੋ ਗੁਣਤੋਤਿ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਭੁਮ੍ਮਤ੍ਥੇ ਵਾ ਨਿਸ੍ਸਕ੍ਕਵਚਨਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਨਿਯਮੇਤ੍ਵਾਤਿ ਵਵਤ੍ਥਪੇਤ੍ਵਾ. ਪਿਣ੍ਡਟ੍ਠੋਤਿ ਸਙ੍ਘਾਤਤ੍ਥੋ. ਤਸ੍ਮਾਤਿ ਯਸ੍ਮਾ ਪਞ੍ਚੇਵ ਖਨ੍ਧਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਕੋਟ੍ਠਾਸਟ੍ਠੇ ਚ ਖਨ੍ਧਟ੍ਠੇ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ਛਟ੍ਠੇਨਾਪਿ ਖਨ੍ਧੇਨ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਖਨ੍ਧਟ੍ਠੋ ਨਾਮ ਰਾਸਟ੍ਠੋਤਿ ਯੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਯੇਸਂ ਵਾ ਅਤੀਤਾਦਿਵਸੇਨ ਭੇਦੋ ਅਤ੍ਥੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਤੀਤਾਦਿਵਿਭਾਗਭਿਨ੍ਨੇਸੁ ਰੁਪ੍ਪਨਾਦਿਸਭਾਵਧਮ੍ਮੇਸੁ ਵਿਸੁਂ ਵਿਸੁਂ ਕੋਟ੍ਠਾਸਭਾਵੇਨ ਗਯ੍ਹਮਾਨੇਸੁ ਤਬ੍ਬਿਭਾਗਰਹਿਤਸ੍ਸ ਏਕਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਰਾਸਟ੍ਠਤਾ ਵਿਯ ਕੋਟ੍ਠਾਸਟ੍ਠਤਾਪਿ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਏਤੇਨ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾਪਿ ਖਨ੍ਧੇਸੁ ਅਗ੍ਗਹਣੇ ਕਾਰਣਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਕਸ੍ਮਾ ਪਨੇਤ੍ਥ ਫਸ੍ਸਾਦਿਕੇ ਵਿਯ ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧੇ ਅਨਵਰੋਧੇਤ੍ਵਾ ਵੇਦਨਾਸਞ੍ਞਾ ਵਿਸੁਂ ਖਨ੍ਧਭਾਵੇਨ ਗਹਿਤਾਤਿ? ਵਿਵਾਦਮੂਲਤਾਦਿਵਿਸੇਸਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ. ਗਹਟ੍ਠਾਨਞ੍ਹਿ ਵਿਵਾਦਕਾਰਣਂ ਕਾਮਜ੍ਝੋਸਾਨਂ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਚੇਤਂ ‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕਾਮਹੇਤੁ ਕਾਮਨਿਦਾਨਂ ਕਾਮਾਧਿਕਰਣਂ ਕਾਮਾਨਮੇਵ ਹੇਤੁ ਮਾਤਾਪਿ ਪੁਤ੍ਤੇਨ ਵਿਵਦਤਿ, ਪੁਤ੍ਤੋਪਿ ਮਾਤਰਾ ਵਿਵਦਤੀ’’ਤਿਆਦਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੧੬੮, ੧੭੮). ਪਬ੍ਬਜਿਤਾਨਂ ਦਿਟ੍ਠਾਭਿਨਿਵੇਸੋ. ਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਚੇਤਂ ‘‘ਯੇ ਦਿਟ੍ਠਿਮੁਗ੍ਗਯ੍ਹ ਵਿਵਾਦਯਨ੍ਤਿ, ‘ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚ’ਨ੍ਤਿ (ਸੁ. ਨਿ. ੮੩੮; ਮਹਾਨਿ. ੬੭) ਚ ਵਾਦਯਨ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਤੇਸੁ ਕਾਮਜ੍ਝੋਸਾਨਂ ਵੇਦਨਸ੍ਸਾਦੇਨ ਹੋਤਿ, ਦਿਟ੍ਠਾਭਿਨਿਵੇਸੋ ਸਞ੍ਞਾਵਿਪਲ੍ਲਾਸੇਨ. ਸਞ੍ਞਾਵਿਪਲ੍ਲਾਸੇਨ ਹਿ ਚਿਤ੍ਤਵਿਪਲ੍ਲਾਸੋ, ਚਿਤ੍ਤਵਿਪਲ੍ਲਾਸੇਨ ਦਿਟ੍ਠਿਮਾਨਤਣ੍ਹਾਪਪਞ੍ਚਾਨਂ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸੋਤਿ. ਤਥਾ ਵੇਦਨਾਨੁਗਿਦ੍ਧੋ ਵਿਪਲ੍ਲਤ੍ਥਸਞ੍ਞੋ ਚ ਸਂਸਰਤਿ. ਵੇਦਨਾਨੁਗਿਦ੍ਧਸ੍ਸ ਹਿ ਵੇਦਨਾਪਚ੍ਚਯਾ ਤਣ੍ਹਾ ਸਿਦ੍ਧਾ ਹੋਤਿ, ਤਤੋ ਚ ਤਣ੍ਹਾਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪਾਦਾਨਨ੍ਤਿ ਆਵਟ੍ਟਤਿ ਭਵਚਕ੍ਕਂ. ਵਿਪਲ੍ਲਤ੍ਥਸਞ੍ਞਿਸ੍ਸ ਚ ‘‘ਸਞ੍ਞਾਨਿਦਾਨਾ ਹਿ ਪਪਞ੍ਚਸਙ੍ਖਾ’’ਤਿ (ਸੁ. ਨਿ. ੮੮੦) ਵਚਨਤੋ ਦਿਟ੍ਠਿਮਾਨਤਣ੍ਹਾਪਪਞ੍ਚਾਨਂ ਅਨੁਪਚ੍ਛੇਦਤੋ ਸਂਸਾਰਸ੍ਸ ਅਨੁਪਚ੍ਛੇਦੋਵ. ਇਤਿ ਵਿਵਾਦਕਾਰਣਾਨਂ ਕਾਮਜ੍ਝੋਸਾਨਦਿਟ੍ਠਾਭਿਨਿਵੇਸਾਨਂ ਕਾਰਣਭਾਵੋ ਸਂਸਾਰਹੇਤੁਭਾਵੋਤਿ ਇਮਸ੍ਸ ਵਿਵਾਦਮੂਲਤਾਦਿਵਿਸੇਸਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧੇ ਅਨਵਰੋਧੇਤ੍ਵਾ ਵੇਦਨਾਸਞ੍ਞਾ ਵਿਸੁਂ ਖਨ੍ਧਭਾਵੇਨ ਗਹਿਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਓਕਾਸੇਸੂਤਿ ਵਿਭਜਨਕਿਰਿਯਾਯ ਪਵਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਭਾਵਤੋ ਅਤੀਤਾਦਯੋ ਓਕਾਸਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਇਤਿਸਦ੍ਦੇਨਾਤਿ ‘‘ਉਪਾਦਾਯਰੂਪ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਵੁਤ੍ਤਇਤਿਸਦ੍ਦੇਨ. ਨਿਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥੇਨਾਤਿ ਉਦਾਹਰਣਤ੍ਥੇਨ. ਸਬ੍ਬੋਤਿ ਸਕਲੋ ਏਕਾਦਸਸੁ ਓਕਾਸੇਸੁ ਵਿਭਤ੍ਤੋ ਵਿਭਜਨਨਯੋ. ਇਦਞ੍ਚ ਵਿਭਜਨਨ੍ਤਿ ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਚ ਮਹਾਭੂਤਾ…ਪੇ… ਉਪਾਦਾਯਰੂਪ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਵਿਭਤ੍ਤਂ ਇਦਞ੍ਚ ਵਿਭਜਨਂ. ਓਲ਼ਾਰਿਕਾਦੀਸੂਤਿ ਓਲ਼ਾਰਿਕਸੁਖੁਮਹੀਨਪਣੀਤਦੂਰਸਨ੍ਤਿਕੇਸੁ. ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਨ੍ਤਿਆਦਿਵਿਭਜਨਞ੍ਚਾਤਿ ‘‘ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਂ…ਪੇ… ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾਯਤਨਂ ਇਤ੍ਥਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ…ਪੇ… ਕਬਲ਼ੀਕਾਰੋ ਆਹਾਰੋ ਰੂਪਾ ਸਦ੍ਦਾ ਗਨ੍ਧਾ ਰਸਾ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾਤਿ ਏਵਂ ਪਵਤ੍ਤਂ ਵਿਭਜਨਞ੍ਚ. ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਯਥਾਰਹਂ. ਏਕਾਦਸਸੁ ਓਕਾਸੇਸੁ ਯਂ ਯਤ੍ਥ ਵਿਭਜਨਂ ਯੁਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਤਤ੍ਥ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ਏਵਂ ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧਾਦੀਸੁਪੀਤਿ ਯਥਾ ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧੇ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਏਕਾਦਸਸੁ ਓਕਾਸੇਸੁ ਵਿਭਜਨਂ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਏਵਂ ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧਾਦੀਸੁਪਿ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਏਕਾਦਸਸੁ ਓਕਾਸੇਸੁ ਵਿਭਜਨਂ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਤਤ੍ਥ ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਤਾਵ ਪੁਰਿਮੇ ਓਕਾਸਪਞ੍ਚਕੇ ਸੁਖਾਦਿਵੇਦਨਾਤ੍ਤਿਕਵਸੇਨ ਵਿਭਤ੍ਤੋ, ਇਤਰਸ੍ਮਿਂ ਕੁਸਲਤ੍ਤਿਕਵੇਦਨਾਤ੍ਤਿਕਸਮਾਪਨ੍ਨਦੁਕਸਾਸਵਦੁਕਵਸੇਨ. ਸਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਪਨ ਪੁਰਿਮੇ ਓਕਾਸਪਞ੍ਚਕੇ ਛਫਸ੍ਸਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨ, ਇਤਰਸ੍ਮਿਂ ਓਲ਼ਾਰਿਕਦੁਕੇ ਪਟਿਘਸਮ੍ਫਸ੍ਸਦੁਕਵਸੇਨ ਚੇਵ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਕੁਸਲਤ੍ਤਿਕਾਦਿਵਸੇਨ ਚ ਵਿਭਤ੍ਤੋ. ਸੇਸੇਸੁ ਕੁਸਲਤ੍ਤਿਕਾਦਿਵਸੇਨੇਵ. ਤਥਾ ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧੋ. ਪਟਿਘਸਮ੍ਫਸ੍ਸਦੁਕੋ ਪਨੇਤ੍ਥ ਨਤ੍ਥੇਵ. ਚੇਤਨਾਯ ਏਵ ਚੇਤ੍ਥ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧਧਮ੍ਮਾਨਂ ਚੇਤਨਾਪ੍ਪਧਾਨਭਾਵਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ. ਤਥਾ ਹਿ ਸਾ ‘‘ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਕ੍ਖਨ੍ਧਸ੍ਸ ਵਿਭਜਨੇ ਪਟਿਨਿਦ੍ਦੇਸੇ. ਤਂ ਪਨ ਦ੍ਵਯਨ੍ਤਿ ਮਨੋਧਾਤੁਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਦ੍ਵਯਂ. ਯਞ੍ਹਿ ਸਤ੍ਤਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਦੇਸਨਾਯਂ ‘‘ਮਨੋਧਾਤੁ, ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੂ’’ਤਿ ਦ੍ਵਯਂ ਦੇਸਿਤਂ, ਤਂ ਛਵਿਞ੍ਞਾਣਕਾਯਦੇਸਨਾਯਂ ‘‘ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣ’’ਨ੍ਤ੍ਵੇਵ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ.

ਪਾਲ਼ਿਨਯੇਨਾਤਿ ਖਨ੍ਧਵਿਭਙ੍ਗਪਾਲ਼ਿਨਯੇਨ. ਅਞ੍ਞੇਨ ਪਕਾਰੇਨਾਤਿ ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗਹੇ, ਤਦਟ੍ਠਕਥਾਯਞ੍ਚ ਆਗਤੇਨ ਪਕਾਰਨ੍ਤਰੇਨ.

੧. ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ

੨. ‘‘ਕਿਞ੍ਚੀ’’ਤਿ ਪਦਂ ‘‘ਏਕਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸਮਾਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਕਿਞ੍ਚੀਤਿ ਪਕਾਰਨ੍ਤਰਭੇਦਂ ਆਮਸਿਤ੍ਵਾ ਅਨਿਯਮਨਿਦਸ੍ਸਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਉਭਯੇਨਾਤਿ ਪਕਾਰਭੇਦਂ ਅਨਾਮਸਿਤ੍ਵਾ ਆਮਸਿਤ੍ਵਾ ਚ ਅਨਿਯਮਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤੇਨ ‘‘ਯਂ ਕਿਞ੍ਚੀ’’ਤਿ ਪਦਦ੍ਵਯੇਨ. ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਰੂਪਂ. ਅਤਿਚ੍ਚਾਤਿ ਅਤਿਕ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ. ਪਵਤ੍ਤਿਤੋਤਿ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ. ਨਿਯਮਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਨਿਵਤ੍ਤਨਤ੍ਥਂ.

‘‘ਕਿਞ੍ਚਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕਿਂ-ਸਦ੍ਦੋ ਪੁਚ੍ਛਾਯਂ ਹੇਤੁਅਤ੍ਥਦੀਪਕੋ, ਕਰਣੇ ਚੇਤਂ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਵਚਨਂ, ਚ-ਸਦ੍ਦੋ ਵਚਨਾਲਙ੍ਕਾਰੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਕੇਨ ਕਾਰਣੇਨ ਵਦੇਥਾ’’ਤਿ. ਦੁਤਿਯਵਿਕਪ੍ਪੇ ਪਨ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਕਾਰਣਤ੍ਥੇ ਪਵਤ੍ਤਂ ਕਿਂ-ਸਦ੍ਦਂ ‘‘ਵਦੇਥਾ’’ਤਿ ਕਿਰਿਯਾਪਦਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੇਨ ਉਪਯੋਗਵਸੇਨ ਪਰਿਣਾਮੇਤ੍ਵਾ ਵਦਤਿ ‘‘ਤਂ ਕਾਰਣਂ ਵਦੇਥਾ’’ਤਿ.

ਪੁਰਿਮਸਨ੍ਤਾਨਸ੍ਸ ਭੇਦਨ੍ਤਿ ਪੁਰਿਮਸਨ੍ਤਾਨਸ੍ਸ ਵਿਨਾਸਂ, ਵਿਨਾਸਾਪਦੇਸੇਨ ਚੇਤ੍ਥ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਵਿਸਦਿਸੁਪ੍ਪਾਦਮੇਵ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਵਿਸਦਿਸਸਨ੍ਤਾਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਦਸ੍ਸਨਤੋ’’ਤਿ. ਨਨੁ ਚ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਮ੍ਪਿ ਵਿਰੋਧਿਪਚ੍ਚਯਸਮਵਾਯੇ ਵਿਸਦਿਸੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੀਤਿ? ਸਚ੍ਚਂ ਅਤ੍ਥਿ, ਸਾ ਪਨ ਨ ਪਾਕਟਤਰਾ, ਪਾਕਟਤਰਾ ਚ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤਾ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਸੀਤਾਦਿਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ’’ਤਿ. ਤਥਾ ਚਾਹ ਭਗਵਾ ‘‘ਸੀਤੇਨਪਿ ਰੁਪ੍ਪਤਿ, ਉਣ੍ਹੇਨਪਿ ਰੁਪ੍ਪਤੀ’’ਤਿਆਦਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੭੯). ਇਦਾਨਿ ਭੇਦ-ਸਦ੍ਦੋ ਉਜੁਕਮੇਵ ਵਿਕਾਰਾਪਤ੍ਤਿਂ ਵਦਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਭੇਦੋ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਵਿਸਦਿਸਰੂਪੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯੇਵ, ਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਥਾਭਾਵੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਤੇਨ ਕਾਪਿਲਿਯਂ ਪਰਿਣਾਮਵਾਦਂ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਤਿ. ਯਦਿ ਪੁਰਿਮਸਨ੍ਤਾਨਤੋ ਭੇਦੋ ਵਿਸਦਿਸੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਰੁਪ੍ਪਨਂ, ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇ ਲਕ੍ਖਣਸ੍ਸ ਅਤਿਪ੍ਪਸਙ੍ਗੋ ਸਿਯਾਤਿ ਚੋਦਨਂ ਮਨਸਿ ਕਤ੍ਵਾ ਆਹ ‘‘ਅਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਏਤ੍ਥ ਸੀਤਾਦੀਹੀਤਿ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਯਥਾ ਉਣ੍ਹਜਿਘਚ੍ਛਾਦਯੋ ਸਙ੍ਗਯ੍ਹਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਆਹਾਰਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਸਙ੍ਗਹੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਯੇਨਾਤਿ ਯੇਨ ਸੀਤਾਦੀਹਿ ਸਮਾਗਮੇਨ. ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤੇਸੁ ਰੂਪਧਮ੍ਮੇਸੁ. ਆਹਾਰਾਦਿਕਸ੍ਸ ਵਾ ਠਿਤਿਪ੍ਪਤ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਯਥਾ ਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਂ ਠਿਤਿਕ੍ਖਣੇ ਸੀਤਾਦੀਹਿ ਸਮਾਗਮੋ ਹੋਤਿ, ਏਵਂ ਅਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਸਮਾਗਮੋ ਨਤ੍ਥਿ ਅਤਿਲਹੁਪਰਿਵਤ੍ਤਿਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਾ ਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਂ ਵਿਯ ਪਾਕਟਸ੍ਸ ਵਿਕਾਰਸ੍ਸ ਅਭਾਵਤੋ ‘‘ਰੁਪ੍ਪਨ੍ਤੀ’’ਤਿ, ‘‘ਰੁਪ੍ਪਨਲਕ੍ਖਣਾ’’ਤਿ ਚ ਨ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ‘‘ਰੁਪ੍ਪਤੀ’’ਤਿ ਪਦਸ੍ਸ ਕਤ੍ਤੁਕਮ੍ਮਸਾਧਨਾਨਂ ਵਸੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ‘‘ਕੁਪ੍ਪਤਿ ਘਟ੍ਟੀਯਤਿ ਪੀਲ਼ੀਯਤਿ ਭਿਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਤਦਤ੍ਥਂ ਵਿਵਰਨ੍ਤੋ ‘‘ਕੁਪ੍ਪਤੀਤਿ ਏਤੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਕੋਪਾਦਿਕਿਰਿਯਾਤਿ ਕੋਪਸਙ੍ਘਟ੍ਟਨਪੀਲ਼ਨਕਿਰਿਯਾ. ਕੋਪ-ਸਦ੍ਦੋ ਚੇਤ੍ਥ ਖੋਭਪਰਿਯਾਯੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਕਤ੍ਤੁਭੂਤੋ ਕਮ੍ਮਭੂਤੋ ਚ ਅਤ੍ਥੋਤਿ ਕਤ੍ਤੁਕਮ੍ਮਸਾਧਨਾਨਂ ਵਸੇਨ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੋ ਭੂਤੁਪਾਦਾਯਰੂਪਸਙ੍ਖਾਤੋ ਅਤ੍ਥੋ. ਕਮ੍ਮਕਤ੍ਤੁਤ੍ਥੇਨ ਭਿਜ੍ਜਤਿ-ਸਦ੍ਦੇਨਾਤਿ ਯਦਾ ਕਮ੍ਮਕਤ੍ਤੁਤ੍ਥੋ ਰੁਪ੍ਪਤਿ-ਸਦ੍ਦੋ, ਤਦਾ ਭਿਜ੍ਜਤਿ-ਸਦ੍ਦੋਪਿ ਤਦਤ੍ਥੋ ਏਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਤ੍ਥ ਯਦਾ ਕਮ੍ਮਤ੍ਥੇ ‘‘ਰੁਪ੍ਪਤੀ’’ਤਿ ਪਦਂ, ਤਦਾ ‘‘ਸੀਤੇਨਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਕਤ੍ਤੁਅਤ੍ਥੇ ਕਰਣਵਚਨਂ. ਯਦਾ ਪਨ ‘‘ਰੁਪ੍ਪਤੀ’’ਤਿ ਪਦਂ ਕਤ੍ਤੁਅਤ੍ਥੇ ਕਮ੍ਮਕਤ੍ਤੁਅਤ੍ਥੇ ਵਾ, ਤਦਾ ਹੇਤੁਮ੍ਹਿ ਕਰਣਵਚਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ‘‘ਯਂ ਪਨ ਰੁਪ੍ਪਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ‘‘ਕੁਪ੍ਪਤੀ’’ਤਿਆਦੀਨਂ ਕਤ੍ਤੁਕਮ੍ਮਤ੍ਥਾਨਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥਵਚਨਾਨਂ ਵਚਨੇ ਕਾਰਣਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਯਦਿਪਿ ਅਤ੍ਥ-ਸਦ੍ਦੋ ‘‘ਪੀਲ਼ਨਟ੍ਠੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੧੭; ੨.੮) ਸਭਾਵਪਰਿਯਾਯੋਪਿ ਹੋਤਿ, ‘‘ਕੇਨਟ੍ਠੇਨਾ’’ਤਿ ਪਨੇਤ੍ਥ ਅਭਿਧੇਯ੍ਯਪਰਿਯਾਯੋ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਕੇਨਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਪੁਚ੍ਛਾਸਭਾਗਵਸੇਨ ਰੁਪ੍ਪਨਟ੍ਠੇਨਾ’’ਤਿ, ਰੁਪ੍ਪਨਸਦ੍ਦਾਭਿਧੇਯ੍ਯਭਾਵੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਨ ਕੇਵਲਂ ਸਦ੍ਦਤ੍ਥੋਯੇਵ ਰੁਪ੍ਪਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸਾਤਿ ਤਸ੍ਸ ਭੂਤੁਪਾਦਾਯਪ੍ਪਭੇਦਸ੍ਸ ਸਭਾਵਧਮ੍ਮਸ੍ਸ. ਰੁਪ੍ਪਨਲਕ੍ਖਣਞ੍ਚ ਨਾਮੇਤਂ ਅਨਿਚ੍ਚਤਾਦਿ ਵਿਯ ਕਕ੍ਖਲ਼ਤ੍ਤਾਦਿਤੋ ਅਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ਨ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ. ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਵਿਸੇਸੋ ਹਿ ਤਨ੍ਤਿ, ਕਕ੍ਖਲ਼ਤ੍ਤਾਦੀਨਂਯੇਵ ਪਨ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਵਿਧੁਰੋ ਸਭਾਵਵਿਸੇਸੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਮੁਚ੍ਛਾਪਤ੍ਤਿਯਾਤਿ ਮੁਚ੍ਛਾਯ ਮੋਹਸ੍ਸ ਆਪਜ੍ਜਨੇਨ. ਕਪ੍ਪਸਣ੍ਠਾਨਂ ਉਦਕਨ੍ਤਿ ਕਪ੍ਪਸਣ੍ਠਾਪਕਮਹਾਮੇਘਵੁਟ੍ਠਂ ਉਦਕਂ. ਤਥਾਤਿ ਤਪ੍ਪਕਾਰਤਾਯ ਖਾਰਭਾਵੇ ਸਤਿ ਉਦਕੇਨ ਕਪ੍ਪਵੁਟ੍ਠਾਨਕਾਲੇ ਵਿਯ ਪਥਵੀ ਵਿਲੀਯੇਯ੍ਯ. ਲੋਕਨ੍ਤਰਿਯਸਤ੍ਤਾਨਂ ਪਨ ਪਾਪਕਮ੍ਮਬਲੇਨ ਅਖਾਰੇਪਿ ਖਾਰੇ ਵਿਯ ਸਰੀਰਸ੍ਸ ਵਿਲੀਯਨਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਤੇਨੇਵਾਤਿ ਸਉਸ੍ਸਦਨਿਸ੍ਸਯਨਿਰਯਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਏਵ. ਨ ਹਿ ਅਵੀਚਿਮ੍ਹਿ ਪਞ੍ਚਵਿਧਬਨ੍ਧਨਾਦਿਕਮ੍ਮਕਾਰਣਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ.

੩. ਪਕਰਣਪ੍ਪਤ੍ਤਂ ਰੂਪਂ ਪਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਮਾਤਿਕਾ ਠਪਿਤਾਤਿ ਆਨੇਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਮਹਾਭੂਤੁ…ਪੇ… ਆਪਜ੍ਜਤਿ ਤਪ੍ਪਕਾਰਭਾਵੇਨ ਅਤੀਤਂਸੇ ਗਣਨਂ ਗਤਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ‘‘ਨ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਧਮ੍ਮਨ੍ਤਰਨਿਵਤ੍ਤਨਤ੍ਥਤਾ ਪਕਾਰਨ੍ਤਰਨਿਵਤ੍ਤਨਤ੍ਥਤਾ ਚ ਭੂਤੁਪਾਦਾਯਗਹਣਸ੍ਸ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤਂਦਸ੍ਸਨੇਤਿ ਗਣਨਨ੍ਤਰਦਸ੍ਸਨੇ. ਤਂਸਭਾਵਤ੍ਤਾਤਿ ਭੂਤੁਪਾਦਾਯਸਭਾਵਤ੍ਤਾ. ‘‘ਨ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਭੂਤੁਪਾਦਾਯਸਭਾਵੋ ਅਤੀਤਂਸਗਣਿਤਤਾਯ ਤਂਸਭਾਵਸ੍ਸਪਿ ਅਞ੍ਞਥਾ ਗਣਿਤਤ੍ਤਾ, ਅਤਂਸਭਾਵਸ੍ਸ ਚ ਤਥਾ ਗਣਿਤਤ੍ਤਾ ਅਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ‘‘ਅਜ੍ਝਤ੍ਤ…ਪੇ… ਲਬ੍ਭਤੀ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਦੁਤਿਯਨਯੇ ਨ ਕੇਵਲਂ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੋਵ ਦੋਸੋ, ਅਥ ਖੋ ਅਬ੍ਯਾਪਿਤੋਪਿ ਦੋਸੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤਦੇਤਂ ਪਨ ਅਕਾਰਣਂ ਕਾਰਣਭਾਵਸ੍ਸੇਵ ਅਨਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ. ਨ ਹੇਤ੍ਥ ਭੂਤੁਪਾਦਾਯਰੂਪਭਾਵੋ ਅਤੀਤਂਸੇ ਗਣਨਸ੍ਸ ਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ, ਯਤੋ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਦੋਸਾਪਤ੍ਤਿ ਸਿਯਾ.

‘‘ਕਿਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ‘‘ਕਿ’’ਨ੍ਤਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਯਂ ‘‘ਰੂਪ’’ਨ੍ਤਿ ਸਾਮਞ੍ਞਤੋ ਗਹਿਤਂ, ਤਸ੍ਸ ਸਰੂਪਪੁਚ੍ਛਾ. ਇਤਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਨਿਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥੋ, ਨ ਕਾਰਣਤ੍ਥੋ. ਤੇਨਸ੍ਸ ਯਂ ਰੂਪਂ ਅਤੀਤਂ ਨਿਰੁਦ੍ਧਂ…ਪੇ… ਅਤੀਤਂਸੇਨ ਸਙ੍ਗਹਿਤਂ ਅਤੀਤਕੋਟ੍ਠਾਸੇ ਗਣਨਂ ਗਤਂ, ਤਂ ਕਿਨ੍ਤਿ ਚੇ? ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਚ…ਪੇ… ਰੂਪ’’ਨ੍ਤਿ ਭੂਤੁਪਾਦਾਯਵਿਭਾਗਦਸ੍ਸਨਮੁਖੇਨ ਵਿਸੇਸਂ ਨਿਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਯਤ੍ਤਕਾ ਹਿ ਇਧ ਵਿਸੇਸਾ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾ ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਾਦਯੋ, ਤੇਸਮਿਦਂ ਨਿਦਸ੍ਸਨਨ੍ਤਿ. ਨ ਚੇਤ੍ਥ ਪੁਰਿਮਨਯਤੋ ਅਵਿਸੇਸੋ. ਤਤ੍ਥ ਹਿ ਰੂਪਸ੍ਸ ਭੂਤੁਪਾਦਾਯਤਾਮਤ੍ਤਸਭਾਵਦਸ੍ਸਨਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤੇਨਾਹ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ‘‘ਅਤੀਤਰੂਪਮ੍ਪਿ ਭੂਤਾਨਿ ਚੇਵਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਇਧ ਪਨ ਭੂਤੁਪਾਦਾਯੇਨ ਨਿਦਸ੍ਸਨਭੂਤੇਨ ਰੂਪਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਵਿਸੇਸਵਿਭਾਵਨਤਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਅਬ੍ਯਾਪਿਤਦੋਸੋਪਿ ਚੇਤ੍ਥ ਅਨੋਕਾਸੋਵ, ਯਂ ਰੂਪਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ…ਪੇ… ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਂ, ਕਿਨ੍ਤਿ? ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਚ…ਪੇ… ਰੂਪਨ੍ਤਿ ਤਦਞ੍ਞਵਿਸੇਸਨਿਦਸ੍ਸਨਸ੍ਸ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ. ਤਥਾ ਚਾਹ ‘‘ਏਵਂ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ.

ਪਰਿਯਾਯਦੇਸਨਤ੍ਤਾਤਿ ਸਭਾਵਤੋ ਪਰਿਯਾਯਨਂ ਪਰਿਵਤ੍ਤਨਂ ਪਰਿਯਾਯੋ, ਉਜੁਕਂ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਰਿਯਾਯੇਨ, ਪਰਿਯਾਯਭੂਤਾ ਵਾ ਦੇਸਨਾ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਪਰਿਯਾਯਦੇਸਨਂ, ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਂ. ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਞ੍ਹਿ ਵੇਨੇਯ੍ਯਜ੍ਝਾਸਯਵਸੇਨ ਦੇਸੇਤਬ੍ਬਧਮ੍ਮੇ ਲੇਸਤੋ ਲਬ੍ਭਮਾਨਭਾਵਕਥਨਂ, ਨ ਉਜੁਨਿਪ੍ਪਦੇਸਭਾਵਕਥਨਨ੍ਤਿ ਪਰਿਯਾਯਦੇਸਨਂ ਨਾਮ. ਤੇਨੇਵ ਤਂ ‘‘ਯਥਾਨੁਲੋਮਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਅਭਿਧਮ੍ਮੋ ਪਨ ਦੇਸੇਤਬ੍ਬਧਮ੍ਮੇ ਉਜੁਨਿਪ੍ਪਦੇਸਕਥਨਨ੍ਤਿ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਦੇਸਨਂ ਨਾਮ, ਯਤੋ ‘‘ਯਥਾਧਮ੍ਮਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਨਿਚ੍ਛਯੇਨ ਦੇਸੋਤਿ ਵਵਤ੍ਥਾਨਤੋ ਕਥਨਂ. ਤਥਾ ਭਦ੍ਦੇਕਰਤ੍ਤਸੁਤ੍ਤਾਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੩.੨੭੨ ਆਦਯੋ) ਵਿਯ ਅਤੀਤਾਦਿਭਾਵੋ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਭਾਵੋ ਅਦ੍ਧਾਵਸੇਨ ਇਧਾਪਿ ਖਨ੍ਧਵਿਭਙ੍ਗੇ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਭਾਜਨੀਯਤ੍ਤਾ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬੋ ਸਿਯਾਤਿ ਯੋਜਨਾ.

ਸਨ੍ਨਿਪਤਿਤਨ੍ਤਿ ਸਮਾਗਤਂ. ਸਨ੍ਤਾਨਵਸੇਨਾਤਿ ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਵਸੇਨ. ਪੁਬ੍ਬੇਨਾਪਰਸ੍ਸ ਸਮਪ੍ਪਮਾਣਤਾਯ ਅਨੂਨਂ ਅਨਧਿਕਂ, ਤਤੋ ਏਵ ਏਕਾਕਾਰਂ. ਪਵਤ੍ਤਿਕਾਲਵਸੇਨ ਵਾ ਅਨੂਨਂ ਅਨਧਿਕਂ, ਸਮਾਨਸਭਾਵਤਾਯ ਏਕਾਕਾਰਂ. ਤੇਨ ਵਿਸਭਾਗਉਤੁਨਾ ਅਨਨ੍ਤਰਿਤਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਏਵਂ ਆਹਾਰੇਪੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵਿਸਭਾਗਾਹਾਰੇਨ ਅਨਨ੍ਤਰਿਤੋ ਅਨੇਕਵਾਰਂ ਅਨੇਕਦਿਵਸਮ੍ਪਿ ਭੁਤ੍ਤੋ ਸਭਾਗੇਕਾਹਾਰਂ ਨਾਮ. ‘‘ਤਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵਿਸਭਾਗਉਤੁਆਹਾਰਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਅਤੀਤਂ, ਪਚ੍ਛਾ ਅਨਾਗਤ’’ਨ੍ਤਿ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ‘‘ਏਕਾਹਾਰਸਮੁਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਪਨ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਏਕਸ੍ਸੇਵ ਆਹਾਰਸ੍ਸ ਯੋਜਨਾ ਯੁਤ੍ਤਰੂਪਾਤਿ ਅਪਰੇ. ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰਾਵਜ੍ਜਨਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਯਾਵ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਂ, ਯਾਵ ਜਵਨਂ, ਯਾਵ ਵਾ ਵੋਟ੍ਠਬ੍ਬਨਂ, ਤਾਵ ਪਵਤ੍ਤਾ ਚਿਤ੍ਤਸਨ੍ਤਤਿ ਏਕਵੀਥਿ. ਏਕਜਵਨਸਮੁਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਏਕਜਵਨਵਾਰਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਸਮਯਂ ਅਨਾਮਸਿਤ੍ਵਾਵ ਸਨ੍ਤਤਿਵਸੇਨ, ਸਨ੍ਤਤਿਞ੍ਚ ਅਨਾਮਸਿਤ੍ਵਾਵ ਸਮਯਵਸੇਨ ਅਤੀਤਾਦਿਵਿਭਾਗੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ.

ਤੇਸਨ੍ਤਿ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਾਨਂ. ਕਲਾਪਸ੍ਸਾਤਿ ਰੂਪਕਲਾਪਸ੍ਸ. ਕਮ੍ਮਾਨਨ੍ਤਰਾਦੀਤਿ ਕਮ੍ਮਾਦਿ, ਅਨਨ੍ਤਰਾਦੀਤਿ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬੋ. ਤਤ੍ਥ ਪਠਮੇਨ ਆਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯਸ੍ਸ ਆਹਾਰਾਦਿਨੋ ਚ ਦੁਤਿਯੇਨ ਸਮਨਨ੍ਤਰਾਨਨ੍ਤਰੂਪਨਿਸ੍ਸਯਾਦਿਨੋ ਸਙ੍ਗਹੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਸ੍ਸ ਚੇਤ੍ਥ ਕਮ੍ਮਾਨਨ੍ਤਰਾਦਿਪਚ੍ਚਯਵਸੇਨ, ਇਤਰਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਾਦਿਵਸੇਨੇਵ ਜਨਕਭਾਵੇ ਯੋਜਨਾ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਤਥਾ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਸ੍ਸ ਪੁਰੇਜਾਤਵਸੇਨ, ਇਤਰਸ੍ਸ ਪਚ੍ਛਾਜਾਤਵਸੇਨ, ਉਭਯੇਸਮ੍ਪਿ ਸਹਜਾਤਵਸੇਨ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ. ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣੇਤਿ ਹੇਤੁਕਿਚ੍ਚਕ੍ਖਣੇ. ਹੇਤੁਕਿਚ੍ਚਂ ਨਾਮ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਰਣਂ, ਤਞ੍ਚ ਤਸ੍ਮਿਂ ਖਣੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਫਲਤ੍ਤਾ ਤਤੋ ਪਰਂ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਾਭਾਵਤੋ ਨਿਟ੍ਠਿਤਞ੍ਚਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਇਤਰਂ ਪਨ ਤੀਸੁਪਿ ਖਣੇਸੁ ਪਚ੍ਚਯਕਿਚ੍ਚਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਯੋਜਨਾ.

੬. ਅਨਿਟ੍ਠਨਾਮਨਿਵਤ੍ਤਨਸ੍ਸਾਤਿ ਅਨਿਟ੍ਠਨਾਮਨਿਵਤ੍ਤਿਯਾ ਅਕਾਰਣਭਾਵਦਸ੍ਸਨੇਨ ਇਟ੍ਠਨਾਮਲਾਭਾਪਨਸ੍ਸ ਅਕਾਰਣਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਭਵੇਤਿ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯੁਤ੍ਤੇ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨੇ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਭਵੇ. ਸਮਿਦ੍ਧਸੋਭਨਤਾਤਿ ਅਭਿਵੁਦ੍ਧਸੋਭਨਤਾ. ਤਤੋ ਏਵਾਤਿ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਵਿਰਹਤੋ ਏਵ, ਅਸਮ੍ਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਏਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਸਂਯੇਵ ਹਤ੍ਥਿਆਦੀਨਂ ਸੁਖਸ੍ਸ ਹੇਤੁਭਾਵਂ ਨ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਸਾਰਣਾਦਿਵਸੇਨ ਦੁਕ੍ਖਪਚ੍ਚਯਤ੍ਤਾ. ਤੇਸਨ੍ਤਿ ਹਤ੍ਥਿਰੂਪਾਦੀਨਂ. ‘‘ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸੇਵਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਮਤ੍ਥਂ ਵਿਵਰਤਿ. ਅਕੁਸਲੇਨ ਅਤ੍ਤਨਾ ਕਤੇਨ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਂ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤੀਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਤਸ੍ਮਾਤਿ ਯਸ੍ਮਾ ਕਮ੍ਮਂ ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਂ, ਤਤ੍ਥੇਵ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ, ਨ ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ, ਤਸ੍ਮਾ. ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨਾਤਿ ਏਕਚ੍ਚਮਤਦਸ੍ਸਨਂ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਅਨਿਟ੍ਠਂ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਯਸ੍ਮਾ ਪਟਿਸੇਧਦ੍ਵਯੇਨ ਕੁਸਲਕਮ੍ਮਜਸ੍ਸ ਇਟ੍ਠਭਾਵੋ ਨਿਯਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਕੁਸਲਕਮ੍ਮਜਮੇਵ ਇਟ੍ਠ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਅਨਿਯਮੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਕੁਸਲਕਮ੍ਮਜਂ ਇਟ੍ਠਮੇਵਾ’’ਤਿ ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਨਿਯਮੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਅਕੁਸਲਕਮ੍ਮਜਮ੍ਪੀ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਕਿਨ੍ਤਿ ਅਕੁਸਲਕਮ੍ਮਜਂ ਸੋਭਨਂ, ਯਂ ਪਰੇਸਂ ਇਟ੍ਠਂ ਨਾਮ ਸਿਯਾ? ਯਦਿ ਦੁਗ੍ਗਤਿਯਂ ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਾਨਂ ਸਣ੍ਠਾਨਾਦਿਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਸੁਗਤਿਯਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਅਕੁਸਲਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦੇਨ ਵਿਰੂਪਰੂਪਤਾ ਵਿਯ ਕੁਸਲਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦੇਨ, ਕਥਂ ਤਸ੍ਸਾ ਅਕੁਸਲਕਮ੍ਮਜਤਾ. ਅਥ ਪਨ ਯਂ ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਅਮਨਾਪਮ੍ਪਿ ਸਮਾਨਂ ਰੂਪਂ ਮਨਾਪਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਉਪਟ੍ਠਾਤਿ, ਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਏਵਮ੍ਪਿ ਯਥਾ ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਾਦੀਨਂ ਕੁਸਲਕਮ੍ਮਜਂ ਮਨੁਸ੍ਸਾਦਿਰੂਪਂ ਅਮਨਾਪਤੋ ਉਪਟ੍ਠਹਨ੍ਤਮ੍ਪਿ ਕੁਸਲਵਿਪਾਕਸ੍ਸੇਵ ਆਰਮ੍ਮਣਭਾਵਤੋ ਅਤ੍ਥਤੋ ਇਟ੍ਠਮੇਵ ਨਾਮ ਹੋਤਿ, ਏਵਂ ਅਕੁਸਲਕਮ੍ਮਜਂ ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਮਨਾਪਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਉਪਟ੍ਠਹਨ੍ਤਮ੍ਪਿ ਅਕੁਸਲਵਿਪਾਕਸ੍ਸੇਵ ਆਰਮ੍ਮਣਭਾਵਤੋ ਅਤ੍ਥਤੋ ਅਨਿਟ੍ਠਮੇਵ ਨਾਮ ਹੋਤਿ, ਏਵਞ੍ਚੇਤਂ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਞ੍ਞਥਾ ‘‘ਅਟ੍ਠਾਨਮੇਤਂ ਅਨਵਕਾਸੋ, ਯਂ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸ੍ਸ ਇਟ੍ਠੋ ਕਨ੍ਤੋ ਮਨਾਪੋ ਵਿਪਾਕੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿਆਦਿਅਟ੍ਠਾਨਪਾਲ਼ਿਯਾ (ਮ. ਨਿ. ੩.੧੩੧) ਵਿਰੋਧੋ ਸਿਯਾ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਕੁਸਲਕਮ੍ਮਜਸ੍ਸ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਸਬ੍ਬੇਸਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ, ਪਰੇਸਞ੍ਚ. ਇਟ੍ਠਸ੍ਸ ਅਭਾਵੋ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋਤਿ ਯਥਾ ‘‘ਕੁਸਲਕਮ੍ਮਜਂ ਅਨਿਟ੍ਠਂ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਏਵਂ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ‘‘ਅਕੁਸਲਕਮ੍ਮਜਂ ਇਟ੍ਠਂ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਨ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤੇਨ ਪਨ ਨਯਦਸ੍ਸਨੇਨ ਅਕੁਸਲਕਮ੍ਮਜਸ੍ਸ ਅਭਾਵੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਏਵ ਹੋਤੀਤਿ ਸੋ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਸੇਨ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤ੍ਵਾ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਏਤੇਨ ਕੁਸਲਕਮ੍ਮਜਮੇਵ ਇਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਪੁਰਿਮਪਦਾਵਧਾਰਣਸ੍ਸ ਗਹੇਤਬ੍ਬਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

ਇਦਾਨਿ ‘‘ਹਤ੍ਥਿਆਦੀਨਮ੍ਪੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਤਮੇਵਤ੍ਥਂ ਵਿਵਰਤਿ. ਕੁਸਲਵਿਪਾਕਸ੍ਸਾਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਕੁਸਲਵਿਪਾਕਸ੍ਸੇਵ ਆਰਮ੍ਮਣਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਮਨੁਸ੍ਸਾਨਨ੍ਤਿ ਚ ਨਿਦਸ੍ਸਨਮਤ੍ਤਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਇਤਰੇਸਮ੍ਪਿ ਚ ਅਕੁਸਲਕਮ੍ਮਜਂ ਅਕੁਸਲਵਿਪਾਕਸ੍ਸੇਵ, ਕੁਸਲਕਮ੍ਮਜਞ੍ਚ ਕੁਸਲਵਿਪਾਕਸ੍ਸੇਵ ਆਰਮ੍ਮਣਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸਿਤੋਵਾਯਂ ਨਯੋਤਿ. ਕਸ੍ਮਾ ਪਨ ਇਟ੍ਠਾਨਿਟ੍ਠਮਿਸ੍ਸਿਤੇ ਵਤ੍ਥੁਮ੍ਹਿ ਮਨਾਪਤਾਵ ਸਣ੍ਠਾਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਇਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣੇਨ…ਪੇ… ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁ’’ਨ੍ਤਿ. ਸੁਟ੍ਠੁ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ‘‘ਇਟ੍ਠਾਨਿਟ੍ਠਂ ਏਕਨ੍ਤਤੋ ਵਿਪਾਕੇਨੇਵ ਪਰਿਚ੍ਛਿਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤੇਹਿ ਇਟ੍ਠਾਨਿਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣਵਵਤ੍ਥਾਨਂ ਸਮ੍ਮਦੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਂ ਅਨੁਗਨ੍ਤ੍ਵਾਤਿ ਵਿਪਾਕਵਸੇਨ ਇਟ੍ਠਾਨਿਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣਵਵਤ੍ਥਾਨਂ ਅਨੁਗਨ੍ਤ੍ਵਾ. ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਾਤਿ ਸੁਗਤਿਦੁਗ੍ਗਤੀਸੁ, ਸਬ੍ਬੇਸੁ ਵਾ ਆਰਮ੍ਮਣੇਸੁ.

‘‘ਅਨਿਟ੍ਠਾ’’ਤਿ ਵਚਨੇਨੇਵ ਤੇਸਂ ਇਟ੍ਠਤਾ ਨਿਵਤ੍ਤਿਤਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਸਦਿਸਤਾ ਚ ਰੂਪਾਦਿਭਾਵੋਯੇਵਾ’’ਤਿ. ਇਟ੍ਠਾਨੇਵ ਰੂਪਾਦੀਨਿ ਕਾਮਗੁਣਾਤਿ ਸੁਤ੍ਤੇ ਵੁਤ੍ਤਾਨੀਤਿ ਮਿਤ੍ਤਪਟਿਪਕ੍ਖੋ ਅਮਿਤ੍ਤੋ ਵਿਯ ਇਟ੍ਠਪਟਿਪਕ੍ਖਾ ਅਨਿਟ੍ਠਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਅਨਿਟ੍ਠਾਤਿ…ਪੇ… ਵੋਹਾਰੋ ਵਿਯਾ’’ਤਿ. ਸਬ੍ਬਾਨਿ ਵਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ‘‘ਪਿਯਰੂਪਂ ਸਾਤਰੂਪ’’ਨ੍ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੪੦੦; ਮ. ਨਿ. ੧.੧੩੩; ਵਿਭ. ੨੦੩) ਵਚਨਤੋ ਕਥਂ ਅਨਿਟ੍ਠਾਨਂ ਰੂਪਾਦੀਨਂ ਕਾਮਗੁਣਭਾਵਾਪਤ੍ਤੀਤਿ ਚੇ? ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਵਸੇਨ ਤਣ੍ਹਾਵਤ੍ਥੁਭਾਵਤੋ ਪਿਯਰੂਪਭਾਵਸ੍ਸ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ. ਯਦਿ ਏਵਂ ਕਥਂ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾਨਿ ਰੂਪਾਨਿ ਇਟ੍ਠਾਨੀ’’ਤਿਆਦਿਸੁਤ੍ਤਪਦਂ (ਮ. ਨਿ. ੧.੧੬੬; ੨.੧੫੫; ੩.੫੭; ਸਂ. ਨਿ. ੫.੩੦) ਨੀਯਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਤਿਸਯੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿ.

ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਬਦ੍ਧਰੂਪਵਸੇਨ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਹੀਨਦੁਕਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਪਵਤ੍ਤੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਦ੍ਵੀਸੁਪਿ ਹੀਨਪਣੀਤਪਦੇਸੂ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਅਵਯਵਯੋਗੇ ਸਾਮਿਵਚਨਂ, ਨ ਕਤ੍ਤਰੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ‘‘ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਸਤ੍ਤਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਬਦ੍ਧਰੂਪੇ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੇ ਕਸ੍ਮਾ ਕਮ੍ਮਜਵਸੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਨ ਚਤੁਸਨ੍ਤਤਿਵਸੇਨਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਸਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਨ…ਪੇ… ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਪਧਾਨਤ੍ਤਾ ਹਿ ਕਮ੍ਮਜਵਸੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਵਤ੍ਵਾ ਸੇਸੇਸੁ ‘‘ਏਵਂ ਉਤੁਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਦੀਸੁਪੀ’’ਤਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਅਤਿਦੇਸੋ ਕਤੋ. ‘‘ਤੇਹਿ ਤੇਹੀਤਿ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਥੇ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ‘‘ਤੇਸਂ ਤੇਸ’’ਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਤਰਿ ਸਾਮਿਵਚਨਂ ਆਸਙ੍ਕਤਿ. ਤਥਾ ਸਤਿ ਵਿਸਯੇ ਵਾ ਸਾਮਿਵਚਨੇ ਲਦ੍ਧਗੁਣਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ‘‘ਨ ਕਮ੍ਮਜਵਸੇਨੇਵਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ, ਕਮ੍ਮਜਗ੍ਗਹਣਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਉਪਲਕ੍ਖਣਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.

ਮਰਿਯਾਦਾਭੂਤਨ੍ਤਿ ਉਤ੍ਤਮਮਰਿਯਾਦਾਭੂਤਂ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਯਸ੍ਸ ਯੇਵ ਮਨਾਪਾ, ਤਸ੍ਸ ਤੇਵ ਪਰਮਾ’’ਤਿ. ਤੇਸਨ੍ਤਿ ਕਾਮਗੁਣਾਨਂ. ਸਭਾਵਤੋਤਿ ਲਕ੍ਖਣਤੋ.

‘‘ਏਕਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਅਸ੍ਸਾਦਨਕੁਜ੍ਝਨਤੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ‘‘ਯਸ੍ਮਾ ਤੇਯੇਵ ਰੂਪਾਦਯੋ ਏਕੋ ਅਸ੍ਸਾਦੇਤੀ’’ਤਿਆਦਿਕਂ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਵਿਵਰਣਂ ਇਟ੍ਠਾਨਿਟ੍ਠਭਾਵੇ ਹੇਤੁਭਾਵੇਨ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਇਟ੍ਠਾਨਿਟ੍ਠਗ੍ਗਹਣਂ ਹੋਤੀਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨੇ ਵਿਯ ਅਨਿਟ੍ਠਗ੍ਗਹਣਂ ਸਞ੍ਞਾਵਿਪਲ੍ਲਾਸੇਨ ਅਞ੍ਞੇਸੁਪਿ ਆਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਇਟ੍ਠਾਨਿਟ੍ਠਾਭਿਨਿਵੇਸੋ ਹੋਤੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.

ਵਿਭਾਗੋ ਨਾਮ ਅਸਙ੍ਕਰੋ, ਵਿਤ੍ਥਾਰੋ ਚਾਤਿ ‘‘ਵਿਭਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਪਦਸ੍ਸ ‘‘ਵਵਤ੍ਥਿਤਂ, ਪਕਾਸਿਤ’’ਨ੍ਤਿ ਚ ਅਤ੍ਥਮਾਹ. ਅਞ੍ਞੇਸਨ੍ਤਿ ਅਤਿਅਡ੍ਢਦਲਿਦ੍ਦਾਨਂ. ਇਦਂ ਇਟ੍ਠਂ, ਅਨਿਟ੍ਠਞ੍ਚ ਹੋਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਚ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਅਨਿਟ੍ਠਂ, ਇਟ੍ਠਞ੍ਚ ਹੋਤੀਤਿ ਅਯਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਨਿਟ੍ਠਂ ਇਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਇਟ੍ਠਸ੍ਸ ‘‘ਅਨਿਟ੍ਠ’’ਨ੍ਤਿ, ਅਨਿਟ੍ਠਸ੍ਸ ‘‘ਇਟ੍ਠ’’ਨ੍ਤਿ ਗਹਣੇ ਯਥਾਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਯੋਜਨਾ. ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਕਾਰਾਪਤ੍ਤਿਆਦਿਨਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਪੁਬ੍ਬਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਾਦਿਂ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਪੁਰੇਤਰਂ ਪਵਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਵਸੇਨਾਪਿ ਹਿ ਵਿਨਾਵ ਸਞ੍ਞਾਵਿਪਲ੍ਲਾਸਂ ਇਟ੍ਠਂ ‘‘ਅਨਿਟ੍ਠ’’ਨ੍ਤਿ, ਅਨਿਟ੍ਠਞ੍ਚ ‘‘ਇਟ੍ਠ’’ਨ੍ਤਿ ਗਯ੍ਹਤੀਤਿ.

ਤੇਨ ਵਿਪਾਕੇਨਾਤਿ ਤੇਨ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਵਿਪਾਕੇਨ. ਆਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਇਟ੍ਠਾਨਿਟ੍ਠਤਨ੍ਤਿ ਯਤ੍ਥ ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਬੁਦ੍ਧਰੂਪਾਦਿਕਸ੍ਸ ਗੂਥਾਦਿਕਸ੍ਸ ਚ ਆਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ ਇਟ੍ਠਤਂ ਅਨਿਟ੍ਠਤਞ੍ਚ ਨਿਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਪਿ ਸਞ੍ਞਾਵਿਪਲ੍ਲਾਸੇ ਆਰਮ੍ਮਣੇਨ ਵਿਪਾਕਨਿਯਮਦਸ੍ਸਨਨ੍ਤਿ ਇਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣੇ ਕੁਸਲਵਿਪਾਕੋਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਅਨਿਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣੇ ਅਕੁਸਲਵਿਪਾਕੋਵਾਤਿ ਏਵਂ ਆਰਮ੍ਮਣੇਨ ਵਿਪਾਕਨਿਯਮਦਸ੍ਸਨਂ. ਆਰਮ੍ਮਣਨਿਯਮਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਯਂ ਕੁਸਲਵਿਪਾਕਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਂ, ਤਂ ਇਟ੍ਠਂ ਨਾਮ. ਯਂ ਅਕੁਸਲਵਿਪਾਕਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਂ, ਤਂ ਅਨਿਟ੍ਠਂ ਨਾਮਾਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ. ਆਰਮ੍ਮਣੇਨ ਨਿਯਾਮਿਤੋ ਹਿ ਵਿਪਾਕੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਉਪਕਾਰਕਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਨਿਯਾਮਕੋ ਹੋਤੀਤਿ.

ਦ੍ਵਾਰਨ੍ਤਰੇ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਭੂਤਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਦ੍ਵਾਰਨ੍ਤਰੇ ਸੁਖਵਿਪਾਕੁਪ੍ਪਾਦਨਤੋ, ਦ੍ਵਾਰਨ੍ਤਰੇ ਸੁਖਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਭੂਤਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਦ੍ਵਾਰਨ੍ਤਰੇ ਦੁਕ੍ਖਵਿਪਾਕੁਪ੍ਪਾਦਨਤੋ ਵਿਪਾਕੇਨ ਆਰਮ੍ਮਣਨਿਯਮਦਸ੍ਸਨੇਨ ਵਿਪਾਕਵਸੇਨ ਇਟ੍ਠਾਨਿਟ੍ਠਤਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾਤਿ ਯੋਜਨਾ.

੭. ਦੁਪ੍ਪਰਿਗ੍ਗਹਟ੍ਠੇਨ ਕਾਰਣਭੂਤੇਨ ਲਕ੍ਖਣਸ੍ਸ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦਿਸਭਾਵਸ੍ਸ ਦੁਪ੍ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਤਾ, ਏਵਂ ਸੁਪਰਿਗ੍ਗਹਟ੍ਠੇਨ ਲਕ੍ਖਣਸੁਪ੍ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ‘‘ਦੂਰੇ’’ਤਿ ਅਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਲਕ੍ਖਣਤੋ ‘‘ਦੂਰੇ’’ਤਿ ਅਕਥਿਤਸ੍ਸ. ਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪੀਤਿ ਲਕ੍ਖਣਤੋ ‘‘ਦੂਰੇ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਸੁਖੁਮਰੂਪਂ.

‘‘ਭਿਨ੍ਦਮਾਨੋ’’ਤਿ ਸਮ੍ਭਿਨ੍ਦਮਾਨੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਮਿਸ੍ਸਕਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ’’ਤਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਭੇਦਨਂ ਵਿਭਾਗਕਰਣਮ੍ਪਿ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਦੁਤਿਯਵਿਕਪ੍ਪੇ ‘‘ਭਿਨ੍ਦਮਾਨੋ’’ਤਿ ਪਦਸ੍ਸ ‘‘ਵਿਸੁਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ’’ਤਿ ਅਤ੍ਥਮਾਹ. ਤਤਿਯਵਿਕਪ੍ਪੇ ਪਨ ਭਿਨ੍ਦਮਾਨੋਤਿ ਵਿਨਾਸੇਨ੍ਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਸਨ੍ਤਿਕਭਾਵਂ ਭਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਦੂਰਭਾਵਂ, ਦੂਰਭਾਵਞ੍ਚ ਭਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਸਨ੍ਤਿਕਭਾਵਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ’’ਤਿ. ਨ ਹਿ ਸਕ੍ਕਾ ਸਨ੍ਤਿਕਸ੍ਸ ਤਬ੍ਭਾਵਂ ਅਵਿਨਾਸੇਤ੍ਵਾ ਦੂਰਭਾਵਂ ਕਾਤੁਂ, ਤਥਾ ਇਤਰਸ੍ਸਾਪਿ. ਸਨ੍ਤਿਕਭਾਵਕਰਣੇਨ ਨ ਭਿਨ੍ਦਤਿ ਨ ਵਿਨਾਸੇਤਿ, ਨ ਚ ਓਕਾਸਦੂਰਤੋ ਲਕ੍ਖਣਤੋ ਦੂਰਂ ਵਿਸੁਂ ਕਰਣੇਨ ਭਿਨ੍ਦਤਿ ਵਿਭਾਗਂ ਕਰੋਤਿ, ਨਾਪਿ ਓਕਾਸਦੂਰੇਨ ਲਕ੍ਖਣਤੋ ਦੂਰਂ ਵੋਮਿਸ੍ਸਕਕਰਣੇਨ ਭਿਨ੍ਦਤਿ ਸਮ੍ਭਿਨ੍ਦਤੀਤਿ ਯੋਜਨਾ. ‘‘ਤਿਧਾ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ’’ਤਿ ਸਙ੍ਖੇਪੇਨ ਵੁਤ੍ਤਮਤ੍ਥਂ ‘‘ਨ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਵਿਵਰਤਿ. ਵਿਸੁਂ ਕਰੋਤਿ, ਵੋਮਿਸ੍ਸਕਂ ਕਰੋਤੀਤਿ ਕਰੋਤਿ-ਸਦ੍ਦਂ ਆਨੇਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ‘‘ਏਤ੍ਥਾਪੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਯਥਾ ‘‘ਓਕਾਸਤੋ ਦੂਰਮੇਵ ਭਿਨ੍ਦਤੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਓਕਾਸਤੋ ਦੂਰਸ੍ਸ ਓਕਾਸਤੋ ਸਨ੍ਤਿਕਭਾਵਕਰਣਂ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਨ੍ਤਿ ਵਿਨਾਸਨਂ ਭੇਦਨਂ, ਏਵਂ ‘‘ਨ ਲਕ੍ਖਣਤੋ ਦੂਰਂ ਭਿਨ੍ਦਤੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਲਕ੍ਖਣਤੋ ਦੂਰਸ੍ਸ ਲਕ੍ਖਣਤੋ ਸਨ੍ਤਿਕਭਾਵਾਕਰਣਂ ਅਭੇਦਨਂ ਅਵਿਨਾਸਨਨ੍ਤਿ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਵੋਮਿਸ੍ਸਕਕਰਣਵਿਭਾਗਕਰਣਤ੍ਥਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ ‘‘ਭਿਨ੍ਦਮਾਨੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਚ ਅਞ੍ਞਥਾ ਭੇਦਨਂ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਪਚ੍ਛਿਮਨਯੇ ਵਿਨਾਸਨਤ੍ਥਮੇਵ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਭੇਦਨਂ ਇਧ ਚ ਅਞ੍ਞਥਾ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਅਵੋਚ.

ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੨. ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ

੮. ਚਕ੍ਖਾਦਯੋ ਪਸਾਦਾਤਿ ਓਲ਼ਾਰਿਕਤ੍ਤਭਾਵਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾ ਚਕ੍ਖੁਸੋਤਘਾਨਜਿਵ੍ਹਾਪਸਾਦਾ, ਮਨੋਮਯਤ੍ਤਭਾਵਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾ ਚਕ੍ਖੁਸੋਤਪ੍ਪਸਾਦਾ ਚ. ਕਾਯਵੋਹਾਰਂ ਅਰਹਨ੍ਤੀਤਿ ਕਾਯਨ੍ਤੋਗਧਤ੍ਤਾ ਕਾਯੇਕਦੇਸਤ੍ਤਾ ਚ ਕਾਯੋਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਂ ਅਰਹਨ੍ਤਿ. ਕਾਯੋਤਿ ਹਿ ਅਤ੍ਤਭਾਵੋਪਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਸਕ੍ਕਾਯਦਿਟ੍ਠੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੨੧; ੩.੧੫੫), ਕਰਜਕਾਯੋਪਿ ‘‘ਸੋ ਇਮਮ੍ਹਾ ਕਾਯਾ ਅਞ੍ਞਂ ਕਾਯਂ ਅਭਿਨਿਮ੍ਮਿਨਾਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਪਟਿ. ਮ. ੩.੧੪). ਤਬ੍ਬਤ੍ਥੁਕਾਤਿ ਚਕ੍ਖਾਦਿਨਿਸ੍ਸਿਤਾ ਕਾਯਿਕਾਤਿ ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਪਨ ਚੇਤਸਿਕਾਵ. ਯਥਾਹ ‘‘ਯਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਤਜ੍ਜਾਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਜਂ ਚੇਤਸਿਕਂ ਨੇਵ ਸਾਤਂ ਨਾਸਾਤਂ ਚੇਤੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਜਂ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵੇਦਯਿਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ (ਧ. ਸ. ੧੫੨). ‘‘ਨ ਹਿ ਚਕ੍ਖਾਦਯੋ ਕਾਯਪ੍ਪਸਾਦਾ ਹੋਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਕਾਯਪਸਾਦਨਿਸ੍ਸਿਤਾ ਵੇਦਨਾ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਕਾਯਿਕਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਕਾਯਿਕਚੇਤਸਿਕਾਦਿਭਾਵੇਨਾਤਿ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾਬ੍ਯਾਕਤਾਦਿਭਾਵਾ ਸਙ੍ਗਯ੍ਹਨ੍ਤਿ. ਤੇਨਾਤਿ ਸੁਖਾਦਿਵੇਦਨੇਕਦੇਸਸ੍ਸ ਅਦ੍ਧਾਸਮਯਵਸੇਨ ਅਤੀਤਾਦਿਭਾਵਾਭਾਵੇਨ. ਕੇਚਿ ਪਨੇਤ੍ਥ ‘‘ਹੇਟ੍ਠਾ ਦਸ੍ਸਿਤਨਯਤ੍ਤਾ ਪਾਕਟਤ੍ਤਾ ਅਦ੍ਧਾਵਸੇਨ, ਏਕਮੁਹੁਤ੍ਤਾਦਿਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹਾਦੀਸੁ ਉਤੁਆਦਿਨਾ ਰੂਪਸ੍ਸ ਵਿਯ ਵੇਦਨਾਯ ਵਿਭਾਗੋ ਨ ਗਯ੍ਹਤੀਤਿ ਸਮਯਵਸੇਨ ਚ ਅਤੀਤਾਦਿਭੇਦੋ ਨ ਦਸ੍ਸਿਤੋ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਸਨ੍ਤਾਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਾਨਮ੍ਪਿ ਵੇਦਨਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਸਮੂਹਤੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ ‘‘ਵੇਦਨਾਸਮੁਦਾਯੋ’’ਤਿ. ਤੇਹੀਤਿ ਅਦ੍ਧਾਸਮਯਵਸੇਨ ਅਤੀਤਾਦਿਭਾਵੇਹਿ. ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਵਿਭਙ੍ਗੇ. ਤੇਤਿ ‘‘ਵੇਦਨੇਕਦੇਸਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ ਕਾਯਿਕਚੇਤਸਿਕਾਦਿਭਾਵੇਨ ਭਿਨ੍ਨਾ ਸੁਖਾਦਿਵੇਦਨਾਵਿਸੇਸਾ. ਯਦਿ ਵੇਦਨੇਕਦੇਸਾ ਏਤ੍ਥ ਗਹਿਤਾ, ਖਣਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਵ ਤੇ ਗਹੇਤਬ੍ਬਾ, ਨ ਸਨ੍ਤਤਿਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਏਕਸਨ੍ਤਤਿਯਂ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਤੇਸੂਤਿ ਸੁਖਾਦਿਭੇਦੇਸੁ. ਭੇਦੋਤਿ ਵਿਸੇਸੋ. ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਸੁਖਾਦਿਵਿਸੇਸਸ੍ਸ. ਯਥਾ ਚੇਤ੍ਥ, ਏਵਂ ‘‘ਤਂਸਹਿਤਤਦੁਪ੍ਪਾਦਕਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਤਂ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਸੁਖਾਦਿਵਿਸੇਸੋ ਪਚ੍ਚਾਮਟ੍ਠੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਸਨ੍ਤਤਿ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦਿਕਾ ਭਵਿਤੁਂ ਅਰਹਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਸਨ੍ਤਤਿਖਣਵਸੇਨੇਵ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਨ ਅਦ੍ਧਾਸਮਯਵਸੇਨਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.

‘‘ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤਾਪਰਨ੍ਤਮਜ੍ਝਗਤਾ’’ਤਿ ਨਿਟ੍ਠਿਤਹੇਤੁਕਿਚ੍ਚਾ ਅਨਿਟ੍ਠਿਤਪਚ੍ਚਯਕਿਚ੍ਚਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਤਂ ਪਨ ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਕਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਨਯਸ੍ਸ ਉਪਲਕ੍ਖਣਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤਾਪਰਨ੍ਤਮਜ੍ਝਗਤਾਤਿ ਏਤੇਨ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਕਿਚ੍ਚਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਨਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤੀ’’ਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਕਿਰਿਯਵੇਦਨਾਨਂ ਰੂਪਸ੍ਸ ਵਿਯ, ਵਿਪਾਕਾਨਂ ਵਿਯ ਚ ਅਯਂ ਨਾਮ ਜਨਕਹੇਤੂਤਿ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਂ, ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਪਨ ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯਭੂਤੋ ਹੇਤੂਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ.

੧੧. ਸਨ੍ਤਾਪਨਕਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਪਰਿਡਹਨਕਿਚ੍ਚਂ. ਜਾਤਿਆਦਿਸਙ੍ਕਰਨ੍ਤਿ ਜਾਤਿਸਭਾਵਪੁਗ੍ਗਲਲੋਕਿਯਲੋਕੁਤ੍ਤਰਤੋ ਸਙ੍ਕਰਂ ਸਮ੍ਭੇਦਂ ਅਕਤ੍ਵਾ. ਸਮਾਨਜਾਤਿਯਨ੍ਤਿ ਏਕਜਾਤਿਯਂ. ਸੁਖਤੋ ਤਜ੍ਜਾਤਿਯਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾ ਪਣੀਤਾਤਿ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਸਮਾਨਭੇਦੇਤਿ ਭੂਮਨ੍ਤਰਾਦਿਸਮਾਨਵਿਭਾਗੇ. ਉਪਬ੍ਰੂਹਿਤਾਨਂ ਧਾਤੂਨਨ੍ਤਿ ਉਲ਼ਾਰਰੂਪਸਮੁਟ੍ਠਾਪਨੇਨ ਪਣੀਤਾਨਂ ਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਂ. ਵਿਬਾਧਿਤਾਨਨ੍ਤਿ ਨਿਪ੍ਪੀਲ਼ਿਤਾਨਂ ਮਿਲਾਪਿਤਾਨਂ. ਉਭਯਨ੍ਤਿ ਸੁਖਾਦਿਦ੍ਵਯਂ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਖੋਭਨਾ, ਆਲੁਲ਼ਨਾ ਚ ਕਾਯਿਕਸੁਖਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਅਭਿਸਨ੍ਦਨਾ ਝਾਨਸੁਖਸ੍ਸ. ਮਦਯਨਾ ਕਾਮਸੁਖਸ੍ਸ. ਤਥਾ ਛਾਦਨਾ. ਆਸਿਞ੍ਚਨਾ ਸਬ੍ਬਸ੍ਸ. ਛਾਦਨਾ ਆਸਿਞ੍ਚਨਾ ਵਾ ਸਬ੍ਬਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਸਭਾਵਾਦਿਭੇਦੇਨ ਚਾਤਿ ਸਭਾਵਪੁਗ੍ਗਲਲੋਕਿਯਾਦਿਭੇਦੇਨ ਚ. ਏਕਨ੍ਤਪਣੀਤੇ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰੇ ਹੀਨਪਣੀਤਾਨਂ ਪਟਿਪਦਾਨਂ ਵਸੇਨ ਹੀਨਪਣੀਤਤਾ. ਏਕਨ੍ਤਹੀਨੇ ਅਕੁਸਲੇ ਛਨ੍ਦਾਦਿਵਸੇਨ ਹੀਨਪਣੀਤਤਾ, ਓਲ਼ਾਰਿਕਸੁਖੁਮਤਾ ਚ. ਤਥਾ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ‘‘ਯਾ ਓਲ਼ਾਰਿਕਾ, ਸਾ ਹੀਨਾ. ਯਾ ਸੁਖੁਮਾ, ਸਾ ਪਣੀਤਾ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ਅਟ੍ਠ. ੧੧). ਅਕੁਸਲਾਦੀਸੁ ਦੋਸਸਹਗਤਾਦਿਅਨ੍ਤਰਭੇਦਵਸੇਨ ਉਪਾਦਾਯੁਪਾਦਾਯ ਓਲ਼ਾਰਿਕਸੁਖੁਮਤਾ ਤਂਤਂਵਾਪਨਵਸੇਨ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਨ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾਦਿਵਸੇਨਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਤਂਤਂਵਾਪਨਵਸੇਨ ਕਥਨੇਪਿ ਪਰਿਵਤ੍ਤਨਂ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿ. ਦੋਸੁਸ੍ਸਨ੍ਨਤਾਯਾਤਿ ਕਿਲੇਸਾਧਿਕਤਾਯ. ਤਥਾਤਿ ਦੋਸੁਸ੍ਸਨ੍ਨਤਾਯ. ਕਥਂ ਪਨ ਕੁਸਲੇਸੁ ਦੋਸੁਸ੍ਸਨ੍ਨਤਾ? ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਵਸੇਨ, ਕਿਲੇਸਾਧਿਕੇਹਿ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਕਿਲੇਸੇਹਿ ਸਮ੍ਬਾਧਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਤਿਣਾਦੀਹਿ ਸਮ੍ਬਾਧਪ੍ਪਤ੍ਤਾਨਿ ਵਿਯ ਸਸ੍ਸਾਨਿ ਵਿਪੁਲਫਲਉਲ਼ਾਰਫਲਾ ਨ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ. ਤਥਾਤਿ ਮਨ੍ਦਦੋਸਤਾਯ. ਕੁਸਲਾਨਂ ਮਨ੍ਦਦੋਸਤਾਪਿ ਵੁਤ੍ਤਨਯਾਨੁਸਾਰੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਓਲ਼ਾਰਿਕਸੁਖੁਮਨਿਕਨ੍ਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਨ੍ਤੋਗਧਵਿਸੇਸਂ ਨਿਕਨ੍ਤਿਯਾ ਓਲ਼ਾਰਿਕਸੁਖੁਮਤਾਸਾਮਞ੍ਞਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਥਾ ਹੇਤ੍ਥ ਓਲ਼ਾਰਿਕਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਓਲ਼ਾਰਿਕੋਲ਼ਾਰਿਕਤਰੋਲ਼ਾਰਿਕਤਮਾ ਨਿਕਨ੍ਤਿਯੋ ਗਯ੍ਹਨ੍ਤਿ, ਤਥਾ ਸੁਖੁਮਸੁਖੁਮਤਰਸੁਖੁਮਤਮਾ ਸੁਖੁਮਤਾਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਗਯ੍ਹਨ੍ਤੀਤਿ. ਸੁਖੁਮਤਮਨਿਕਨ੍ਤਿਵਤ੍ਥੁਨ੍ਤਿ ਚੇਤ੍ਥ ਯਾਵ ਭਵਗ੍ਗਂ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਞ੍ਚ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

੧੩. ਯਦਿ ਸਿਯਾਤਿ ਯਦਿ ਅਸਮ੍ਪਯੋਗੋ ਵਿਸਂਸਟ੍ਠੋ ਸਿਯਾ.

ਸਨ੍ਤਿਕਤੋ ਅਕੁਸਲਤੋਤਿ ਅਕੁਸਲਭਾਵੇਨ ਸਨ੍ਤਿਕਤੋ ਲੋਭਸਹਗਤਾਦਿਅਕੁਸਲਵੇਦਯਿਤਤੋ. ਅਕੁਸਲਾਤਿ ਦੋਸਸਹਗਤਾਦਿਅਕੁਸਲਵੇਦਨਾ ਦੂਰੇਤਿ ਯਥਾ ਉਦ੍ਧਰੀਯਤਿ. ਤਤੋ ਦੂਰਤੋ ਕੁਸਲਤੋਤਿ ਤਤੋ ਅਕੁਸਲਤੋ ਦੂਰਤੋ ਕਾਮਾਵਚਰਾਦਿਕੁਸਲਵੇਦਯਿਤਤੋ ਕੁਸਲਾ ਕਾਮਾਵਚਰਾਦਿਕੁਸਲਵੇਦਨਾ. ‘‘ਨ ਸਕ੍ਕਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਉਦ੍ਧਰਿਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਤਂ ‘‘ਤਥਾ ਹਿ ਸਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਵਿਵਰਤਿ. ਤਸ੍ਮਾਤਿ ਯਸ੍ਮਾ ਦੂਰਤੋ ਸਨ੍ਤਿਕੁਦ੍ਧਰਣਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਸਨ੍ਤਿਕਤੋ ਸਨ੍ਤਿਕੁਦ੍ਧਰਣਮੇਵ ਹੋਤਿ, ਤਥਾ ਸਤਿ ਅਤ੍ਥਵਿਸੇਸੋ ਨ ਹੋਤਿ, ਉਪਾਦਾਯੁਪਾਦਾਯ ਦੂਰਸਨ੍ਤਿਕਤਾ ਇਧ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਸਨ੍ਤਿਕਤੋ ਸਨ੍ਤਿਕੁਦ੍ਧਰਣਞ੍ਚ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਕਾਤੁਂ ਅਤ੍ਥਵਿਸੇਸਾਭਾਵਤੋ, ਅਨਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ ਚਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.

ਨਨੁ ਚ ਅਤਿਸਯਵਚਨਿਚ੍ਛਾਵਸੇਨ ਅਤ੍ਥੇਵ ਅਤ੍ਥਵਿਸੇਸੋਤਿ ਚੋਦਨਂ ਮਨਸਿ ਕਤ੍ਵਾ ਆਹ ‘‘ਦੂਰਦੂਰਤਰਤਾਯ ਵਿਯ ਸਨ੍ਤਿਕਸਨ੍ਤਿਕਤਰਤਾਯ ਚ ਅਨਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ’’ਤਿ. ਯਾਤਿ ਅਕੁਸਲਵੇਦਨਾ. ਤਤੋਤਿ ਕੁਸਲਵੇਦਯਿਤਤੋ. ਇਧ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਦੂਰਸ੍ਸਾਤਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧਵਿਭਙ੍ਗੇ ‘‘ਅਕੁਸਲਾ ਵੇਦਨਾ ਕੁਸਲਾਬ੍ਯਾਕਤਾਹਿ ਵੇਦਨਾਹਿ ਦੂਰੇ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਵਿਭ. ੧੩) ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਦੂਰਸ੍ਸ. ਦੂਰਤੋ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਵਿਸਭਾਗਤ੍ਤਾਤਿ ਯਤੋ ਯਂ ‘‘ਦੂਰੇ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਤੋ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਵਿਸਦਿਸਤ੍ਤਾ ਤਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ਦੂਰੇ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਦੂਰਤੋ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਉਦ੍ਧਰਿਤੁਂ. ਅਯਞ੍ਹੇਤ੍ਥ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ – ਹੇਟ੍ਠਾ ਯਾ ਵੇਦਨਾ ਯਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਦੂਰੇਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਸਾ ਏਵ ਤਸ੍ਸਾ ਕੇਨਚਿਪਿ ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਸਨ੍ਤਿਕੇਤਿ ਨ ਉਦ੍ਧਰਿਤਬ੍ਬਾਤਿ. ਸਨ੍ਤਿਕੇਤਿ ਵੁਤ੍ਤਵੇਦਨਂਯੇਵ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵਦਤਿ. ਭਿਨ੍ਨੇਤਿ ਲੋਭਸਹਗਤਾਦਿਵਸੇਨ ਵਿਭਤ੍ਤੇ. ਤਤ੍ਥੇਵਾਤਿ ‘‘ਸਨ੍ਤਿਕੇ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਅਤ੍ਥੇ ਏਵ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ‘‘ਅਕੁਸਲਾ ਵੇਦਨਾ ਅਕੁਸਲਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਸਨ੍ਤਿਕੇ’’ਤਿ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਅਕੁਸਲਾਯ ਵੇਦਨਾਯਮੇਵ ਲੋਭਸਹਗਤਾਦਿਵਸੇਨ ਵਿਭਤ੍ਤਾਯ ਦੂਰਭਾਵੋਪਿ ਲਬ੍ਭਤਿ. ਏਵਂ ਸੇਸੇਸੁਪੀਤਿ.

ਯਦਿ ਸਨ੍ਤਿਕਤੋ ਦੂਰਂ ਲਬ੍ਭਤਿ, ਯਦਗ੍ਗੇਨ ਦੂਰਂ ਲਬ੍ਭਤਿ, ਤਦਗ੍ਗੇਨ ਦੂਰਤੋ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਉਦ੍ਧਰਿਯੇਯ੍ਯਾਤਿ ਚੋਦਨਂ ਮਨਸਿ ਕਤ੍ਵਾ ਆਹ ‘‘ਉਪਾਦਾਯੁਪਾਦਾਯ ਦੂਰਤੋ ਚ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਉਦ੍ਧਰਿਤੁ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ – ਯਂ ਸਨ੍ਤਿਕਤੋ ਦੂਰਂ ਲਬ੍ਭਤਿ, ਯਦਿਪਿ ਤਂ ਵਿਸਭਾਗਟ੍ਠੇਨ ਲਬ੍ਭਤਿ, ਤਥਾਪਿ ਯਂ ਤਤ੍ਥ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਲਬ੍ਭਤਿ, ਤਂ ਸਭਾਗਟ੍ਠੇਨੇਵ ਲਬ੍ਭਤੀਤਿ ਸਨ੍ਤਿਕਤੋਵ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਉਦ੍ਧਟਂ ਸਿਯਾਤਿ. ਤਸ੍ਮਾਤਿ ਯਸ੍ਮਾ ਵਿਸਭਾਗਟ੍ਠੇਨ ਦੂਰਤਾ, ਸਭਾਗਟ੍ਠੇਨ ਚ ਸਨ੍ਤਿਕਤਾ ਇਚ੍ਛਿਤਾ, ਤਸ੍ਮਾ. ਲੋਭਸਹਗਤਾਯ ਦੋਸਸਹਗਤਾ ਵਿਸਭਾਗਤਾਯ ਦੂਰੇ ਸਮਾਨਾ ਕਥਂ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਭਵੇਯ੍ਯਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਨਨੁ ਤਾਸਂ ਅਕੁਸਲਸਭਾਗਤਾ ਲਬ੍ਭਤੇਵਾਤਿ ਤਤ੍ਥ ਉਤ੍ਤਰਮਾਹ ‘‘ਵਿਸਭਾਗਤਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਭੇਦਂ ਅਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਨ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਭੇਦਂ ਵਿਸੇਸਂ ਅਸਦਿਸਤਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਏਵ ਪਵਤ੍ਤਤਿ ਵਿਸਭਾਗਤਾ. ਦੂਰਤਾਯਾਤਿ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤਾਯ ਦੂਰਤਾਯ ਸਭਾਗਸ੍ਸ ਅਬ੍ਯਾਪਕਤ੍ਤਾ ਦੂਰਤੋ ਸਨ੍ਤਿਕੁਦ੍ਧਰਣਂ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਕਾਤੁਂ. ਸਤਿ ਹਿ ਸਭਾਗਬ੍ਯਾਪਕਤ੍ਤੇ ਸਿਯਾ ਸਨ੍ਤਿਕਤਾਤਿ ਦੂਰਤੋ ਸਨ੍ਤਿਕੁਦ੍ਧਰਣਂ ਸਕ੍ਕਾ ਕਾਤੁਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ‘‘ਨ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਤਮੇਵਤ੍ਥਂ ਪਾਕਟਂ ਕਰੋਤਿ. ਸਭਾਗਤਾਤਿ ਸਾਮਞ੍ਞਂ. ਭੇਦਨ੍ਤਿ ਵਿਸੇਸਂ. ਅਨ੍ਤੋਗਧਂ ਕਤ੍ਵਾਵਾਤਿ ਅਭਿਬ੍ਯਾਪੇਤ੍ਵਾਵ. ਵਿਸਭਾਗਬ੍ਯਾਪਕਤ੍ਤਾ ਸਨ੍ਤਿਕਤਾਯਾਤਿ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤਵਿਸਭਾਗਂ ਬ੍ਯਾਪੇਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਸਨ੍ਤਿਕਤਾਯ ਸਨ੍ਤਿਕਤੋ ਦੂਰੁਦ੍ਧਰਣਂ ਸਕ੍ਕਾ ਕਾਤੁਂ. ਤਮੇਵਤ੍ਥਂ ‘‘ਅਕੁਸਲਤਾ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਾਕਟਂ ਕਰੋਤਿ.

ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੩. ਸਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ

੧੭. ਤਸ੍ਸਾਪੀਤਿ ਸਞ੍ਞਾਯਪਿ. ਤਬ੍ਬਤ੍ਥੁਕਤ੍ਤਾਤਿ ਚਕ੍ਖੁਵਤ੍ਥੁਕਤ੍ਤਾ. ਪਟਿਘਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੋਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਪਟਿਘਤੋ ਵਿਜਾਨਿਤਬ੍ਬੋ ਪਟਿਘਵਸੇਨ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ. ਉਤ੍ਤਰਪਦਲੋਪਂ ਕਤ੍ਵਾਤਿ ਪੁਰਿਮਪਦੇ ਉਤ੍ਤਰਪਦਲੋਪਂ ਕਤ੍ਵਾ.

ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਭਾਵੇ, ਨ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਵਚਨਨ੍ਤਿ ਸਦ੍ਦੋ, ਨਾਮਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਵਚਨਾਧੀਨਾਤਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਤਂ ਪਤਿ ਸਦ੍ਦਾਧੀਨਾ, ਨਾਮਾਯਤ੍ਤਗਹਣਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਯਦੇਤ੍ਥ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਤਂ ਨਾਮਰੂਪਦੁਕੇ (ਧ. ਸ. ਮੂਲਟੀ. ੧੦੧-੧੦੮) ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ. ਅਧਿਵਚਨਂ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਪਕਾਸਕਂ ਞਾਪਕਂ ਏਤੇਸਂ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਅਧਿਵਚਨਾ ਯਥਾ ਅਰਿਸਸੋਤਿ. ਤਤੋਜੋਤਿ ਅਧਿਵਚਨਸਙ੍ਖਾਤਤੋ ਅਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧਤੋ ਜਾਤੋ. ਅਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਫਸ੍ਸੇਪਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੋ ਅਤ੍ਥੋ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋਯੇਵ ਵਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਨ ਕੇਵਲਂ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਿਕਫਸ੍ਸੇ ਏਵ, ਅਥ ਖੋ ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰਿਕਫਸ੍ਸੇਪਿ ‘‘ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਭਾਵੇ ਵਚਨਂ ਅਧਿਕਿਚ੍ਚ ਪਵਤ੍ਤਾ ਅਧਿਵਚਨਾ’’ਤਿਆਦਿਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰੋ ਅਤ੍ਥੋ ਸਮ੍ਭਵਤਿ. ਇਤੀਤਿ ਤਸ੍ਮਾ. ਤੇਨ ਪਰਿਯਾਯੇਨਾਤਿ ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਜਪਰਿਯਾਯੇਨ. ਤਤੋਜਾਪੀਤਿ ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰਿਕਫਸ੍ਸਜਾਤਾਪਿ. ਅਞ੍ਞਪ੍ਪਕਾਰਾਸਮ੍ਭਵਤੋਤਿ ਪਟਿਘਸਮ੍ਫਸ੍ਸਜਪਰਿਯਾਯਸ੍ਸ ਅਸਮ੍ਭਵਤੋ. ਆਵੇਣਿਕਂ ਪਟਿਘਸਮ੍ਫਸ੍ਸਜਤਾ. ਪਕਾਰਨ੍ਤਰਂ ਅਧਿਵਚਨਸਮ੍ਫਸ੍ਸਜਤਾ.

ਯਦਿ ਏਵਨ੍ਤਿ ਯਦਿ ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰਿਕਫਸ੍ਸੇਹਿ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸਞ੍ਞਾ ਪਰਿਯਾਯਤੋ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਤੋ ਚ ‘‘ਅਧਿਵਚਨਸਮ੍ਫਸ੍ਸਜਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਚਤ੍ਤਾਰੋਪਿ ਅਰੂਪਿਨੋ ਖਨ੍ਧਾ ਏਵਂ ਵਤ੍ਤੁਂ ਯੁਤ੍ਤਾ. ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇ ਸਞ੍ਞਾਵ ਕਸ੍ਮਾ ‘‘ਅਧਿਵਚਨਸਮ੍ਫਸ੍ਸਜਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਤਿਣ੍ਣਂ ਖਨ੍ਧਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਤਿਣ੍ਣਂ ਖਨ੍ਧਾਨਨ੍ਤਿ ਵੇਦਨਾਸਙ੍ਖਾਰਵਿਞ੍ਞਾਣਕ੍ਖਨ੍ਧਾਨਂ. ਅਤ੍ਥਵਸੇਨਾਤਿ ‘‘ਵਚਨਂ ਅਧਿਕਿਚ੍ਚ ਪਵਤ੍ਤਾ ਅਧਿਵਚਨਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਵੁਤ੍ਤਅਤ੍ਥਵਸੇਨ ਅਨ੍ਵਤ੍ਥਤਾਵਸੇਨ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਨਾਮਨ੍ਤਿ ‘‘ਅਧਿਵਚਨਸਮ੍ਫਸ੍ਸਜਾ’’ਤਿ ਏਵਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਨਾਮਂ. ਧਮ੍ਮਾਭਿਲਾਪੋਤਿ ਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤਿ. ਪੁਬ੍ਬੇ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਅਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਸਾਧਾਰਣੋਪਿ ਅਧਿਵਚਨਸਮ੍ਫਸ੍ਸਜਵੋਹਾਰੋ ਰੁਲ਼੍ਹਿਵਸੇਨ ਸਞ੍ਞਾਯ ਏਵ ਪਵਤ੍ਤੋਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਸੋ ਤਦਞ੍ਞਾਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧਸਾਧਾਰਣੋ ਸਞ੍ਞਾਯ ਨਿਵੇਸਿਤੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਅਥ ਵਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਰਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਓਲੋਕਨਾਦੀਸੂਤਿ ਏਤ੍ਥ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਕੁਜ੍ਝਿਤ੍ਵਾ ਓਲੋਕਨਾਦਿ ਵਿਯ ਰਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਸਵਨਾਦਿਪਿ ਸਙ੍ਗਯ੍ਹਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ, ਤਥਾਸੋਤਾਵਧਾਨਾਦਿਨੋਪਿ ਰਤ੍ਤਤਾਦਿਵਿਜਾਨਨਨਿਮਿਤ੍ਤਤਾਸਮ੍ਭਵਤੋ. ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਜਾਸਞ੍ਞਾਯ ਪਨ ਪਾਕਟਭਾਵਂ ਨਿਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਓਲੋਕਨਂ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਵਿਸਯਸਮਾਗਮੇ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ.

ਓਲੋਕਨਸ੍ਸ ਅਪਾਕਟਭਾਵੇ ਰਤ੍ਤਤਾਦਿਵਿਜਾਨਨਂ ਨ ਹੋਤਿ, ਪਾਕਟਭਾਵੇ ਚ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਪਸਾਦਵਤ੍ਥੁਕਾ ਏਵਾ’’ਤਿ. ‘‘ਅਞ੍ਞਂ ਚਿਨ੍ਤੇਨ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਯਂ ਪੁਬ੍ਬੇ ਤੇਨ ਕਥਿਤਂ, ਕਾਯੇਨ ਵਾ ਪਕਾਸਿਤਂ, ਤਤੋ ਅਞ੍ਞਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਅਤ੍ਥਂ ਚਿਨ੍ਤੇਨ੍ਤਂ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਞਾਤ’’ਨ੍ਤਿ.

ਸਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੪. ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ

੨੦. ‘‘ਹੇਟ੍ਠਿਮਕੋਟਿਯਾਤਿ ਏਤ੍ਥਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਪਠਮਂ ‘‘ਹੇਟ੍ਠਿਮਕੋਟਿਯਾ’’ਤਿ ਵਚਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਸ੍ਸ ਹਿ ਭੁਮ੍ਮਵਸੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਹਿ ਪਧਾਨਂ ਦਸ੍ਸਿਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਹੇਟ੍ਠਿਮਕੋਟਿਯਾਵ ਪਧਾਨਂ ਦਸ੍ਸਿਤਨ੍ਤਿ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਯਦਿ ਏਵ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਚੋਦੇਤਿ. ਇਤਰੋ ‘‘ਹੇਟ੍ਠਿਮਕੋਟਿਯਾ ਪਧਾਨਮੇਵ ਦਸ੍ਸਿਤ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਨਿਯਮੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਉਪਰਿਮਕੋਟਿਗਤਭਾਵੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਤਂ ਪਰਿਹਰਤਿ. ਪਧਾਨਸ੍ਸੇਵ ਦਸ੍ਸਨਂ. ਪਧਾਨੇ ਹਿ ਦਸ੍ਸਿਤੇ ਅਪ੍ਪਧਾਨਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥਤੋ ਦਸ੍ਸਿਤਮੇਵ ਹੋਤੀਤਿ. ਤੇਨਾਹ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ‘‘ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਰਾ ਪਨ ਤਾਯ ਗਹਿਤਾਯ ਗਹਿਤਾਵ ਹੋਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਯਂ ਹੇਟ੍ਠਿਮਕੋਟਿਯਂ ਲਬ੍ਭਤਿ, ਤਂ ਉਪਰਿਮਕੋਟਿਯਮ੍ਪਿ ਲਬ੍ਭਤਿ ਏਵਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਹੇਟ੍ਠਿਮਕੋਟਿ ਹਿ ਸਬ੍ਬਬ੍ਯਾਪਿਕਾ’’ਤਿ. ਦੁਤਿਯੇ ਕਰਣਨਿਦ੍ਦੇਸਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਆਗਤਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ’’ਤਿ ਆਹ. ਆਗਮਨਕਿਰਿਯਾ ਹਿ ਹੇਟ੍ਠਿਮਕੋਟਿਯਾ ਕਰਣਭਾਵੇਨ ਤਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ. ਯਥਾ ਚ ਆਗਮਨਕਿਰਿਯਾਯ, ਏਵਂ ਵਚਨਕਿਰਿਯਾਯਪਿ ਹੇਟ੍ਠਿਮਕੋਟਿਯਾ ਕਰਣਭਾਵੋ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਪੁਰਿਮੇਪਿ ਵਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ‘‘ਏਕੂਨਪਞ੍ਞਾਸਪ੍ਪਭੇਦੇ’’ਤਿ ਇਦਂ ਲੋਕਿਯਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੇ ਪਾਲ਼ਿਆਗਤਾਨਂ ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧਧਮ੍ਮਾਨਂ ਉਪਰਿਮਕੋਟਿਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯੇਵਾਪਨਕਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਉਪਰਿਮਕੋਟਿਯਾ ਗਯ੍ਹਮਾਨਾਯ ‘‘ਤੇਪਞ੍ਞਾਸਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ, ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਵਸੇਨ ਪਨ ‘‘ਸਤ੍ਤਪਞ੍ਞਾਸਾ’’ਤਿ.

ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਪਕਿਣ੍ਣਕਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਸਮੁਗ੍ਗਮ-ਪਦਸ੍ਸ ਤਤ੍ਵਤੋ ਪਰਿਯਾਯਤੋ ਚ ਅਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ‘‘ਸਞ੍ਜਾਤਿਯਂ ਆਦਿਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯ’’ਨ੍ਤਿ. ਭੇਦਤੋ ਪਨ ਸਮਾਯੋਗੇ ਉਗ੍ਗਮਨਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਕੇਨ ਸਮਾਯੋਗੇ, ਕੁਤੋ, ਕਥਞ੍ਚ ਉਗ੍ਗਮਨਨ੍ਤਿ ਵਿਚਾਰਣਾਯਂ ਆਹ ‘‘ਤਂਤਂਪਚ੍ਚਯਸਮਾਯੋਗੇ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥੇਵਾਤਿ ਪਞ੍ਚਵੋਕਾਰਭਵੇ ਏਵ. ਤਤ੍ਥ ਹਿ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਾ ਸਮੁਗ੍ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਯਥਾਧਿਗਤਾਨਂ ਅਧਿਗਤਪ੍ਪਕਾਰਾਨਂ, ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕਾਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਓਪਪਾਤਿਕਸਮੁਗ੍ਗਮੇਨੇਵ ਚੇਤ੍ਥ ਸਂਸੇਦਜਸਮੁਗ੍ਗਮੋਪਿ ਗਹਿਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾਨਂ ਤਦਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਾਰਹਾਨਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ. ਤਤ੍ਥ ਸਂਸੇਦਜਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਵਡ੍ਢਨ੍ਤਿ, ਇਤਰੇ ਨ ਵਡ੍ਢਨ੍ਤੀਤਿ ਇਦਮੇਤੇਸਂ ਨਾਨਾਕਰਣਂ. ਸੁਖੁਮਜਾਤਿਯਲੋਮਾ ਏਵ ਕਿਰ ਕੇਚਿ ਏਲ਼ਕਾ ਹਿਮਵਨ੍ਤੇ ਵਿਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਂ ਲੋਮਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਜਾਤਿਮਨ੍ਤਏਲ਼ਕਲੋਮ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਤਿਸੁਖੁਮਤ੍ਤਾ ਤੇਸਂ ਲੋਮਾਨਂ. ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਅਜਪਾਕਤਿਕੇਲ਼ਕਾਦੀਹਿ ਸਙ੍ਕਰਰਹਿਤਾਨਂ ਤੇਸਂ ਏਲ਼ਕਵਿਸੇਸਾਨਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਲ਼ਕਸ੍ਸ ਲੋਮਂ ਜਾਤਿਉਣ੍ਣਾ, ਤਮ੍ਪਿ ਤਙ੍ਖਣਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਗਬ੍ਭਂ ਫਾਲੇਤ੍ਵਾ ਗਹਿਤਸ੍ਸਾਤਿ ਅਪਰੇ. ਏਵਂਸਣ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਜਾਤਿਉਣ੍ਣਂਸੁਨੋ ਪਗ੍ਘਰਿਤ੍ਵਾ ਅਗ੍ਗੇ ਠਿਤਤੇਲਬਿਨ੍ਦੁਸਣ੍ਠਾਨਂ. ਵਣ੍ਣਪ੍ਪਟਿਭਾਗੋਤਿ ਰੂਪਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨੋ ਸਣ੍ਠਾਨਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨੋ ਚ.

ਸਨ੍ਤਤਿਮੂਲਾਨੀਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਭਵੇ ਰੂਪਸਨ੍ਤਤਿਯਾ ਮੂਲਭੂਤਾਨਿ. ਅਨੇਕਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਮਾਹਾਰਭਾਵਤੋਤਿ ਯਥਾਰਹਂ ਚਕ੍ਖਾਦਿਅਨੇਕਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਙ੍ਘਾਤਭਾਵਤੋ. ਪਧਾਨਙ੍ਗਨ੍ਤਿ ਉਤ੍ਤਮਙ੍ਗਂ ਸਿਰੋ.

ਨ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਖਨ੍ਧਸ੍ਸ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਤਂ, ਤਂਤਂਖਨ੍ਧੇਕਦੇਸਸ੍ਸੇਵ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਕਾਮਾਵਚਰਾਨਨ੍ਤਿ ਕਾਮਾਵਚਰਸਤ੍ਤਾਨਂ. ਪਰਿਹੀਨਾਯਤਨਸ੍ਸਾਤਿ ਪਰਿਹੀਨਸ੍ਸ ਚਕ੍ਖਾਦਿਆਯਤਨਸ੍ਸ ਵਸੇਨ. ਤਤ੍ਥ ਦੁਗ੍ਗਤਿਯਂ ਅਨ੍ਧਸ੍ਸ ਚਕ੍ਖੁਦਸਕਵਸੇਨ, ਬਧਿਰਸ੍ਸ ਸੋਤਦਸਕਵਸੇਨ, ਅਨ੍ਧਬਧਿਰਸ੍ਸ ਉਭਯਵਸੇਨ ਸਨ੍ਤਤਿਸੀਸਹਾਨਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਨਪੁਂਸਕਸ੍ਸ ਪਨ ਭਾਵਹਾਨਿ ਵੁਤ੍ਤਾ ਏਵ. ਤਥਾ ਅਨ੍ਧਬਧਿਰਾਘਾਨਕਸ੍ਸ ਚਕ੍ਖੁਸੋਤਘਾਨਵਸੇਨ. ਤਂ ਪਨ ਧਮ੍ਮਹਦਯਵਿਭਙ੍ਗਪਾਲ਼ਿਯਾ ਵਿਰੁਜ੍ਝਤਿ. ਤਂ ਪਰਤੋ ਆਵਿ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਰੂਪਾਵਚਰਾਨਂ ਪਨ ਚਕ੍ਖੁਸੋਤਵਤ੍ਥੁਜੀਵਿਤਵਸੇਨ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਨ੍ਤਤਿਸੀਸਾਨੀਤਿ ਇਤਰੇਸਂ ਵਸੇਨ ਸਨ੍ਤਤਿਸੀਸਹਾਨਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਤੇਸਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਖਨ੍ਧਾਨਂ. ਵਤ੍ਥੁਭਾਵੇਨਾਤਿ ਵਿਚਾਰਣਾਯ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਭਾਵੇਨ. ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਪਵਤ੍ਤਾ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਾਤਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕ੍ਖਣੇ ਪਵਤ੍ਤਿਕ੍ਖਣੇ ਚ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧੇ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਭੁਮ੍ਮਨਿਦ੍ਦੇਸੋਤਿ ‘‘ਪਞ੍ਚਸੁ ਖਨ੍ਧੇਸੂ’’ਤਿ ਅਯਂ ਭੁਮ੍ਮਨਿਦ੍ਦੇਸੋ. ਅਞ੍ਞਥਾਤਿ ਨਿਦ੍ਧਾਰਣੇ ਅਨਧਿਪ੍ਪੇਤੇ. ‘‘ਭਾਵੇਨਭਾਵਲਕ੍ਖਣਤ੍ਥੇ’’ਤਿ ਇਦਂ ਵਿਸਯਾਦਿਅਤ੍ਥਾਨਂ ਇਧਾਸਮ੍ਭਵਤੋ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਉਭਯਨ੍ਤਿ ਰੂਪਾਰੂਪਂ. ਰੂਪਾਰੂਪਸਨ੍ਤਤਿਨ੍ਤਿ ਰੂਪਸਮੁਟ੍ਠਾਪਕਂ ਰੂਪਸਨ੍ਤਤਿਂ ਅਰੂਪਸਨ੍ਤਤਿਞ੍ਚ. ‘‘ਵਤ੍ਥੁ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣੇ ਦੁਬ੍ਬਲਂ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਇਦਂ ਨ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕ੍ਖਣਂ ਏਵ, ਨਾਪਿ ਵਤ੍ਥੁਰੂਪਂ ਏਵ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਸਬ੍ਬਰੂਪਾਨਂ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣੇ ਦੁਬ੍ਬਲਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਤਦਾ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਕਾਰਣਵਚਨਂ. ਤਤ੍ਥ ਤਨ੍ਤਿ ਰੂਪਂ. ‘‘ਕਮ੍ਮਕ੍ਖਿਤ੍ਤਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਨ ਕਮ੍ਮਜਤਾਮਤ੍ਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਅਥ ਖੋ ਕਮ੍ਮਜਸ੍ਸ ਪਠਮੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਂ ਅਪਤਿਟ੍ਠਿਤਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਸਤਿਪੀ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤੋ ਪਰਨ੍ਤਿ ਤਤੋ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਤੋ ਪਰਂ. ਸਦਿਸਸਨ੍ਤਾਨੇ ਯਥਾ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਂ, ਨ ਤਥਾ ਵਿਸਦਿਸਸਨ੍ਤਾਨੇਤਿ ਆਹ ‘‘ਸਮਾਨਸਨ੍ਤਤਿਯ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਙ੍ਗਭਾਵਨ੍ਤਿ ਕਾਰਣਭਾਵਂ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਸਹਾਯਭਾਵ’’ਨ੍ਤਿ. ਤੇਸਂ ਧਮ੍ਮਾਨਨ੍ਤਿ ਯੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ, ਤੇਸਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਂ ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕਧਮ੍ਮਾਨਂ. ਤਦਾਤਿ ਠਿਤਿਕ੍ਖਣੇ ਭਙ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਚ ਰੂਪੁਪ੍ਪਾਦਨਮੇਵ ਨਤ੍ਥਿ. ਅਨਨ੍ਤਰਾਦਿਪਚ੍ਚਯਲਾਭੇਨ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣੇ ਏਵ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਬਲਵਭਾਵੋ, ਨ ਇਤਰਤ੍ਰ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਯਦਾ ਚ ਰੂਪੁਪ੍ਪਾਦਨਂ, ਤਦਾ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣੇ’’ਤਿ.

ਯੇਹਾਕਾਰੇਹੀਤਿ ਆਹਾਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਚ੍ਚਯਾਦਿਆਕਾਰੇਹਿ. ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਪਚ੍ਚਯਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਫਸ੍ਸਾਦਯੋ ਆਹਾਰਾਦਿਵਸੇਨ ਯਥਾਰਹਂ ਪਚ੍ਚਯਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਪਟ੍ਠਾਨੇ ‘‘ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕ੍ਖਣੇ ਵਿਪਾਕਾਬ੍ਯਾਕਤਾ ਆਹਾਰਾ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਂ ਖਨ੍ਧਾਨਂ, ਕਟਤ੍ਤਾ ਚ ਰੂਪਾਨਂ ਆਹਾਰਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿਆਦਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੧.੪੨੯).

ਚੁਤਿਚਿਤ੍ਤੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ, ਚੁਤਿਚਿਤ੍ਤੇਨ ਵਾ ਕਾਰਣਭੂਤੇਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ. ਤਤੋ ਪੁਰਿਮਤਰੇਹਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਵਿਯਾਤਿ ਯਥਾ ਚੁਤਿਚਿਤ੍ਤਤੋ ਆਸਨ੍ਨੇਹਿ ਪੁਰਿਮਤਰੇਹਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਰੂਪਂ ਭਵਨ੍ਤਰੇ ਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਏਵਂ ਚੁਤਿਚਿਤ੍ਤੇਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਮ੍ਪਿ ਅਨੁਪਚ੍ਛਿਨ੍ਨੇਪਿ ਵਟ੍ਟਮੂਲੇਤਿ ਅਕਾਰਣਂ ਵਟ੍ਟਮੂਲਾਵੂਪਸਮੋ ਚੁਤਿਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਰੂਪੁਪ੍ਪਾਦਨੇਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

ਅਰੂਪਸ੍ਸਾਤਿ ਆਰੁਪ੍ਪਸ੍ਸ.

ਉਤੁਨਾਤਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਠਿਤਿਕ੍ਖਣੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇਨ ਉਤੁਨਾ. ਸਮੁਟ੍ਠਿਤੇ ਰੂਪੇਤਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਭਙ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਰੂਪੇ ਸਮੁਟ੍ਠਿਤੇ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਅਨਨ੍ਤਰਂ ਪਠਮਭਵਙ੍ਗਚਿਤ੍ਤਂ ਰੂਪਂ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਤਿ. ਉਪ੍ਪਾਦਨਿਰੋਧਕ੍ਖਣਾਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇਸੁ ਸੋਲ਼ਸਸੁ ਚਿਤ੍ਤੇਸੁ ਆਦਿਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣੋ, ਸੋਲ਼ਸਮਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਨਿਰੋਧਕ੍ਖਣੋ ਚਾਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਰੂਪਸ੍ਸੇਵ ਪਨ ਉਪ੍ਪਾਦਨਿਰੋਧਕ੍ਖਣਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਧਰਮਾਨਕ੍ਖਣੇ ਏਵਾਤਿ ਤਸ੍ਸ ਉਤੁਨੋ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਕ੍ਖਣੇ ਏਵ ਯਦਿ ਗਹਿਤਾ, ‘‘ਸੋਲ਼ਸਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣਾਯੁਕਂ ਰੂਪ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ ਸੋਲ਼ਸਹੇਵ ਚਿਤ੍ਤੇਹਿ ਤਸ੍ਸ ਧਰਮਾਨਤਾਯ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਤ੍ਤਾ. ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣਂ ਅਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾਤਿ ਉਤੁਨੋ ਧਰਮਾਨਕ੍ਖਣੇ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣਂ ਅਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਨਿਰੋਧਕ੍ਖਣੋ ਅਥ ਗਹਿਤੋ, ‘‘ਸਤ੍ਤਰਸਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣਾਯੁਕਂਰੂਪ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣਸਹਿਤੇਨ ਚ ਏਕਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣਸ੍ਸ ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ. ‘‘ਅਧਿਕਸੋਲ਼ਸਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣਾਯੁਕ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ ਨਿਰੋਧਕ੍ਖਣਸ੍ਸ ਬਹਿਕਤਤ੍ਤਾ.

ਏਵਂ ਉਪ੍ਪਾਦਨਿਰੋਧਕ੍ਖਣੇਸੁ ਗਹਿਤੇਸੁ ਅਗ੍ਗਹਿਤੇਸੁ ਚ ਸੋਲ਼ਸਸਤ੍ਤਰਸਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣਾਯੁਕਤਾ, ਤਤੋ ਅਧਿਕਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣਾਯੁਕਤਾ ਚ ਸਿਯਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਤਤ੍ਥ ਠਿਤਪਕ੍ਖਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਯਸ੍ਮਾ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਤਸ੍ਸ ਧਰਮਾਨਕ੍ਖਣੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇਸੂਤਿ ਤਸ੍ਸ ਉਤੁਨੋ ਧਰਮਾਨਕ੍ਖਣੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇਸੁ ਸੋਲ਼ਸਸੁ ਚਿਤ੍ਤੇਸੁ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਪਿ ਯਸ੍ਮਾ ਗਹਿਤਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਉਤੁਨੋ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣੋ ਧਰਮਾਨਕ੍ਖਣੇ ਗਹਿਤੋਤਿ ਨਿਰੋਧਕ੍ਖਣੇ ਅਗ੍ਗਹਿਤੇ ‘‘ਰੂਪੇ ਧਰਨ੍ਤੇਯੇਵ ਸੋਲ਼ਸ ਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਪਨ ਸਤ੍ਤਰਸਮੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤੀ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ਅਟ੍ਠ. ੨੬ ਪਕਿਣ੍ਣਕਕਥਾ) ਏਵਂ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਵਕ੍ਖਮਾਨਾ ਅਧਿਕਸੋਲ਼ਸਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣਾਯੁਕਤਾ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾ. ਗਹਿਤੇ ਵਾ ਨਿਰੋਧਕ੍ਖਣੇ ਸੋਲ਼ਸਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣਾਯੁਕਤਾ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਏਤ੍ਥ ਚ ‘‘ਅਧਿਕਸੋਲ਼ਸਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣਾਯੁਕਤਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣੋ ਗਹਿਤੋਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਵਿਭਙ੍ਗਵਣ੍ਣਨਾਯਂ ‘‘ਦ੍ਵੇ ਭਵਙ੍ਗਾਨਿ, ਆਵਜ੍ਜਨਂ, ਦਸ੍ਸਨਂ, ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਨਂ, ਸਨ੍ਤੀਰਣਂ, ਵੋਟ੍ਠਬ੍ਬਨਂ, ਪਞ੍ਚ ਜਵਨਾਨਿ, ਦ੍ਵੇ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਾਨਿ, ਏਕਂ ਚੁਤਿਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਚਦਸ ਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣਾ ਅਤੀਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਅਥਾਵਸੇਸਏਕਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣਾਯੁਕੇ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ਅਟ੍ਠ. ੨੨੭), ਤਥਾ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਪਰਿਯੋਸਾਨਾਨਿ, ‘‘ਏਕਂ ਚੁਤਿਚਿਤ੍ਤਂ, ਤਦਵਸਾਨੇ ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਞੇਵ ਏਕਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣਟ੍ਠਿਤਿਕੇ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ਅਟ੍ਠ. ੨੨੭) ਚ ਵਕ੍ਖਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਰੂਪਸ੍ਸ ਸੋਲ਼ਸਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣਾਯੁਕਤਾਯਪਿ ਅਤ੍ਥਸਿਦ੍ਧਿ ਹੋਤਿਯੇਵ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਸੋਲ਼ਸਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣਾਯੁਕਤਾ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾ’’ਤਿ. ਤਥਾਪਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਭਵਙ੍ਗਚਲਨਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ, ਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਮੇਵਾਤਿ ਸਤ੍ਤਰਸਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣਾਯੁਕਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਓਜਾਯ ਸਭਾਵਸੁਖੁਮਤਾ ਉਪਾਦਾਰੂਪਭਾਵਤੋ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਮਾਤਰਾ ਅਜ੍ਝੋਹਟਾ ਓਜਾ ਬਾਹਿਰਬ੍ਭਞ੍ਜਨਂ ਵਿਯ ਗਬ੍ਭਮਲ੍ਲਿਨਾ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਓਜਟ੍ਠਮਕਰੂਪੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ. ਆਹਾਰਸਮੁਟ੍ਠਾਨਰੂਪਪਵੇਣਿਯਾ ਓਜਾਯ ਵਿਯ ਸੇਸਤਿਸਨ੍ਤਤਿਓਜਾਯ ਰੂਪੁਪ੍ਪਾਦਨਨ੍ਤਿ ਉਦਰਿਯੇ ਓਜਾ ਰੂਪਂ ਨ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਤਿ ਉਤੁਸਮੁਟ੍ਠਾਨਭਾਵਤੋ, ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਕਟ੍ਠਾਨੇ ਏਵ ਪਨ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਤਿ, ਰਸਹਰਣੀਹਿ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਕਾਯਾਨੁਸਟਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਚਿਤ੍ਤਞ੍ਚੇਵਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਚ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਪਟਿਯੋਗੀਨਂ ਕਮ੍ਮਮੇਵ ਸਮੁਚ੍ਚਿਨੋਤਿ, ਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮੇਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਆਹ ‘‘ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਤਾਯ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਂ ਗਣ੍ਹਾਤਿ ‘ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤੀ’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਧ. ਸ. ੧) ਵਿਯ, ਨ ਕਮ੍ਮਚੇਤਨਂ ਵਿਯ ਏਕਧਮ੍ਮਮੇਵਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ‘‘ਯਥਾ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਰੂਪਸ੍ਸ ਹੇਤੁਆਦਯੋ ਚਿਤ੍ਤਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾਪਿ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪਕਾਵ, ਏਵਂ ਕਮ੍ਮਸਮੁਟ੍ਠਾਨਰੂਪਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਪੀ’’ਤਿ ਚੋਦਨਂ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਪਰਿਹਾਰਂ ਵਤ੍ਤੁਂ ‘‘ਕਮ੍ਮਸਮੁਟ੍ਠਾਨਞ੍ਚਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ.

ਰੂਪਸ੍ਸਾਤਿ ਰੂਪਕ੍ਖਣਸ੍ਸ, ਰੂਪਸ੍ਸ ਵਾ ਅਦ੍ਧੁਨੋ. ਨਯਦਸ੍ਸਨਮਤ੍ਤਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕ੍ਖਣੇ ਏਵ ਰੂਪਾਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਂ ਏਕਕ੍ਖਣੇ ਪਾਤੁਭਾਵੋਤਿ ਇਮਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਅਨਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਤਤੋ ਪਰਮ੍ਪਿ ਰੂਪਾਰੂਪਾਨਂ ਸਹੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਸਬ੍ਭਾਵਤੋ’’ਤਿ. ਯਥਾ ਚ ‘‘ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕ੍ਖਣੇ ਏਵਾ’’ਤਿ ਨਿਯਮੋ ਨ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ, ਏਵਂ ‘‘ਏਕਕ੍ਖਣੇ ਏਵ ਪਾਤੁਭਾਵੋ’’ਤਿਪਿ ਨਿਯਮੋ ਨ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਨ ਪਨੇਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਂਦੀਪਨਤ੍ਥਮੇਵਾਤਿ ਅਸਮਾਨਕਾਲਤਾਦੀਪਨਤ੍ਥਮੇਵ, ਨ ਸਹੁਪ੍ਪਾਦਦੀਪਨਤ੍ਥਂ. ਅਦ੍ਧਾਨਪਰਿਚ੍ਛੇਦਕਥਾ ਹਿ ਅਯਨ੍ਤਿ.

ਯਦਿ ਏਵਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ਫਲਪਤ੍ਤਾਨਿ, ਏਵਂ ਰੂਪਾਰੂਪਧਮ੍ਮਾ ਯਦਿ ਦਨ੍ਧਲਹੁਪਰਿਵਤ੍ਤਿਨੋ. ਅਸਮਾਨਦ੍ਧਤ੍ਤਾਤਿ ਅਤੁਲ੍ਯਕਾਲਤ੍ਤਾ. ਨਿਚ੍ਛਿਦ੍ਦੇਸੂਤਿ ਨਿਬ੍ਬਿਵਰੇਸੁ. ਤੇਨ ਨਿਰਨ੍ਤਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਂ ਏਵ ਵਿਭਾਵੇਤਿ. ਅਯਨ੍ਤਿ ਅਦ੍ਧਾਨਪਰਿਚ੍ਛੇਦਕਥਾ. ਚਿਤ੍ਤਜਰੂਪਾਦੀਨਂ ਨ ਤਥਾ ਨਿਰਨ੍ਤਰਭਾਵੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿ, ਯਥਾ ਕਮ੍ਮਜਰੂਪਾਨਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਕਮ੍ਮਜਰੂਪਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾ’’ਤਿ. ਕਮ੍ਮਜਰੂਪਾਨਂ ਵਾ ਇਤਰੇਸਂ ਮੂਲਭਾਵਤੋ ਪਧਾਨਨ੍ਤਿ ‘‘ਕਮ੍ਮਜਰੂਪਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਕਤ੍ਤਾ ਅਬ੍ਯਾਬਜ੍ਝਤਾਯ ਨਿਰੋਧਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਪਟਿਭਾਗਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਪਦੇ ਪਦਂ ਅਕ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾਤਿ ਲਕੁਣ੍ਡਕਪਾਦਤਾਯ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਕ੍ਕਨ੍ਤਪਦਸਮੀਪੇ ਪਦਂ ਨਿਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ. ਯੋ ਹਿ ਸੀਘਪਦਵਿਕ੍ਕਮੋ ਲਕੁਣ੍ਡਕਪਾਦੋ, ਸੋ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਲਹੁਂ ਲਹੁਂ ਅਕ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿ. ਸਹੇਵ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤੀਤਿ ਰੂਪਂ ਕਮ੍ਮਜਮਿਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਉਤੁਜਂ ਪਨ ਚੁਤਿਤੋ ਉਦ੍ਧਮ੍ਪਿ ਪਵਤ੍ਤਤਿ ਏਵ. ਪੁਬ੍ਬੇ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ‘‘ਰੂਪਸ੍ਸ ਸਤ੍ਤਰਸਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣਾ, ਅਰੂਪਸ੍ਸ ਤਤੋ ਏਕਭਾਗੋ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ਮੂਲਟੀ. ੨੦ ਪਕਿਣ੍ਣਕਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ) ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਦ੍ਧਾਨਪ੍ਪਕਾਰਂ.

ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਤੋਤਿ ਸਮਾਨੁਪ੍ਪਾਦਤੋ. ਸਮਾਨਤ੍ਥੋ ਹਿ ਅਯਂ ਏਕ-ਸਦ੍ਦੋ. ਏਕੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾਕਾਰੋਤਿ ਏਕੋ ਞਾਤਪਰਿਞ੍ਞਾਯ ਪਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਾਕਾਰੋ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਸੋਲ਼ਸਾਕਾਰਾ ਸਿਯੁਂ, ਇਤਰਥਾ ਵੀਸਤਿ, ਤਤੋ ਅਧਿਕਾ ਵਾ ਏਤੇ ਆਕਾਰਾ ਭਵੇਯ੍ਯੁਂ. ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਪਚ੍ਛਿਮਕਮ੍ਮਜਸ੍ਸ. ਹੇਟ੍ਠਾ ਸੋਲ਼ਸਕੇਤਿ ਪਰਿਯੋਸਾਨਸੋਲ਼ਸਕਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਾਤੀਤਸੋਲ਼ਸਕੇ. ਪਚ੍ਛਿਮਸ੍ਸਾਤਿ ਤਤ੍ਥ ਪਚ੍ਛਿਮਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ. ਨਾਨਾਨਿਰੋਧਭਾਵਂ ਵਿਯ ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਭਾਵਮ੍ਪਿ ਪਚ੍ਛਿਮਕਮ੍ਮਜਸ੍ਸ ਠਪਨੇ ਕਾਰਣਂ ਅਨਿਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ‘‘ਯਦਿ ਪਨਾ’’ਤਿ ਸਾਸਙ੍ਕਂ ਵਦਤਿ. ‘‘ਸਬ੍ਬਮ੍ਪੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਤਤ੍ਥ ਅਤਿਪ੍ਪਸਙ੍ਗਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਵਜ੍ਜੇਤਬ੍ਬਂ ਨਾਨੁਪ੍ਪਾਦਂ ਏਕਨਿਰੋਧਂ. ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਨਾਨਾਨਿਰੋਧਂ. ਉਭਯਮ੍ਪਿ ਤਦਾ ਨਤ੍ਥਿ ਅਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਕਮ੍ਮਜਰੂਪਸ੍ਸ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਤੋ’’ਤਿ. ਤਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇਤਿ ਪਚ੍ਛਿਮਕਮ੍ਮਜਰੂਪੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ ਓਰਂ. ਅਞ੍ਞਸ੍ਸਾਤਿ ਯਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ, ਤਤੋ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ. ਠਿਤਿਕ੍ਖਣੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਤਾ, ਭਙ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਨਾਨਾਨਿਰੋਧਤਾ ਚ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਠਿਤਿਭਙ੍ਗਕ੍ਖਣੇਸੁ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਰੂਪਾਨਿ ਵਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ’’ਤਿ. ਤੇਨਾਤਿ ਰੂਪੇਨ. ‘‘ਸਙ੍ਖਲਿਕਸ੍ਸ ਵਿਯ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਅਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਇਧ ‘‘ਪਵੇਣੀ’’ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਅਞ੍ਞਥਾਤਿ ਵਿਚ੍ਛਿਜ੍ਜਮਾਨਮ੍ਪਿ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਪਵੇਣੀ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੇ. ਨ ਹਿ ਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਂ ਵਿਯ ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਂ ਭਙ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਰੂਪਧਮ੍ਮੇ ਅਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਟ੍ਠਚਤ੍ਤਾਲੀਸਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤੇਸਂ ਪਨ ਗਹਣੇ ਏਕੂਨਪਞ੍ਞਾਸਾਵ ਸਿਯਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਏਕੂਨਪਞ੍ਞਾਸਕਮ੍ਮਜਿਯਵਚਨਂ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ’’ਤਿ.

ਸੁਦੀਪਨਤ੍ਤਾਤਿ ਸੁਖਦੀਪਨਤ੍ਤਾ, ਨਯਦਸ੍ਸਨਭਾਵੇਨ ਵਾ ਸੁਟ੍ਠੁ ਦੀਪਨਤ੍ਤਾ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਏਤੇਨ ਹਿ ਨਯੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਤਨ੍ਤਿ ਰੂਪਂ. ਤੇਨਾਤਿ ਰੂਪੇਨ. ਉਭਯਤ੍ਥਾਤਿ ਪਚ੍ਛਿਮਕਮ੍ਮਜਰੂਪਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਂ, ਤਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਚ. ਅਞ੍ਞਸ੍ਸਾਤਿ ਏਕਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਠਿਤਿਕ੍ਖਣੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ. ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਰੂਪਸ੍ਸ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਪਚ੍ਛਿਮਕਮ੍ਮਜਰੂਪਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਂ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨਕਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਤਤੋ ਪੁਰੇਤਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਂ ਰੂਪਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਚਤੁਸਨ੍ਤਤਿਕਰੂਪੇਨਾਤਿਆਦਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਸਙ੍ਗਹਗਮਨਦਸ੍ਸਨਂ. ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਨਾਨੁਪ੍ਪਾਦੇਕਨਿਰੋਧਤਾਦੀਪਨੇ. ਠਿਤਿਕ੍ਖਣੇਤਿ ਅਰੂਪਸ੍ਸ ਰੂਪਸ੍ਸ ਚ ਠਿਤਿਕ੍ਖਣੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਰੂਪਸ੍ਸ ਚ ਅਰੂਪਸ੍ਸ ਚ ਦਸ੍ਸਿਤਤ੍ਤਾ. ਅਦਸ੍ਸਿਤਸ੍ਸਾਤਿ ਯਥਾ ਏਵ ਏਤ੍ਥ, ਏਵਂ ਤਤ੍ਥ ਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਅਦਸ੍ਸਿਤਸ੍ਸ. ਕਸ੍ਮਾ ਪਨੇਤ੍ਥ ਪਚ੍ਛਿਮਕਮ੍ਮਜੇਨ ਦੀਪਨਾਯਂ ਸਮਤਿਂਸਕਮ੍ਮਜਰੂਪਗ੍ਗਹਣਂ ਕਤਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਸਮਤਿਂਸ…ਪੇ… ਯੋਜਿਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਤੋ ਕਮ੍ਮਤੋ ਜਾਤਾ ਤਂਕਮ੍ਮਜਾ, ਤੇਸੁ. ਸਙ੍ਖਰੋਤੀਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰੋ, ਜੀਵਿਤਞ੍ਚ ਤਂ ਸਙ੍ਖਾਰੋ ਚਾਤਿ ਜੀਵਿਤਸਙ੍ਖਾਰੋ, ਆਯੁ. ਜੀਵਿਤੇਨ ਸਙ੍ਖਰੀਯਨ੍ਤੀਤਿ ਜੀਵਿਤਸਙ੍ਖਾਰਾ, ਉਸ੍ਮਾਦਯੋ.

ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣੇਤਿ ਯਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਰੂਪਂ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਤਤੋ ਸਤ੍ਤਰਸਮਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣੇ, ਠਿਤਿਕ੍ਖਣੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਠਿਤਿਕ੍ਖਣੇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ‘‘ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ’’ਤਿ ਇਦਂ ਪਾਲ਼ਿਯਾ ਵਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤਮ੍ਪਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਆਗਤਭਾਵਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕਸ੍ਮਾਤਿ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਰੂਪਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਪਾਲ਼ਿ ਪਵਤ੍ਤਾ, ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ ਕਮ੍ਮਜਰੂਪਨ੍ਤਿ ਸਾ ਤਾਯ ਕੇਨ ਕਾਰਣੇਨ ਵਿਰੁਜ੍ਝਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਚਤੁ…ਪੇ… ਭਵਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ’’ਤਿ, ਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨਸ੍ਸਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਤੇਨਾਹ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ‘‘ਯੋ ਚਾਯਂ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਸ੍ਸ…ਪੇ… ਕਮ੍ਮਾਦਿਸਮੁਟ੍ਠਾਨਸ੍ਸਾਪਿ ਅਯਮੇਵ ਖਣਨਿਯਮੋ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ਅਟ੍ਠ. ੨੬ ਪਕਿਣ੍ਣਕਕਥਾ). ਏਤੇਹੀਤਿ ਯਥਾਨੀਤੋ ਯਮਕਪਾਠੋ, ‘‘ਕਾਯਸਙ੍ਖਾਰੋ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨੋ’’ਤਿਆਦਿਕੋ ਅਟ੍ਠਕਥਾਪਦੇਸੋਤਿ ਏਤੇਹਿ. ਨਤ੍ਥਿਯੇਵ ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਏਕਨਿਰੋਧਦੀਪਨਤੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਤੇਨ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਯੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਸਤ੍ਤਰਸਮੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤੀ’’ਤਿਆਦਿ.

ਪੁਨ ‘‘ਏਤੇਹੀ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਨਾਨਾਨਿਰੋਧਨਾਨੁਪ੍ਪਾਦਏਕਨਿਰੋਧਦੀਪਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਾ ਅਟ੍ਠਕਥਾਪਦੇਸਾ ਗਹਿਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ, ਉਭਯਤ੍ਥਾਪਿ ਵਾ ਏਤੇਹਿ ਆਚਰਿਯੇਹੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਤਿਯੋ ਭਾਗੋ, ਤੇਨ ਅਧਿਕਾ ਸੋਲ਼ਸਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣਾਯੁਕਤਾ ਤਤਿਯ…ਪੇ… ਯੁਕਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਤਤਿਯ ਭਾਗੋਤਿ ਚ ਉਪ੍ਪਾਦਟ੍ਠਿਤਿਕ੍ਖਣੇ ਉਪਾਦਾਯ ਭਙ੍ਗਕ੍ਖਣੋ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ. ਯਸ੍ਮਿਂ ਏਕਾਦਸ ਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣਾ ਅਤੀਤਾ, ਅਵਸੇਸਪਞ੍ਚਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣਾਯੁਕੇ, ਯਸ੍ਮਿਂ ਪਞ੍ਚਦਸ ਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣਾ ਅਤੀਤਾ, ਅਵਸੇਸਏਕਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣਾਯੁਕੇ ਤਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਆਰਮ੍ਮਣੇਤਿ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ਉਭਯਞ੍ਚੇਤਂ ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇ ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰੇ ਚ ਆਪਾਥਗਤਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਨ ਖੋ ਪਨੇਵਂ ਸਕ੍ਕਾ ਵਿਞ੍ਞਾਤੁਂ ਏਕਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣਾਤੀਤਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਵਿਭਙ੍ਗਟ੍ਠਕਥਾਯਂ (ਵਿਭ. ਅਟ੍ਠ. ੨੨੭) ਤਥਾ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਨ ਹਿ ਸਕ੍ਕਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਪਞ੍ਚਦਸਾਤਿ ਅਤਿਰੇਕਪਞ੍ਚਦਸ ਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣਾ ਅਤੀਤਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ‘‘ਤਸ੍ਮਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਯਤ੍ਥ ਖਣੇਕਦੇਸਂ ਅਗ੍ਗਹਿਤਨ੍ਤਿ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਂ, ਤਮੇਵ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਏਵਂ ਤਾਵ ਨ ਰੂਪਂ ਸਤ੍ਤਰਸਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣਾਯੁਕਂ, ਨਾਪਿ ਤਤਿਯਭਾਗਾਧਿਕਸੋਲ਼ਸਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣਾਯੁਕਂ, ਅਥ ਖੋ ਸੋਲ਼ਸਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣਾਯੁਕਮੇਵਾਤਿ ਦਸ੍ਸਿਤਂ ਹੋਤਿ.

ਕਸ੍ਮਾ ਪਨੇਤ੍ਥ ਰੂਪਮੇਵ ਸਮਾਨੇਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚਸਙ੍ਖਤਾਦਿਭਾਵੇ ਚਿਰਾਯੁਕਂ ਜਾਤਨ੍ਤਿ? ਦਨ੍ਧਪਰਿਵਤ੍ਤਿਭਾਵਤੋ. ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਾ ਹਿ ਸਾਰਮ੍ਮਣਾ ਚਿਤ੍ਤਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾ, ਤੇ ਯਥਾਬਲਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਆਰਮ੍ਮਣਵਿਭਾਵਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ ਤਦਤ੍ਥਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿਸਮਨਨ੍ਤਰਮੇਵ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨਤੋ ਲਹੁਪਰਿਵਤ੍ਤਿਨੋ. ਤੇਨਾਹ ਭਗਵਾ, ‘‘ਨਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਞ੍ਞਂ ਏਕਧਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਾਮਿ ਏਵਂ ਲਹੁਪਰਿਵਤ੍ਤਂ, ਯਦਿਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੧.੪੮). ਰੂਪਧਮ੍ਮਾ ਪਨ ਅਨਾਰਮ੍ਮਣਾ, ਤੇ ਆਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮੇਹਿ ਵਿਭਾਵੇਤਬ੍ਬਾ. ਸਾ ਚ ਨੇਸਂ ਵੋਹਾਰਾਨੁਗੁਣਾ ਵਿਭਾਵੇਤਬ੍ਬਤਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਦਨ੍ਧਪਰਿਵਤ੍ਤਿਤਾਯ, ਤੇਸਞ੍ਚ ਲਹੁਪਰਿਵਤ੍ਤਿਤਾਯ ਸੋਲ਼ਸਹਿ ਸਤ੍ਤਰਸਹਿ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣੇਹਿ ਨਿਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਰੂਪਮੇਵੇਤ੍ਥ ਚਿਰਾਯੁਕਂ ਜਾਤਂ. ਕਿਞ੍ਚ – ਲਹੁਵਿਞ੍ਞਾਣਵਿਸਯਸਨ੍ਤਤਿਮਤ੍ਤਾਧੀਨਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯ ਤਿਣ੍ਣਂ ਖਨ੍ਧਾਨਂ, ਆਰਮ੍ਮਣੂਪਲਦ੍ਧਿਮਤ੍ਤਭਾਵਤੋ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਚ ਲਹੁਪਰਿਵਤ੍ਤਿਤਾ, ਦਨ੍ਧਮਹਾਭੂਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯਤਾਯ ਪਨ ਰੂਪਸ੍ਸ ਦਨ੍ਧਪਰਿਵਤ੍ਤਿਤਾ. ਨਾਨਾਧਾਤੂਸੁ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸੇਵ ਯਥਾਭੂਤਞਾਣਂ, ਤੇਨ ਚ ਰੂਪਮੇਵ ਪੁਰੇਜਾਤਪਚ੍ਚਯੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਪਚ੍ਛਾਜਾਤਪਚ੍ਚਯੋ ਚ ਤਸ੍ਸੇਵਾਤਿ ਨ ਏਤ੍ਥ ਅਨਿਚ੍ਚਸਙ੍ਖਤਾਦਿਭਾਵਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਰੂਪਾਰੂਪਂ ਸਮਾਨਾਯੁਕਂ ਪਰਿਕਪ੍ਪੇਤਬ੍ਬਂ. ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਰੂਪਮੇਵ ਚਿਰਾਯੁਕਨ੍ਤਿ ਨਿਟ੍ਠਮੇਤ੍ਥ ਗਨ੍ਤਬ੍ਬਂ.

ਯਥਾ ਚ ਰੂਪਸ੍ਸ ਸਤ੍ਤਰਸਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣਾਯੁਕਤਾ, ਤਤਿਯਭਾਗਾਧਿਕਸੋਲ਼ਸਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣਾਯੁਕਤਾ ਵਾ ਨ ਹੋਤਿ, ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਯ੍ਵਾਯਂ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਠਿਤਿਕ੍ਖਣੇ ਰੂਪੁਪ੍ਪਾਦੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਤਤ੍ਥ ਠਿਤਿਕ੍ਖਣਮੇਵ ਤਾਵ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨਨੁਜਾਨਨ੍ਤੋ ‘‘ਯੋ ਚੇਤ੍ਥ…ਪੇ… ਵਿਚਾਰੇਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਯਮਕੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਵਾਰਾਦਿਪਾਲ਼ਿਂ ਆਹਰਨ੍ਤੋ ‘‘ਚਿਤ੍ਤਯਮਕੇ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨੇਤਿ ਉਭਯਮ੍ਪਿ ਯਮਕਪਦਂ ਅਹਾਪੇਤ੍ਵਾ ਕਤਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨੇ. ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣੇ ਅਨਾਗਤਞ੍ਚਾਤਿ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣੇ ਚ ਚਿਤ੍ਤਂ, ਅਨਾਗਤਞ੍ਚ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਨਿਰੁਦ੍ਧਂ, ਨਿਰੁਜ੍ਝਮਾਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਠਿਤਿਕ੍ਖਣਾਭਾਵਂ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਦੀਪੇਤੀਤਿ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਵਾਰਾਦੀਸੁ ‘‘ਠਿਤਿਕ੍ਖਣੇ’’ਤਿ ਅਵਚਨਂ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਠਿਤਿਕ੍ਖਣਂ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਦੀਪੇਤਿ ਬੋਧੇਤਿ. ਨ ਹਿ ਯਥਾਧਮ੍ਮਸਾਸਨੇ ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ ਲਬ੍ਭਮਾਨਸ੍ਸ ਅਵਚਨੇ ਕਾਰਣਂ ਦਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਨ ਕੇਵਲਮਭਿਧਮ੍ਮੇ ਅਵਚਨਮੇਵ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਠਿਤਿਕ੍ਖਣਾਭਾਵਜੋਤਕਂ, ਅਪਿਚ ਖੋ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਪਾਲ਼ਿਪੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਸੁਤ੍ਤੇਸੁਪੀ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਅਞ੍ਞਥਤ੍ਤਂ ਨਾਮ ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਵਿਸੇਸੋ. ਖਣਦ੍ਵਯਸਮਙ੍ਗਿਂ ਠਿਤਨ੍ਤਿ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਠਿਤਭਾਵਮਾਹ. ਅਞ੍ਞਥਤ੍ਤਂ ਪਨ ਸਨ੍ਤਾਨੇਯੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਏਤ੍ਥ ਚ ਕੇਚਿ ‘‘ਯਥਾਭੂਤੋ ਧਮ੍ਮੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਕਿਂ ਤਥਾਭੂਤੋਵ ਭਿਜ੍ਜਤਿ, ਉਦਾਹੁ ਅਞ੍ਞਥਾਭੂਤੋ? ਯਦਿ ਤਥਾਭੂਤੋਵ ਭਿਜ੍ਜਤਿ, ਨ ਜਰਤਾਯ ਸਮ੍ਭਵੋ. ਅਥ ਅਞ੍ਞਥਾਭੂਤੋ, ਅਞ੍ਞੋ ਏਵ ਸੋਤਿ ਸਬ੍ਬਥਾਪਿ ਠਿਤਿਕ੍ਖਣਸ੍ਸ ਅਭਾਵੋਯੇਵਾ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਏਕਧਮ੍ਮਾਧਾਰਭਾਵੇਪਿ ਉਪ੍ਪਾਦਨਿਰੋਧਾਨਂ ਅਞ੍ਞੋਵ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣੋ, ਅਞ੍ਞੋ ਨਿਰੋਧਕ੍ਖਣੋ. ਉਪ੍ਪਾਦਾਵਤ੍ਥਞ੍ਹਿ ਉਪਾਦਾਯ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣੋ, ਨਿਰੋਧਾਵਤ੍ਥਂ ਉਪਾਦਾਯ ਨਿਰੋਧਕ੍ਖਣੋ. ਉਪ੍ਪਾਦਾਵਤ੍ਥਾਯ ਚ ਭਿਨ੍ਨਾ ਨਿਰੋਧਾਵਤ੍ਥਾਤਿ ਏਕਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਸਭਾਵਧਮ੍ਮੇ ਯਥਾ ਇਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਾ, ਅਞ੍ਞਥਾ ਅਞ੍ਞੋਵ ਧਮ੍ਮੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਅਞ੍ਞੋ ਧਮ੍ਮੋ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤੀਤਿ ਆਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ, ਏਵਂ ਨਿਰੋਧਾਵਤ੍ਥਾਯ ਵਿਯ ਨਿਰੋਧਾਭਿਮੁਖਾਵਤ੍ਥਾਯਪਿ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ. ਸਾ ਠਿਤਿ, ਜਰਤਾ ਚਾਤਿ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਮੇਤਂ. ਯਦਿ ਏਵਂ ਕਸ੍ਮਾ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਠਿਤਿਕ੍ਖਣੋ ਨ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ? ਵਿਨੇਯ੍ਯਜ੍ਝਾਸਯਾਨੁਰੋਧੇਨ ਨਯਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਪਾਲ਼ਿ ਗਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਅਭਿਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਪਿ ਹਿ ਕਦਾਚਿ ਵਿਨੇਯ੍ਯਜ੍ਝਾਸਯਾਨੁਰੋਧੇਨ ਪਵਤ੍ਤਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਰੂਪਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦੋ ‘‘ਉਪਚਯੋ, ਸਨ੍ਤਤੀ’’ਤਿ ਭਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਦੇਸਿਤੋ. ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਦੁਕਾਦਿਦੇਸਨਾ ਚੇਤ੍ਥ ਨਿਦਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਾ.

‘‘ਯਸ੍ਸ ਵਾ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ ਪੁਚ੍ਛਾਵਚਨਂ. ਤਸ੍ਸ ‘‘ਨੋ’’ਤਿ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਂ. ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਂ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤੀਤਿ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਸ੍ਸ ਨਿਰੋਧਕ੍ਖਣੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ – ਯਦਿ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਭਙ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਰੂਪਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ, ਤਂ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਨੋ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕਾ, ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਚੇਤਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ ‘‘ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਨਿਰੋਧਕ੍ਖਣੇ ਰੂਪੁਪ੍ਪਾਦੋ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿ. ਤਯਿਦਮਕਾਰਣਂ. ਅਰੂਪਲੋਕਞ੍ਹਿ ਸਨ੍ਧਾਯ, ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਰੂਪਂ ਵਾ ‘‘ਨੋ’’ਤਿ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਨ੍ਤਿ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਯਮਕਦੇਸਨਾਯ ਪਕਤਿ, ਯਦਿਦਂ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਯੋਜਨਾ. ਏਤੇਨ ‘‘ਨ ਚ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਰੂਪਮੇਵਾ’’ਤਿਆਦਿਵਚਨਂ ਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਅਥ ਵਾ ਪਚ੍ਚਾਸਤ੍ਤਿਞਾਯੇਨ ਯਂ ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਂ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ, ਤੇਨ ਯਂ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਬ੍ਬਂ ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕਤਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧਰੂਪਸਙ੍ਖਾਤਂ, ਤਸ੍ਸ ਤਦਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ‘‘ਨੋ’’ਤਿ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਂ, ਨ ਸਬ੍ਬਸ੍ਸ.

ਸਹੁਪ੍ਪਾਦੇਕਨਿਰੋਧਵਚਨਤੋਤਿ ‘‘ਯਸ੍ਸ ਕਾਯਸਙ੍ਖਾਰੋ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਰੋ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤੀਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ’’ਤਿ (ਯਮ. ੨.ਸਙ੍ਖਾਰਯਮਕ.੭੯) ਏਵਂ ਸਹੁਪ੍ਪਾਦਸਹਨਿਰੋਧਵਚਨਤੋ. ਤੇਨ ਵਚਨੇਨਾਤਿ ‘‘ਯਸ੍ਸ ਕਾਯਸਙ੍ਖਾਰੋ’’ਤਿਆਦਿਵਚਨੇਨ. ਅਞ੍ਞਰੂਪਾਨਨ੍ਤਿ ਕਮ੍ਮਉਤੁਆਹਾਰਜਰੂਪਾਨਂ. ਸਹੁਪ੍ਪਾਦਸਹਨਿਰੋਧਾਦਿਕਾਨਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਯਂ ਯੋਜਨਾ – ਅਪ੍ਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਸਹੁਪ੍ਪਾਦਸਹਨਿਰੋਧਅਨਨੁਞ੍ਞਾਤਨਾਨੁਪ੍ਪਾਦਨਾਨਾਨਿਰੋਧਅਨਿਵਾਰਿਤਅਬ੍ਯਾਕਤਭਾਵਾਨਂ ਕਮ੍ਮਜਾਦੀਨਨ੍ਤਿ. ਏਤੇਨਾਤਿ ‘‘ਯਸ੍ਸ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦਿਕੇਨ (ਯਮ. ੩.ਧਮ੍ਮਯਮਕ.੧੬੩) ਪਾਠੇਨ, ‘‘ਨ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਰੂਪਮੇਵਾ’’ਤਿ ਯੁਤ੍ਤਿਵਚਨੇਨ ਚ. ਯਮਕਪਾਲ਼ਿਅਨੁਸ੍ਸਰਣੇਤਿ ਯਥਾਦਸ੍ਸਿਤਚਿਤ੍ਤਯਮਕਪਾਲ਼ਿਯਾ ਯਥਾਰੁਤਵਸੇਨੇਵ ਅਨੁਸ੍ਸਰਣੇ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇ. ਭਿਜ੍ਜਮਾਨਤਾਤਿ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਭਿਜ੍ਜਮਾਨਤਾ ਨਾਮ ਨਿਰੁਜ੍ਝਮਾਨਤਾ ਠਿਤਿਯਾ ਅਭਾਵਤੋ. ਸਹਾਯਭਾਵਂ ਨਾਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਨਿਸ੍ਸਯਤ੍ਥਿਭਾਵਾਦਿਨਾ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਾਭਾਵਤੋ. ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣੇ ਏਵ ਹਿ ਅਨਨ੍ਤਰਾਦਿਪਚ੍ਚਯਲਾਭੇਨ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਬਲਵਤਾ. ਏਵਞ੍ਚ ਸਤੀਤਿ ਏਵਞ੍ਚ ਉਤੁਨਾਪਿ ਭਵਙ੍ਗਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣੇਯੇਵ ਰੂਪਸਮੁਟ੍ਠਾਪਨੇ ਸਤਿ. ਤਂਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣੇਤਿ ਤਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਖਣੇ, ਖਣਦ੍ਵਯੇਪੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨੇਵਾਤਿ ਅਤਿਲਹੁਪਰਿਵਤ੍ਤਿਭਾਵੇਨੇਵ. ਅਥ ਵਾ ਤੇਨੇਵਾਤਿ ਦਨ੍ਧਪਰਿਵਤ੍ਤਿਕਤਾਯ ਰੂਪਸ੍ਸ ਸਕਲਂ ਏਕਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਭਾਵੇਨੇਵ. ਤਨ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ. ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਚਿਤ੍ਤਂ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾਨਂ ਵਿਯ ਸਹਜਾਤਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਮ੍ਪਿ ਸਹਜਾਤਾਦਿਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਤੋ ਉਦ੍ਧ’’ਨ੍ਤਿ. ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਹਜਾਤਾਦਿਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿਯੇਵਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਅਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਦਨਨ੍ਤਰਨ੍ਤਿ ਯੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਸਹੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ, ਤਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਂ. ਤਨ੍ਤਿ ਰੂਪਂ. ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਸਹੁਪ੍ਪਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤਾਨਨ੍ਤਰਂ ਚਿਤ੍ਤਂ. ਯਦਿ ਏਵਨ੍ਤਿ ਯਦਿ ਸਕਲਂ ਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣਂ ਰੂਪਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਮੇਵ ਹੋਤਿ, ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣੇ ਏਵ ਰੂਪਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਾਰਮ੍ਭੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਨ, ਚਿਤ੍ਤਨਿਰੋਧਕ੍ਖਣੇ ਰੂਪੁਪ੍ਪਾਦਾਰਮ੍ਭਾਭਾਵਤੋ’’ਤਿ. ਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣੇਤਿ ਅਤ੍ਤਨਾ ਸਹੁਪ੍ਪਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਖਣੇ. ਤਨ੍ਤਿ ਰੂਪਂ. ਰੂਪਸਮੁਟ੍ਠਾਪਨਪੁਰੇਜਾਤਪਚ੍ਚਯਕਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਰੂਪਸਮੁਟ੍ਠਾਪਨਕਿਚ੍ਚਞ੍ਚ ਪੁਰੇਜਾਤਪਚ੍ਚਯਕਿਚ੍ਚਞ੍ਚ. ਠਿਤਿਪ੍ਪਤ੍ਤਿਵਿਸੇਸਾਲਾਭਨ੍ਤਿ ਠਿਤਿਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਲਦ੍ਧਬ੍ਬੋ ਯੋ ਵਿਸੇਸੋ, ਤਸ੍ਸ ਅਲਾਭਂ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ‘‘ਯੇਨ ਸਹੁਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਂਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣੇ ਰੂਪਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਮੇਵਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਯਂ ਯਸ੍ਸ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਭਾਵੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਦੂਰੇ ਠਿਤਮ੍ਪਿ ਤੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੀਯਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਤਤੋ ਪਰਂ…ਪੇ… ਏਤੇਨ ਸਹ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ’’ਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਤਤੋ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਤਂਸਦ੍ਦੇਨ ਚੁਤਿਂ ਪਚ੍ਚਾਮਸਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਚੁਤਿਤੋ ਪਰਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿ.

ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਕਤ੍ਵਾਤਿ ਯਦਿਪਿ ਯਥਾ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਥਾ ਏਕੁਪ੍ਪਾਦੇਕਨਿਰੋਧਤਾ ਰੂਪਾਨਂ ਅਰੂਪੇਹਿ, ਅਰੂਪਾਨਞ੍ਚ ਰੂਪੇਹਿ ਨਤ੍ਥਿ. ਯਥਾ ਚ ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਥਾ ਅਤ੍ਥੇਵਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.

ਚਤੁਤ੍ਥਸ੍ਸ ਪਕਾਰਸ੍ਸ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਤ੍ਤਾ ‘‘ਤਯੋ ਪਕਾਰੇ ਆਹਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

‘‘ਤੇਸਂਯੇਵ ਰੂਪਾਨਂ ਕਾਯਵਿਕਾਰੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਰਿਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨਾਨਂ ਵਿਕਾਰਾਦਿਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਸਬ੍ਬਂ ਪਰਿਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨਂ ਸਙ੍ਖਤਮੇਵਾ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤੇਨ ਪਰਿਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨਤਾਪਰਿਯਾਯੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ. ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤਾਪਰਨ੍ਤਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨੋਤਿ ਪਾਤੁਭਾਵਵਿਦ੍ਧਂਸਭਾਵਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨੋ, ਉਦਯਬ੍ਬਯਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨੋ ਵਾ. ‘‘ਅਯਂ ਦਤ੍ਤੋ ਨਾਮ ਹੋਤੂ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਾਮਕਰਣਂ ਨਾਮਗ੍ਗਹਣਂ. ਸਮਾਪਜ੍ਜਨਂ ਨਿਰੋਧਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਨਾਮਕਾਯਸ੍ਸ ਨਿਰੋਧਮੇਵ. ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਸਤ੍ਤਕਸਿਣਾਦਿਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਪਞ੍ਞਾਪਨਂ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਨਿਪ੍ਫਾਦਿਯਮਾਨੋਤਿ ਸਾਧਿਯਮਾਨੋ.

ਪਕਿਣ੍ਣਕਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਕਮਾਦਿਵਿਨਿਚ੍ਛਯਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕ੍ਕਮਾਦੀਸੁ ਦੇਸਨਾਕ੍ਕਮੋਪਿ ਲਬ੍ਭਤੇਵਾਤਿ ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾਤਿਆਦਿਕੋ ਦੇਸਨਾਕ੍ਕਮੋਵਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਨੁਪੁਬ੍ਬੁਕ੍ਕਂਸਤੋਤਿ ਦਾਨਸੀਲਕਾਮਾਦੀਨਵਾਦਿਦਸ੍ਸਨਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਕਥਾਨਂ ਅਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਭਾਵਤੋ ਕਥਾਨਂ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬੁਕ੍ਕਂਸਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤੇਨ ਉਕ੍ਕਂਸਕ੍ਕਮੋ ਨਾਮਾਯਂ ਵਿਸੁਂ ਕਮੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤਥਾਪਿ ਦਾਨਾਦੀਨਂ ਦੇਸਨਾਕ੍ਕਮਾਵਰੋਧਨੇ ਕਾਰਣਮਾਹ ‘‘ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਆਦਿਵਵਤ੍ਥਾਨਾਭਾਵਤੋ’’ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਪਹਾਨਪਟਿਪਤ੍ਤਿਭੂਮਿਕ੍ਕਮੇ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ‘‘ਚਕ੍ਖੁਆਦੀਨਮ੍ਪਿ ਵਿਸਯਭੂਤ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਞ੍ਚਰੂਪਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗੋਚਰਤਾ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਏਕਦੇਸੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਏਕਦੇਸੇਨਾਤਿ ਬਾਹਿਰੋਲ਼ਾਰਿਕਾਯਤਨੇਹਿ. ਏਤ੍ਥਾਤਿ ‘‘ਯਂ ਵੇਦਯਤਿ, ਤਂ ਸਞ੍ਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਪਦੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ.

ਤਂਸਭਾਵਤਾਨਿਵਤ੍ਤਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਅਨਾਸਵਧਮ੍ਮਸਭਾਵਤਾਨਿਵਤ੍ਤਨਤ੍ਥਂ. ਅਨਾਸਵਾ ਖਨ੍ਧੇਸ੍ਵੇਵ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਸਾਸਵਾਨਮ੍ਪਿ ਖਨ੍ਧੇਸੁ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਨਨੁ ਚ ਅਨਾਸਵਧਮ੍ਮੋ ਖਨ੍ਧੇਸੁ ਅਵੁਤ੍ਤੋਪਿ ਅਤ੍ਥੀਤਿ? ਸਚ੍ਚਂ ਅਤ੍ਥਿ, ਖਨ੍ਧਾਧਿਕਾਰੇ ਖਨ੍ਧਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾ ਏਵ ਅਨਾਸਵਾ ਗਯ੍ਹਨ੍ਤੀਤਿ ਨਾਯਂ ਦੋਸੋ.

ਯਥਾ ਫਸ੍ਸਾਦਯੋ ਵਿਸੇਸਤੋ ਤਦਨੁਗੁਣਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯ ਸਙ੍ਖਤਾਭਿਸਙ੍ਖਰਣਸਭਾਵਾਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧੇ ਸਮਵਰੁਦ੍ਧਾ, ਨ ਏਵਂ ਵੇਦਨਾਸਞ੍ਞਾਵਿਞ੍ਞਾਣਾਨੀਤਿ ਰੂਪਧਮ੍ਮਾ ਵਿਯ ਤਾਨਿ ਵਿਸੁਂ ਖਨ੍ਧਭਾਵੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ. ਏਤੇਨ ਫਸ੍ਸਾਦੀਨਂ ਵਿਸੁਂ ਖਨ੍ਧਸਦ੍ਦਵਚਨੀਯਤਾਭਾਵੋ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਫੁਸਨਾਦਯੋ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਇਤਿਆਦੀਨਞ੍ਚ ਸੁਤ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ‘‘ਰੂਪੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤਿ ਰੂਪਂ ਉਪਾਦਾਯ ਰੂਪਂ ਅਭਿਨਿਵਿਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਸਂਯੋਜਨਾਭਿਨਿਵੇਸਵਿਨਿਬਨ੍ਧਾ. ਵੇਦਨਾਯ…ਪੇ… ਸਞ੍ਞਾਯ… ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ… ਵਿਞ੍ਞਾਣੇ ਸਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਉਪਾਦਾਯ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਭਿਨਿਵਿਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਸਂਯੋਜਨਾਭਿਨਿਵੇਸਵਿਨਿਬਨ੍ਧਾ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੧੫੮), ਤਥਾ ‘‘ਅਹਂ ਰੂਪਂ, ਮਮ ਰੂਪਨ੍ਤਿ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਟ੍ਠਾਯੀ ਹੋਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੧) ਚ ਏਵਮਾਦੀਨਂ ਸੁਤ੍ਤਪਦਾਨਂ ਸਙ੍ਗਹੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਏਤੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਤਨਾ ਦਸ੍ਸਿਤਸੁਤ੍ਤੇਨ. ਵਕ੍ਖਮਾਨਸੁਤ੍ਤਵਸੇਨ ਚਾਤਿ ‘‘ਰੂਪੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤੀ’’ਤਿਆਦਿਕਸ੍ਸ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ (ਵਿਭ. ਅਟ੍ਠ. ੨੬ ਪਕਿਣ੍ਣਕਕਥਾ) ਵਕ੍ਖਮਾਨਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਸੇਨ. ‘‘ਪਰਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾਦਿਵਸੇਨ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾਰਮ੍ਮਣਾਪਿ ਦਿਟ੍ਠਿ ਖਨ੍ਧੇ ਏਵ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਪਗੇਵ ਖਨ੍ਧਾਰਮ੍ਮਣਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

ਵੇਦਨਾਕਾਰਣਾਯਾਤਿ ਵੇਦਨਾਯਾਤਨਾਯ. ਛਾਦਾਪਨਤੋਤਿ ਰੋਚਾਪਨਤੋ. ਬਾਹੁਲ੍ਲੇਨਾਤਿ ਬਹੁਲਭਾਵੇਨ. ਉਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਹਿ ਬਾਹੁਲ੍ਲਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਕਾ, ਨ ਇਤਰੇ.

ਪੁਟਂ ਕਤ੍ਵਾਤਿ ਚ ਛਤ੍ਤਸਦਿਸਂ ਪੁਟਂ ਬਨ੍ਧਂ ਕਤ੍ਵਾ. ਵਤ੍ਥੁਮ੍ਹੀਤਿ ਚਕ੍ਖਾਦਿਵਤ੍ਥੁਮ੍ਹਿ. ਵਟ੍ਟਗਤਵੇਦਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਾ ਹਿ ਇਧ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਭਾਵੇ ਠਿਤਾ. ਊਨੇਹੀਤਿ ਵਤ੍ਥੁਨਾ, ਕਿਲੇਸੇਹਿ ਚ ਊਨੇਹਿ.

ਮਾਯਾਯਾਤਿ ਇਨ੍ਦਜਾਲਾਦਿਮਾਯਾਯ ਪਯੋਗੋ ਮਾਯਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨਾਹ ‘‘ਮਾਯਾਯ ਦਸ੍ਸਿਤਂ ਰੂਪਂ ‘ਮਾਯਾ’ਤਿ ਆਹਾ’’ਤਿ. ਵਤ੍ਥੁਭਾਵਾਦਿਤੋਤਿ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਆਰਮ੍ਮਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਦਿਕੇ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਕਤ੍ਥਚੀਤਿ ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧਾਦਿਕੇ. ਕੋਚਿ ਵਿਸੇਸੋਤਿ ਅਸੁਭਾਦਿਕੋਵ.

ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਰੂਪਸ੍ਸ. ਯਸ੍ਸ ਕਾਮਰਾਗਪ੍ਪਹਾਨਮੁਖੇਨ ਸਬ੍ਬਰਾਗਪ੍ਪਹਾਨਂ ਸਮ੍ਭਵਤਿ, ਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ ‘‘ਕਾਮਰਾਗਮੁਖੇਨ ਵਾ ਸਬ੍ਬਲੋਭਪ੍ਪਹਾਨਂ ਵਦਤੀ’’ਤਿ. ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਵੇਦਨਾਯ ਛਨ੍ਦਰਾਗਂ ਪਜਹਨ੍ਤੋ ਤਸ੍ਸਾ ਸਮੁਦਯਭੂਤੇ ਫਸ੍ਸੇਪਿ ਛਨ੍ਦਰਾਗਂ ਪਜਹਤੀਤਿ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ. ਪਰਿਞ੍ਞਤ੍ਤਯਸ੍ਸ ਯੋਜਨਾ ਪਾਕਟਾ ਏਵ.

ਤਤੋਤਿ ਦੁਕ੍ਖੁਪ੍ਪਾਦਨਸੁਖਵਿਨਾਸਨਾਨਂ ਅਦਸ੍ਸਨਤੋ. ਭਿਨ੍ਦਤੀਤਿ ਵਿਨਾਸੇਤਿ. ਤਨ੍ਤਿ ਮਨੋਸਞ੍ਚੇਤਨਾਹਾਰਂ ਞਾਤਤੀਰਣਪਰਿਞ੍ਞਾਹਿ ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ ਤੀਰੇਤਿ.

ਤਂ ਪਜਹਨ੍ਤੋਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਂ ਪਜਹਨ੍ਤੋ. ਪਰਾਮਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਪਰਾਮਾਸਸਙ੍ਖਾਤਾਯ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਨਿਚ੍ਚਾਦਿਵਸੇਨ ਗਹਿਤਂ. ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਿਚ੍ਚਤੋ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਦਿਟ੍ਠੁਪਾਦਾਨਂ ਉਪਾਦਿਯਤੀਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ‘‘ਤਦੇਵਿਦਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਸਨ੍ਧਾਵਤਿ ਸਂਸਰਤਿ, ਅਨਞ੍ਞ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਸੁਤ੍ਤਪਦੇਹਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੩੯੬) ਦੀਪੇਤਬ੍ਬੋ.

ਕਮਾਦਿਵਿਨਿਚ੍ਛਯਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਭਾਜਨੀਯਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੨. ਅਭਿਧਮ੍ਮਭਾਜਨੀਯਵਣ੍ਣਨਾ

੩੪. ਤਂ ਵਤ੍ਵਾਤਿ ਤਂ ਭੂਮਿਵਸੇਨ ਜਾਨਿਤਬ੍ਬਤਂ ‘‘ਸਬ੍ਬਾਪਿ ਚਤੁਭੂਮਿਕਵੇਦਨਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਵਤ੍ਵਾ. ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਤੋ ਦਸ੍ਸਿਤਤਾਦੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਹੇਤੁਜਾਤਿਭੂਮਿਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਤ੍ਥੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਜਭੇਦਤੋ ਦਸ੍ਸਿਤਤਂ ਅਨਵਸੇਸਤੋ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ.

ਯਦਿਪਿ ਤਂ-ਸਦ੍ਦੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਾਮਞ੍ਞਤੋ ਪਟਿਨਿਦ੍ਦੇਸੋ, ਤਥਾਪਿ ਅਨਨ੍ਤਰਮੇਵ ਪਚ੍ਚਾਮਸਿਤੁਂ ਯੁਤ੍ਤੋ ਇਤਰਤ੍ਥ ਅਸਮ੍ਭਵਤੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਟ੍ਠ…ਪੇ… ਯੋਜਨਾ’’ਤਿ. ‘‘ਅਟ੍ਠਵਿਧਤ੍ਤਾਭਾਵਤੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਤਂ ਅਸਮ੍ਭਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

ਪੂਰਣਤ੍ਥਮੇਵ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਅਪੁਬ੍ਬਤਾਭਾਵਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਗਹਣਵਡ੍ਢਨਵਸੇਨਾਤਿ ਗਹਣਸ੍ਸ ਵਡ੍ਢਨਵਸੇਨ. ਗਹਣਨ੍ਤਿ ਚੇਤ੍ਥ ਕਥਨਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ, ਤਸ੍ਸ ਵਡ੍ਢਨਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਠਾਨੇ ਅਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਕਥਨਂ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਪੁਬ੍ਬੇ ਗਹਿਤਤੋ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਗਹਣਂ ਵਡ੍ਢਨ’’ਨ੍ਤਿ, ਤਤੋ ਏਵ ਚ ‘‘ਪੁਰਿਮਗਹਿਤੇ ਅਞ੍ਞੁਪਚਯਵਸੇਨਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਵਡ੍ਢਨਸਦ੍ਦੋ ਛੇਦਨਤ੍ਥੋ’’ਤਿ ਇਦਂ ਯਥਾ ਅਸਿਵਾ ‘‘ਸਿਵਾ’’ਤਿ, ਦਿਟ੍ਠਞ੍ਚ ‘‘ਅਦਿਟ੍ਠ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਏਵਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਨਯਨੀਹਰਣਨ੍ਤਿ ਨੀਯਤੀਤਿ ਨਯੋ, ਦੇਸਨਾ, ਤਸ੍ਸ ਨੀਹਰਣਂ ਪਵਤ੍ਤਨਂ. ਵਡ੍ਢਨਕਨਯੋਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਵਡ੍ਢਨਕਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤੋ ਦੇਸਨਾਨਯੋ. ਅਞ੍ਞੇ ਭੇਦਾਤਿ ਏਕਵਿਧਚਤੁਬ੍ਬਿਧਾਦਯੋ ਭੇਦਾ. ਯਦਿ ਅਵਿਸਿਟ੍ਠਾ, ਕਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਤਥਾਪੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਪਞ੍ਞਾਪ੍ਪਭੇਦਜਨਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਧਮ੍ਮਵਿਸਯਾਯ ਪਭੇਦਗਤਾਯ ਪਞ੍ਞਾਯ ਵਿਨੇਯ੍ਯਾਨਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨਤ੍ਥਂ, ਵਿਜ੍ਜਾਟ੍ਠਾਨਾਦਿਵਸੇਨ ਵਿਨੇਯ੍ਯਾਨਂ ਧਮ੍ਮਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਯ ਉਪ੍ਪਾਦਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਭਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮਵਿਭਾਗਤਾਯ ਸਮ੍ਮਸਨਵਾਰਸ੍ਸ ਵਿਸਯਭਾਵਤੋ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਏਕੇਕਸ੍ਸ ਵਾਰਸ੍ਸ ਗਹਿਤਸ੍ਸ ਨਿਯ੍ਯਾਨਮੁਖਭਾਵਤੋ’’ਤਿ. ਇਤਰੇਪਿ ਭੇਦਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਦੁਵਿਧਤਿਵਿਧਭੇਦਾਨਂ ਯਂ ਨਾਨਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ਇਤਰੇ ਭੇਦਾ ਅਨਾਨਤ੍ਤਾਪਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਕਾਰਣਤੋ ਵੁਤ੍ਤਾ. ‘‘ਨ ਕੇਵਲ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਭੇਦਾਨਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਪੇਕ੍ਖਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਤਸ੍ਮਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਤੇਸਂ ਵਿਸਿਟ੍ਠਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

ਯਥਾ ਦੁਕਮੂਲਕਾਦੀਸੁ ਭੇਦਾ ਗਣਨਾਨੁਪੁਬ੍ਬਿਯਾ ਪਵਤ੍ਤਾ ਪਭੇਦਨ੍ਤਰਾਪੇਕ੍ਖਾ, ਨ ਏਵਮੇਤੇ. ਏਤੇ ਪਨ ਸਤ੍ਤਵਿਧਾਦਿਭੇਦਾ ਪਭੇਦਨ੍ਤਰਨਿਰਪੇਕ੍ਖਾ ਕੇਵਲਂ ਬਹੁਵਿਧਭਾਵਸਾਮਞ੍ਞੇਨੇਵ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ‘‘ਅਞ੍ਞਪ੍ਪਭੇਦਨਿਰਪੇਕ੍ਖਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ. ਦੁਕਤਿਕਪਦਤ੍ਥਾਨਂ ਯਥਾਰਹਂ ਅਪੇਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਾਪੇਕ੍ਖਕਭਾਵੇਨ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਯਥਾ ਦੁਕੇ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਤਿਕਾ ਤਤ੍ਥ ਪਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾ ਨਾਮ ਜਾਤਾ, ਏਵਂ ਤਿਕਦੁਕਪਦਤ੍ਥਾਨਂ ਅਪੇਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਾਪੇਕ੍ਖਕਭਾਵੇਨ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਦੁਕੇ ਵਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤੇਸੁਪਿ ਤਿਕੇਸੁ ਤੇ ਪਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾ ਨਾਮ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਪਰਤੋ…ਪੇ… ਯੋਜਿਤਤ੍ਤਾ’’ਤਿ.

ਸਮਾਨਵੀਥਿਯਨ੍ਤਿ ਏਕਵੀਥਿਯਂ. ਚਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘਟ੍ਟਨਾਯਾਤਿ ਚਕ੍ਖੁਰੂਪਪਟਿਘਾਤੇਨ. ਸੋਤਿ ਚਕ੍ਖੁਰੂਪਪਟਿਘਾਤੋ. ਤਦੁਪ੍ਪਾਦਿਕਾਤਿ ਤਸ੍ਸ ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਿਕਾ. ਸਾਤਿ ਆਵਜ੍ਜਨਵੇਦਨਾ. ਨਨੁ ਚ ਵੇਦਨਾਪਚ੍ਚਯੋ ਫਸ੍ਸੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਨ ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਵੇਦਨਾਤਿ? ਨ, ਵੇਦਨਾਸੀਸੇਨ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਸ੍ਸ ਗਹਿਤਤ੍ਤਾਤਿ. ਤਪ੍ਪਯੋਜਨਤ੍ਤਾਤਿ ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਯੋਜਨਤ੍ਤਾ. ਪਯੋਜਯਤੀਤਿ ਪਯੋਜਨਂ, ਫਲਂ.

ਰੂਪਾਵਚਰਾਰੂਪਾਵਚਰਾਨਂ ਵਿਪਾਕਾਨਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਤੇ ਹਿ ਇਧ ਅਗ੍ਗਹਿਤਾ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਤੇਸਂ ਸਯਮੇਵ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਭੂਤਤ੍ਤਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤੋਤਿ ਭਵਙ੍ਗਤੋ. ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾਦਿਕੁਸਲਾਦੀਨਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪੁਰਿਮੇਨ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ‘‘ਸੋਤਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦਯੋ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾ, ਦੁਤਿਯੇਨ ਅਕੁਸਲਾਦਯੋ. ‘‘ਕਾਮਾਵਚਰਅਟ੍ਠਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਵਸੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਕੁਸਲਾਬ੍ਯਾਕਤਾਨਮ੍ਪਿ ਕਾਮਾਵਚਰਾਨਂਯੇਵ ਯੋਜਿਤਤ੍ਤਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਸਮਾਨਵੀਥਿਯਂ ਲਬ੍ਭਮਾਨਤਾ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਵੁਤ੍ਤਾ’’ਤਿ. ਵੇਦਨਾਪੀਤਿਸਨਿਦਸ੍ਸਨਤ੍ਤਿਕਵਜ੍ਜਾਨਂ ਏਕੂਨਵੀਸਤਿਯਾ ਤਿਕਾਨਂ ਵਸੇਨ ਏਕੂਨਵੀਸਤਿਚਤੁਵੀਸਤਿਕਾ. ਯਦਿ ਅਸਮਾਨਵੀਥਿਯਮ੍ਪਿ ਕੁਸਲਾਦੀਨਂ ਲਬ੍ਭਮਾਨਤਾ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾ, ਅਥ ਕਸ੍ਮਾ ਸਮਾਨਵੀਥਿਯਂਯੇਵ ਯੋਜਿਤਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਤੇਨੇਵਾਤਿ ਅਸਮਾਨਵੀਥਿਯਂ ਅਪ੍ਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਤ੍ਤਾਯੇਵ.

ਚਿਤ੍ਤਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋਤਿ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਚਿਤ੍ਤਸਮ੍ਬਨ੍ਧਂ ਕਤ੍ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਸੀਸੇਨ ਵੇਦਨਾਯ ਕਥਨਂ. ਤਿਕਭੂਮਿਵਸੇਨਾਤਿ ਕੁਸਲਤ੍ਤਿਕਾਦਿਤਿਕਵਸੇਨ, ਕਾਮਾਵਚਰਾਦਿਭੂਮਿਵਸੇਨ ਚ. ਦ੍ਵਾਰਤਿਕਵਸੇਨਾਤਿ ਚਕ੍ਖਾਦਿਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨ, ਕੁਸਲਤ੍ਤਿਕਾਦਿਤਿਕਵਸੇਨ ਚ. ਯਤ੍ਥ ਕਤ੍ਥਚੀਤਿ ਦੀਪੇਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਾਭਾਵਤੋ ਸਤ੍ਤਵਿਧਭੇਦਾਦੀਸੁ ਯਤ੍ਥ ਕਤ੍ਥਚਿ. ਨ ਚ ਦ੍ਵਾਰਂ ਅਨਾਮਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਤੇਨ ਸਤ੍ਤਵਿਧਭੇਦਤੋ ਤਿਂਸਵਿਧਭੇਦੇ ਵਿਸੇਸਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਯਦਿਪਿ ਉਭਯਤ੍ਥ ਭੂਮਿਯੋ ਆਗਤਾ, ਰੂਪਾਵਚਰਾਦਿਭੂਮਿਆਮਸਨੇਨ ਪਨ ਅਸਮਾਨਵੀਥਿਯਂ ਲਬ੍ਭਮਾਨਤਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਤਿਬ੍ਯਤ੍ਤਾ ਚ ਏਤ੍ਥ ਸਮਾਨਾਸਮਾਨਵੀਥੀਸੁ ਲਬ੍ਭਮਾਨਤਾ’’ਤਿ. ਸੁਖਦੀਪਨਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵਾਰਭੂਮਿਆਮਸਨਮੁਖੇਨ ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧਸ੍ਸ ਵਿਭਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਨ ਭੂਮਿਯੋ ਅਪੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਠਪਿਤਾਤਿ ਕਥੇਤਬ੍ਬਭਾਵੇਨ ਭੂਮਿਯੋ ਅਪੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਨ ਠਪਿਤਾ, ਭੂਮਿਵਿਭਾਗੇਨ ਨ ਕਥਿਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਪੇਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਰਹਿਤਾਤਿ ਦ੍ਵਾਰਭੂਮੀਨਂ ਅਗ੍ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ ਆਕਙ੍ਖਿਤਬ੍ਬਦ੍ਵਾਰਾਦਿਵਿਸੇਸਰਹਿਤਾ.

‘‘ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਕੋਟਿਯਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਤੋ ਪਰਿਯਾਯਤੋ ਚ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਕੋਟਿਦਸ੍ਸਨਮੁਖੇਨ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤਉਪਨਿਸ੍ਸਯਕੋਟਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਸਦ੍ਧਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਾਨਨ੍ਤਿ ਵੇਦਨਾਯ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਭੂਤਾਨਂ. ਦਸ੍ਸਨਨ੍ਤਿ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਦਿਸ੍ਵਾ ਵਾ ਗਹਣਂ. ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਨ੍ਤਭਾਵੇਨਾਤਿ ਲਾਮਕੂਪਨਿਸ੍ਸਯਭਾਵੇਨ. ਯਦਿ ਘਾਯਨਾਦੀਨਿ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯੋ ਭਵੇਯ੍ਯੁਂ, ਪਕਤੂਪਨਿਸ੍ਸਯਾਨੇਵ ਸਿਯੁਂ. ਪਕਤੂਪਨਿਸ੍ਸਯੋ ਚ ਨਾਨਾਵੀਥਿਯਂਯੇਵਾਤਿ ਤਦਲਾਭਵਚਨਂ ਇਧ ਨਾਨਾਵੀਥਿਜੋਤਕਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ‘‘ਘਾਨਾਦਿਦ੍ਵਾਰੇਸੂ’’ਤਿਆਦਿਨਾ. ਕਸਿਣਪਰਿਕਮ੍ਮਾਦੀਨਨ੍ਤਿ ਕਸਿਣਪਰਿਕਮ੍ਮਸਮਾਪਤ੍ਤਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨਵਿਪਸ੍ਸਨਾਵਡ੍ਢਨਾਦੀਨਂ. ਤਦਲਾਭੋਤਿ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਾਲਾਭੋ, ਸੋ ਚ ਘਾਯਨਾਦੀਹਿ ਪਰੇਸਂ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾ ਜਾਨਿਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਤ੍ਤਾ. ਅਨ੍ਤਿਮਭਵਿਕਬੋਧਿਸਤ੍ਤਾਦੀਨਂ ਸਵਨੇਨ ਵਿਨਾ ਤਂਫੁਸਨਂ ਸਿਯਾ ਮੂਲੂਪਨਿਸ੍ਸਯੋਤਿ ‘‘ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਜ੍ਝਾਸਯੋਤਿ ਵਿਵਟ੍ਟੂਪਨਿਸ੍ਸਯਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਜ੍ਝਾਸਯੋ. ਤੇਨਾਤਿ ‘‘ਏਵਂ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ ਵਚਨੇਨ. ਤਦੁਪਨਿਸ੍ਸਯਨ੍ਤਿ ਤਤੋ ਪਰਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਕਸਿਣਰੂਪਦਸ੍ਸਨਾਦੀਨਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਭੂਤਂ.

ਥਾਮਗਮਨਂ ਨਾਮ ਕਾਮਰਾਗਾਦੀਨਂਯੇਵ ਆਵੇਣਿਕੋ ਸਭਾਵੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਪ੍ਪਹੀਨਕਾਮਰਾਗਾਦਿਕਸ੍ਸ ਵਾ’’ਤਿ. ‘‘ਰਾਗੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਇਟ੍ਠਾਨਿਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣੇ ਰਾਗਪਟਿਘਾਨਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਵਿਚਾਰਣਾਵ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਨ ਨੇਸਂ ਕਿਚ੍ਚਵਿਸੇਸੋਤਿ ਕਿਚ੍ਚਵਿਸੇਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤੇ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਅਸਮਪੇਕ੍ਖਨਾਯਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਪਵਤ੍ਤਾ ਵੇਦਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਕਾਰਨ੍ਤਰੇਨਾਤਿ ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਕਿਲੇਸਾਨਂ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮਨਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਪਕਾਰਨ੍ਤਰੇਨ. ਤਥਾ ਭਾਵਨਾਵਸੇਨਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਤਥਾ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਸ੍ਸ ਚਤੁਭੂਮਿਕਵੇਦਨਾਯ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਭਾਵੋ ਏਵ ਪਕਾਰਨ੍ਤਰੇਨ ਕਥਿਤੋਤਿ ਇਮਮੇਵਤ੍ਥਂ ਆਕਡ੍ਢਤਿ. ਭਾਵਨਾਯੇਵੇਤ੍ਥ ਪਕਾਰਨ੍ਤਰਂ.

ਸਬ੍ਬਂ ਸਮ੍ਮਸਨਂ ਭਾਵਨਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ, ਨ ਨੀਵਰਣਪ੍ਪਹਾਨਪਰਿਞ੍ਞਾਵ.

ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸ੍ਸ ਚਾਤਿ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਮਹਾਭੂਤੇਸੁ ਇਤਰੀਤਰਸ੍ਸ, ਆਪੋਧਾਤੁਯਾ ਚ ਵਸੇਨ.

ਤੇਸਨ੍ਤਿ ਜਾਤਿਆਦੀਨਂ, ਕਮ੍ਮਤ੍ਥੇ ਚੇਤਂ ਸਾਮਿਵਚਨਂ. ਸਹਜਾਤਸ੍ਸ ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਸ੍ਸ ਬਲਵਪਚ੍ਚਯਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਤਸ੍ਸ ਵਾ ਦਸ੍ਸਨਸ੍ਸਾਤਿ ਤਸ੍ਸ ਵਾ ਜਾਤਿਆਦਿਕੇ ਭਯਤੋ ਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਸ੍ਸ ਕਾਮਾਵਚਰਞਾਣਸ੍ਸ.

ਤਦੇਵ ਅਤ੍ਤਨੋ ਫਲਸ੍ਸੇਵ ਫਲਭਾਵੇਨਾਤਿ ‘‘ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ’’ਤਿ ਫਸ੍ਸਸ੍ਸ ਕਾਰਣਭਾਵੇਨ ਯਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਦੇਵ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਫਲਸ੍ਸ ਫਲਭਾਵੇਨ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਫਸ੍ਸਸ੍ਸ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਜ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਫਲਭਾਵੇਨ ਵਤ੍ਤੁਂ ਨ ਯੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਲਬ੍ਭਮਾਨੋਪਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਫਸ੍ਸਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਹੇਤੁਫਲਸਙ੍ਕਰਪਰਿਹਰਣਤ੍ਥਂ ਨ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਯਦਿਪਿ ਫਸ੍ਸੋ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ, ਨ ਪਨ ਫਸ੍ਸਸ੍ਸ ਵਿਯ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਸੋ ਤਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤੀਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਜਾਦਿਤਾ ਨ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਯਸ੍ਮਾ ਵਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਅਭਿਧਮ੍ਮਭਾਜਨੀਯਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੩. ਪਞ੍ਹਪੁਚ੍ਛਕਵਣ੍ਣਨਾ

੧੫੦. ਤਂ ਤਂ ਸਮੁਦਾਯਨ੍ਤਿ ਤਂ ਤਂ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਸਙ੍ਖਾਤਧਮ੍ਮਸਮੁਦਾਯਂ, ਅਨਵਸੇਸਰੂਪਧਮ੍ਮਸਮੁਦਾਯਞ੍ਚ. ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਚੋਪਨਂ ਪਤ੍ਤੋ ਸਂਵਰੋ ਛਟ੍ਠਦ੍ਵਾਰੇ, ਇਤਰੋ ਛਸੁਪੀਤਿ ਏਵਂ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ. ਤਤੋਤਿ ਅਭਿਜ੍ਝਾਦੋਮਨਸ੍ਸਾਦਿਤੋ. ਯਥਾਯੋਗਨ੍ਤਿ ਯੋ ਸਂਵਰਿਤਬ੍ਬੋ, ਤਦਨੁਰੂਪਂ.

ਕਤ੍ਥਚੀਤਿ ਤੇ ਏਵ ਪਰਿਵਟ੍ਟੇ ਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਵਦਤਿ. ਕਤ੍ਥਚੀਤਿ ਵਾ ਤੇਸੁ ਪਰਿਵਟ੍ਟੇਸੁ ਕਿਸ੍ਮਿਞ੍ਚਿਪਿ ਪਦੇਸੇ. ਕਿਞ੍ਚਿਪਿ ਅਪ੍ਪਕਮ੍ਪਿ. ਏਕੋਵ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ, ਨ ਆਯਤਨਵਿਭਙ੍ਗਾਦੀਸੁ ਵਿਯ ਨਾਨਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.

ਪਞ੍ਹਪੁਚ੍ਛਕਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਖਨ੍ਧਵਿਭਙ੍ਗਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.