੧੨. ਦ੍ਵਾਦਸਮੋ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ

ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਨਿਦ੍ਦੇਸੋ

ਏਤ੍ਥਾਹ – ‘‘ਕਿਂ ਏਤ੍ਤਕਮੇਵ ਞੇਯ੍ਯਂ, ਉਦਾਹੁ ਅਞ੍ਞਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥੀ’’ਤਿ? ਅਤ੍ਥਿ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਨਾਮਾਤਿ. ਸਾ ਪਨੇਸਾ ਪਞ੍ਞਪੇਤਬ੍ਬਤੋ, ਪਞ੍ਞਾਪਨਤੋ ਚ ‘‘ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤੇਨੇਵਾਹ – ‘‘ਯਾ ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਙ੍ਖਾ ਸਮਞ੍ਞਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਵੋਹਾਰੋ ਨਾਮਂ ਨਾਮਕਮ੍ਮਂ ਨਾਮਧੇਯ੍ਯਂ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਅਭਿਲਾਪੋ’’ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖਾਯਤੀਤਿ ਸਙ੍ਖਾ, ਕਥੀਯਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕਿਨ੍ਤਿ ਕਥੀਯਤਿ? ‘‘ਅਹ’’ਨ੍ਤਿ ‘‘ਮਮ’’ਨ੍ਤਿ ‘‘ਪਰੋ’’ਤਿ ‘‘ਪਰਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ‘‘ਮਞ੍ਚੋ’’ਤਿ ‘‘ਪੀਠ’’ਨ੍ਤਿ ਅਨੇਕੇਹਿ ਆਕਾਰੇਹਿ ਕਥੀਯਤੀਤਿ ਸਙ੍ਖਾ. ਸਮਞ੍ਞਾਯਤੀਤਿ ਸਮਞ੍ਞਾ. ਪਞ੍ਞਾਪੀਯਤੀਤਿ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ. ਵੋਹਰੀਯਤੀਤਿ ਵੋਹਾਰੋ. ਕਿਨ੍ਤਿ ਵੋਹਰੀਯਤਿ? ‘‘ਅਹ’’ਨ੍ਤਿ ‘‘ਮਮ’’ਨ੍ਤਿ ‘‘ਪਰੋ’’ਤਿ ‘‘ਪਰਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ‘‘ਮਞ੍ਚੋ’’ਤਿ ‘‘ਪੀਠ’’ਨ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਤਾਵ ਪਞ੍ਞਪੇਤਬ੍ਬਤੋ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ‘‘ਅਹ’’ਨ੍ਤਿ ਹਿ ਰੂਪਾਦਯੋ ਧਮ੍ਮੇ ਉਪਾਦਾਯ ਪਟਿਚ੍ਚ ਕਾਰਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਯਥਾ ਤੇ ਰੂਪਾਦਯੋ ਧਮ੍ਮਾ ਉਪ੍ਪਾਦਵਯਵਨ੍ਤੋ, ਨ ਏਵਂਵਿਧਾ, ਕੇਵਲਂ ਲੋਕਸਙ੍ਕੇਤੇਨ ਸਿਦ੍ਧਾ ਯਾ ਅਯਂ ‘‘ਅਹ’’ਨ੍ਤਿ ਕਥੀਯਤਿ ਚੇਵ ਪਞ੍ਞਾਪੀਯਤਿ ਚ, ਏਸਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਇਦਾਨਿ ਪਞ੍ਞਾਪਨਤੋ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਂ ਪਕਾਸੇਤੁਂ ‘‘ਨਾਮਂ ਨਾਮਕਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਨਾਮਨ੍ਤਿ ਤਂ ਤਂ ਧਮ੍ਮਂ ‘‘ਏਸ ਇਤ੍ਥਨ੍ਨਾਮੋ ਨਾਮਾ’’ਤਿ ਪਞ੍ਞਪੇਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਂ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ਪਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਨਾਮਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿਆਦੀਨਿ ਤਸ੍ਸਾ ਏਵ ਵੇਵਚਨਾਨਿ. ਅਯਂ ਪਞ੍ਞਾਪਨਤੋ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਨਾਮ.

ਸਾ ਪਨੇਸਾ ਤਜ੍ਜਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਉਪਾਦਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਉਪਨਿਧਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ਤਿਵਿਧਾ ਹੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਤਜ੍ਜਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਨਾਮ ਚਕ੍ਖੁਸੋਤਰੂਪਸਦ੍ਦਪਥਵੀਤੇਜੋਵਾਯੋਤਿਆਦਿਨਯਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾ. ਉਪਾਦਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਪਨ ਸਮੂਹਾਸਮੂਹਵਸੇਨ ਦੁਵਿਧਾ ਹੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਸਮੂਹਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਨਾਮ ਰੂਪਾਰੂਪਧਮ੍ਮੇਸੁ ਏਕਸ੍ਸ ਵਾ ਬਹੂਨਂ ਵਾ ਨਾਮਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਸਮੂਹਮੇਵੋਪਾਦਾਯ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਕਥਂ? ਅਚ੍ਛਤਰਚ੍ਛਘਟਪਟਾਦਿਪ੍ਪਭੇਦਾ. ਅਯਂ ਸਮੂਹਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਨਾਮ. ਅਸਮੂਹਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਪਨ ਦਿਸਾਕਾਸਕਾਲਨਿਮਿਤ੍ਤਾਭਾਵਨਿਰੋਧਾਦਿਭੇਦਾ.

ਯਦਾ ਪਨ ਸਾ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਂ ਪਰਮਤ੍ਥਂ ਜੋਤਯਤਿ, ਤਦਾ ‘‘ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਪਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਯਦਾ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਂ ਸਮੂਹਾਸਮੂਹਭੇਦਂ ਨਾਮਮਤ੍ਤਂ ਜੋਤਯਤਿ, ਤਦਾ ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਪਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਦੁਵਿਧਾਪਿ ਪਨੇਸਾ ਸੋਤਦ੍ਵਾਰਜਵਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਗਹਿਤਪੁਬ੍ਬਸਙ੍ਕੇਤਮਨੋਦ੍ਵਾਰਜਵਨਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ. ਯਾਯ ਗਹਿਤਪੁਬ੍ਬਸਙ੍ਕੇਤੇਨ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਜਵਨਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਪਞ੍ਞਾਪੀਯਤਿ. ਯਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ, ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ, ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਨ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ, ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਨ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ, ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਨ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ, ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਨ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਛਕ੍ਕਨਯੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਤਤ੍ਥ ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾਨਂ ਰੂਪਾਦੀਨਂ ਪਞ੍ਞਾਪਨਾ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ. ਤਥਾ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾਨਮਿਤ੍ਥਿਪੁਰਿਸਾਦੀਨਂ ਪਞ੍ਞਾਪਨਾ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ. ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਪਨ ਵਚਨਤ੍ਥਂ ਕੇਨਚਿ ਆਕਾਰੇਨ ਅਨੁਪਲਬ੍ਭਮਾਨਾਨਂ ਪਞ੍ਚਮਸਚ੍ਚਾਦੀਨਂ, ਤਿਤ੍ਥਿਯਪਰਿਕਪ੍ਪਿਤਾਨਂ ਵਾ ਪਕਤਿਪੁਰਿਸਾਦੀਨਂ ਪਞ੍ਞਾਪਨਾਪਿ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯੇਵ. ‘‘ਤੇਵਿਜ੍ਜੋ, ਛਲ਼ਭਿਞ੍ਞੋ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦਿਨਯਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਨ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ. ‘‘ਇਤ੍ਥਿਸਦ੍ਦੋ, ਪੁਰਿਸਸਦ੍ਦੋ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦਿਕਾ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਨ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ. ‘‘ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਸੋਤਵਿਞ੍ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਮਾਦਿਕਾ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਨ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ. ‘‘ਖਤ੍ਤਿਯਕੁਮਾਰੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕੁਮਾਰੋ, ਭਿਕ੍ਖੁਕੁਮਾਰੋ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦਿਕਾ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਨ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਾ ਛ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯੋਪਿ ਏਤ੍ਥੇਵ ਸਙ੍ਗਹਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਅਯਂ ਉਪਾਦਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਨਾਮ.

ਉਪਨਿਧਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਪਿ ਏਤਿਸ੍ਸਾ ਏਵ ਪਭੇਦਾ, ਸਾ ਪਨ ‘‘ਦੀਘਂ ਉਪਨਿਧਾਯ ਰਸ੍ਸੋ, ਰਸ੍ਸਂ ਉਪਨਿਧਾਯ ਦੀਘੋ’’ਤਿਆਦਿਨਯਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾ ‘‘ਕਪਣਂ ਮਾਨੁਸਕਂ ਰਜ੍ਜਂ ਦਿਬ੍ਬਸੁਖਂ ਉਪਨਿਧਾਯਾ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦਿਕਾ ਚ, ਤਸ੍ਮਾ ਪਞ੍ਞਪੇਤਬ੍ਬਤੋ ਚ ਪਞ੍ਞਾਪਨਤੋ ਚ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਸਮਞ੍ਞਾ ਸਮਤ੍ਤਾ.

੭੭੮. ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਚ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ, ਤਤਿਯਾ ਕੋਟਿ ਨ ਵਿਜ੍ਜਤਿ;

ਦ੍ਵੀਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਕੁਸਲੋ, ਪਰਵਾਦੇਸੁ ਨ ਕਮ੍ਪਤਿ.

ਇਤਿ ਅਭਿਧਮ੍ਮਾਵਤਾਰੇ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਨਾਮ

ਦ੍ਵਾਦਸਮੋ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ.