੧. ਪਣ੍ਣਤ੍ਤਿਵਾਰੋ
ਨਿਦ੍ਦੇਸਵਾਰਵਣ੍ਣਨਾ
੧੦-੨੬. ‘‘ਦੁਕ੍ਖਂ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਨ੍ਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਦੁਕ੍ਖਦੁਕ੍ਖਂ ਸਙ੍ਖਾਰਦੁਕ੍ਖਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਤੀਸੁਪਿ ਦੁਕ੍ਖਸਦ੍ਦੋ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ‘‘ਜਾਤਿਪਿ ਦੁਕ੍ਖਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਮਹਾਵ. ੧੪; ਵਿਭ. ੧੯੦) ਜਾਤਿਆਦੀਸੁ ਚ, ਸੋ ਪਨ ਦੁਕ੍ਖਦੁਕ੍ਖਤੋ ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨੋ ਅਞ੍ਞਨਿਰਪੇਕ੍ਖੋ ਨਪ੍ਪਵਤ੍ਤਤਿ. ਸੁਦ੍ਧਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਦੁਕ੍ਖਪਦਂ ਅਞ੍ਞਨਿਰਪੇਕ੍ਖਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪਣ੍ਣਤ੍ਤਿਸੋਧਨਂ ਕਰੋਤਿ, ਤੇਨ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਤੋ ਦੁਕ੍ਖਸਭਾਵਤ੍ਤਾ ਏਵ ਯਂ ਦੁਕ੍ਖਦੁਕ੍ਖਂ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਦੁਕ੍ਖਦੁਕ੍ਖੇ ਏਸ ਦੁਕ੍ਖਸਦ੍ਦੋ, ਤਞ੍ਚ ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਮੇਵਾਤਿ ‘‘ਆਮਨ੍ਤਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸੁਦ੍ਧਸਚ੍ਚਵਾਰੇ ਸਚ੍ਚਵਿਭਙ੍ਗੇ ਵੁਤ੍ਤੇਸੁ ਸਮੁਦਯੇਸੁ ਕੋਚਿ ਫਲਧਮ੍ਮੇਸੁ ਨਤ੍ਥਿ, ਨ ਚ ਫਲਧਮ੍ਮੇਸੁ ਕੋਚਿ ਨਿਰੋਧੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਮਗ੍ਗਸਦ੍ਦੋ ਚ ਫਲਫਲਙ੍ਗੇਸੁ ਮਗ੍ਗਫਲਤ੍ਤਾ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਨ ਮਗ੍ਗਕਿਚ੍ਚਸਬ੍ਭਾਵਾ. ਪਰਿਨਿਟ੍ਠਿਤਨਿਯ੍ਯਾਨਕਿਚ੍ਚਾਨਿ ਹਿ ਤਾਨਿ. ਨਿਯ੍ਯਾਨਵਾਚਕੋ ਚੇਤ੍ਥ ਮਗ੍ਗਸਦ੍ਦੋ, ਨ ਨਿਯ੍ਯਾਨਫਲਵਾਚਕੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਮੁਦਯੋ ਸਚ੍ਚਂ, ਨਿਰੋਧੋ ਸਚ੍ਚਂ, ਮਗ੍ਗੋ ਸਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਏਤੇਸੁਪਿ ‘‘ਆਮਨ੍ਤਾ’’ਇਚ੍ਚੇਵ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਂ ਕਤਂ.
ਅਥ ਵਾ ਪਦਸੋਧਨੇਨ ਪਦੇਸੁ ਸੋਧਿਤੇਸੁ ਸਚ੍ਚਵਿਸੇਸਨਭੂਤਾ ਏਵ ਦੁਕ੍ਖਾਦਿਸਦ੍ਦਾ ਇਧ ਗਹਿਤਾਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਨ੍ਤਿ. ਤੇਸਂ ਪਨ ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਸਚ੍ਚਵਿਸੇਸਨਭਾਵਂ, ਸਚ੍ਚਾਨਞ੍ਚ ਤਬ੍ਬਿਸੇਸਨਯੋਗਵਿਸੇਸਂ ਦੀਪੇਤੁਂ ਸੁਦ੍ਧਸਚ੍ਚਵਾਰੋ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਸਚ੍ਚਵਿਸੇਸਨਾਨਂ ਦੁਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਏਕਨ੍ਤਸਚ੍ਚਤ੍ਤਾ ‘‘ਦੁਕ੍ਖਂ ਸਚ੍ਚਂ…ਪੇ… ਮਗ੍ਗੋ ਸਚ੍ਚਨ੍ਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਯਥਾ ਚੇਤ੍ਥ, ਏਵਂ ਖਨ੍ਧਯਮਕਾਦੀਸੁਪਿ ਸੁਦ੍ਧਖਨ੍ਧਾਦਿਵਾਰੇਸੁ ਖਨ੍ਧਾਦਿਵਿਸੇਸਨਭੂਤਾਨਮੇਵ ਰੂਪਾਦੀਨਂ ਗਹਣਂ ਯੁਤ੍ਤਂ. ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ (ਯਮ. ਅਟ੍ਠ. ਖਨ੍ਧਯਮਕ ੩੮) ਪਨ ‘‘ਯਸ੍ਮਾ ਪਿਯਰੂਪਸਾਤਰੂਪਸਙ੍ਖਾਤਂ ਵਾ ਰੂਪਂ ਹੋਤੁ ਭੂਤੁਪਾਦਾਰੂਪਂ ਵਾ, ਸਬ੍ਬਂ ਪਞ੍ਚਸੁ ਖਨ੍ਧੇਸੁ ਸਙ੍ਗਹਂ ਗਚ੍ਛਤੇਵ, ਤਸ੍ਮਾ ਆਮਨ੍ਤਾਤਿ ਪਟਿਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ ਵਚਨੇਨ ਰੂਪਾਦਿਚਕ੍ਖਾਦਿਦੁਕ੍ਖਾਦਿਗ੍ਗਹਣੇਹਿ ਸੁਦ੍ਧਖਨ੍ਧਾਦਿਵਾਰੇਸੁਪਿ ਖਨ੍ਧਾਦਿਵਿਸੇਸਨਤੋ ਅਞ੍ਞੇਪਿ ਗਹਿਤਾਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਦੀਪਿਤੋ ਹੋਤਿ, ਤੇਨ ਤਦਨੁਰੂਪਤਾਵਸੇਨ ਇਤਰੋ ਅਤ੍ਥੋ ਵੁਤ੍ਤੋ.
ਨਿਦ੍ਦੇਸਵਾਰਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੨. ਪਵਤ੍ਤਿਵਾਰਵਣ੍ਣਨਾ
੨੭-੧੬੪. ਅਨ੍ਤਮਸੋ ਸੁਦ੍ਧਾਵਾਸਾਨਮ੍ਪੀਤਿ ਇਦਂ ਤੇਸਂ ਅਰਿਯਤ੍ਤਾ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚੇਨ ਉਪਪਜ੍ਜਨੇ ਆਸਙ੍ਕਾ ਸਿਯਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਣ੍ਹਾਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਇਦਂ ਪਞ੍ਚਵੋਕਾਰਵਸੇਨੇਵ ਗਹੇਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਏਤੇਨ ਪਨ ਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਨੇਨ ਸਬ੍ਬੇ ਉਪਪਜ੍ਜਨ੍ਤਾ ਪਵਤ੍ਤਿਯਂ ਚਤੁਵੋਕਾਰੇ ਮਗ੍ਗਫਲਤੋ ਅਞ੍ਞਚਿਤ੍ਤਾਨਂ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣਸਮਙ੍ਗਿਨੋ ਪਞ੍ਚਵੋਕਾਰੇ ਚ ਸਬ੍ਬਚਿਤ੍ਤਾਨਂ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣਸਮਙ੍ਗਿਨੋ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾਤਿ ਤੇਸ੍ਵੇਵ ਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਨੇਨ ਨਿਚ੍ਛਿਤੇਸੁ ਕੇਚਿ ‘‘ਪਵਤ੍ਤੇ ਤਣ੍ਹਾਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣੇ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੇਸੁ ਏਕਕੋਟ੍ਠਾਸਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਸਮਙ੍ਗਿਨੋ ਦਸ੍ਸੀਯਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਨੇਨ ਗਹਿਤਸ੍ਸੇਵ ਵਿਭਾਗਦਸ੍ਸਨਤੋ, ਤੇਨ ਚਤੁਵੋਕਾਰਾਨਮ੍ਪਿ ਗਹਣਂ ਉਪਪਨ੍ਨਮੇਵ. ਨ ਹਿ ਤੇਸੁ ਮਗ੍ਗਫਲੁਪ੍ਪਾਦਸਮਙ੍ਗੀਸੁ ਪਸਙ੍ਗਤਾ ਅਤ੍ਥਿ ਤਂਸਮਙ੍ਗੀਨਂ ਤੇਸਂ ਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਨੇਨ ਅਗ੍ਗਹਿਤਤ੍ਤਾਤਿ. ਇਦਂ ਇਧ ਨ ਗਹੇਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਚਤੁਵੋਕਾਰੇ ਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਚਿਤ੍ਤਂ ਇਧ ਸਚ੍ਚਾਨਂ ਉਪ੍ਪਾਦਵਚਨੇ ਨ ਗਹੇਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ.
ਏਤ੍ਥ ਚ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਉਪਪਜ੍ਜਨ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਕਮ੍ਮਜਪਵਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਠਮੁਪ੍ਪਾਦਦਸ੍ਸਨੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਅਸਞ੍ਞਸਤ੍ਤਾਪੇਤ੍ਥ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾ. ਪਵਤ੍ਤੇ ਤਣ੍ਹਾਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣੇਤਿ ਇਦਂ ਪਨ ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚੁਪ੍ਪਾਦਵੋਮਿਸ੍ਸਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚੁਪ੍ਪਾਦਸ੍ਸ ਤਂਰਹਿਤਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਣ੍ਹਾਯ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣੇਤਿ ਤਂਸਹਿਤਸ੍ਸ ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚੁਪ੍ਪਾਦਵੋਮਿਸ੍ਸਸ੍ਸ. ਤੇਸਂ ਪਨ ਅਸਞ੍ਞਸਤ੍ਤਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤਿਯਂ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਨ ਗਹਿਤੋ, ਤਥਾ ਨਿਰੋਧੋ ਚਾਤਿ. ਮਗ੍ਗਸਚ੍ਚਯਮਕੇਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਤੇਸਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਉਪਪਤ੍ਤਿਕ੍ਖਣੇ ਚ ਤਣ੍ਹਾਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕ੍ਖਣੇ ਚਾਤਿ ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਖਣਵਸੇਨ ਓਕਾਸੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਏਵਞ੍ਚ ਸਤਿ ‘‘ਯਸ੍ਸ ਯਤ੍ਥ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਤਤ੍ਥ ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ (ਯਮ. ੧.ਸਚ੍ਚਯਮਕ.੭੧) ਏਤਸ੍ਸ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨੇ ਪਚ੍ਛਿਮਕੋਟ੍ਠਾਸੇ ‘‘ਇਤਰੇਸਂ ਚਤੁਵੋਕਾਰਂ ਪਞ੍ਚਵੋਕਾਰਂ ਉਪਪਜ੍ਜਨ੍ਤਾਨਂ, ਪਵਤ੍ਤੇ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣੇ ਤੇਸਂ ਤਤ੍ਥ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਞ੍ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਞ੍ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਇਦਂ ਨ ਯੁਜ੍ਜੇਯ੍ਯ. ਨ ਹਿ ਉਪਪਤ੍ਤਿਕ੍ਖਣੇ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕ੍ਖਣੇ ਚ ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਸ੍ਸਤੀਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਉਪਪਤ੍ਤਿਕ੍ਖਣਤਣ੍ਹਾਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕ੍ਖਣਸਮਙ੍ਗੀਨਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਯਸ੍ਮਿਂ ਕਾਮਾਵਚਰਾਦਿਓਕਾਸੇ ਸਾ ਉਪਪਤ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਚ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾ, ਤਤ੍ਥ ਤੇਸਨ੍ਤਿ ਓਕਾਸਵਸੇਨੇਵੇਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ਯੁਜ੍ਜਤਿ. ਪੁਗ੍ਗਲੋਕਾਸਵਾਰੋ ਹੇਸ. ਤਤ੍ਥ ਪੁਗ੍ਗਲਵਿਸੇਸਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਉਪਪਜ੍ਜਨ੍ਤਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਓਕਾਸੋ ਪਨ ਯਤ੍ਥ ਤੇ, ਸੋ ਏਵਾਤਿ.
‘‘ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਚਵਨ੍ਤਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤੇ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਭਙ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਆਰੁਪ੍ਪੇ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਚ ਫਲਸ੍ਸ ਚ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣੇ ਤੇਸਂ ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਞ੍ਚ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਞ੍ਚ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਨ ‘‘ਪਵਤ੍ਤੇ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਭਙ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਂ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਚਿਤ੍ਤਪਟਿਬਦ੍ਧਵੁਤ੍ਤਿਤ੍ਤਾ ਚਿਤ੍ਤਜਰੂਪਮੇਵ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤਂ, ਨ ਕਮ੍ਮਜਾਦਿਰੂਪਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਨਪੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋਤਿ ਕੇਚਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ‘‘ਯਸ੍ਸ ਵਾ ਪਨ ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਂ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਪਨ ਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਨੇਨ ਗਹਿਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਨ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਪੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾਵ ਗਹਿਤੋ, ਅਥ ਖੋ ਯੋ ਕੋਚਿ ਏਵਂਪਕਾਰੋ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਤਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਂ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਚ ਨ ਚਿਤ੍ਤਾਪੇਕ੍ਖਮੇਵ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਅਥ ਖੋ ਯਂ ਕਿਞ੍ਚੀਤਿ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਭਙ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਂ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੀਤਿ. ਨ ਹਿ ਯਮਕੇ ਵਿਭਜਿਤਬ੍ਬੇ ਅਵਿਭਤ੍ਤਾ ਨਾਮ ਪੁਚ੍ਛਾ ਅਤ੍ਥੀਤਿ.
‘‘ਸੁਦ੍ਧਾਵਾਸਾਨਂ ਦੁਤਿਯੇ ਚਿਤ੍ਤੇਵਤ੍ਤਮਾਨੇ’’ਤਿ ਇਦਂ ਸਬ੍ਬਨ੍ਤਿਮੇਨ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੇਨ ਯਸ੍ਸ ਯਤ੍ਥ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਥ, ਨੋ ਚ ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਂ, ਤਂਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਦਸ੍ਸਿਤੇ ਤੇਨ ਸਮਾਨਗਤਿਕਤ੍ਤਾ ਦੁਤਿਯਾਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਤੋ ਪੁਰਿਮਸਬ੍ਬਚਿਤ੍ਤਸਮਙ੍ਗਿਨੋ ਤੇਨੇਵ ਦਸ੍ਸਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਹਿ ਤਤ੍ਥ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਥ ਨੋ ਚ ਤੇਸਂ ਤਤ੍ਥ ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਥਾਤਿ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਇਤਰੇਸਂ ਚਤੁਵੋਕਾਰਪਞ੍ਚਵੋਕਾਰਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਾ ਸੁਦ੍ਧਾਵਾਸਾ ਅਗ੍ਗਹਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਯਥਾ ‘‘ਯਸ੍ਸ ਯਤ੍ਥ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਤਤ੍ਥ ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਥਾ’’ਤਿ (ਯਮ. ੧.ਸਚ੍ਚਯਮਕ.੬੧) ਏਤਸ੍ਸ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨੇ ‘‘ਸੁਦ੍ਧਾਵਾਸਾਨਂ ਉਪਪਤ੍ਤਿਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣੇ’’ਤਿ (ਯਮ. ੧.ਸਚ੍ਚਯਮਕ.੬੧) ਏਤੇਨੇਵ ਉਪਪਤ੍ਤਿਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣਸਮਙ੍ਗਿਸਮਾਨਗਤਿਕਾ ਦੁਤਿਯਾਕੁਸਲਤੋ ਪੁਰਿਮਸਬ੍ਬਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣਸਮਙ੍ਗਿਨੋ ਦਸ੍ਸਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਨ ਤੇ ‘‘ਇਤਰੇਸ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ ਗਯ੍ਹਨ੍ਤਿ, ਏਵਮਿਧਾਪਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਨ੍ਤਿ. ‘‘ਇਤਰੇਸ’’ਨ੍ਤਿ ਵਚਨਂ ਪਞ੍ਚਵੋਕਾਰਾਨਂ ਵਿਸੇਸਨਤ੍ਥਂ, ਨ ਚਤੁਵੋਕਾਰਾਨਂ. ਨ ਹਿ ਤੇ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵੁਤ੍ਤਾ ਵਜ੍ਜੇਤਬ੍ਬਾ ਸਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਚਵੋਕਾਰਾ ਵਿਯ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਾ ਸੁਦ੍ਧਾਵਾਸਾਤਿ. ‘‘ਅਭਿਸਮੇਤਾਵੀਨਂ ਤੇਸਂ ਤਤ੍ਥ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਞ੍ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਥ ਮਗ੍ਗਸਚ੍ਚਞ੍ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਥਾ’’ਤਿ (ਯਮ. ੧.ਸਚ੍ਚਯਮਕ.੪੧) ਏਤੇਨ ਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਨੇਨ ਪੁਗ੍ਗਲੋਕਾਸਾ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ ਗਹਿਤਾਤਿ ਯਸ੍ਮਿਂ ਓਕਾਸੇ ਅਭਿਸਮੇਤਾਵਿਨੋ, ਤੇ ਏਵਂ ‘‘ਅਭਿਸਮੇਤਾਵੀਨ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ ਗਹਿਤਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਤੇਨ ਯੇ ਕਾਮਾਵਚਰੇ ਰੂਪਾਵਚਰੇ ਅਰੂਪਾਵਚਰੇ ਵਾ ਅਭਿਸਮੇਤਾਵਿਨੋ ਰੂਪਾਵਚਰਂ ਅਰੂਪਾਵਚਰਂ ਵਾ ਉਪਪਨ੍ਨਾ, ਯਾਵ ਤਤ੍ਥਾਭਿਸਮਯੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਤਾਵ ਤੇ ਏਤ੍ਥ ਨ ਗਯ੍ਹਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਪਨ ਪੁਰਿਮਕੋਟ੍ਠਾਸੇ ‘‘ਸੁਦ੍ਧਾਵਾਸਾਨਂ ਦੁਤਿਯੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਵਤ੍ਤਮਾਨੇ’’ਤਿ ਏਵਂ ਦਸ੍ਸਿਤੇਹਿ ਸੁਦ੍ਧਾਵਾਸੇ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਭਿਸਮਯੇਹਿ ਸਮਾਨਗਤਿਕਾਤਿ ਵਿਸੁਂ ਨ ਦਸ੍ਸਿਤਾ. ‘‘ਅਨਭਿਸਮੇਤਾਵੀਨ’’ਨ੍ਤਿ ਗਹਿਤਾ ਯੇ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਚ ਅਨਭਿਸਮੇਤਾਵਿਨੋ, ਤੇਸੁ ਸੁਦ੍ਧਾਵਾਸਾਨਂ ਗਹਣਕਾਲਵਿਸੇਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਸੁਦ੍ਧਾਵਾਸਾਨਂ ਦੁਤਿਯੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਵਤ੍ਤਮਾਨੇ’’ਤਿ (ਯਮ. ੧.ਸਚ੍ਚਯਮਕ.੪੨) ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ.
ਯਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਾ ਅਗ੍ਗਮਗ੍ਗਂ ਪਟਿਲਭਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਏਤੇਨ ਵੋਦਾਨਚਿਤ੍ਤਸਮਙ੍ਗਿਨਾ ਸਮਾਨਗਤਿਕਾ ਤਤੋ ਪੁਰਿਮਤਰਚਿਤ੍ਤਸਮਙ੍ਗਿਨੋਪਿ ਯਾਵ ਸਬ੍ਬਨ੍ਤਿਮਤਣ੍ਹਾਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤਸਮਙ੍ਗੀ, ਤਾਵ ਦਸ੍ਸਿਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਏਸ ਨਯੋ ਅਞ੍ਞੇਸੁ ਏਵਰੂਪੇਸੂਤਿ.
ਪਵਤ੍ਤੇ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਭਙ੍ਗਕ੍ਖਣੇਤਿ ਆਗਤਟ੍ਠਾਨੇ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸਪਿ ਭਙ੍ਗਕ੍ਖਣਗ੍ਗਹਣਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ, ਤਥਾ ‘‘ਪਵਤ੍ਤੇ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣੇ’’ਤਿ ਆਗਤਟ੍ਠਾਨੇ ਚ ਚੁਤਿਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸਪਿ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣਸ੍ਸਾਤਿ. ‘‘ਯਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਂ ਨ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਂ ਨ ਨਿਰੁਜ੍ਝਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ (ਯਮ. ੧.ਸਚ੍ਚਯਮਕ.੧੧੬) ਏਤਸ੍ਸ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨੇ ਦ੍ਵੀਸੁਪਿ ਕੋਟ੍ਠਾਸੇਸੁ ‘‘ਅਰੂਪੇ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਚ ਫਲਸ੍ਸ ਚ ਭਙ੍ਗਕ੍ਖਣੇ’’ਇਚ੍ਚੇਵ (ਯਮ. ੧.ਸਚ੍ਚਯਮਕ.੧੧੬) ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਵਿਸੇਸਿਤਂ. ਕਸ੍ਮਾ? ਏਕਸ੍ਸਪਿ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਚ ਫਲਸ੍ਸ ਚ ਭਙ੍ਗਕ੍ਖਣਸਮਙ੍ਗਿਨੋ ਉਭਯਕੋਟ੍ਠਾਸਭਜਨਤੋ. ਯਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਂ ਨ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤੀਤਿ ਏਤੇਨ ਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਨੇਨ ਗਹਿਤੇਸੁ ਹਿ ਅਰੁਪੇ ਮਗ੍ਗਫਲਭਙ੍ਗਕ੍ਖਣਸਮਙ੍ਗੀਸੁ ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਤਿਣ੍ਣਂ ਫਲਾਨਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਞ੍ਚ ਮਗ੍ਗਾਨਂ ਭਙ੍ਗਕ੍ਖਣਸਮਙ੍ਗੀਨਂ ਨਿਰਨ੍ਤਰਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦੇਤ੍ਵਾ ਅਨ੍ਤਰਨ੍ਤਰਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਨਿਕਨ੍ਤਿਂ ਭਵਨਿਕਨ੍ਤਿਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤ੍ਵਾ ਯੇ ਉਪਰਿਮਗ੍ਗੇ ਉਪ੍ਪਾਦੇਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਂ ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਂ ਨਿਰੁਜ੍ਝਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਤੇਸਂਯੇਵ ਪਨ ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਅਨ੍ਤਰਾ ਤਣ੍ਹਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦੇਤ੍ਵਾ ਉਪਰਿਮਗ੍ਗਉਪ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤਾਨਂ ਮਗ੍ਗਫਲਭਙ੍ਗਕ੍ਖਣਸਮਙ੍ਗੀਨਂ ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਂ ਨ ਨਿਰੁਜ੍ਝਿਸ੍ਸਤੀਤਿ. ਸਾਮਞ੍ਞਵਚਨੇਨਪਿ ਚ ਪੁਰਿਮਕੋਟ੍ਠਾਸੇ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੇਨ ਪਚ੍ਛਿਮਕੋਟ੍ਠਾਸੇ ਵਕ੍ਖਮਾਨੇ ਵਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾਵ ਗਹਣਂ ਹੋਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸਿਤੋਯਂ ਨਯੋਤਿ.
ਪਵਤ੍ਤਿਵਾਰਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੩. ਪਰਿਞ੍ਞਾਵਾਰਵਣ੍ਣਨਾ
੧੬੫-੧੭੦. ਪਰਿਞ੍ਞਾਵਾਰੇ …ਪੇ… ਤਿਸ੍ਸੋਪੇਤ੍ਥ ਪਰਿਞ੍ਞਾ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥੇਵ ਵਿਸੇਸਨਂ ਖਨ੍ਧਯਮਕਾਦੀਸੁ ਸਬ੍ਬਖਨ੍ਧਾਦੀਨਂ ਵਿਯ ਸਬ੍ਬਸਚ੍ਚਾਨਂ ਅਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਤਾਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਸਚ੍ਛਿਕਰਣਭਾਵਨਾਵਸੇਨ ਇਮਸ੍ਸ ਵਾਰਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਞ੍ਚ. ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਪਰਿਞ੍ਞਤ੍ਥਂ ਸਮੁਦਯਸ੍ਸ ਚ ਪਹਾਨਤ੍ਥਂ ਭਗਵਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਵੁਸ੍ਸਤੀਤਿ ਪਰਿਞ੍ਞਾਪਹਾਨਂ ਸਚ੍ਚੇਸੁ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਦੁਕ੍ਖੇ ਤੀਰਣਪਰਿਞ੍ਞਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਨ ਪਹਾਨਪਰਿਞ੍ਞਾ. ਸਮੁਦਯੇ ਚ ਪਹਾਨਪਰਿਞ੍ਞਾ, ਨ ਤੀਰਣਪਰਿਞ੍ਞਾ. ਞਾਤਪਰਿਞ੍ਞਾ ਪਨ ਸਾਧਾਰਣਾਤਿ ਉਭਯਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਮਗ੍ਗਞਾਣਞ੍ਹਿ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯਾਨਿ ਵਿਭਾਵੇਤੀਤਿ ਞਾਤਪਰਿਞ੍ਞਾ ਚ ਹੋਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਤੀਰਣਕਿਚ੍ਚਾਨਂ ਨਿਪ੍ਫਾਦਨਤੋ ਤੀਰਣਪਰਿਞ੍ਞਾ ਚ, ਸਮੁਦਯਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਕਰਣਤੋਵ ਪਹਾਨਪਰਿਞ੍ਞਾ ਚਾਤਿ ਤਿਸ੍ਸੋਪਿ ਪਰਿਞ੍ਞਾ ਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਏਵ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾਤਿ.
ਪਰਿਞ੍ਞਾਵਾਰਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਸਚ੍ਚਯਮਕਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੬. ਸਙ੍ਖਾਰਯਮਕਂ
੧. ਪਣ੍ਣਤ੍ਤਿਵਾਰਵਣ੍ਣਨਾ
੧. ਖਨ੍ਧਾਦਯੋ ਵਿਯ ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਵਿਭਤ੍ਤਾ ਕਾਯਸਙ੍ਖਾਰਾਦਯੋਤਿ ਤੇਸਂ ਅਵਿਞ੍ਞਾਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਅਸ੍ਸਾਸਪਸ੍ਸਾਸਾ ਕਾਯਸਙ੍ਖਾਰੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਸਂ. ਨਿ. ੪.੩੪੮) ਤਯੋ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਵਿਭਜਤਿ. ਕਾਯਸ੍ਸ ਸਙ੍ਖਾਰੋਤਿ ਪਠਮੇ ਅਤ੍ਥੇ ਸਾਮਿਅਤ੍ਥੇ ਏਵ ਸਾਮਿਵਚਨਂ, ਦੁਤਿਯੇ ਅਤ੍ਥੇ ਕਤ੍ਤੁਅਤ੍ਥੇ. ਵਚਿਯਾ ਸਙ੍ਖਾਰੋਤਿ ਕਮ੍ਮਤ੍ਥੇ ਸਾਮਿਵਚਨਂ. ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਙ੍ਖਾਰੋਤਿ ਚ ਕਤ੍ਤੁਅਤ੍ਥੇਯੇਵ. ਸੋ ਪਨ ਕਰਣਵਚਨਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਕਰਣਤ੍ਥੇ ਸਾਮਿਵਚਨਂ ਕਤ੍ਵਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.
੨-੭. ਸੁਦ੍ਧਿਕਏਕੇਕਪਦਵਸੇਨ ਅਤ੍ਥਾਭਾਵਤੋਤਿ ਪਦਸੋਧਨਤਂਮੂਲਕਚਕ੍ਕਵਾਰੇਹਿ ਯੋਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ ਦ੍ਵੀਹਿ ਪਦੇਹਿ ਲਬ੍ਭਮਾਨੋ ਏਕੋ ਅਸ੍ਸਾਸਪਸ੍ਸਾਸਾਦਿਕੋ, ਤਸ੍ਸ ਸੁਦ੍ਧਿਕੇਹਿ ਕਾਯਾਦਿਪਦੇਹਿ ਸੁਦ੍ਧਿਕੇਨ ਚ ਸਙ੍ਖਾਰਪਦੇਨ ਅਵਚਨੀਯਤ੍ਤਾ ਯਥਾ ਰੂਪਪਦਸ੍ਸ ਖਨ੍ਧੇਕਦੇਸੋ ਖਨ੍ਧਪਦਸ੍ਸ ਖਨ੍ਧਸਮੁਦਾਯੋ ਪਦਸੋਧਨੇ ਦਸ੍ਸਿਤੋ ਯਥਾਧਿਪ੍ਪੇਤੋ ਅਤ੍ਥੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਏਵਂ ਏਕੇਕਪਦਸ੍ਸ ਯਥਾਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਥਾਭਾਵਤੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਕਾਯੋ ਕਾਯਸਙ੍ਖਾਰੋਤਿਆਦਿ ਪਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾਤਿ ਯਦਿ ਵਿਸੁਂ ਅਦੀਪੇਤ੍ਵਾ ਸਮੁਦਿਤੋ ਕਾਯਸਙ੍ਖਾਰਸਦ੍ਦੋ ਏਕਤ੍ਥ ਦੀਪੇਤਿ, ਕਾਯਸਙ੍ਖਾਰਸਦ੍ਦੋ ਕਾਯਸਙ੍ਖਾਰਤ੍ਥੇ ਵਤ੍ਤਮਾਨੋ ਖਨ੍ਧਸਦ੍ਦੋ ਵਿਯ ਰੂਪਸਦ੍ਦੇਨ ਕਾਯਸਦ੍ਦੇਨ ਵਿਸੇਸਿਤਬ੍ਬੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਵਦਤਿ. ਸੁਦ੍ਧਸਙ੍ਖਾਰਵਾਰੋ ਹੇਸਾਤਿ ਏਤੇਨ ਇਮਸ੍ਸ ਵਾਰਸ੍ਸ ਪਦਸੋਧਨੇਨ ਦਸ੍ਸਿਤਾਨਂ ਯਥਾਧਿਪ੍ਪੇਤਾਨਮੇਵ ਗਹਣਤੋ ਤੇਸਞ੍ਚ ਕਾਯਾਦਿਪਦੇਹਿ ਅਗ੍ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਕਾਯੋ ਕਾਯਸਙ੍ਖਾਰੋ’’ਤਿਆਦਿਵਚਨਸ੍ਸ ਅਯੁਤ੍ਤਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਇਧ ਪਨ ਸਙ੍ਖਾਰਯਮਕੇ ਕਾਯਾਦਿਪਦਾਨਂ ਸਙ੍ਖਾਰਪਦਸ੍ਸ ਚ ਅਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਤ੍ਤਾ ‘‘ਕਾਯੋ ਸਙ੍ਖਾਰੋ, ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਕਾਯੋ’’ਤਿਆਦਿਮ੍ਹਿ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੇ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਥਪਰਿਚ੍ਚਾਗੋ ਅਨਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਥਪਰਿਗ੍ਗਹੋ ਚ ਕਤੋ ਸਿਯਾਤਿ ਸੁਦ੍ਧਸਙ੍ਖਾਰਤਂਮੂਲਚਕ੍ਕਵਾਰਾ ਨ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਪਦਸੋਧਨਵਾਰਤਂਮੂਲਚਕ੍ਕਵਾਰੇਹਿ ਪਨ ਅਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣੇਹਿ ਕਾਯਾਦਿਪਦੇਹਿ ਸਙ੍ਖਾਰਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਨੀਯਤਾਯ ਦਸ੍ਸਿਤਾਯ ਸਂਸਯੋ ਹੋਤਿ ‘‘ਯੋ ਅਤ੍ਥਨ੍ਤਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਨਾ ਕਾਯਸਦ੍ਦੇਨ ਵਿਸੇਸਿਤੋ ਕਾਯਸਙ੍ਖਾਰੋ, ਏਸੋ ਅਤ੍ਥਨ੍ਤਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤੀਹਿ ਵਚੀਚਿਤ੍ਤੇਹਿ ਵਿਸੇਸਿਤੋ ਉਦਾਹੁ ਅਞ੍ਞੋ’’ਤਿ. ਏਵਂ ਸੇਸੇਸੁਪਿ. ਏਤ੍ਥ ਤੇਸਂ ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਕਾਯਸਙ੍ਖਾਰੋ ਵਚੀਸਙ੍ਖਾਰੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਨੁਲੋਮਪਟਿਲੋਮਵਸੇਨ ਛ ਯਮਕਾਨਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨੀਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ ਸੁਦ੍ਧਸਙ੍ਖਾਰਵਾਰਟ੍ਠਾਨੇ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਅਯਂ ਨਯੋ ਸੁਦ੍ਧਸਙ੍ਖਾਰਵਾਰੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ.
ਪਣ੍ਣਤ੍ਤਿਵਾਰਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੨. ਪਵਤ੍ਤਿਵਾਰਵਣ੍ਣਨਾ
੧੯. ਪਵਤ੍ਤਿਵਾਰੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਞ੍ਚ ਓਕਾਸਤ੍ਤਾ ਝਾਨਂ ਭੂਮਿ ਚ ਵਿਸੁਂ ਓਕਾਸਭਾਵੇਨ ਗਹਿਤਾਤਿ ਪੁਗ੍ਗਲਵਾਰੇ ਚ ਓਕਾਸਵਸੇਨ ਪੁਗ੍ਗਲਗ੍ਗਹਣੇਨ ਤੇਸਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਓਕਾਸਾਨਂ ਵਸੇਨ ਗਹਣਂ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਵਿਨਾ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰੇਹਿ ਅਸ੍ਸਾਸਪਸ੍ਸਾਸਾਨਂ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣੇ’’ਤਿ ਦੁਤਿਯਤਤਿਯਜ੍ਝਾਨੋਕਾਸਵਸੇਨ ਗਹਿਤਾ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਵਿਸੇਸੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਪੁਨ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਂ ਸਮਾਪਨ੍ਨਾਨਨ੍ਤਿ ਝਾਨੋਕਾਸਵਸੇਨ ਪੁਗ੍ਗਲਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਕਾਮਾਵਚਰਾਨਨ੍ਤਿ ਭੂਮੋਕਾਸਵਸੇਨ. ਦ੍ਵਿਪ੍ਪਕਾਰਾਨਮ੍ਪਿ ਪਨ ਤੇਸਂ ਵਿਸੇਸਨਤ੍ਥਮਾਹ ‘‘ਅਸ੍ਸਾਸਪਸ੍ਸਾਸਾਨਂ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣੇ’’ਤਿ. ਤੇਨ ਰੂਪਾਰੂਪਾਵਚਰੇਸੁ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਸਮਾਪਨ੍ਨਕੇ ਕਾਮਾਵਚਰੇ ਗਬ੍ਭਗਤਾਦਿਕੇ ਚ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤਿ. ਕਾਮਾਵਚਰਾਨਮ੍ਪਿ ਹਿ ਗਬ੍ਭਗਤਾਦੀਨਂ ਵਿਨਾ ਅਸ੍ਸਾਸਪਸ੍ਸਾਸੇਹਿ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਾਨਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥਿ. ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ ਏਕਨ੍ਤਿਕਤ੍ਤਾ ਰੂਪਾਰੂਪਾਵਚਰਾ ਨਿਦਸ੍ਸਿਤਾ. ਵਿਨਾ ਅਸ੍ਸਾਸਪਸ੍ਸਾਸੇਹਿ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਾਨਂ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣੇਤਿ ਏਤੇਨ ਪਨ ਦਸ੍ਸਿਤਾ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨੋਕਾਸਾ ਕਾਮਾਵਚਰਾਦਿਓਕਾਸਾ ਚ ਅਸ੍ਸਾਸਪਸ੍ਸਾਸਵਿਰਹਵਿਸਿਟ੍ਠਾ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਇਮਿਨਾ ਨਯੇਨ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਪੁਗ੍ਗਲਵਿਭਾਗੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.
੨੧. ‘‘ਪਠਮਜ੍ਝਾਨੇ ਕਾਮਾਵਚਰੇਤਿ ਕਾਮਾਵਚਰਭੂਮਿਯਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨੇ’’ਤਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਅਤ੍ਥੇ ਸਤਿ ‘‘ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨੇ ਰੂਪਾਵਚਰੇ ਅਰੂਪਾਵਚਰੇ ਤਤ੍ਥ ਚਿਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਰੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਨੋ ਚ ਤਤ੍ਥ ਕਾਯਸਙ੍ਖਾਰੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਰੂਪਾਰੂਪਾਵਚਰਭੂਮੀਸੁ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਭਵੇਯ੍ਯ, ਸੋ ਚ ਅਨਿਟ੍ਠੋ ਭੂਮੀਨਂ ਓਕਾਸਭਾਵਸ੍ਸੇਵ ਅਗ੍ਗਹਿਤਤਾਪਤ੍ਤਿਤੋ, ਸਬ੍ਬਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਸ੍ਸ ਓਕਾਸਵਸੇਨ ਅਗ੍ਗਹਿਤਤਾਪਤ੍ਤਿਤੋ ਚ, ਤਸ੍ਮਾ ਝਾਨਭੂਮੋਕਾਸਾਨਂ ਸਙ੍ਕਰਂ ਅਕਤ੍ਵਾ ਵਿਸੁਂ ਏਵ ਓਕਾਸਭਾਵੋ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬੋ. ਪਠਮਜ੍ਝਾਨੋਕਾਸੇਪਿ ਹਿ ਕਾਯਸਙ੍ਖਾਰੋ ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵਚੀਸਙ੍ਖਾਰੋ ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਕਾਮਾਵਚਰੋਕਾਸੇ ਚ. ਯਦਿਪਿ ਨ ਸਬ੍ਬਮ੍ਹਿ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨੇ ਸਬ੍ਬਮ੍ਹਿ ਚ ਕਾਮਾਵਚਰੇ ਦ੍ਵਯਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਤ੍ਥ ਪਨ ਤਂਦ੍ਵਯੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਵਿਸੁਂ ਓਕਾਸਤ੍ਤਾ ਚ ‘‘ਅਙ੍ਗਮਤ੍ਤਵਸੇਨ ਚੇਤ੍ਥਾ’’ਤਿਆਦਿਵਚਨਂ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਹੋਤੀਤਿ. ਇਮਮ੍ਹਿ ਚ ਯਮਕੇ ਅਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਮਤ੍ਤਂ ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨਂ ਵਿਚਾਰਵਸੇਨ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨੇ ਸਙ੍ਗਹਂ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਮੁਦ੍ਧਭੂਤਂ ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਇਤਰਂ ਅਸਙ੍ਗਹਿਤਨ੍ਤਿ ਵਾ. ਯਸ੍ਸਯਤ੍ਥਕੇ ‘‘ਨਿਰੋਧਸਮਾਪਨ੍ਨਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਨ ਲਬ੍ਭਤਿ. ਨ ਹਿ ਤੇ ਅਸਞ੍ਞਸਤ੍ਤਾ ਵਿਯ ਓਕਾਸੇ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ.
੩੭. ਸੁਦ੍ਧਾਵਾਸਾਨਂ ਦੁਤਿਯੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਵਤ੍ਤਮਾਨੇਤਿ ਤੇਸਂ ਪਠਮਤੋ ਅਵਿਤਕ੍ਕਅਵਿਚਾਰਤੋ ਦੁਤਿਯੇ ਸਵਿਤਕ੍ਕਸਵਿਚਾਰੇਪਿ ਭਵਨਿਕਨ੍ਤਿਆਵਜ੍ਜਨੇ ਵਤ੍ਤਮਾਨੇ ਉਭਯਂ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਥਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੇਨ ਤਤੋ ਪੁਰਿਮਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣੇਸੁਪਿ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਥਾਤਿ ਦਸ੍ਸਿਤਮੇਵ ਹੋਤਿ. ਯਥਾ ਪਨ ਚਿਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਰਸ੍ਸ ਆਦਿਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਸੁਦ੍ਧਾਵਾਸਂ ਉਪਪਜ੍ਜਨ੍ਤਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਏਵਂ ਵਚੀਸਙ੍ਖਾਰਸ੍ਸ ਆਦਿਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਦੁਤਿਯੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਵਤ੍ਤਮਾਨੇ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.
ਪਵਤ੍ਤਿਵਾਰਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਸਙ੍ਖਾਰਯਮਕਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੭. ਅਨੁਸਯਯਮਕਂ
ਪਰਿਚ੍ਛੇਦਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨੁਦ੍ਦੇਸਵਾਰਵਣ੍ਣਨਾ
੧. ਪਚ੍ਚਯਪਰਿਗ੍ਗਹਪਰਿਯੋਸਾਨਾ ਞਾਤਪਰਿਞ੍ਞਾਤਿ ਪਚ੍ਚਯਦੀਪਕੇਨ ਮੂਲਯਮਕੇਨ ਞਾਤਪਰਿਞ੍ਞਂ, ਖਨ੍ਧਾਦੀਸੁ ਤੀਰਣਬਾਹੁਲ੍ਲਤੋ ਖਨ੍ਧਾਦਿਯਮਕੇਹਿ ਤੀਰਣਪਰਿਞ੍ਞਞ੍ਚ ਵਿਭਾਵੇਤ੍ਵਾ ਅਨੁਸਯਪਹਾਨਨ੍ਤਾ ਪਹਾਨਪਰਿਞ੍ਞਾਤਿ ਪਹਾਤਬ੍ਬਮੁਦ੍ਧਭੂਤੇਹਿ ਅਨੁਸਯੇਹਿ ਪਹਾਨਪਰਿਞ੍ਞਂ ਵਿਭਾਵੇਤੁਂ ਅਨੁਸਯਯਮਕਂ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਲਬ੍ਭਮਾਨਵਸੇਨਾਤਿ ਅਨੁਸਯਭਾਵੇਨ ਲਬ੍ਭਮਾਨਾਨਂ ਵਸੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੀਹਾਕਾਰੇਹਿ ਅਨੁਸਯਾਨਂ ਗਾਹਾਪਨਂ ਤੇਸੁ ਤਥਾ ਅਗ੍ਗਹਿਤੇਸੁ ਅਨੁਸਯਵਾਰਾਦਿਪਾਲ਼ਿਯਾ ਦੁਰਵਬੋਧਤ੍ਤਾ.
ਅਯਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਪੁਰਿਮੇਸੂਤਿ ਏਤੇਸੁ ਸਾਨੁਸਯਵਾਰਾਦੀਸੁ ਪੁਰਿਮੇਸੂਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਤ੍ਥਵਿਸੇਸਾਭਾਵਤੋ ‘‘ਕਾਮਧਾਤੁਂ ਵਾ ਪਨ ਉਪਪਜ੍ਜਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕਾਮਧਾਤੁਯਾ ਚੁਤਸ੍ਸ, ਰੂਪਧਾਤੁਂ ਵਾ ਪਨ ਉਪਪਜ੍ਜਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕਾਮਧਾਤੁਯਾ ਚੁਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦੀਹਿ ਅਵੁਚ੍ਚਮਾਨੇ ਕਥਮਯਂ ਯਮਕਦੇਸਨਾ ਸਿਯਾਤਿ? ਨਾਯਂ ਯਮਕਦੇਸਨਾ, ਪੁਰਿਮਵਾਰੇਹਿ ਪਨ ਯਮਕਵਸੇਨ ਦੇਸਿਤਾਨਂ ਅਨੁਸਯਾਨਂ ਚੁਤਿਉਪਪਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਅਨੁਸਯਟ੍ਠਾਨਪਰਿਚ੍ਛੇਦਦਸ੍ਸਨਂ. ਯਮਕਦੇਸਨਾਬਾਹੁਲ੍ਲਤੋ ਪਨ ਸਬ੍ਬਵਾਰਸਮੁਦਾਯਸ੍ਸ ਅਨੁਸਯਯਮਕਨ੍ਤਿ ਨਾਮਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਅਥ ਵਾ ਪਟਿਲੋਮਪੁਚ੍ਛਾਪਿ ਅਤ੍ਥਵਸੇਨ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤਿ, ਅਤ੍ਥਵਿਸੇਸਾਭਾਵਤੋ ਪਨ ਨ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਲਬ੍ਭਮਾਨਤਾਵਸੇਨ ਏਤਿਸ੍ਸਾਪਿ ਦੇਸਨਾਯ ਯਮਕਦੇਸਨਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.
ਅਨੁਰੂਪਂ ਕਾਰਣਂ ਲਭਿਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ ਏਤੇਨ ਕਾਰਣਲਾਭੇ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਅਰਹਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਅਪ੍ਪਹੀਨਾ ਹਿ ਅਨੁਸਯਾ ਕਾਰਣਲਾਭੇ ਸਤਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਯਾਵ ਚ ਮਗ੍ਗੇਨ ਤੇਸਂ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਅਰਹਤਾ ਨ ਕਤਾ ਹੋਤਿ, ਤਾਵ ਤੇ ਏਵਂਪਕਾਰਾ ਏਵਾਤਿ ‘‘ਅਨੁਸਯਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਸੋ ਏਵਂਪਕਾਰੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਗਹਿਤੋ, ਨ ਖਨ੍ਧਯਮਕਾਦੀਸੁ ਵਿਯ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਤਾ. ਤੇਨੇਵ ‘‘ਯਸ੍ਸ ਕਾਮਰਾਗਾਨੁਸਯੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਪਟਿਘਾਨੁਸਯੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਵਾਰੋ ਅਨੁਸਯਵਾਰੇਨ ਨਿਨ੍ਨਾਨਾਕਰਣੋ ਵਿਭਤ੍ਤੋ. ਅਨੁਰੂਪਂ ਕਾਰਣਂ ਪਨ ਲਭਿਤ੍ਵਾ ਯੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਂਸੁ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾ ਚ, ਤੇਪਿ ਅਪ੍ਪਹੀਨਟ੍ਠੇਨ ਥਾਮਗਤਾ ਅਹੇਸੁਂ ਭਵਨ੍ਤਿ ਚ. ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਅਰਹਤਾਯ ਏਵ ਚ ਤੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਂਸੁ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਚ, ਨ ਚ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਤੋ ਅਞ੍ਞੇ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਅਰਹਾ ਨਾਮ ਅਤ੍ਥਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਬ੍ਬੇ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਕਾਮਰਾਗਾਦਯੋ ‘‘ਅਨੁਸਯਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਅਪ੍ਪਹੀਨਟ੍ਠੇਨੇਵ ਹਿ ਅਨੁਸਯਾ, ਅਪ੍ਪਹੀਨਾ ਚ ਅਤੀਤਾਦਯੋ ਏਵ, ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਪਨ ਤਾਦਿਸਾਨਂ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਅਰਹਤਾਪਾਦਨੇਨ ਅਨੁਸਯਪ੍ਪਹਾਨਂ ਹੋਤੀਤਿ. ਅਪ੍ਪਹੀਨਾਕਾਰੋ ਨਾਮ ਧਮ੍ਮਾਕਾਰੋ, ਨ ਧਮ੍ਮੋ, ਧਮ੍ਮੋ ਏਵ ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨਾਹ ‘‘ਅਪ੍ਪਹੀਨਾਕਾਰੋ ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਵਤ੍ਤੁਂ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ. ਸਤ੍ਤਾਨੁਸਯਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਯਦਿ ਅਪ੍ਪਹੀਨਟ੍ਠੇਨ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਅਨੁਸੇਨ੍ਤੀਤਿ ਅਨੁਸਯਾ, ਅਥ ਕਸ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤੇਵ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਨਨੁ ਸਤ੍ਤਾਨੁਸਯਤੋ ਅਞ੍ਞੇਸਮ੍ਪਿ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਅਪ੍ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ ਅਨੁਸਯਭਾਵੋ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਚੇ? ਨਾਪਜ੍ਜਤਿ, ਅਪ੍ਪਹੀਨਮਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਅਨੁਸਯਭਾਵਸ੍ਸ ਅਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹਿ ‘‘ਅਨੁਸਯੋਤਿ ਪਨ ਅਪ੍ਪਹੀਨਟ੍ਠੇਨ ਥਾਮਗਤਕਿਲੇਸੋ ਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ (ਯਮ. ਅਟ੍ਠ. ਅਨੁਸਯਯਮਕ ੧), ਤਸ੍ਮਾ ਅਪ੍ਪਹੀਨਟ੍ਠੇਨ ਥਾਮਗਤੋ ਕਿਲੇਸੋਯੇਵ ਅਨੁਸਯੋ ਨਾਮਾਤਿ ਯੁਤ੍ਤਂ. ਥਾਮਗਤਨ੍ਤਿ ਚ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਅਸਾਧਾਰਣੋ ਸਭਾਵੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਤਥਾ ਹਿ ਧਮ੍ਮਸਭਾਵਬੋਧਿਨਾ ਤਥਾਗਤੇਨ ਇਮੇਯੇਵ ‘‘ਅਨੁਸਯਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਥਾਮਗਤੋਤਿ ਅਨੁਸਯਸਮਙ੍ਗੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਅਨੁਸਯਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਵਾਰਾਨਂ ਸਮਾਨਗਤਿਕਤ੍ਤਾ ਯਥਾ ‘‘ਅਨੁਸੇਤੀ’’ਤਿ ਵਚਨਂ ਅਪ੍ਪਹੀਨਾਕਾਰਦੀਪਕਂ, ਏਵਂ ‘‘ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਵਚਨਂ ਸਿਯਾਤਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਵਾਰੇਨ ‘‘ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਵਚਨਸ੍ਸ ਅਵੁਤ੍ਤਤਾ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਨ੍ਤਿ ਚੇ? ਤਂ ਨ, ਵਚਨਤ੍ਥਵਿਸੇਸੇਨ ਤਂਦ੍ਵਯਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ‘‘ਅਨੁਰੂਪਂ ਕਾਰਣਂ ਲਭਿਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਹਿ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਥੇ ਅਵਿਸਿਟ੍ਠੇਪਿ ‘‘ਅਨੁਸੇਤੀ’’ਤਿ ਵਚਨਂ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਅਨੁਸਯਿਤਤਂ ਥਾਮਗਤਭਾਵਂ ਦੀਪੇਤਿ. ਯਦਿ ਤਮੇਵ ‘‘ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਵਚਨਂ ਦੀਪੇਯ੍ਯ, ਕਸ੍ਸਚਿ ਵਿਸੇਸਸ੍ਸ ਅਭਾਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਵਾਰੋ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ ਸਿਯਾ, ‘‘ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਵਚਨਂ ਪਨ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯੋਗ੍ਗਂ ਦੀਪੇਤਿ. ਕਸ੍ਮਾ? ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਵਾਰੇਨ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯੋਗ੍ਗਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਿਤਤ੍ਤਾ, ਅਨੁਸਯਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਦਾ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾਨਂ ਅਪਰਿਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨਸਯਨਤ੍ਥਤਾਯ ਨਿਵਾਰਣਤ੍ਥਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਅਰਹਤਾਯ ਥਾਮਗਤਭਾਵਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਯਥਾਧਿਪ੍ਪੇਤਸਯਨਤ੍ਥਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਅਨੁਸੇਨ੍ਤੀਤਿ ਅਨੁਰੂਪਂ ਕਾਰਣਂ ਲਭਿਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਯਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯੋਗ੍ਗਵਚਨਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਸੁਵੁਤ੍ਤਮੇਵਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਤਮ੍ਪਿ ਸੁਵੁਤ੍ਤਮੇਵ ਇਮਿਨਾ ਤਨ੍ਤਿਪ੍ਪਮਾਣੇਨਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਤਨ੍ਤਿਤ੍ਤਯੇਨਪਿ ਹਿ ਚਿਤ੍ਤਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਤਾ ਦੀਪਿਤਾ ਹੋਤਿ.
ਪਰਿਚ੍ਛੇਦਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨੁਦ੍ਦੇਸਵਾਰਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਵਾਰਵਣ੍ਣਨਾ
੨. ਕਾਮਧਾਤੁਯਾ ਦ੍ਵੀਸੁ ਵੇਦਨਾਸੂਤਿ ਕਾਮਾਵਚਰਭੂਮਿਯਂ ਸੁਖਾਯ ਚ ਉਪੇਕ੍ਖਾਯ ਚਾਤਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਕਾਮਧਾਤੁਗ੍ਗਹਣਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਵੇਦਨਾਨਂ ਵਿਸੇਸਨਭਾਵੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਏਵਂ ਸਤਿ ਕਾਮਧਾਤੁਯਾ ਕਾਮਰਾਗਾਨੁਸਯਸ੍ਸ ਅਨੁਸਯਟ੍ਠਾਨਤਾ ਨ ਵੁਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ. ਦ੍ਵੀਸੁ ਪਨ ਰਾਗੇਸੁ ਭਵਰਾਗਸ੍ਸ ਤੀਸੁ ਧਾਤੂਸੁ ਰੂਪਾਰੂਪਧਾਤੂਨਂ ਅਨੁਸਯਟ੍ਠਾਨਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਕਾਮਧਾਤੁਯਾ ਕਾਮਰਾਗਸ੍ਸ ਅਨੁਸਯਟ੍ਠਾਨਤਾ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾ. ਧਾਤੁਵੇਦਨਾਸਬ੍ਬਸਕ੍ਕਾਯਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਵਸੇਨ ਹਿ ਤਿਪ੍ਪਕਾਰਂ ਅਨੁਸਯਾਨਂ ਅਨੁਸਯਟ੍ਠਾਨਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਤੀਸੁ ਧਾਤੂਸੁ ਕਾਮਧਾਤੁਯਾ ਤੀਸੁ ਵੇਦਨਾਸੁ ਦ੍ਵੀਸੁ ਵੇਦਨਾਸੁ ਏਤ੍ਥ ਕਾਮਰਾਗਾਨੁਸਯੋ ਅਨੁਸੇਤੀਤਿ ਵਿਸੁਂ ਅਨੁਸਯਟ੍ਠਾਨਤਾ ਧਾਤੁਯਾ ਵੇਦਨਾਨਞ੍ਚ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾ. ਦ੍ਵੀਸੁ ਵੇਦਨਾਸੂਤਿ ਇਦਞ੍ਚ ਵੇਦਨਾਸੁ ਅਨੁਸਯਮਾਨੋ ਕਾਮਰਾਗਾਨੁਸਯੋ ਦ੍ਵੀਸ੍ਵੇਵ ਅਨੁਸੇਤਿ, ਨ ਤੀਸੂਤਿ ਤਿਣ੍ਣਮ੍ਪਿ ਠਾਨਤਾਨਿਵਾਰਣਤ੍ਥਮੇਵ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਨ ਸਬ੍ਬਾਸੁ ਦ੍ਵੀਸੁ ਅਨੁਸਯਨਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਤੇਨ ਵੇਦਨਾਵਿਸੇਸਨਤ੍ਥਂ ਨ ਕਾਮਧਾਤੁਗ੍ਗਹਣੇਨ ਕੋਚਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਭਵਰਾਗਾਨੁਸਯਨਟ੍ਠਾਨਞ੍ਹਿ ਅਟ੍ਠਾਨਞ੍ਚ ਅਨੁਸਯਾਨਂ ਅਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਂ ਸਕ੍ਕਾਯੇ ਕਾਮਰਾਗਾਨੁਸਯਸ੍ਸ ਅਨੁਸਯਟ੍ਠਾਨਂ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਪਾਕਟਮੇਤਂ. ਯਥਾ ਚ ‘‘ਦ੍ਵੀਸੁ ਵੇਦਨਾਸੂ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਪਟਿਘਾਨੁਸਯਾਨੁਸਯਟ੍ਠਾਨਤੋ ਅਞ੍ਞਾ ਦ੍ਵੇ ਵੇਦਨਾ ਗਯ੍ਹਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਭਵਰਾਗਾਨੁਸਯਾਨੁਸਯਨਟ੍ਠਾਨਤੋ ਚ ਅਞ੍ਞਾ ਤਾ ਗਯ੍ਹਨ੍ਤੀਤਿ.
ਏਤ੍ਥ ਚ ਦ੍ਵੀਹਿ ਵੇਦਨਾਹਿ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੇਸੁ ਅਞ੍ਞੇਸੁ ਚ ਪਿਯਰੂਪਸਾਤਰੂਪੇਸੁ ਇਟ੍ਠਰੂਪਾਦੀਸੁ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੋ ਕਾਮਰਾਗਾਨੁਸਯੋ ਸਾਤਸਨ੍ਤਸੁਖਗਿਦ੍ਧਿਯਾ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਦ੍ਵੀਸੁ ਵੇਦਨਾਸੁ ਤਸ੍ਸ ਅਨੁਸਯਨਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੋਪਿ ਹਿ ਸੋ ਇਮਾਸੁ ਦ੍ਵੀਸੁ ਵੇਦਨਾਸੁ ਅਨੁਗਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਸੇਤਿ ਸੁਖਮਿਚ੍ਚੇਵ ਅਭਿਲਭਤੀਤਿ. ਏਵਂ ਪਟਿਘਾਨੁਸਯੋ ਚ ਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨਾਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੇਸੁ ਅਞ੍ਞੇਸੁ ਚ ਅਪ੍ਪਿਯਰੂਪਾਸਾਤਰੂਪੇਸੁ ਅਨਿਟ੍ਠਰੂਪਾਦੀਸੁ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੋ ਦੁਕ੍ਖਪਟਿਕੂਲਤੋ ਦੁਕ੍ਖਮਿਚ੍ਚੇਵ ਪਟਿਹਞ੍ਞਤੀਤਿ ਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨਮੇਵ ਅਨੁਗਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਸੇਤਿ, ਤੇਨ ਪਨ ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਨੁਸਯਨਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਵਂ ਕਾਮਰਾਗਪਟਿਘਾਨਂ ਤੀਸੁ ਵੇਦਨਾਸੁ ਅਨੁਸਯਵਚਨੇਨ ਇਟ੍ਠਇਟ੍ਠਮਜ੍ਝਤ੍ਤਅਨਿਟ੍ਠੇਸੁ ਆਰਮ੍ਮਣਪਕਤਿਯਾ ਵਿਪਰੀਤਸਞ੍ਞਾਯ ਚ ਵਸੇਨ ਇਟ੍ਠਾਦਿਭਾਵੇਨ ਗਹਿਤੇਸੁ ਕਾਮਰਾਗਪਟਿਘਾਨਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸਿਤਾ ਹੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾ ਹਿ ਤੇ ਤੀਸੁ ਵੇਦਨਾਸੁ ਅਨੁਸੇਨ੍ਤਿ ਨਾਮ. ਵੇਦਨਾਤ੍ਤਯਮੁਖੇਨ ਵਾ ਏਤ੍ਥ ਇਟ੍ਠਾਦੀਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਾਨਂ ਗਹਣਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ, ਕਾਮਧਾਤੁਆਦਿਗ੍ਗਹਣੇਨ ਕਾਮਸ੍ਸਾਦਾਦਿਵਤ੍ਥੁਭੂਤਾਨਂ ਕਾਮਭਵਾਦੀਨਂ. ਤਤ੍ਥ ਕਾਮਰਾਗਾਨੁਸਯੋ ਭਵਸ੍ਸਾਦਵਸੇਨ ਅਨੁਸਯਮਾਨੋ ਕਾਮਧਾਤੁਯਾ ਅਨੁਸੇਤਿ, ਕਾਮਸੁਖਸ੍ਸਾਦਵਸੇਨ ਅਨੁਸਯਮਾਨੋ ਸੁਖੋਪੇਕ੍ਖਾਵੇਦਨਾਸੁ. ਪਟਿਘੋ ਦੁਕ੍ਖਪਟਿਘਾਤਵਸੇਨੇਵ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਯਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਪਟਿਹਞ੍ਞਮਾਨੋਪਿ ਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨਾਯ ਏਵ ਅਨੁਸੇਤਿ. ਰੂਪਾਰੂਪਭਵੇਸੁ ਪਨ ਰੂਪਾਰੂਪਾਵਚਰਧਮ੍ਮੇਸੁ ਚ ਕਾਮਸ੍ਸਾਦਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਿ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਤਤ੍ਥ ਅਨੁਸਯਮਾਨੋ ਰਾਗੋ ਭਵਰਾਗੋਇਚ੍ਚੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਧਾਤੁਤ੍ਤਯਵੇਦਨਾਤ੍ਤਯਗ੍ਗਹਣੇਨ ਚ ਸਬ੍ਬਸਕ੍ਕਾਯਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾਨਂ ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਯਤ੍ਥ ਕਾਮਰਾਗਾਨੁਸਯੋ ਨਾਨੁਸੇਤਿ, ਤਤ੍ਥ ਦਿਟ੍ਠਾਨੁਸਯੋ ਨਾਨੁਸੇਤੀ’’ਤਿ (ਯਮ. ੨.ਅਨੁਸਯਯਮਕ.੪੬) ਏਵਮਾਦੀਨਂ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨੇਸੁ ਧਾਤੁਤ੍ਤਯਵੇਦਨਾਤ੍ਤਯਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤਂ ਦਿਟ੍ਠਾਨੁਸਯਾਦੀਨਂ ਅਨੁਸਯਟ੍ਠਾਨਂ ਨ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਨਨੁ ਚ ਅਨੁਤ੍ਤਰੇਸੁ ਵਿਮੋਕ੍ਖੇਸੁ ਪਿਹਂ ਉਪਟ੍ਠਾਪਯਤੋ ਪਿਹਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਦੋਮਨਸ੍ਸੇ ਪਟਿਘਾਨੁਸਯੋ ਨਾਨੁਸੇਤਿ, ਤਥਾ ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਸ੍ਸਿਤਸੋਮਨਸ੍ਸੁਪੇਕ੍ਖਾਸੁ ਕਾਮਰਾਗੇਨ ਨਾਨੁਸਯਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਤਦਨੁਸਯਨਟ੍ਠਾਨਤੋ ਅਞ੍ਞਾਪਿ ਦਿਟ੍ਠਾਨੁਸਯਾਨੁਸਯਨਟ੍ਠਾਨਭੂਤਾ ਕਾਮਾਵਚਰਵੇਦਨਾ ਸਨ੍ਤੀਤਿ? ਹੋਨ੍ਤੁ, ਨ ਪਨ ਧਾਤੁਤ੍ਤਯਵੇਦਨਾਤ੍ਤਯਤੋ ਅਞ੍ਞਂ ਤਦਨੁਸਯਨਟ੍ਠਾਨਂ ਅਤ੍ਥਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਂ ਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ‘‘ਯਤ੍ਥ ਕਾਮਰਾਗਾਨੁਸਯੋ ਚ ਪਟਿਘਾਨੁਸਯੋ ਚ ਮਾਨਾਨੁਸਯੋ ਚ ਨਾਨੁਸੇਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਥ ਦਿਟ੍ਠਾਨੁਸਯੋ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਨੁਸਯੋ ਨਾਨੁਸੇਤੀਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ’’ਤਿ (ਯਮ. ੨.ਅਨੁਸਯਯਮਕ.੫੨) ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਵਿਸੇਸੇਨ ਦੁਕ੍ਖਂ ਪਟਿਘਾਨੁਸਯਸ੍ਸ ਅਨੁਸਯਨਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਸਮੁਦਾਯਵਸੇਨ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਤਥਾ ਲੋਕਿਯਸੁਖੋਪੇਕ੍ਖਾ ਕਾਮਰਾਗਮਾਨਾਨੁਸਯਨਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ.
ਅਪਿਚ ਸੁਤ੍ਤੇ ‘‘ਇਧਾਵੁਸੋ ਵਿਸਾਖ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ ‘ਕੁਦਾਸ੍ਸੁ ਨਾਮਾਹਂ ਦੋਮਨਸ੍ਸਂ ਪਜਹੇਯ੍ਯ’ਨ੍ਤਿ, ਸੋ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਪਟਿਘਂ ਤੇਨ ਪਜਹਤਿ, ਨ ਤਤ੍ਥ ਪਟਿਘਾਨੁਸਯੋ ਅਨੁਸੇਤੀ’’ਤਿ ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਸ੍ਸਿਤਂ ਦੋਮਨਸ੍ਸਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤ੍ਵਾ ਤਂ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭੇਤ੍ਵਾ ਵੀਰਿਯਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਨਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗੇਨ ਪਟਿਘਸ੍ਸ ਸਮੁਗ੍ਘਾਤਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਨ ਹਿ ਪਟਿਘੇਨੇਵ ਪਟਿਘਪ੍ਪਹਾਨਂ, ਦੋਮਨਸ੍ਸੇਨ ਵਾ ਦੋਮਨਸ੍ਸਪ੍ਪਹਾਨਂ ਅਤ੍ਥੀਤਿ. ਪਟਿਘੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਰਹਟ੍ਠਾਨਤਾਯ ਪਨ ਇਧ ਸਬ੍ਬਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ‘‘ਪਟਿਘਾਨੁਸਯਸ੍ਸ ਅਨੁਸਯਨਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਦੇਸਨਾ ਹੇਸਾ, ਸਾ ਪਨ ਪਰਿਯਾਯਦੇਸਨਾ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਿਤਂ ਕਾਮਰਾਗਾਨੁਸਯਂ ਤਥਾ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਿਤਮੇਵ ਕਤ੍ਵਾ ਅਨਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗੇਨ ਸਮੁਗ੍ਘਾਤਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਵਿਵਿਚ੍ਚੇਵ…ਪੇ… ਪਠਮਂ ਝਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ, ਰਾਗਂ ਤੇਨ ਪਜਹਤਿ, ਨ ਤਤ੍ਥ ਰਾਗਾਨੁਸਯੋ ਅਨੁਸੇਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਵਂ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਿਤਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਨੁਸਯਂ ਤਥਾ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਿਤਮੇਵ ਕਤ੍ਵਾ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗੇਨ ਸਮੁਗ੍ਘਾਤਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਸੁਖਸ੍ਸ ਚ ਪਹਾਨਾ…ਪੇ… ਚਤੁਤ੍ਥਂ ਝਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ, ਅਵਿਜ੍ਜਂ ਤੇਨ ਪਜਹਤਿ, ਨ ਤਤ੍ਥ ਅਵਿਜ੍ਜਾਨੁਸਯੋ ਅਨੁਸੇਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੪੬੫) ਵੁਤ੍ਤਂ. ਨ ਹਿ ਲੋਕਿਯਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨੁਪੇਕ੍ਖਾਯ ਅਵਿਜ੍ਜਾਨੁਸਯੋ ਸਬ੍ਬਥਾ ਨਾਨੁਸੇਤੀਤਿ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਂ ‘‘ਸਬ੍ਬਸਕ੍ਕਾਯਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਏਤ੍ਥ ਅਵਿਜ੍ਜਾਨੁਸਯੋ ਅਨੁਸੇਤੀ’’ਤਿ (ਯਮ. ਅਟ੍ਠ. ਅਨੁਸਯਯਮਕ ੨) ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਨੁਸਯਸ੍ਸੇਵ ਵਤ੍ਥੁ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨੁਪੇਕ੍ਖਾ, ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਸ੍ਸਿਤਦੋਮਨਸ੍ਸਞ੍ਚ ਪਟਿਘਾਨੁਸਯਸ੍ਸ ਵਤ੍ਥੁ ਨ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਤਤ੍ਥਾਪਿ ਤਸ੍ਸ ਅਨੁਸਯਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਵਤ੍ਥੁਭਾਵਤੋ ਹਿ ਇਧ ਅਨੁਸਯਨਂ ਨ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਨ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੇਸੁ ਵਿਯ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਤਂਪਟਿਪਕ੍ਖਭਾਵਤੋ ਤਂਸਮੁਗ੍ਘਾਤਕਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਬਲਵੂਪਨਿਸ੍ਸਯਭਾਵਤੋ ਚਾਤਿ.
ਏਤ੍ਥ ਚ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਅਨੁਸਯਟ੍ਠਾਨੇ ਸਤਿ ਭਵਰਾਗਵਜ੍ਜੋ ਸਬ੍ਬੋ ਲੋਭੋ ਕਾਮਰਾਗਾਨੁਸਯੋਤਿ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਂ. ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਹਿ ਵੇਦਨਾਯ ਰੂਪਾਰੂਪਧਾਤੂਸੁ ਚ ਅਨੁਸਯਮਾਨੇਨ ਦਿਟ੍ਠਾਨੁਸਯੇਨ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋਪਿ ਲੋਭੋ ਲੋਭੋ ਏਵ, ਨ ਕਾਮਰਾਗਾਨੁਸਯੋ. ਯਦਿ ਸਿਯਾ, ਦਿਟ੍ਠਾਨੁਸਯਸ੍ਸ ਵਿਯ ਏਤਸ੍ਸਪਿ ਠਾਨਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾਤਿ. ਅਥ ਪਨ ਅਜ੍ਝਾਸਯਵਸੇਨ ਤਨ੍ਨਿਨ੍ਨਤਾਯ ਅਨੁਸਯਨਟ੍ਠਾਨਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਥਾ ਇਟ੍ਠਾਨਂ ਰੂਪਾਦੀਨਂ ਸੁਖਾਯ ਚ ਵੇਦਨਾਯ ਅਪ੍ਪਟਿਲਦ੍ਧਂ ਵਾ ਅਪ੍ਪਟਿਲਾਭਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤੋ, ਪਟਿਲਦ੍ਧਪੁਬ੍ਬਂ ਵਾ ਅਤੀਤਂ ਨਿਰੁਦ੍ਧਂ ਵਿਗਤਂ ਪਰਿਣਤਂ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੋ ਪਟਿਘੋ ਦੁਕ੍ਖੇ ਪਟਿਹਞ੍ਞਨਵਸੇਨੇਵ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਦੁਕ੍ਖਮੇਵ ਤਸ੍ਸ ਅਨੁਸਯਨਟ੍ਠਾਨਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨਾਲਮ੍ਬਿਤਂ, ਏਵਂ ਦੁਕ੍ਖਾਦੀਸੁ ਅਭਿਨਿਵੇਸਨਵਸੇਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੇਨ ਦਿਟ੍ਠਾਨੁਸਯੇਨ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋਪਿ ਲੋਭੋ ਸੁਖਾਭਿਸਙ੍ਗਵਸੇਨੇਵ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਸਾਤਸਨ੍ਤਸੁਖਦ੍ਵਯਮੇਵਸ੍ਸ ਅਨੁਸਯਟ੍ਠਾਨਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਭਵਰਾਗਵਜ੍ਜਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਲੋਭਸ੍ਸ ਕਾਮਰਾਗਾਨੁਸਯਤਾ ਨ ਵਿਰੁਜ੍ਝਤਿ, ਏਕਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਚ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਰਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਦੁਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਚ. ਤਤ੍ਥ ਰਾਗੋ ਸੁਖਜ੍ਝਾਸਯੋ ਪਟਿਘੋ ਦੁਕ੍ਖਜ੍ਝਾਸਯੋਤਿ ਤੇਸਂ ਨਾਨਾਨੁਸਯਟ੍ਠਾਨਤਾ ਹੋਤਿ.
ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਯਤ੍ਥ ਕਾਮਰਾਗਾਨੁਸਯੋ ਅਨੁਸੇਤਿ, ਤਤ੍ਥ ਪਟਿਘਾਨੁਸਯੋ ਅਨੁਸੇਤੀਤਿ? ਨੋ’’ਤਿ (ਯਮ. ੨.ਅਨੁਸਯਯਮਕ.੧੪) ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ ਦ੍ਵੀਸੁ ਵੇਦਨਾਸੁ ਇਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣੇ ਚ ਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਦੋਮਨਸ੍ਸਮਤ੍ਤਮੇਵ ਪਨ ਤਂ ਹੋਤਿ, ਨ ਪਟਿਘਾਨੁਸਯੋ’’ਤਿ (ਯਮ. ਅਟ੍ਠ. ਅਨੁਸਯਯਮਕ ੨) ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਯਥਾ ਤਤ੍ਥ ਪਟਿਘੋ ਪਟਿਘਾਨੁਸਯੋ ਨ ਹੋਤਿ, ਏਵਂ ਦੁਕ੍ਖਾਦੀਸੁ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੇਨ ਦਿਟ੍ਠਾਨੁਸਯੇਨ ਸਹਜਾਤੋ ਲੋਭੋ ਕਾਮਰਾਗਾਨੁਸਯੋ ਨ ਹੋਤਿਚ੍ਚੇਵ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੀਤਿ. ਯਂ ਪਨੇਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਦੋਮਨਸ੍ਸਮਤ੍ਤਮੇਵ ਪਨ ਤਂ ਹੋਤਿ, ਨ ਪਟਿਘਾਨੁਸਯੋ’’ਤਿ, ਏਤ੍ਥ ਨ ਪਟਿਘਾਨੁਸਯੋਤਿ ਨਤ੍ਥਿ ਪਟਿਘਾਨੁਸਯੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਨ ਹਿ ਦੋਮਨਸ੍ਸਸ੍ਸ ਪਟਿਘਾਨੁਸਯਭਾਵਾਸਙ੍ਕਾ ਅਤ੍ਥੀਤਿ.
ਦੇਸਨਾ ਸਂਕਿਣ੍ਣਾ ਵਿਯ ਭਵੇਯ੍ਯਾਤਿ ਭਵਰਾਗਸ੍ਸਪਿ ਕਾਮਧਾਤੁਯਾ ਦ੍ਵੀਸੁ ਵੇਦਨਾਸੁ ਆਰਮ੍ਮਣਕਰਣਵਸੇਨੇਵ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ ਵਿਯ ਭਵੇਯ੍ਯ, ਤਸ੍ਮਾ ਆਰਮ੍ਮਣਵਿਸੇਸੇਨ ਵਿਸੇਸਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਏਵਂ ਦੇਸਨਾ ਕਤਾ ਸਹਜਾਤਵੇਦਨਾਵਿਸੇਸਾਭਾਵਤੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.
ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਵਾਰਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਮਹਾਵਾਰੋ
੧. ਅਨੁਸਯਵਾਰਵਣ੍ਣਨਾ
੩. ਅਨੁਸੇਤਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਵੋਹਾਰਾ ਪਵਤ੍ਤਾਵਿਰਾਮਵਸੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਮਗ੍ਗੇਨੇਵ ਹਿ ਅਨੁਸਯਾਨਂ ਵਿਰਾਮੋ ਵਿਚ੍ਛੇਦੋ ਹੋਤਿ, ਨ ਤਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇਤਿ.
੨੦. ਨਾਪਿ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਠਾਨੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਨ ਏਕਂ ਧਮ੍ਮਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਰੋਨ੍ਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪੁਰਿਮੇਨ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੇ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਨਿਵਾਰਿਤਾ, ਪਚ੍ਛਿਮੇਨ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਆਰਮ੍ਮਣੇਤਿ ਅਯਂ ਵਿਸੇਸੋ. ਪੁਗ੍ਗਲੋਕਾਸਵਾਰਸ੍ਸ ਪਟਿਲੋਮੇ ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਅਨੁਸਯਸ੍ਸ ਅਨਨੁਸਯਨਟ੍ਠਾਨਂ ਪਕਤਿਯਾ ਪਹਾਨੇਨ ਚ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ, ‘‘ਤਿਣ੍ਣਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਤੇਸਂ ਤਤ੍ਥ ਕਾਮਰਾਗਾਨੁਸਯੋ ਨਾਨੁਸੇਤਿ, ਨੋ ਚ ਤੇਸਂ ਤਤ੍ਥ ਪਟਿਘਾਨੁਸਯੋ ਨਾਨੁਸੇਤਿ, ਤੇਸਞ੍ਞੇਵ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਰੂਪਧਾਤੁਯਾ ਅਰੂਪਧਾਤੁਯਾ ਅਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨੇ ਤੇਸਂ ਤਤ੍ਥ ਕਾਮਰਾਗਾਨੁਸਯੋ ਚ ਨਾਨੁਸੇਤਿ, ਪਟਿਘਾਨੁਸਯੋ ਚ ਨਾਨੁਸੇਤੀ’’ਤਿ ਪਕਤਿਯਾ ਦੁਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਕਾਮਰਾਗਾਦੀਨਂ ਅਨਨੁਸਯਟ੍ਠਾਨਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ, ‘‘ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਕਾਮਰਾਗਾਨੁਸਯੋ ਚ ਨਾਨੁਸੇਤਿ, ਪਟਿਘਾਨੁਸਯੋ ਚ ਨਾਨੁਸੇਤੀ’’ਤਿ (ਯਮ. ੨.ਅਨੁਸਯਯਮਕ.੫੬) ਅਨੁਸਯਪ੍ਪਹਾਨੇਨ. ਏਤ੍ਥ ਪੁਰਿਮਨਯੇਨ ਓਕਾਸਂ ਅਵੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾਨਂ ਅਨੁਸਯਾਨਂ ਅਨਨੁਸਯਨਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਪਚ੍ਛਿਮਨਯੇਨ ਪੁਗ੍ਗਲਂ ਅਵੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਓਕਾਸਸ੍ਸ ਕਾਮਧਾਤੁਆਦਿਕਸ੍ਸ ਅਨੋਕਾਸਤਾਤਿ.
ਅਨੁਸਯਵਾਰਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੨. ਸਾਨੁਸਯਵਾਰਵਣ੍ਣਨਾ
੬੬-੧੩੧. ਸਾਨੁਸਯਪਜਹਨਪਰਿਞ੍ਞਾਵਾਰੇਸੁ ‘‘ਸਾਨੁਸਯੋ, ਪਜਹਤਿ, ਪਰਿਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਚ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਭਵੇ ਸਾਨੁਸਯੋਤਿ ਏਵਂ ਭਵਵਿਸੇਸੇਨ ਵਾ, ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਕਾਮਰਾਗਾਨੁਸਯੇਨ ਸਾਨੁਸਯੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਇਤਰੇਸੁ ਕੇਨਚੀਤਿ ਏਵਂ ਭਵਾਨੁਸਯਵਿਸੇਸੇਨ ਵਾ ਸਾਨੁਸਯਤਾਨਿਰਨੁਸਯਤਾਦਿਕਾ ਨਤ੍ਥਿ. ਤਥਾ ਦ੍ਵੀਸੁ ਵੇਦਨਾਸੁ ਕਾਮਰਾਗਾਨੁਸਯੇਨ ਸਾਨੁਸਯੋ, ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਨਿਰਨੁਸਯੋਤਿ ਇਦਮ੍ਪਿ ਨਤ੍ਥਿ. ਨ ਹਿ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਵੇਦਨਾ ਓਕਾਸੋ, ਅਥ ਖੋ ਅਨੁਸਯਾਨਨ੍ਤਿ. ਅਨੁਸਯਸ੍ਸ ਪਨ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਸੋ ਸੋ ਅਨੁਸਯਨੋਕਾਸੋ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਤੇਨ ਤੇਨ ਅਨੁਸਯੇਨ ਸਾਨੁਸਯਤਾਯ, ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਪਜਹਨਪਰਿਜਾਨਨਾਨਞ੍ਚ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ, ਅਨਨੁਸਯਨੋਕਾਸੋ ਚ ਨਿਰਨੁਸਯਤਾਦੀਨਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਓਕਾਸਵਾਰੇਸੁ ਭੁਮ੍ਮਨਿਦ੍ਦੇਸਂ ਅਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਯਤੋ ਤਤੋ’’ਤਿ ਨਿਮਿਤ੍ਤਤ੍ਥੇ ਨਿਸ੍ਸਕ੍ਕਵਚਨਂ ਕਤਂ, ਪਜਹਨਪਰਿਞ੍ਞਾਵਾਰੇਸੁ ਅਪਾਦਾਨਤ੍ਥੇ ਏਵ ਵਾ. ਤਤੋ ਤਤੋ ਹਿ ਓਕਾਸਤੋ ਅਪਗਮਕਰਣਂ ਵਿਨਾਸਨਂ ਪਜਹਨਂ ਪਰਿਜਾਨਨਞ੍ਚਾਤਿ.
ਤਤ੍ਥ ਯਤੋਤਿ ਯਤੋ ਅਨੁਸਯਟ੍ਠਾਨਤੋ ਅਨੁਲੋਮੇ, ਪਟਿਲੋਮੇ ਅਨਨੁਸਯਟ੍ਠਾਨਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਨੁਸਯਾਨਾਨੁਸਯਸ੍ਸੇਵ ਹਿ ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਪਾਦਾਨਭਾਵਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਰੂਪਧਾਤੁਯਾ ਅਰੂਪਧਾਤੁਯਾ ਤਤੋ ਮਾਨਾਨੁਸਯੇਨ ਸਾਨੁਸਯੋਤਿ (ਯਮ.੨.ਅਨੁਸਯਯਮਕ.੭੭), ਪਜਹਤੀ’’ਤਿ (ਯਮ. ੨.ਅਨੁਸਯਯਮਕ.੧੪੩) ਚ ‘‘ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਤਤੋ ਕਾਮਰਾਗਾਨੁਸਯੇਨ ਨਿਰਨੁਸਯੋਤਿ (ਯਮ. ੨.ਅਨੁਸਯਯਮਕ.੧੧੦), ਨ ਪਜਹਤੀ’’ਤਿ (ਯਮ. ੨.ਅਨੁਸਯਯਮਕ.੧੭੪-੧੭੬) ਚ ਏਵਮਾਦੀਸੁ ਰੂਪਧਾਤੁਆਦਯੋ ਏਵ ਭੁਮ੍ਮਨਿਦ੍ਦੇਸੇਨੇਵ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾਤਿ. ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ ਚਤੁਤ੍ਥਪਞ੍ਹਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨੇਨ ਸਰੂਪਤੋ ਅਨੁਸਯਨਟ੍ਠਾਨਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਿਤਤ੍ਤਾ ਤਦਤ੍ਥੇ ਆਦਿਪਞ੍ਹੇਪਿ ‘‘ਯਤੋ’’ਤਿ ਅਨੁਸਯਨਟ੍ਠਾਨਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਵਿਭਾਵੇਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ‘‘ਯਤੋ’’ਤਿ ਏਤਸ੍ਸ ਵਚਨਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇਨ ਕਾਮਰਾਗਾਨੁਸਯੇਨ ਸਾਨੁਸਯੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਪਮਾਦਲਿਖਿਤਂ ਵਿਯ ਦਿਸ੍ਸਤਿ. ਨ ਹਿ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇਨੇਵ ਅਨੁਸਯੇਨ ਸਾਨੁਸਯੋ, ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਰਹਟ੍ਠਾਨਤਞ੍ਚ ਸਨ੍ਧਾਯੇਵ ਨਿਸ੍ਸਕ੍ਕਵਚਨਂ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਂ. ਨ ਹਿ ਅਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾਨਂ ਅਨੁਸਯੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਰਹਟ੍ਠਾਨਤਾਤਿ ਤਂ ਤਥੇਵ ਦਿਸ੍ਸਤਿ. ਏਵਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ – ਯਤੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇਨਾਤਿ ਯਤੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇਨ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ, ਤੇਨਾਤਿ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਰਹਟ੍ਠਾਨੇ ਨਿਸ੍ਸਕ੍ਕਵਚਨਂ ਕਤਨ੍ਤਿ. ਤਥਾ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮੇਸੁ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਕੇਨਾਤਿ. ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਪਟਿਸੇਧੇ ਅਕਤੇ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਨਿਚ੍ਛਿਤਤ੍ਤਾ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮੇਸੁ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਕਭਾਵਂ ਆਪਨ੍ਨੇਨ ਅਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨਭਾਵਂ ਅਪਨੇਤਿ ਨਾਮ. ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਾਤਿ ਏਤਸ੍ਸ ਪਨ ਸਬ੍ਬਟ੍ਠਾਨਤੋਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਨ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ. ਤ੍ਥ-ਕਾਰਞ੍ਹਿ ਭੁਮ੍ਮਤੋ ਅਞ੍ਞਤ੍ਥਾਪਿ ਸਦ੍ਦਵਿਦੂ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤਿ.
ਸਾਨੁਸਯਵਾਰਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੩. ਪਜਹਨਵਾਰਵਣ੍ਣਨਾ
੧੩੨-੧੯੭. ਪਜਹਨਵਾਰੇ ਯੇਨ ਕਾਮਰਾਗਾਨੁਸਯਾਦਯੋ ਸਾਵਸੇਸਾ ਪਹੀਯਨ੍ਤਿ, ਸੋ ਤੇ ਪਜਹਤੀਤਿ ਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਨਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ ਨ ਹੋਤਿ ਅਪਜਹਨਸਬ੍ਭਾਵਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਨੇ ਨਿਰਵਸੇਸਪ੍ਪਜਹਨਕੋਯੇਵ ਪਜਹਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਯੋ ਵਾ ਪਨ ਮਾਨਾਨੁਸਯਂ ਪਜਹਤਿ, ਸੋ ਕਾਮਰਾਗਾਨੁਸਯਂ ਪਜਹਤੀਤਿ? ਨੋ’’ਤਿ (ਯਮ. ੨.ਅਨੁਸਯਯਮਕ.੧੩੨) ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਸਂਸਯਪਦੇਨ ਪਹਾਨਕਰਣਮਤ੍ਤਮੇਵ ਪੁਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਨਂ ਕਰੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਯਥਾਵਿਜ੍ਜਮਾਨਂ ਪਹਾਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਯੋ ਕਾਮਰਾਗਾਨੁਸਯਂ ਪਜਹਤਿ, ਸੋ ਮਾਨਾਨੁਸਯਂ ਪਜਹਤੀਤਿ? ਤਦੇਕਟ੍ਠਂ ਪਜਹਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪਟਿਲੋਮੇ ਪਨ ‘‘ਨਪ੍ਪਜਹਤੀ’’ਤਿ ਪਜਹਨਾਭਾਵੋ ਏਵ ਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਨਪਦੇਨ ਸਂਸਯਪਦੇਨ ਚ ਵਿਨਿਚ੍ਛਿਤੋ ਪੁਚ੍ਛਿਤੋ ਚ, ਤਸ੍ਮਾ ਯੇਸਂ ਪਜਹਨਂ ਨਤ੍ਥਿ ਨਿਰਵਸੇਸਵਸੇਨ ਪਜਹਨਕਾਨਂ, ਤੇ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਅਵਸੇਸਾ ਅਪ੍ਪਜਹਨਸਬ੍ਭਾਵੇਨੇਵ ਨਪ੍ਪਜਹਨ੍ਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਨ ਚ ਯਥਾਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਨ ਪਹਾਨੇਨੇਵ ਵਜ੍ਜਿਤਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾਤਿ. ‘‘ਅਨਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗਸਮਙ੍ਗਿਞ੍ਚ ਅਟ੍ਠਮਕਞ੍ਚ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਅਵਸੇਸਾ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਕਾਮਰਾਗਾਨੁਸਯਞ੍ਚ ਨਪ੍ਪਜਹਨ੍ਤਿ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਨੁਸਯਞ੍ਚ ਨਪ੍ਪਜਹਨ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਯਮ. ੨.ਅਨੁਸਯਯਮਕ.੧੬੫) ਏਤ੍ਥ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ‘‘ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਪਹਾਨਪਰਿਞ੍ਞਾਯ ਅਭਾਵੇਨ ਨਪ੍ਪਜਹਤਿ, ਸੇਸਾ ਤੇਸਂ ਅਨੁਸਯਾਨਂ ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ’’ਤਿ (ਯਮ. ਅਟ੍ਠ. ਅਨੁਸਯਯਮਕ ੧੩੨-੧੯੭) ਵੁਤ੍ਤਂ.
ਤਤ੍ਥ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਨੁਸਯੋ ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਉਭਯਨ੍ਤਿ ਸੇਸਾਨਂ ਤੇਸਂ ਪਹੀਨਤਾ ਅਤ੍ਥਿ, ਤਥਾਪਿ ਸੋਤਾਪਨ੍ਨਾਦੀਨਂ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਨੁਸਯਸ੍ਸ ਪਹੀਨਤਾ ਉਭਯਾਪਜਹਨਸ੍ਸ ਕਾਰਣਂ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਤੇਸਂ ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ ‘‘ਨਪ੍ਪਜਹਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਂ, ਅਥ ਪਨ ਕਾਮਰਾਗਾਨੁਸਯਞ੍ਚ ਨਪ੍ਪਜਹਨ੍ਤੀਤਿ ਇਮਂ ਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਨੇਨ ਤੇਸਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਸਙ੍ਗਹਿਤਤਾਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਨ ਤਤ੍ਥ ਕਾਰਣਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਪੁਚ੍ਛਿਤਸ੍ਸ ਪਨ ਸਂਸਯਤ੍ਥਸ੍ਸ ਕਾਰਣਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ. ਏਵਂ ਸਤਿ ‘‘ਸੇਸਾ ਤਸ੍ਸ ਅਨੁਸਯਸ੍ਸ ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ? ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ‘‘ਯੋ ਕਾਮਰਾਗਾਨੁਸਯਂ ਨਪ੍ਪਜਹਤਿ, ਸੋ ਦਿਟ੍ਠਾਨੁਸਯਂ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਨੁਸਯਂ ਨਪ੍ਪਜਹਤੀ’’ਤਿ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਪੁਚ੍ਛਿਤੇ ਸਦਿਸਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਕੇ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਨੁਸਯੇ ਸਨ੍ਧਾਯ ਕਾਰਣਸ੍ਸ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਤੇਸਂ ਅਨੁਸਯਾਨਂ ਪਹੀਨਤ੍ਤਾਤਿ ਤੇਸਂ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਨੁਸਯਾਨਂ ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ ਤੇ ਸਂਸਯਤ੍ਥਸਙ੍ਗਹਿਤੇ ਅਨੁਸਯੇ ਨਪ੍ਪਜਹਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.
ਪਜਹਨਵਾਰਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੫. ਪਹੀਨਵਾਰਵਣ੍ਣਨਾ
੨੬੪-੨੭੪. ਪਹੀਨਵਾਰੇ ਫਲਟ੍ਠਵਸੇਨੇਵ ਦੇਸਨਾ ਆਰਦ੍ਧਾਤਿ ਅਨੁਲੋਮਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪਟਿਲੋਮੇ ਹਿ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਵਸੇਨਪਿ ਦੇਸਨਾ ਗਹਿਤਾਤਿ. ‘‘ਫਲਟ੍ਠਵਸੇਨੇਵਾ’’ਤਿ ਚ ਸਾਧਾਰਣਵਚਨੇਨ ਮਗ੍ਗਸਮਙ੍ਗੀਨਂ ਅਗ੍ਗਹਿਤਤਂ ਦੀਪੇਤਿ. ਅਨੁਸਯਚ੍ਚਨ੍ਤਪਟਿਪਕ੍ਖੇਕਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣਿਕਾਨਞ੍ਹਿ ਮਗ੍ਗਸਮਙ੍ਗੀਨਂ ਨ ਕੋਚਿ ਅਨੁਸਯੋ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਰਹੋ, ਨਾਪਿ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਰਹਤਂ ਆਪਾਦਿਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਤੇ ਨ ਅਨੁਸਯਸਾਨੁਸਯਪਹੀਨਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਵਾਰੇਸੁ ਗਹਿਤਾਤਿ.
੨੭੫-੨੯੬. ਓਕਾਸਵਾਰੇ ਸੋ ਸੋ ਅਨੁਸਯੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਓਕਾਸੇ ਏਵ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਤਂ ਆਪਾਦਿਤੋ ਪਹੀਨੋ, ਅਨਾਪਾਦਿਤੋ ਚ ਅਪ੍ਪਹੀਨੋਤਿ ਪਹੀਨਾਪ੍ਪਹੀਨਵਚਨਾਨਿ ਤਦੋਕਾਸਮੇਵ ਦੀਪੇਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਨੋਕਾਸੇ ਤਦੁਭਯਾਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ. ਸਾਧਾਰਣਟ੍ਠਾਨੇ ਤੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਪਹੀਨੋ ਨਾਮ ਹੋਤੀਤਿ ਤੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਮਾਨੋਕਾਸੇ ਪਹੀਨੋ ਨਾਮਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਨ ਸਮਾਨਕਾਲੇ ਪਹੀਨੋਤਿ.
ਪਹੀਨਵਾਰਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੭. ਧਾਤੁਵਾਰਵਣ੍ਣਨਾ
੩੩੨-੩੪੦. ਧਾਤੁਵਾਰੇ ਸਨ੍ਤਾਨਂ ਅਨੁਗਤਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਸਯਨ੍ਤੀਤਿ ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਅਪ੍ਪਹੀਨਾ, ਤਂਸਨ੍ਤਾਨੇ ਅਪ੍ਪਹੀਨਭਾਵੇਨ ਅਨੁਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਅਰਹਭਾਵੇਨ ਸਯਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਰਹਤਾ ਏਵ ਹਿ ਅਨੁਰੂਪਂ ਕਾਰਣਂ ਲਭਿਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ ਇਧਾਪਿ ਯੁਤ੍ਤਾਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਨ ਕਾਮਧਾਤੁਆਦੀਨਿ ਛ ਪਟਿਨਿਸੇਧਵਚਨਾਨਿ ਧਾਤੁਵਿਸੇਸਨਿਦ੍ਧਾਰਣਾਨਿ ਨ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ‘‘ਨ ਕਾਮਧਾਤੁਯਾ ਚੁਤਸ੍ਸ ਨ ਕਾਮਧਾਤੁਂ ਉਪਪਜ੍ਜਨ੍ਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿਮ੍ਹਿ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੇ ਇਮਂ ਨਾਮ ਉਪਪਜ੍ਜਨ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਨ ਵਿਞ੍ਞਾਯੇਯ੍ਯ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਂਮੂਲਿਕਾਸੁ ਯੋਜਨਾਸੁ ‘‘ਨ ਕਾਮਧਾਤੁਯਾ ਚੁਤਸ੍ਸ ਕਾਮਧਾਤੁਂ ਰੂਪਧਾਤੁਂ ਅਰੂਪਧਾਤੁਂ ਉਪਪਜ੍ਜਨ੍ਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਪਠਮਂ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਅਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ‘‘ਨ ਕਾਮਧਾਤੁਂ ਉਪਪਜ੍ਜਨ੍ਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿਕਾ ਯੋਜਨਾ ਕਤਾ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਨ ਕਾਮਧਾਤੁਆਦਿਪਦੇਹਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਧਾਤੁਯੋਯੇਵ ਗਹਿਤਾ, ਨ ਕਞ੍ਚੀਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ. ਯਥਾ ਅਨੁਸਯਵਾਰੇ ‘‘ਅਨੁਸੇਨ੍ਤੀਤਿ ਪਦਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਗਹਿਤੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਤ੍ਥਾਪਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਮੇਵ ਸਨ੍ਧਾਯ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ ਗਹੇਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ‘‘ਯਸ੍ਸ ਕਾਮਰਾਗਾਨੁਸਯੋ ਅਨੁਸੇਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਪਟਿਘਾਨੁਸਯੋ ਅਨੁਸੇਤੀਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ’’ਤਿਆਦਿਵਚਨਤੋ. ਅਥਾਪਿ ਅਪ੍ਪਹੀਨਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਤਤ੍ਥ ਗਹਿਤੋ, ਇਧਾਪਿ ਸੋ ਨ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤੀਤਿ. ਭਙ੍ਗਾਤਿ ਭਞ੍ਜਿਤਬ੍ਬਾ, ਦ੍ਵਿਧਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਨਨੁ ਨ ਕੋਚਿ ਅਨੁਸਯੋ ਯਤ੍ਥ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨੁਸੇਤਿ ਨਾਨੁਸੇਤਿ ਚਾਤਿ ਦ੍ਵਿਧਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾ, ਤਤ੍ਥੇਵ ਕਸ੍ਮਾ ‘‘ਕਤਿ ਅਨੁਸਯਾ ਭਙ੍ਗਾ? ਅਨੁਸਯਾ ਭਙ੍ਗਾ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਾਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਾਨਿ ਕਤਾਨਿ. ਨ ਹਿ ਪਕਾਰਨ੍ਤਰਾਭਾਵੇ ਸਂਸਯੋ ਯੁਤ੍ਤੋਤਿ? ਨ ਨ ਯੁਤ੍ਤੋ, ‘‘ਅਨੁਸਯਾ ਭਙ੍ਗਾ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਅਵੁਤ੍ਤੇ ਭਙ੍ਗਾਭਾਵਸ੍ਸ ਅਵਿਞ੍ਞਾਤਤ੍ਤਾਤਿ.
ਧਾਤੁਵਾਰਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਅਨੁਸਯਯਮਕਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੮. ਚਿਤ੍ਤਯਮਕਂ
ਉਦ੍ਦੇਸਵਾਰਵਣ੍ਣਨਾ
੧-੬੨. ਚਿਤ੍ਤਯਮਕਵਣ੍ਣਨਾਯਂ ਆਦਿਤੋਵ ਤਯੋ ਸੁਦ੍ਧਿਕਮਹਾਵਾਰਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਇਮੇ ਤਯੋ ਮਹਾਵਾਰਾ ਸਰਾਗਾਦਿਕੁਸਲਾਦੀਹਿ ਮਿਸ੍ਸਕਾ ਸੁਦ੍ਧਿਕਾ ਚ, ਤੇਸੁ ਆਦਿਤੋ ਸੁਦ੍ਧਿਕਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਮਿਸ੍ਸਕੇਸੁ ਚ ਏਕੇਕਸ੍ਮਿਂ ਸਰਾਗਾਦਿਮਿਸ੍ਸਕਚਿਤ੍ਤੇ ਤਯੋ ਤਯੋ ਮਹਾਵਾਰਾ, ਤੇ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਪਨ ਵੁਤ੍ਤੇ ਸਮ੍ਪਿਣ੍ਡੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਸੋਲ਼ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਵਾਰਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਨਿਰਨ੍ਤਰਂ ਵੁਤ੍ਤੇਤਿ. ‘‘ਯਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਨ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨਿਰੁਜ੍ਝਿਸ੍ਸਤਿ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਉਪ੍ਪਾਦਨਿਰੋਧਾਨਂ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਾਗਤਕਾਲਾਨਞ੍ਚ ਸਂਸਗ੍ਗਵਸੇਨ ਏਕੇਕਾਯ ਪੁਚ੍ਛਾਯ ਪਵਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਉਪ੍ਪਾਦਨਿਰੋਧਕਾਲਸਮ੍ਭੇਦਵਾਰੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਏਵਂ ਸੇਸਾਨਮ੍ਪਿ ਵਾਰਾਨਂ ਤਂਤਂਨਾਮਤਾ ਪਾਲ਼ਿਅਨੁਸਾਰੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.
ਉਦ੍ਦੇਸਵਾਰਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਨਿਦ੍ਦੇਸਵਾਰਵਣ੍ਣਨਾ
੬੩. ਤਥਾਰੂਪਸ੍ਸੇਵ ਖੀਣਾਸਵਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਤਿ ਇਦਂ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣਸਮਙ੍ਗਿਪਚ੍ਛਿਮਚਿਤ੍ਤਸਮਙ੍ਗਿਮ੍ਹਿ ਪੁਗ੍ਗਲੇ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੇ ਤਞ੍ਚ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਮੇਵ ਹੋਤੀਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਅਰਹਤੋ ਪਚ੍ਛਿਮਚਿਤ੍ਤਮ੍ਪੀਤਿ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤੀਤਿ ਏਵਂਪਕਾਰਂ ਭਙ੍ਗਕ੍ਖਣਸਮਙ੍ਗਿਮੇਵ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ.
੬੫-੮੨. ਉਪ੍ਪਾਦਵਾਰਸ੍ਸ ਦੁਤਿਯਪੁਚ੍ਛਾਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨੇ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਭਙ੍ਗਕ੍ਖਣੇ, ਨਿਰੋਧਸਮਾਪਨ੍ਨਾਨਂ, ਅਸਞ੍ਞਸਤ੍ਤਾਨਂ ਤੇਸਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਥ, ਨੋ ਚ ਤੇਸਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ‘‘ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਭਙ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਤੇਸਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਥਾ’’ਤਿ ਏਤਸ੍ਸ ‘‘ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਖਣਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਮੇਵ ਹੁਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣਂ ਅਤੀਤਤ੍ਤਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਥ ਨਾਮਾ’’ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣੇ ਤੇਸਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਥ ਚੇਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਚਾਤਿ ਏਤਸ੍ਸਪਿ ਉਪ੍ਪਾਦਂ ਪਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਥ, ਅਨਤੀਤਤ੍ਤਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਨਾਮਾਤਿ ਦ੍ਵਯਮੇਤਂ ਏਵਂ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਂ. ਨ ਹਿ ਖਣਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ‘‘ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਥਾ’’ਤਿ ਅਤੀਤਵੋਹਾਰੋ ਅਤ੍ਥਿ. ਯਦਿ ਸਿਯਾ, ਯਂ ਵਾ ਪਨ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਥ, ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ‘‘ਨੋ’’ਤਿ ਅਵਤ੍ਵਾ ਵਿਭਜਿਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ. ਤਥਾ ‘‘ਯਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਥਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਚ ‘‘ਨੋ’’ਤਿ ਅਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਆਮਨ੍ਤਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ. ‘‘ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਭਙ੍ਗਕ੍ਖਣੇ’’ਤਿ ਪਨ ਭਿਜ੍ਜਮਾਨਚਿਤ੍ਤਸਮਙ੍ਗੀ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਤਸ੍ਸ ਅਤੀਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਥ, ਨ ਚ ਕਿਞ੍ਚਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣੇਤਿ ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਚਿਤ੍ਤਸਮਙ੍ਗੀ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਤਸ੍ਸਪਿ ਅਤੀਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਥ, ਤਂ ਪਨ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਹਿ ਸਾਮਞ੍ਞਵਚਨਂ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਅਨੇਕਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਯਥਾਗਹਿਤਵਿਸੇਸੇ ਤਿਟ੍ਠਤੀਤਿ. ‘‘ਯਸ੍ਸ ਵਾ ਪਨ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਸ੍ਸਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ? ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਭਙ੍ਗਕ੍ਖਣੇ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਯਸ੍ਸ ਵਾ ਪਨ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਏਤੇਨ ਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਨੇਨ ਗਹਿਤਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸੇਵ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਭਙ੍ਗਕ੍ਖਣੇਤਿ ਏਵਂ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਨਵਸੇਨ ਨਿਯਮੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਵਾਰੋ ਨਿਰੁਦ੍ਧਨਿਰੁਜ੍ਝਮਾਨਵਾਰੋ ਚ ਪੁਗ੍ਗਲਵਾਰਾਦੀਸੁ ਤੀਸੁਪਿ ਨਿਨ੍ਨਾਨਾਕਰਣਾ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾ ਚ. ਤਤ੍ਥ ਪੁਗ੍ਗਲਵਾਰੇ ਅਵਿਸੇਸੇਨ ਯਂ ਕਞ੍ਚਿ ਤਾਦਿਸਂ ਪੁਗ੍ਗਲਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਧਮ੍ਮਵਾਰੇ ਚਿਤ੍ਤਮੇਵ, ਪੁਗ੍ਗਲਧਮ੍ਮਵਾਰੇ ਪੁਗ੍ਗਲਂ ਚਿਤ੍ਤਞ੍ਚਾਤਿ ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਵਿਸੇਸੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.
੮੩. ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਕਾਲਵਾਰੇ ਇਮਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਵਾਰਤ੍ਤਾ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਪੁਚ੍ਛਿਤੋਤਿ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸੇਵ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨੇਨ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ. ਯਥਾ ਯਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਥਾਤਿ ਏਤੇਨ ਨ ਕੋਚਿ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਨ ਗਹਿਤੋ, ਏਵਂ ਯਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਖਣਂ ਖਣਂ ਵੀਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਕਾਲਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ ਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਨੇਨ ਨ ਕੋਚਿ ਨ ਗਹਿਤੋ. ਨ ਹਿ ਸੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਯਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣਂ ਅਤੀਤਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਤੇ ਚ ਪਨ ਨਿਰੁਜ੍ਝਮਾਨਕ੍ਖਣਾਤੀਤਚਿਤ੍ਤਾ ਨ ਨ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਪਠਮੋ ਪਞ੍ਹੋ ‘‘ਆਮਨ੍ਤਾ’’ਤਿ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬੋ ਸਿਯਾ, ਤਥਾ ਦੁਤਿਯਤਤਿਯਾ. ਚਤੁਤ੍ਥੋ ਪਨ ‘‘ਪਚ੍ਛਿਮਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਭਙ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਤੇਸਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਭਙ੍ਗਕ੍ਖਣਂ ਅਵੀਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ, ਨੋ ਚ ਤੇਸਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣਂ ਅਵੀਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ, ਇਤਰੇਸਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਭਙ੍ਗਕ੍ਖਣਞ੍ਚ ਅਵੀਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣਞ੍ਚ ਅਵੀਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬੋ ਭਵੇਯ੍ਯ, ਤਥਾ ਅਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਕਸ੍ਮਾ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਚਿਤ੍ਤਮੇਵ ਵਿਭਤ੍ਤਨ੍ਤਿ? ਚਿਤ੍ਤਵਸੇਨ ਪੁਗ੍ਗਲਵਵਤ੍ਥਾਨਤੋ. ਖਣਸ੍ਸ ਹਿ ਵੀਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਤਾਯ ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਕਾਲਤਾਵਚਨੇਨ ਵਤ੍ਤਮਾਨਸ੍ਸ ਚ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣਾਤੀਤਚਿਤ੍ਤੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਅਤੀਤਸ੍ਸ ਚ, ਤਤ੍ਥ ਪੁਰਿਮਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਭਙ੍ਗਕ੍ਖਣਂ ਵੀਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ ਪਚ੍ਛਿਮਸ੍ਸ ਵੀਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਨ੍ਤਿ ਏਵਮਾਦਿਕੋ ਪੁਗ੍ਗਲਵਿਭਾਗੋ ਯਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ਪੁਗ੍ਗਲਵਵਤ੍ਥਾਨਂ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਤਂਤਂਖਣਵੀਤਿਕ੍ਕਮਾਵੀਤਿਕ੍ਕਮਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਦਸ੍ਸਿਤੋ ਹੋਤੀਤਿ ਸਬ੍ਬਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨੇਸੁ ਚਿਤ੍ਤਮੇਵ ਵਿਭਤ੍ਤਂ. ਅਥ ਵਾ ਨਯਿਧ ਧਮ੍ਮਮਤ੍ਤਵਿਸਿਟ੍ਠੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਪੁਚ੍ਛਿਤੋ, ਅਥ ਖੋ ਪੁਗ੍ਗਲਵਿਸਿਟ੍ਠਂ ਚਿਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਚਿਤ੍ਤਮੇਵ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਿਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਯਦਿਪਿ ਪੁਗ੍ਗਲਪ੍ਪਧਾਨਾ ਪੁਚ੍ਛਾ, ਅਥਾਪਿ ਚਿਤ੍ਤਪ੍ਪਧਾਨਾ, ਉਭਯਥਾਪਿ ਦੁਤਿਯਪੁਚ੍ਛਾਯ ‘‘ਆਮਨ੍ਤਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ, ਤਥਾ ਪਨ ਅਵਤ੍ਵਾ ਨਿਰੋਧਕ੍ਖਣਵੀਤਿਕ੍ਕਮੇਨ ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਕਾਲਤਾ ਨ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣਵੀਤਿਕ੍ਕਮੇਨ ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਕਾਲਤਾ ਵਿਯ ਵਤ੍ਤਮਾਨਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਅਤੀਤਂ ਚਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਯਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਖਣਂ ਖਣਂ ਵੀਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਕਾਲਂ ਯਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਸ ਨਯੋ ‘‘ਨ ਨਿਰੁਜ੍ਝਮਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ.
੧੧੪-੧੧੬. ਮਿਸ੍ਸਕਵਾਰੇਸੁ ਯਸ੍ਸ ਸਰਾਗਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਨ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨਿਰੁਜ੍ਝਿਸ੍ਸਤਿ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਪੁਚ੍ਛਾ, ਨੋਤਿ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਞ੍ਚ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਦਸ੍ਸਿਤਂ. ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਪਨ ‘‘ਯਸ੍ਸ ਸਰਾਗਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਨ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਸਰਾਗਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨਿਰੁਜ੍ਝਿਸ੍ਸਤਿ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਮਾਤਿਕਾਠਪਨਾਯਂ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨੇਪਿ ਤਥੇਵ ਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਨਸਂਸਯਤ੍ਥੇਸੁ ਸਰਾਗਾਦਿਮਿਸ੍ਸਕਚਿਤ੍ਤਵਸੇਨੇਵ ਪੁਚ੍ਛਾ ਉਦ੍ਧਰਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਸਰਾਗਪਚ੍ਛਿਮਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣੇ ਤੇਸਂ ਸਰਾਗਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਨ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ ਨਿਰੁਜ੍ਝਿਸ੍ਸਤਿ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਿਸ੍ਸਤਿ, ਇਤਰੇਸਂ ਸਰਾਗਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣੇ ਤੇਸਂ ਸਰਾਗਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਨ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ ਨਿਰੁਜ੍ਝਿਸ੍ਸਤਿ ਚੇਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਸ੍ਸਤਿ ਚਾ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਸੁਦ੍ਧਿਕਵਾਰਸਦਿਸਮੇਵ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਂ ਕਾਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਸਂਖਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ.
ਨਿਦ੍ਦੇਸਵਾਰਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਚਿਤ੍ਤਯਮਕਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.