ਗਨ੍ਥਾਰਮ੍ਭਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

੧. ਪਰਮਨਿਪੁਣਵਿਚਿਤ੍ਤਨਯਸਮਨ੍ਨਾਗਤਂ ਸਕਸਮਯਸਮਯਨ੍ਤਰਗਹਨਵਿਗ੍ਗਾਹਣਸਮਤ੍ਥਂ ਸੁਵਿਮਲਵਿਪੁਲਪਞ੍ਞਾਵੇਯ੍ਯਤ੍ਤਿਯਜਨਨਂ ਪਕਰਣਮਿਦਮਾਰਭਨ੍ਤੋਯਮਾਚਰਿਯੋ ਪਠਮਂ ਤਾਵ ਰਤਨਤ੍ਤਯਪ੍ਪਣਾਮਕਰਣੇਨ ਅਨ੍ਤਰਾਯਨਿਵਾਰਣਞ੍ਚੇਵ ਪਞ੍ਞਾਪਾਟਵਞ੍ਚ ਪਤ੍ਥੇਤਿ. ਰਤਨਤ੍ਤਯਪ੍ਪਣਾਮੋ ਹਿ ਅਤ੍ਥਤੋ ਪਣਾਮਕਿਰਿਯਾਭਿਨਿਪ੍ਫਾਦਿਕਾ ਕੁਸਲਚੇਤਨਾ. ਸਾ ਚ ਵਨ੍ਦਨੇਯ੍ਯਵਨ੍ਦਕਾਨਂ ਖੇਤ੍ਤਜ੍ਝਾਸਯਸਮ੍ਪਦਾਹਿ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਵੇਦਨੀਯਭੂਤਾ ਯਥਾਲਦ੍ਧਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਕਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਨੁਬਲਪ੍ਪਦਾਨਵਸੇਨ ਤਨ੍ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤਵਿਪਾਕਸਨ੍ਤਤਿਯਾ ਅਨ੍ਤਰਾਯਕਰਾਨਿ ਉਪਪੀਲ਼ਕਉਪਚ੍ਛੇਦਕਕਮ੍ਮਾਨਿ ਪਟਿਬਾਹਿਤ੍ਵਾ ਤਨ੍ਨਿਦਾਨਾਨਂ ਯਥਾਧਿਪ੍ਪੇਤਸਿਦ੍ਧਿਵਿਬਨ੍ਧਕਾਨਂ ਰੋਗਾਦਿਅਨ੍ਤਰਾਯਾਨਮਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਂ ਸਾਧੇਤਿ, ਰਾਗਾਦਿਮਲਵਿਕ੍ਖਾਲਨੇਨ ਚ ਚਿਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਨਂ ਪਰਿਸੋਧੇਤ੍ਵਾ ਤਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਾਯ ਪਞ੍ਞਾਯ ਯਥਾਧਿਪ੍ਪੇਤਸਿਦ੍ਧਿਸਮ੍ਪਾਦਕਂ ਤਿਕ੍ਖਵਿਸਦਭਾਵਮਾਵਹਤਿ. ਕਿਞ੍ਚਿ ਆਚਿਣ੍ਣਮੇਤਂ ਪਣ੍ਡਿਤਾਨਂ, ਯਦਿਦਂ ਗਨ੍ਥਸਮਾਰਮ੍ਭੇ ਰਤਨਤ੍ਤਯਪ੍ਪਣਾਮਕਰਣਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਾਚਾਰਾਨੁਰਕ੍ਖਣਤ੍ਥਞ੍ਚ ਆਦਿਮ੍ਹਿ ਰਤਨਤ੍ਤਯਵਨ੍ਦਨਾ ਆਰਦ੍ਧਾਤਿ ਏਵਮਾਦਿਨਾ ਅਞ੍ਞਾਨਿਪਿ ਬਹੂਨਿ ਪਯੋਜਨਾਨਿ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਤਾਨਿ ਪਨ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਬਹੁਧਾ ਵਿਤ੍ਥਾਰਿਤਾਨੀਤਿ ਤਂ ਪਪਞ੍ਚਪਰਿਸ੍ਸਮਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਯਥਾਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਮੇਵ ਤਾਵ ਵਣ੍ਣਯਿਸ੍ਸਾਮ.

ਏਤ੍ਥ ਚ ਰਤਨਤ੍ਤਯਪ੍ਪਣਾਮਂ ਕਤ੍ਤੁਕਾਮੋ ਤਥਾਗਤਮੂਲਕਤ੍ਤਾ ਸੇਸਰਤਨਾਨਂ ਪਠਮਂ ਤਾਵ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਥੋਮਨਾਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਂ ਪਣਾਮਮਾਰਭਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਅਨਨ੍ਤਕਰੁਣਾਪਞ੍ਞ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਥੋਮਨਾਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮੇਨ ਹਿ ਪਣਾਮੇਨ ਸਤ੍ਥੁ ਗੁਣਾਤਿਸਯਯੋਗੋ, ਤਤੋ ਚਸ੍ਸ ਅਨੁਤ੍ਤਰਵਨ੍ਦਨੀਯਭਾਵੋ, ਤੇਨ ਚ ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਨ੍ਦਨਾਯ ਖੇਤ੍ਤਙ੍ਗਤਭਾਵੋ, ਖੇਤ੍ਤਙ੍ਗਤਾਯ ਚ ਵਨ੍ਦਨਾਯ ਯਥਾਧਿਪ੍ਪੇਤਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿਯਾ ਹੇਤੁਭਾਵੋ ਚ ਦਸ੍ਸਿਤੋ ਹੋਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾਤਿ ਪੁਬ੍ਬਕਾਲਕਿਰਿਯਾਨਿਦ੍ਦੇਸੋ. ਤਸ੍ਸ ਪਨ ਓਸਾਨਗਾਥਾਯਂ ‘‘ਪਵਕ੍ਖਾਮੀ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਪਰਕਾਲਕਿਰਿਯਾਵਚਨੇਨ ਸਹ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਬੁਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਵਨ੍ਦਨਕਿਰਿਯਾਯ ਕਮ੍ਮਨਿਦ੍ਦੇਸੋ. ‘‘ਅਨਨ੍ਤਕਰੁਣਾਪਞ੍ਞ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਕਂ ਪਨ ਤਬ੍ਬਿਸੇਸਨਂ. ਤਤ੍ਥ ਕਿਰਤੀਤਿ ਕਰੁਣਾ, ਪਰਦੁਕ੍ਖਂ ਵਿਕ੍ਖਿਪਤਿ ਅਪਨੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕਿਰੀਯਤਿ ਦੁਕ੍ਖਿਤੇਸੁ ਪਸਾਰੀਯਤੀਤਿ ਵਾ ਕਰੁਣਾ. ਅਥ ਵਾ ਕਰੋਤੀਤਿ ਕਰੁਣਾ, ਪਰਦੁਕ੍ਖੇ ਸਤਿ ਸਾਧੂਨਂ ਕਮ੍ਪਨਂ ਹਦਯਖੇਦਂ ਜਨਯਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕਿਣਾਤੀਤਿ ਵਾ ਕਰੁਣਾ, ਪਰਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਂ ਪਚ੍ਚਯਵੇਕਲ੍ਲਕਰਣਤੋ ਹਿਂਸਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਜਾਨਾਤੀਤਿ ਪਞ੍ਞਾ, ਯਥਾਸਭਾਵਂ ਪਕਾਰੇਹਿ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕਰੁਣਾ ਚ ਪਞ੍ਞਾ ਚ ਕਰੁਣਾਪਞ੍ਞਾ, ਨਤ੍ਥਿ ਏਤਾਸਂ ਅਨ੍ਤੋਤਿ ਅਨਨ੍ਤਾ, ਅਨਨ੍ਤਾ ਕਰੁਣਾਪਞ੍ਞਾ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਅਨਨ੍ਤਕਰੁਣਾਪਞ੍ਞੋ, ਤਂ ਅਨਨ੍ਤਕਰੁਣਾਪਞ੍ਞਂ.

ਏਤ੍ਥ ਚ ਉਪ੍ਪਾਦਵਯਨ੍ਤਤਾਵਸੇਨ ਚੇਵ ਸਨ੍ਤਤਿਪਰਿਯੋਸਾਨਵਸੇਨ ਚ ਸਤਿਪਿ ਭਗਵਤੋ ਕਰੁਣਾਪਞ੍ਞਾਨਂ ਸਪਰਿਯਨ੍ਤਭਾਵੇ ਅਨਨ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ ਅਨਨ੍ਤਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਹਿ ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤਾਨਂ ਦੁਕ੍ਖਾਪਨਯਨਾਕਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾ ਅਨਞ੍ਞਸਾਧਾਰਣਾ ਮਹਾਕਰੁਣਾ ਕਞ੍ਚਿ ਸਤ੍ਤਂ ਅਵਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਸਬ੍ਬੇਸੁ ਸਤ੍ਤੇਸੁ ਨਿਰਵਸੇਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਤਥਾ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਸਭਾਵਬੋਧਨਸਮਤ੍ਥਾ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਸਙ੍ਖਾਤਾ ਪਞ੍ਞਾਪਿ ਸਕਲਞੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮੇਸੁ ਅਨਵਸੇਸਤੋ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਨਨ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਪ੍ਪਵਤ੍ਤਕਰੁਣਾਞਾਣਵਨ੍ਤਤਾਯ ਅਨਨ੍ਤਕਰੁਣਾਪਞ੍ਞੋ ਭਗਵਾ. ਕਰੁਣਾਪਞ੍ਞਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਚੇਤ੍ਥ ਭਗਵਤੋ ਸਬ੍ਬਲੋਕਿਯਲੋਕੁਤ੍ਤਰਗੁਣਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸਿਤਾ ਹੋਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਕਰੁਣਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਲੋਕਿਯੇਸੁ ਮਹਗ੍ਗਤਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤਾਸਾਧਾਰਣਗੁਣਦੀਪਨਤੋ ਸਕਲਲੋਕਿਯਗੁਣਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸਿਤਾ, ਪਞ੍ਞਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਪਦਟ੍ਠਾਨਮਗ੍ਗਞਾਣਦੀਪਨਤੋ ਸਬ੍ਬਲੋਕੁਤ੍ਤਰਗੁਣਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸਿਤਾਤਿ.

ਅਪਿਚ ਸਬ੍ਬਬੁਦ੍ਧਗੁਣਾਨਂ ਕਰੁਣਾ ਆਦਿ, ਪਞ੍ਞਾ ਪਰਿਯੋਸਾਨਂ. ਮਹਾਕਰੁਣਾਸਞ੍ਚੋਦਿਤਮਾਨਸੋ ਹਿ ਭਗਵਾ ਸਂਸਾਰਪਙ੍ਕਤੋ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਸਮੁਦ੍ਧਰਣਤ੍ਥਾਯ ਕਤਾਭਿਨੀਹਾਰੋ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬੇਨ ਪਾਰਮਿਯੋ ਪੂਰੇਤ੍ਵਾ ਅਨੁਤ੍ਤਰਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਯਾ ਅਧਿਗਮੇਨ ਸਕਲਬੁਦ੍ਧਗੁਣੇ ਪਟਿਲਭਿ. ਇਤਿ ਸਕਲਬੁਦ੍ਧਗੁਣਾਨਂ ਤਨ੍ਨਿਦਾਨਭਾਵਤੋ ਕਰੁਣਾ ਸਬ੍ਬਬੁਦ੍ਧਗੁਣਾਨਮਾਦਿ, ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਪਦਟ੍ਠਾਨਸ੍ਸ ਪਨ ਮਗ੍ਗਞਾਣਸ੍ਸ ਪਟਿਲਭਨਤੋ ਉਤ੍ਤਰਿਕਰਣੀਯਾਭਾਵਤੋ ਪਞ੍ਞਾ ਪਰਿਯੋਸਾਨਂ. ਆਦਿਪਰਿਯੋਸਾਨਦਸ੍ਸਨੇਨ ਚ ਸਕਲਬੁਦ੍ਧਗੁਣਾ ਨਯਤੋ ਦਸ੍ਸਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਨਯਗ੍ਗਾਹੋ ਏਵ ਹਿ ਸਬ੍ਬਬੁਦ੍ਧਗੁਣਾਨਂ ਦਸ੍ਸਨੁਪਾਯੋ, ਇਤਰਥਾ ਤਾਦਿਸਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸਪਿ ਵਚਨਪਥਾਤੀਤਂ ਤਥਾਗਤਗੁਣਂ ਅਨੁਪਦਂ ਵਣ੍ਣੇਨ੍ਤੋ ਕੋ ਨਾਮ ਪਰਿਯੋਸਾਨਮਾਹਰਿਤੁਂ ਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਾਤਿ.

ਏਵਂ ਕਰੁਣਾਪਞ੍ਞਾਮੁਖੇਨ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਸਕਲਬੁਦ੍ਧਗੁਣੇਹਿ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਥੋਮੇਤ੍ਵਾਪਿ ਪੁਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਬੁਦ੍ਧਗੁਣਸਂਕਿਤ੍ਤਨੇ ਅਤਿਤ੍ਤਾਭਾਵੇਨ ਚੇਵ ਪਰੇਸਞ੍ਚ ਪਸਾਦਬਾਹੁਲ੍ਲਜਨਨਤ੍ਥਂ ਤਦਨ੍ਤੋਗਧੇਪਿ ਵਿਸਿਟ੍ਠਗੁਣੇ ਪਧਾਨਭਾਵੇਨ ਨੀਹਰਿਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਤਥਾਗਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਤਥਾਗਤ’’ਨ੍ਤਿ ਤਥਾ ਆਗਤਤਾਦੀਹਿ ਅਟ੍ਠਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਤਥਾਗਤਂ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ (ਦੀ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੭; ਮ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੧੨; ਬੁ. ਵਂ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੨ ਨਿਦਾਨਕਥਾ; ਅ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੧.੧੭੦) –

‘‘ਅਟ੍ਠਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਭਗਵਾ ਤਥਾਗਤੋ, ਤਥਾ ਆਗਤੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ, ਤਥਾ ਗਤੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ, ਤਥਲਕ੍ਖਣਂ ਆਗਤੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ, ਤਥਧਮ੍ਮੇ ਯਾਥਾਵਤੋ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ, ਤਥਦਸ੍ਸਿਤਾਯ ਤਥਾਗਤੋ, ਤਥਵਾਦਿਤਾਯ ਤਥਾਗਤੋ, ਤਥਾਕਾਰਿਤਾਯ ਤਥਾਗਤੋ, ਅਭਿਭਵਨਟ੍ਠੇਨ ਤਥਾਗਤੋ’’ਤਿ.

‘‘ਕਥਂ ਭਗਵਾ ਤਥਾ ਆਗਤੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ? ਯਥਾ ਸਬ੍ਬਲੋਕਹਿਤਾਯ ਉਸ੍ਸੁਕ੍ਕਮਾਪਨ੍ਨਾ ਪੁਰਿਮਕਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਾ ਆਗਤਾ, ਕਿਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ? ਮਨੁਸ੍ਸਤ੍ਤਾਦਿਅਟ੍ਠਙ੍ਗਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਯੇਨ ਅਭਿਨੀਹਾਰੇਨ ਤੇ ਭਗਵਨ੍ਤੋ ਆਗਤਾ, ਤੇਨੇਵ ਚ ਅਭਿਨੀਹਾਰੇਨ ਅਯਮ੍ਪਿ ਭਗਵਾ ਆਗਤੋ, ਯਥਾ ਚ ਤੇ ਭਗਵਨ੍ਤੋ ਸਮਤਿਂਸ ਪਾਰਮਿਯੋ ਪੂਰੇਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਚਮਹਾਪਰਿਚ੍ਚਾਗਾਦੀਨਿ ਸਮ੍ਪਾਦੇਤ੍ਵਾ ਆਗਤਾ, ਯਥਾ ਚ ਤੇ ਸਤ੍ਤਤਿਂਸ ਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਧਮ੍ਮੇ ਭਾਵੇਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰੂਹੇਤ੍ਵਾ ਆਗਤਾ, ਤਥਾ ਅਯਮ੍ਪਿ ਭਗਵਾ ਆਗਤੋਤਿ ਏਵਂ ਤਾਵ ਤਥਾ ਆਗਤੋ’’ਤਿ ਤਥਾਗਤੋ. (੧)

‘‘ਕਥਂ ਤਥਾ ਗਤੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ? ਯਥਾ ਸਮ੍ਪਤਿਜਾਤਾ ਤੇ ਭਗਵਨ੍ਤੋ ਸਤ੍ਤਪਦਵੀਤਿਹਾਰੇਨ ਗਤਾ, ਯਥਾ ਵਾ ਤੇ ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾਮਗ੍ਗੇਹਿ ਤਂ ਤਂ ਅਕੁਸਲਪਕ੍ਖਂ ਵਿਧਮਿਤ੍ਵਾ ਗਤਾ, ਤਥਾ ਅਯਮ੍ਪਿ ਭਗਵਾ ਗਤੋ, ਏਵਂ ਤਥਾ ਗਤੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ. (੨)

‘‘ਕਥਂ ਤਥਲਕ੍ਖਣਂ ਆਗਤੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ? ਯਸ੍ਮਾ ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਯਂ ਸਭਾਵਸਰਸਲਕ੍ਖਣਂ ਤਥਂ ਅਵਿਤਥਂ, ਤਞ੍ਚੇਸ ਤਥਲਕ੍ਖਣਂ ਆਗਤੋ ਯਾਥਾਵਤੋ ਅਧਿਗਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਥਲਕ੍ਖਣਂ ਆਗਤੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ ਗਮਨਤ੍ਥਾਨਂ ਬੁਜ੍ਝਨਤ੍ਥਸਮ੍ਭਵਤੋ. ਤਥਾ ਹਿ ਵਦਨ੍ਤਿ ‘ਯੇ ਗਤਿਅਤ੍ਥਾ, ਤੇ ਬੁਜ੍ਝਨਤ੍ਥਾ. ਯੇ ਬੁਜ੍ਝਨਤ੍ਥਾ, ਤੇ ਗਤਿਅਤ੍ਥਾ’ਤਿ. (੩)

‘‘ਕਥਂ ਤਥਧਮ੍ਮੇ ਯਾਥਾਵਤੋ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ? ਯਸ੍ਮਾ ‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਮੇਤਂ ਅਵਿਤਥਮੇਤ’ਨ੍ਤਿਆਦਿਵਚਨਤੋ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੦੯੦) ‘ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਟ੍ਠੋ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਸਮ੍ਭੂਤਸਮੁਦਾਗਤਟ੍ਠੋ ਤਥੋ ਅਵਿਤਥੋ ਅਨਞ੍ਞਥੋ’ਤਿਆਦਿਵਚਨਤੋ ਚ ਤਥਧਮ੍ਮਸਙ੍ਖਾਤੇ ਸਚ੍ਚਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੇ ਯਾਥਾਵਤੋ ਆਗਤੋ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਥਧਮ੍ਮੇ ਯਾਥਾਵਤੋ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ. (੪)

‘‘ਕਥਂ ਤਥਦਸ੍ਸਿਤਾਯ ਤਥਾਗਤੋ? ਯਸ੍ਮਾ ਅਪਰਿਮਾਣਾਸੁ ਲੋਕਧਾਤੂਸੁ ਅਪਰਿਮਾਣਾਨਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਛਦ੍ਵਾਰਗ੍ਗਹਿਤੇ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਅਵਿਪਰੀਤਮੇਵ ਪਸ੍ਸਤਿ ਜਾਨਾਤਿ, ਞਤ੍ਵਾ ਚ ਪਨੇਵਂ ‘ਕਤਮਂ ਤਂ ਰੂਪਾਯਤਨਂ, ਯਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਮਹਾਭੂਤਾਨਂ ਉਪਾਦਾਯਾ’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਧ. ਸ. ੬੧੬ ਆਦਯੋ) ਤਥਮੇਸ ਅਵਿਪਰੀਤਂ ਵਿਭਜਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਥਂ ਆਗਚ੍ਛਤਿ ਪਸ੍ਸਤਿ ਜਾਨਾਤਿ, ਤਂ ਵਾ ਆਗਮਯਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੀਤਿ ਤਥਾਗਤੋਤਿ ਏਵਂ ਤਥਦਸ੍ਸਿਤਾਯ ਤਥਾਗਤੋ. (੫)

‘‘ਕਥਂ ਤਥਵਾਦਿਤਾਯ ਤਥਾਗਤੋ? ਯਸ੍ਮਾ ਏਸ ਅਭਿਸਮ੍ਬੋਧਿਤੋ ਯਾਵ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨਾ ਰਾਗਮਦਾਦਿਨਿਮ੍ਮਥਨਵਸੇਨ ਏਕਸਦਿਸਮੇਵ ਧਮ੍ਮਂ ਤਥਂ ਅਵਿਤਥਂ ਭਾਸਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਥਂ ਗਦਤਿ, ਤਥੋ ਅਵਿਪਰੀਤੋ ਆਗਦੋਵਚਨਮੇਤਸ੍ਸਾਤਿ ਵਾ ਦ-ਕਾਰਸ੍ਸ ਤ-ਕਾਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਤਥਾਗਤੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਏਵਂ ਤਥਵਾਦਿਤਾਯ ਤਥਾਗਤੋ. (੬)

‘‘ਕਥਂ ਤਥਾਕਾਰਿਤਾਯ ਤਥਾਗਤੋ? ਭਗਵਾ ਹਿ ‘ਯਥਾ ਵਾਦੀ ਤਥਾ ਕਾਰੀ’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੪.੨੩; ਚੂਲ਼ਨਿ. ਪੋਸਾਲਮਾਣਵਪੁਚ੍ਛਾਨਿਦ੍ਦੇਸ ੮੩) ਵਚਨਤੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਾਚਾਯ ਅਨੁਰੂਪਮੇਵ ਕਰੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਯਥਾ ਵਾਚਾ, ਤਥਾ ਕਾਯੋਪਿ ਗਤੋ ਪਵਤ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਸਾਤਿ ਤਥਾਗਤੋਤਿ ਏਵਂ ਤਥਾਕਾਰਿਤਾਯ ਤਥਾਗਤੋ. (੭)

‘‘ਕਥਂ ਅਭਿਭਵਨਟ੍ਠੇਨ ਤਥਾਗਤੋ? ਯਸ੍ਮਾ ਪਨੇਸ ਅਨੁਪਮਾਯ ਸਕਲਲੋਕਿਯਲੋਕੁਤ੍ਤਰਗੁਣਸਮ੍ਪਦਾਯ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਤ੍ਤਾ ਸਦੇਵਕਂ ਲੋਕਂ ਅਭਿਭੁਯ੍ਯ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਭਿਭਵਨਟ੍ਠੇਨ ਤਥਾਗਤੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ.

ਤਤ੍ਰੇਵਂ ਪਦਸਿਦ੍ਧਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ – ਅਗਦੋ ਵਿਯਾਤਿ ਅਗਦੋ, ਦੇਸਨਾਵਿਲਾਸੋ ਚੇਵ ਪੁਞ੍ਞੁਸ੍ਸਯੋ ਚ. ਤੇਨ ਹੇਸ ਮਹਾਨੁਭਾਵੋ ਭਿਸਕ੍ਕੋ ਵਿਯ ਦਿਬ੍ਬਾਗਦੇਨ ਸਪ੍ਪੇ ਸਬ੍ਬਪਰਪ੍ਪਵਾਦਿਨੋ, ਸਦੇਵਕਞ੍ਚ ਲੋਕਂ ਅਭਿਭਵਤਿ. ਇਤਿ ਸਬ੍ਬਲੋਕਾਭਿਭਵਨੇ ਤਥੋ ਅਵਿਪਰੀਤੋ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੋ ਅਗਦੋ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਦ-ਕਾਰਸ੍ਸ ਤ-ਕਾਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਤਥਾਗਤੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖੇਪੋ. ਵਿਤ੍ਥਾਰੋ ਪਨ ਦੀਘਾਗਮਸਂਵਣ੍ਣਨਾਦੀਸੁ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ. ਆਹ ਚੇਤ੍ਥ –

‘‘ਯਥੇਵ ਲੋਕਮ੍ਹਿ ਵਿਪਸ੍ਸਿਆਦਯੋ,

ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਭਾਵਂ ਮੁਨਯੋ ਇਧਾਗਤਾ;

ਤਥਾ ਅਯਂ ਸਕ੍ਯਮੁਨੀਪਿ ਆਗਤੋ,

ਤਥਾਗਤੋ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਤੇਨ ਚਕ੍ਖੁਮਾ. (ਦੀ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੭; ਮ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੧੨; ਅ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੧.੧੭੦; ਬੁ. ਵਂ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੨ ਨਿਦਾਨਕਥਾ);

‘‘ਪਹਾਯ ਕਾਮਾਦਿਮਲੇ ਯਥਾ ਗਤਾ,

ਸਮਾਧਿਞਾਣੇਹਿ ਵਿਪਸ੍ਸਿਆਦਯੋ;

ਮਹੇਸਿਨੋ ਸਕ੍ਯਮੁਨੀ ਜੁਤਿਨ੍ਧਰੋ,

ਤਥਾ ਗਤੋ ਤੇਨ ਤਥਾਗਤੋ ਮਤੋ.

‘‘ਤਥਞ੍ਚ ਧਾਤ੍ਵਾਯਤਨਾਦਿਲਕ੍ਖਣਂ,

ਸਭਾਵਸਾਮਞ੍ਞਵਿਭਾਗਭੇਦਤੋ;

ਸਯਮ੍ਭੁਞਾਣੇਨ ਜਿਨੋਯਮਾਗਤੋ,

ਤਥਾਗਤੋ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਸਕ੍ਯਪੁਙ੍ਗਵੋ.

‘‘ਤਥਾਨਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਸਮਨ੍ਤਚਕ੍ਖੁਨਾ,

ਤਥਾ ਇਦਪ੍ਪਚ੍ਚਯਤਾ ਚ ਸਬ੍ਬਸੋ;

ਅਨਞ੍ਞਞੇਯ੍ਯੇਨ ਯਤੋ ਵਿਭਾਵਿਤਾ,

ਯਾਥਾਵਤੋ ਤੇਨ ਜਿਨੋ ਤਥਾਗਤੋ.

‘‘ਅਨਨ੍ਤਭੇਦਾਸੁਪਿ ਲੋਕਧਾਤੁਸੁ,

ਜਿਨਸ੍ਸ ਰੂਪਾਯਤਨਾਦਿਗੋਚਰੇ;

ਵਿਚਿਤ੍ਤਭੇਦੇ ਤਥਮੇਵ ਦਸ੍ਸਨਂ,

ਤਥਾਗਤੋ ਤੇਨ ਸਮਨ੍ਤਲੋਚਨੋ.

‘‘ਯਤੋ ਚ ਧਮ੍ਮਂ ਤਥਮੇਵ ਭਾਸਤਿ,

ਕਰੋਤਿ ਵਾਚਾਯਨੁਲੋਮਮਤ੍ਤਨੋ;

ਗੁਣੇਹਿ ਲੋਕਂ ਅਭਿਭੁਯ੍ਯਿਰੀਯਤਿ,

ਤਥਾਗਤੋ ਤੇਨਪਿ ਲੋਕਨਾਯਕੋ’’ਤਿ. (ਇਤਿਵੁ. ਅਟ੍ਠ. ੩੮; ਦੀ. ਨਿ. ਟੀ. ੧.੭);

ਕੇਨਚਿ ਗੁਣੇਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਿਸਿਟ੍ਠਸ੍ਸ ਕਸ੍ਸਚਿ ਅਭਾਵਤੋ ਨਤ੍ਥਿ ਏਤਸ੍ਸ ਉਤ੍ਤਰੋਤਿ ਅਨੁਤ੍ਤਰੋ. ਭਗਵਤੋ ਹਿ ਅਵੀਚਿਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਯਾਵ ਭਵਗ੍ਗਂ ਤਿਰਿਯਂ ਅਪਰਿਮਾਣਾਸੁ ਲੋਕਧਾਤੂਸੁ ਨ ਕੋਚਿ ਕੇਨਚਿ ਗੁਣੇਨ ਸਮਸਮੋਪਿ ਅਤ੍ਥਿ, ਕੁਤੋ ਪਨ ਉਤ੍ਤਰਿਤਰੋ. ਯਥਾਹ –

‘‘ਰੂਪੇ ਸੀਲੇ ਸਮਾਧਿਮ੍ਹਿ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਚ ਅਸਾਦਿਸੋ;

ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯਾ ਸਮਸਮੋ, ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕਪ੍ਪਵਤ੍ਤਨੇ’’ਤਿ.

ਵਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾਤਿ ਤੀਹਿ ਵਨ੍ਦਨਾਹਿ ਤਨ੍ਨਿਨ੍ਨਤਾਦਿਵਸੇਨ ਨਮਸ੍ਸਿਤ੍ਵਾ. ਕਾਯਵਚੀਮਨੋਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨ ਹਿ ਤਿਸ੍ਸੋ ਵਨ੍ਦਨਾ. ਯਥਾਹ ‘‘ਤਿਸ੍ਸੋ ਇਮਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਨ੍ਦਨਾ ਕਾਯੇਨ ਵਨ੍ਦਤਿ, ਵਚਸਾ ਵਨ੍ਦਤਿ, ਮਨਸਾ ਵਨ੍ਦਤੀ’’ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਬੁਦ੍ਧਾਦਿਗੁਣਾਰਮ੍ਮਣਾ ਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲਕਿਰਿਯਾਨਮਞ੍ਞਤਰਾ ਚੇਤਨਾ ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਂ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਤ੍ਵਾ ਕਾਯਦ੍ਵਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਕਾਯਵਨ੍ਦਨਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਸਾਯੇਵ ਵਚੀਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਂ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਤ੍ਵਾ ਵਚੀਦ੍ਵਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਵਚੀਵਨ੍ਦਨਾਤਿ, ਉਭਯਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯੋ ਪਨ ਅਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਤ੍ਵਾ ਕੇਵਲਂ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਮਨੋਵਨ੍ਦਨਾਤਿ. ਸਿਰਸਾਤਿ ਉਤ੍ਤਮਙ੍ਗੇਨ ਕਰਣਭੂਤੇਨ. ਅਬੁਜ੍ਝਿ, ਬੋਧੇਤੀਤਿ ਵਾ ਬੁਦ੍ਧੋ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਚਤੁਸਚ੍ਚਧਮ੍ਮੇ ਸਯਮ੍ਪਿ ਅਬੁਜ੍ਝਿ, ਪਰੇਪਿ ਬੋਧੇਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਬੁਜ੍ਝਨਬੋਧਨਟ੍ਠੇਨ ‘‘ਬੁਦ੍ਧੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਯਥਾਹ ‘‘ਬੁਜ੍ਝਿਤਾ ਸਚ੍ਚਾਨੀਤਿ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਬੋਧੇਤਾ ਪਜਾਯਾਤਿ ਬੁਦ੍ਧੋ’’ਤਿ (ਮਹਾਨਿ. ੧੯੨; ਚੂਲ਼ਨਿ. ਪਾਰਾਯਨਤ੍ਥੁਤਿਗਾਥਾਨਿਦ੍ਦੇਸ ੯੭; ਪਟਿ. ਮ. ੧.੧੬੨). ਅਥ ਵਾ ਬੁਧ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਜਾਗਰਣਵਿਕਸਨਤ੍ਥੇਸੁਪਿ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ ਅਬੁਜ੍ਝਿ ਸਵਾਸਨਸਮ੍ਮੋਹਨਿਦ੍ਦਾਯ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਂ ਵਿਗਤੋ, ਬੁਦ੍ਧਿਯਾ ਵਿਕਸਿਤਵਾਤਿ ਵਾ ਬੁਦ੍ਧੋ. ਭਗਵਾ ਹਿ ਵਤ੍ਥੁਸਭਾਵਦਸ੍ਸਨਵਿਬਨ੍ਧਿਕਾਯ ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਙ੍ਖਾਤਾਯ ਨਿਦ੍ਦਾਯ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਞਾਣੇਨ ਸਹ ਵਾਸਨਾਯ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਤਤੋ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਂ ਵਿਗਤੋ. ਪਰਮਰੁਚਿਰਸਿਰਿਸੋਭਗ੍ਗਸਮਾਗਮੇਨ ਵਿਕਸਿਤਮਿਵ ਪਦੁਮਂ ਅਪਰਿਮਿਤਗੁਣਗਣਾਲਙ੍ਕਤਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਸਮਾਗਮੇਨ ਵਿਕਸਿਤੋ ਵਿਕਾਸਮਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਜਾਗਰਣਵਿਕਸਨਤ੍ਥਵਸੇਨਪਿ ‘‘ਬੁਦ੍ਧੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.

ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਚ ਦ੍ਵੀਹਿ ਆਕਾਰੇਹਿ ਭਗਵਤੋ ਥੋਮਨਾ ਕਤਾ ਹੋਤਿ ਅਤ੍ਤਹਿਤਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਤੋ, ਪਰਹਿਤਪਟਿਪਤ੍ਤਿਤੋ ਚ. ਤਾਸੁ ਅਤ੍ਤਹਿਤਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਅਨਾਵਰਣਞਾਣਾਧਿਗਮੋ ਸਵਾਸਨਸਕਲਸਂਕਿਲੇਸਾਨਮਚ੍ਚਨ੍ਤਪ੍ਪਹਾਨਂ ਅਨੁਪਾਦਿਸੇਸਨਿਬ੍ਬਾਨਾਧਿਗਮੋ ਚ, ਪਰਹਿਤਪਟਿਪਤ੍ਤਿ ਪਨ ਆਸਯਪ੍ਪਯੋਗਵਸੇਨ ਦੁਵਿਧਂ ਪਰਹਿਤਸਮੀਹਨਂ. ਤਤ੍ਥ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਯ ਅਭਾਜਨੇਸੁ ਦੇਵਦਤ੍ਤਾਦੀਸੁ ਵਿਰੋਧਿਸਤ੍ਤੇਸੁਪਿ ਨਿਚ੍ਚਂ ਹਿਤਜ੍ਝਾਸਯਤਾ ਅਪਰਿਪਾਕਗਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਰਿਪਾਕਕਾਲਾਗਮਨਞ੍ਚ ਆਸਯੋ ਨਾਮ. ਤਦਞ੍ਞਸਤ੍ਤਾਨਂ ਪਨ ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਾਦਿਨਿਰਪੇਕ੍ਖਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਯਾਨਤ੍ਤਯਮੁਖੇਨ ਸਬ੍ਬਦੁਕ੍ਖਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾ ਪਯੋਗੋ ਨਾਮ. ਦੁਵਿਧਾਸੁ ਪਨੇਤਾਸੁ ਪਰਹਿਤਪਟਿਪਤ੍ਤੀਸੁ, ਤਿਵਿਧਾਸੁ ਚ ਅਤ੍ਤਹਿਤਸਮ੍ਪਤ੍ਤੀਸੁ ਅਨਨ੍ਤਕਰੁਣਾ-ਵਚਨੇਨ, ਤਥਾ ਆਗਤਟ੍ਠੇਨ ਚ ਤਥਾਗਤ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਆਸਯਵਸੇਨ ਪਰਹਿਤਪਟਿਪਤ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸਿਤਾ, ਬੋਧਨਟ੍ਠੇਨ ਬੁਦ੍ਧ-ਸਦ੍ਦੇਨ, ਤਥਦਸ੍ਸਨਟ੍ਠੇਨ ਚ ਤਥਾਗਤਟ੍ਠੇਨ ਚ ਤਥਾਗਤਸਦ੍ਦੇਨ ਪਯੋਗਵਸੇਨ, ਅਨਨ੍ਤਪਞ੍ਞਾ-ਵਚਨੇਨ, ਞਾਣਗਤਿਦੀਪਕੇਨ ਤਥਾਗਤ-ਸਦ੍ਦੇਨ, ਬੁਜ੍ਝਨਜਾਗਰਣਵਿਕਸਨਟ੍ਠੇਨ ਚ ਬੁਦ੍ਧ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਤਿਵਿਧਾਪਿ ਅਤ੍ਤਹਿਤਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ, ਅਨੁਤ੍ਤਰਵਚਨੇਨ ਚ ਅਤ੍ਤਹਿਤਪਰਹਿਤਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਪਕਾਸਿਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਅਪਿਚ ਹੇਤੁਫਲਸਤ੍ਤੂਪਕਾਰਸਮ੍ਪਦਾਵਸੇਨ ਤੀਹਾਕਾਰੇਹਿਪਿ ਭਗਵਤੋ ਥੋਮਨਾ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਤਂਵਸੇਨਪੇਤ੍ਥ ਥੋਮਨਾ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਤਤ੍ਥ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਦਾ ਨਾਮ ਮਹਾਕਰੁਣਾਸਮਾਯੋਗੋ, ਬੋਧਿਸਮ੍ਭਾਰਸਮ੍ਭਰਣਞ੍ਚ ਤਮ੍ਮੂਲਕਤ੍ਤਾ ਸਕਲਬੁਦ੍ਧਗੁਣਾਨਂ. ਫਲਸਮ੍ਪਦਾ ਪਨ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਾ ਞਾਣਸਮ੍ਪਦਾ, ਪਹਾਨਸਮ੍ਪਦਾ, ਆਨੁਭਾਵਸਮ੍ਪਦਾ, ਰੂਪਕਾਯਸਮ੍ਪਦਾ ਚਾਤਿ. ਤਾਸੁ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਪਦਟ੍ਠਾਨਂ ਮਗ੍ਗਞਾਣਂ, ਮਗ੍ਗਞਾਣਪਦਟ੍ਠਾਨਂ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਂ, ਤਮ੍ਮੂਲਕਾਨਿ ਚ ਦਸਬਲਾਦਿਞਾਣਾਨਿ ਞਾਣਸਮ੍ਪਦਾ ਨਾਮ. ਅਗ੍ਗਮਗ੍ਗਭਾਵਨਾਯ ਸਬ੍ਬਕਿਲੇਸਾਨਂ ਸਹ ਵਾਸਨਾਹਿ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਤਾਪਾਦਨਂ ਪਹਾਨਸਮ੍ਪਦਾ. ਅਚਿਨ੍ਤੇਯ੍ਯਾਪਰਿਮਿਤਾਨਂ ਸਬ੍ਬਲੋਕਹਿਤਾਨਂ ਨਿਪ੍ਫਾਦਨੇ, ਸਦੇਵਕਲੋਕਾਭਿਭਵਨੇ ਚ ਆਧਿਪਚ੍ਚਂ ਆਨੁਭਾਵਸਮ੍ਪਦਾ. ਸਕਲਲੋਕਨਯਨਾਭਿਸੇਕਭੂਤਾ ਪਨ ਲਕ੍ਖਣਾਨੁਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪਟਿਮਣ੍ਡਿਤਾ ਅਤ੍ਤਭਾਵਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਰੂਪਕਾਯਸਮ੍ਪਦਾ ਨਾਮ. ਸਤ੍ਤੂਪਕਾਰੋ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਪਰਹਿਤਪਟਿਪਤ੍ਤਿਵਸੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਇਮਾਸੁ ਪਨ ਅਨਨ੍ਤਕਰੁਣਾ-ਵਚਨੇਨ, ਤਥਾ ਆਗਤਟ੍ਠੇਨ ਚ ਤਥਾਗਤ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਦਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ. ਫਲਸਮ੍ਪਦਾਸੁ ਞਾਣਸਮ੍ਪਦਾ ਚੇਵ ਪਹਾਨਸਮ੍ਪਦਾ ਚ ਅਨਨ੍ਤਪਞ੍ਞਾ-ਵਚਨੇਨ, ਅਭਿਸਮਯਪਰਿਦੀਪਕੇਨ ਤਥਾਗਤਸਦ੍ਦੇਨ, ਬੁਜ੍ਝਨਜਾਗਰਣਵਿਕਸਨਟ੍ਠੇਨ, ਚ ਬੁਦ੍ਧ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਦਸ੍ਸਿਤਾ, ਆਨੁਭਾਵਸਮ੍ਪਦਾਪਿ ਅਭਿਭਵਨਟ੍ਠੇਨ ਤਥਾਗਤ-ਸਦ੍ਦੇਨ, ਅਨੁਤ੍ਤਰ-ਵਚਨੇਨ ਚ ਵਿਭਾਵਿਤਾ, ਰੂਪਕਾਯਸਮ੍ਪਦਾ ਪਨ ਰੂਪਗ੍ਗਪ੍ਪਤ੍ਤਿਦੀਪਕੇਨ ਅਨੁਤ੍ਤਰ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਦਸ੍ਸਿਤਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.

ਏਵਂ ਬੁਦ੍ਧਰਤਨਸ੍ਸ ਥੋਮਨਾਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਂ ਪਣਾਮਂ ਕਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਸੇਸਰਤਨਾਨਮ੍ਪਿ ਪਣਾਮਮਾਰਭਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਧਮ੍ਮਂ ਸਾਧੁਗਣਮ੍ਪਿ ਚਾ’’ਤਿ. ਭਗਵਤੋ ਥੋਮਨੇਨ ਚ ਸ੍ਵਾਕ੍ਖਾਤਤਾਦਯੋ ਧਮ੍ਮਗੁਣਾ, ਸੁਪ੍ਪਟਿਪਨ੍ਨਤਾਦਯੋ ਸਙ੍ਘਗੁਣਾ ਚ ਦਸ੍ਸਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਤਪ੍ਪਭਵਸ੍ਸ ਅਨਞ੍ਞਥਾਭਾਵਤੋਤਿ ਨ ਤੇਸਂ ਵਿਸੁਂ ਥੋਮਨਾ ਕਤਾ. ਅਧਿਗਤਮਗ੍ਗੇ ਸਚ੍ਛਿਕਤਨਿਰੋਧੇ ਪੁਗ੍ਗਲੇ ਯਥਾਨੁਸਿਟ੍ਠਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜਮਾਨੇ ਚ ਅਪਾਯਦੁਕ੍ਖੇਸੁ ਚੇਵ ਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖੇਸੁ ਚ ਅਪਤਮਾਨੇ ਕਤ੍ਵਾ ਧਾਰੇਤੀਤਿ ਧਮ੍ਮੋ, ਸੋ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਾਨਂ, ਚਤੁਨ੍ਨਞ੍ਚ ਸਾਮਞ੍ਞਫਲਾਨਂ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ, ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਚ ਵਸੇਨ ਦਸਵਿਧੋ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਛਤ੍ਤਵਿਮਾਨੇ –

‘‘ਰਾਗਵਿਰਾਗਮਨੇਜਮਸੋਕਂ,

ਧਮ੍ਮਮਸਙ੍ਖਤਮਪ੍ਪਟਿਕੂਲਂ;

ਮਧੁਰਮਿਮਂ ਪਗੁਣਂ ਸੁਵਿਭਤ੍ਤਂ,

ਧਮ੍ਮਮਿਮਂ ਸਰਣਤ੍ਥਮੁਪੇਹੀ’’ਤਿ. (ਵਿ. ਵ. ੮੮੭);

ਏਤ੍ਥ ਹਿ ਕਾਮਰਾਗਾਦਿਭੇਦੋ ਸਬ੍ਬੋਪਿ ਰਾਗੋ ਵਿਰਜ੍ਜਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ‘‘ਰਾਗਵਿਰਾਗੋ’’ਤਿ ਮਗ੍ਗੋ ਕਥਿਤੋ. ਏਜਾਸਙ੍ਖਾਤਾਯ ਤਣ੍ਹਾਯ, ਅਨ੍ਤੋਨਿਜ੍ਝਾਨਲਕ੍ਖਣਸ੍ਸ ਚ ਸੋਕਸ੍ਸ ਤਦੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਂ ਸਬ੍ਬਸੋ ਪਰਿਕ੍ਖੀਣਤ੍ਤਾ ‘‘ਅਨੇਜਮਸੋਕ’’ਨ੍ਤਿ ਫਲਂ ਕਥਿਤਂ. ਕੇਨਚਿ ਪਚ੍ਚਯੇਨ ਅਸਙ੍ਖਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਧਮ੍ਮਮਸਙ੍ਖਤ’’ਨ੍ਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਵਿਰੋਧਦੀਪਨਤੋ ਪਨ ਅਤ੍ਥਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸ੍ਸ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਤਾਯ, ਪਕਟ੍ਠਗੁਣਵਿਭਾਵਨਤੋ ਸੁਟ੍ਠੁ ਵਿਭਜਿਤਤ੍ਤਾ ਚ ‘‘ਅਪ੍ਪਟਿਕੂਲ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਸਬ੍ਬੋਪਿ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮੋ ਕਥਿਤੋ. ਤਤ੍ਥ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਨਿਬ੍ਬਾਨਾਨਿ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯੇਨੇਵ ਅਪਾਯਾਦਿਤੋ ਧਾਰਣਤੋ ਧਮ੍ਮੋ, ਫਲਪਰਿਯਤ੍ਤਿਯੋ ਪਨ ਪਰਿਯਾਯੇਨ. ਤਥਾ ਹੇਤ੍ਥ ਧਾਰਣਂ ਨਾਮ ਅਪਾਯਾਦਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕਕਿਲੇਸਵਿਦ੍ਧਂਸਨਂ. ਇਤਿ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਕਿਲੇਸਸਮੁਚ੍ਛੇਦਕਤਾਯ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਚ ਆਲਮ੍ਬਣਭਾਵੇਨ ਤਸ੍ਸ ਤਦਤ੍ਥਸਿਦ੍ਧਿਹੇਤੁਤਾਯਪਿ ਉਭਿਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਤੋ ਲਬ੍ਭਤਿ. ਇਤਰੇਸੁ ਪਨ ਅਰਿਯਫਲਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗੇਨ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਕਿਲੇਸਾਨਂ ਪਟਿਪਸ੍ਸਦ੍ਧਕਿਚ੍ਚਤਾਯ, ਮਗ੍ਗਾਨੁਕੂਲਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਚ ਤਦਧਿਗਮਹੇਤੁਤਾਯਾਤਿ ਉਭਿਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਪਰਿਯਾਯਤੋਵ ਲਬ੍ਭਤੀਤਿ.

ਅਤ੍ਤਹਿਤਪਰਹਿਤਂ ਸਾਧੇਨ੍ਤੀਤਿ ਸਾਧੂ, ਤੇਸਂ ਗਣੋ ਸਮੁਦਾਯੋਤਿ ਸਾਧੁਗਣੋ, ਸਾਧੁ ਚਾਯਂ ਗਣੋ ਚਾਤਿ ਵਾ ਸਾਧੁਗਣੋ, ਸਾਧੁਨੋ ਵਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਆਯਤ੍ਤੋ ਗਣੋ ਤਸ੍ਸ ਓਰਸਪੁਤ੍ਤਭਾਵਤੋਤਿ ਸਾਧੁਗਣੋ. ਸੋ ਪਨ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਸਮਙ੍ਗੀਨਂ, ਚਤੁਨ੍ਨਞ੍ਚ ਫਲਸਮਙ੍ਗੀਨਂ ਵਸੇਨ ਅਟ੍ਠਵਿਧੋ ਅਰਿਯਸਙ੍ਘੋ, ਤਂ ਸਾਧੁਗਣਂ. ਪਿਚਾਤਿ ਨਿਪਾਤਸਮੁਦਾਯੋ, ਏਕੋ ਵਾ ਨਿਪਾਤੋ, ਤਿਣ੍ਣਂ ਰਤਨਾਨਂ ਵਨ੍ਦਨਕਿਰਿਯਾਯ ਸਮ੍ਪਿਣ੍ਡਨਤ੍ਥੋ. ਕੇਚਿ ‘‘ਗਣੋ’’ਤਿ ਇਧ ਪਕਰਣਤੋਵ ਅਰਿਯਗਣਪੁਗ੍ਗਲੋਵ ਲਬ੍ਭਤੀਤਿ ਸਾਧੂਤਿ ਭਾਵਨਪੁਂਸਕਵਸੇਨ ‘‘ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸਹ ਯੋਜੇਨ੍ਤਿ, ਤਦਾ ਪਨ ਸਾਧੂਤਿ ਭਯਲਾਭਾਦਿਵਿਰਹੇਨ ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਂ ਆਦਰਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

੨. ਏਵਂ ਪਕਰਣਾਰਮ੍ਭੇ ਯਥਾਧਿਪ੍ਪੇਤਂ ਰਤਨਤ੍ਤਯਪ੍ਪਣਾਮਂ ਕਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਯਤ੍ਥ ਪਾਟਵਤ੍ਥਾਯ ਇਦਂ ਪਕਰਣਂ ਪਟ੍ਠਪੀਯਤਿ, ਤਂ ਸਦ੍ਧਿਂ ਦੇਸਕਦੇਸਪਟਿਗ੍ਗਾਹਕਸਮ੍ਪਤ੍ਤੀਹਿ ਵਿਭਾਵੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਪਣ੍ਡੁਕਮ੍ਬਲਨਾਮਾਯਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਦੇਵਰਾਜਸ੍ਸ ਪਣ੍ਡੁਕਮ੍ਬਲਨਾਮਾਯ ਸਿਲਾਯ ਵਿਮਲੇ ਸੀਤਲੇ ਤਲੇ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਅਤੁਲਵਿਕ੍ਕਮੋ ਦੇਵਦੇਵੇਹਿ ਪੂਜਿਤੋ ਦੇਵਦੇਵੋ ਦੇਵਪੁਰਕ੍ਖਤੋ ਦੇਵਾਨਂ ਦੇਵਲੋਕਸ੍ਮਿਂ ਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਸੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ.

ਅਯਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ – ਪਣ੍ਡੁਕਮ੍ਬਲਸਰਿਕ੍ਖਵਣ੍ਣਤਾਯ ‘‘ਪਣ੍ਡੁਕਮ੍ਬਲ’’ਨ੍ਤਿ ਨਾਮਂ ਸਮਞ੍ਞਾ ਏਤਿਸ੍ਸਾਤਿ ਪਣ੍ਡੁਕਮ੍ਬਲਨਾਮਾ. ਸਾ ਹਿ ਸਕ੍ਕਸ੍ਸ ਤਾਦਿਸਪੁਞ੍ਞਾਨੁਭਾਵੇਨ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਪਣ੍ਡੁਕਮ੍ਬਲਜਯਸੁਮਨਪੁਪ੍ਫਸਮਾਨੇਨ ਵਣ੍ਣੇਨ ਸਬ੍ਬਕਾਲਂ ਵਿਰੋਚਤਿ, ਪਮਾਣਤੋ ਪਨ ਸਟ੍ਠਿਯੋਜਨਾਯਾਮਾ, ਪਞ੍ਞਾਸਯੋਜਨਵਿਤ੍ਥਾਰਾ, ਪਨ੍ਨਰਸਯੋਜਨੁਬ੍ਬੇਧਾ ਚ ਹੋਤਿ. ਸਿਲਾਯਾਤਿ ਅਵਯਵਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇ ਸਾਮਿਵਚਨਂ. ਤੁਲਾਯ ਸਮ੍ਮਿਤੋ ਤੁਲ੍ਯੋ, ਨ ਤੁਲ੍ਯੋ ਅਤੁਲ੍ਯੋ, ਅਤੁਲ੍ਯੋ ਵਿਕ੍ਕਮੋ ਬਲਂ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਅਤੁਲ੍ਯਵਿਕ੍ਕਮੋ. ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਹਿ ਪਰਮਪਾਰਮਿਤਾਨੁਭਾਵਸਂਸਿਦ੍ਧੇਨ ਹਤ੍ਥਿਗਣਨਾਯ ਕੋਟਿਸਹਸ੍ਸਹਤ੍ਥੀਨਂ, ਪੁਰਿਸਗਣਨਾਯ ਦਸਕੋਟਿਸਹਸ੍ਸਪੁਰਿਸਾਨਂ ਬਲੇਹਿ ਸਮਪ੍ਪਮਾਣੇਨ ਕਾਯਬਲੇਨ, ਅਪ੍ਪਮਾਣੇਨ ਚ ਞਾਣਬਲੇਨ ਨ ਕਸ੍ਸਚਿ ਦੇਵਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦੀਸੁ ਅਞ੍ਞਤਰਸ੍ਸ ਬਲਤੁਲਨਾਯ ਉਪਨੇਤਬ੍ਬਂ ਅਤ੍ਥਿ. ਅਥ ਵਾ ਅਨਞ੍ਞਸਾਧਾਰਣਤ੍ਤਾ ਅਤੁਲ੍ਯੋ ਪਰਕ੍ਕਮਸਙ੍ਖਾਤੋ ਅਪਰਿਮਾਣਗੁਣਵਿਸੇਸਾਵਹੇਨ ਅਨਞ੍ਞਸਾਧਾਰਣੇਨ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਤ੍ਤਾ ਵਾ ਅਤੁਲ੍ਯੋ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਸਙ੍ਖਾਤੋ ਵਿਕ੍ਕਮੋ ਇਮਸ੍ਸਾਤਿ ਅਤੁਲ੍ਯਵਿਕ੍ਕਮੋ. ‘‘ਅਤੁਲ੍ਯਵਿਕ੍ਕਮੋ’’ਤਿ ਚ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ ਗਾਥਾਬਨ੍ਧਵਸੇਨ ਯ-ਕਾਰਲੋਪਂ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਤੁਲਵਿਕ੍ਕਮੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਥ ਵਾ ਸਮ੍ਮਿਤਤ੍ਥੇ ਅ-ਕਾਰਪਚ੍ਚਯਸ੍ਸਾਪਿ ਸਮ੍ਭਵਤੋ ਅਤੁਲੋ ਵਿਕ੍ਕਮੋ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ‘‘ਅਤੁਲਵਿਕ੍ਕਮੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਦਿਬ੍ਬਨ੍ਤੀਤਿ ਦੇਵਾ, ਪਞ੍ਚਕਾਮਗੁਣਾਦੀਹਿ ਕੀਲ਼ਨ੍ਤਿ, ਤੇਸੁ ਵਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ, ਵਿਜਯਸਮਤ੍ਥਤਾਯੋਗੇਨ ਬਾਹਿਰਬ੍ਭਨ੍ਤਰਿਕੇ ਪਚ੍ਚਤ੍ਥਿਕੇ ਵਿਜੇਤੁਂ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਇਸ੍ਸਰਿਯਧਨਾਦਿਸਕ੍ਕਾਰਦਾਨਗ੍ਗਹਣਂ, ਤਂਤਂਅਤ੍ਥਾਨੁਸਾਸਨਞ੍ਚ ਕਰੋਨ੍ਤਾ ਵੋਹਰਨ੍ਤਿ, ਪੁਞ੍ਞਞਾਣਾਨੁਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤਾਯ ਜੁਤਿਯਾ ਜੋਤੇਨ੍ਤਿ, ਯਥਾਧਿਪ੍ਪੇਤਞ੍ਚ ਵਿਸਯਂ ਅਪ੍ਪਟਿਘਾਤੇਨ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਯਥਿਚ੍ਛਿਤਨਿਪ੍ਫਾਦਨੇ ਚ ਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਥ ਵਾ ਦੇਵਨੀਯਾ ਤਂਤਂਬ੍ਯਸਨਨਿਤ੍ਥਰਣਤ੍ਥਿਕੇਹਿ ‘‘ਸਰਣਂ ਪਰਾਯਣ’’ਨ੍ਤਿ ਗਮਨੀਯਾ, ਅਭਿਤ੍ਥਵਨੀਯਾ ਸੋਭਾਵਿਸੇਸਯੋਗੇਨ ਕਮਨੀਯਾਤਿ ਵਾ ਦੇਵਾ, ਤੇ ਤਿਵਿਧਾ – ਸਮ੍ਮੁਤਿਦੇਵਾ ਉਪਪਤ੍ਤਿਦੇਵਾ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਦੇਵਾਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਸਮ੍ਮੁਤਿਦੇਵਾ ਨਾਮ ਮਹਾਸਮ੍ਮਤਾਦਯੋ ਖਤ੍ਤਿਯਾ. ਉਪਪਤ੍ਤਿਦੇਵਾ ਨਾਮ ਚਾਤੁਮਹਾਰਾਜਿਕੇ ਉਪਾਦਾਯ ਤਦੁਤ੍ਤਰਿਦੇਵਾ. ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਦੇਵਾ ਨਾਮ ਖੀਣਾਸਵਾ. ਇਧ ਪਨ ਉਪਪਤ੍ਤਿਦੇਵਾ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਨੋ ਚ ਖੋ ਤੇਪਿ ਅਵਿਸੇਸੇਨ, ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਪਨ ਯਾਮਾਦਿਕੇ ਚਾਤੁਮਹਾਰਾਜਿਕਤਾਵਤਿਂਸਵਾਸਿਨੋਵ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾ. ਤੇਸਂ ਚਤੂਹਿ ਸਙ੍ਗਹਵਤ੍ਥੂਹਿ ਰਞ੍ਜਨਤੋ ਰਾਜਾ, ਦੇਵਾਨਂ ਰਾਜਾ ਇਸ੍ਸਰੋ ਦੇਵਰਾਜਾ, ਤਸ੍ਸ ਦੇਵਰਾਜਸ੍ਸ, ‘‘ਸਕ੍ਕਸ੍ਸ ਦੇਵਰਞ੍ਞੋ’’ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਨ ਹਿ ਅਞ੍ਞੇਸਂ ਦੇਵਲੋਕੇਸੁ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਭਗਵਾ ਅਭਿਧਮ੍ਮਪਿਟਕਂ ਦੇਸੇਸੀਤਿ.

੩. ਯਨ੍ਤਿ ਅਨਿਯਮਨਿਦ੍ਦੇਸੋ, ਤਸ੍ਸ ਪਨ ‘‘ਤਤ੍ਥਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਨਿਯਮਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਾਨਂ ਤਿਣ੍ਣਮ੍ਪਿ ਦੇਵਾਨਂ ਉਤ੍ਤਮੋ ਦੇਵੋ ਤੇਹਿ ਸਬ੍ਬੇਹਿ ਅਧਿਕਤਰਂ ਕੀਲ਼ਨਾਦਿਯੋਗਤੋਤਿ ਦੇਵਦੇਵੋ, ਭਗਵਾ. ਸੋ ਹਿ ਨਿਰਤਿਸਯਾਯ ਅਭਿਞ੍ਞਾਕੀਲ਼ਾਯ ਉਤ੍ਤਮੇਹਿ ਦਿਬ੍ਬਬ੍ਰਹ੍ਮਅਰਿਯਵਿਹਾਰੇਹਿ ਸਪਰਸਨ੍ਤਾਨਸਿਦ੍ਧਾਯ ਪਞ੍ਚਵਿਧਮਾਰਵਿਜਯਿਚ੍ਛਾਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਯਾ ਚਿਤ੍ਤਿਸ੍ਸਰਿਯਸਤ੍ਤਧਨਾਦਿਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਤ੍ਤਿਅਵੇਚ੍ਚਪ੍ਪਸਾਦਸਕ੍ਕਾਰਦਾਨਗ੍ਗਹਣਸਙ੍ਖਾਤੇਨ, ਯਥਾਪਰਾਧਯਥਾਨੁਲੋਮਯਥਾਧਮ੍ਮਾਨੁਸਾਸਨਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਚ ਵੋਹਾਰਾਤਿਸਯੇਨ ਪਰਮਾਯ ਪਞ੍ਞਾਯ ਚ ਸਰੀਰਪ੍ਪਭਾਸਙ੍ਖਾਤਾਯ ਜੁਤਿਯਾ ਅਨੁਪਮਾਯ ਞਾਣਸਰੀਰਗਤਿਯਾ ਮਾਰਵਿਜਯਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਪਰਹਿਤਨਿਪ੍ਫਾਦਨੇਸੁ ਅਪ੍ਪਟਿਹਤਾਯ ਸਤ੍ਤਿਯਾ ਚ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਤ੍ਤਾ ਸਦੇਵਕੇਨ ਵਾ ਲੋਕੇਨ ‘‘ਸਰਣ’’ਨ੍ਤਿ ਗਮਨੀਯਤੋ, ਅਭਿਤ੍ਥਵਨੀਯਤੋ, ਭਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਕਮਨੀਯਤੋ ਚ ਸਬ੍ਬੇ ਤੇ ਦੇਵੇ ਤੇਹਿ ਤੇਹਿ ਗੁਣੇਹਿ ਅਭਿਭੁਯ੍ਯ ਠਿਤੋਤਿ ਸਬ੍ਬਦੇਵੇਹਿ ਪੂਜਨੀਯਤਰੋ ਦੇਵੋ, ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਦੇਵਭਾਵਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਵਾ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਗੁਣਾਲਙ੍ਕਾਰਸ੍ਸ ਅਧਿਗਤਤ੍ਤਾ ਅਞ੍ਞੇਸਞ੍ਚ ਦੇਵਾਨਂ ਅਤਿਸਯੇਨ ਦੇਵੋਤਿ ਦੇਵਦੇਵੋ. ਦੇਵਾਨਨ੍ਤਿ ਤਦਾ ਧਮ੍ਮਪਟਿਗ੍ਗਾਹਕਾਨਂ ਦਸਸਹਸ੍ਸਚਕ੍ਕਵਾਲ਼ਾਧਿਵਾਸੀਨਂ ਮਾਤੁਦੇਵਪੁਤ੍ਤਪ੍ਪਮੁਖਾਨਂ ਉਪਪਤ੍ਤਿਦੇਵਾਨਂ. ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਦੇਵਾਨਮ੍ਪੇਤ੍ਥ ਗਹਣਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਤੇ ਪਨ ਉਪਪਤ੍ਤਿਦੇਵੇਸ੍ਵੇਵ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾ ਮਨੁਸ੍ਸਅਰਹਨ੍ਤਾਨਂ ਤਤ੍ਥ ਅਭਾਵਤੋ. ਦੇਵਦੇਵੇਹੀਤਿ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਦੇਵੇਹਿ. ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਦੇਵਾ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਇਤਰਦੇਵੇਹਿ ਸਾਤਿਸਯਂ ਕੀਲ਼ਨਾਦਿਯੋਗਤੋ ਇਧ ‘‘ਦੇਵਦੇਵਾ’’ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾ, ਤੇਹਿ. ਪੂਜਿਤੋਤਿ ਪੂਜਿਤਬ੍ਬੋ, ਪੂਜਿਤੁਂ ਅਰਹੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਤੇਨ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਦੇਵੇਸੁਪਿ ਭਗਵਤੋ ਅਗ੍ਗਪੁਗ੍ਗਲਤਂ ਦੀਪੇਤਿ. ਦੇਸੇਸੀਤਿ ਮਧੁਰਕਰਵੀਕਸਦ੍ਦਸਦਿਸਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਸਰਂ ਨਿਚ੍ਛਾਰੇਨ੍ਤੋ ਪਕਾਸੇਸਿ. ਦੇਵਲੋਕਸ੍ਮਿਨ੍ਤਿ ਤਾਵਤਿਂਸਦੇਵਲੋਕੇ. ਸਭਾਵਸਾਮਞ੍ਞਲਕ੍ਖਣਂ ਧਾਰੇਤੀਤਿ ਧਮ੍ਮੋ, ਕੁਸਲਾਦਿਭੇਦੋ ਅਭਿਧਮ੍ਮੋ, ਇਧ ਪਨ ਤਪ੍ਪਕਾਸਕਂ ਅਭਿਧਮ੍ਮਪਿਟਕਂ ‘‘ਧਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਥਾ ਹਿ ਵਕ੍ਖਤਿ ‘‘ਪਿਟਕੁਤ੍ਤਮੇ’’ਤਿ. ਦੇਵਪੁਰਕ੍ਖਤੋਤਿ ਦਸਸਹਸ੍ਸਚਕ੍ਕਵਾਲ਼ਵਾਸਿਦਿਬ੍ਬਬ੍ਰਹ੍ਮੇਹਿ ਪੁਰਕ੍ਖਤੋ, ਪਰਿਵਾਰਿਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਨਨੁ ਚ ‘‘ਦੇਵਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵਚਨੇਨੇਵ ਦੇਵਪੁਰਕ੍ਖਤਭਾਵੋ ਸਿਦ੍ਧੋਤਿ ਕਿਂ ‘‘ਦੇਵਪੁਰਕ੍ਖਤੋ’’ਤਿ ਵਚਨੇਨ? ਨਾਯਂ ਦੋਸੋ. ਭਗਵਾ ਹਿ ਕਦਾਚਿ ਚੂਲ਼ਪਨ੍ਥਕਤ੍ਥੇਰਾਦੀਨਂ ਵਿਯ ਪਰਮ੍ਮੁਖੇਪਿ ਨਿਸੀਦਿਤ੍ਵਾ ਓਭਾਸਂ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਸਮ੍ਮੁਖੇ ਨਿਸਿਨ੍ਨਂ ਵਿਯ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ, ਕਦਾਚਿਪਿ ਪਾਰਾਯਨਿਕਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਦੀਨਂ ਵਿਯ ਸਮ੍ਮੁਖੇਪਿ ਨਿਸੀਦਿਤ੍ਵਾ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਚ ਪਰਿਵੁਤੋ ਅਞ੍ਞੇਸਮ੍ਪਿ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ, ਇਧ ਪਨ ਨ ਤਥਾ, ਦੇਵੇਹਿਯੇਵ ਪਰਿਵੁਤੋ ਦੇਵਾਨਂ ਦੇਸੇਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਦੇਵਪੁਰਕ੍ਖਤੋ’’ਤਿਪਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਮੇਵਾਤਿ.

੪. ਏਵਮੇਤਸ੍ਮਿਂ ਪਕਰਣੇ ਗਾਰਵਜਨਨਤ੍ਥਂ ਤੇਨ ਸਮ੍ਪਾਦੇਤਬ੍ਬਪਾਟਵਵਿਸਯਂ ਅਭਿਧਮ੍ਮਪਿਟਕਂ ਦੇਸਕਾਦਿਸਮ੍ਪਤ੍ਤੀਹਿ ਸਹ ਵਿਭਾਵੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਯਥਾਧਿਪ੍ਪੇਤਪਕਰਣਾਰਮ੍ਭਪਯੋਜਨਾਭਿਧਾਨਾਭਿਧੇਯ੍ਯਸੋਤੁਜਨਸਮੁਸ੍ਸਾਹਨਕਰਣਪ੍ਪਕਾਰਾਨਿ ਚ ਵਿਭਾਵੇਤੁਂ ‘‘ਤਤ੍ਥਾਹ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਪਾਟਵਤ੍ਥਾਯਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਕਰਣਾਰਮ੍ਭਪਯੋਜਨਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਅਭਿਧਮ੍ਮਾਵਤਾਰ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਭਿਧਾਨਾਭਿਧੇਯ੍ਯਾਨਿ. ‘‘ਮਧੁਰ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਹਿ ਪਕਰਣਂ ਵਿਸੇਸੇਤਿ. ‘‘ਸਮਾਸੇਨਾ’’ਤਿ ਚ ਇਮਿਨਾ ਸੋਤੁਜਨਸਮੁਸ੍ਸਾਹਨਕਰਣਪ੍ਪਕਾਰਾਨੀਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ‘‘ਅਹ’’ਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਤੁਭੂਤਂ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਨਿਦ੍ਦਿਸਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਯੋ ਪਰੋ ਨ ਹੋਤਿ, ਸੋ ਨਿਯਕਜ੍ਝਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਤੋ ਅਤ੍ਤਾ ‘‘ਅਹ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.

ਪਟੁਨੋ ਭਾਵੋ ਪਾਟਵਂ, ਤਂਯੇਵ ਅਤ੍ਥੋ ਪਯੋਜਨਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਪਾਟਵਤ੍ਥੋ, ਤਦਤ੍ਥਾਯ. ਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵਿਵਿਧਨਯਗ੍ਗਹਣਸਮਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸੁਤਮਯਞਾਣਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਸਂਸਾਰੇ ਭਯਂ ਇਕ੍ਖਨ੍ਤਿ, ਭਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਵਾ ਪਾਪਕੇ ਅਕੁਸਲੇ ਧਮ੍ਮੇਤਿ ਭਿਕ੍ਖੂ, ਤੇਸਂ. ਪਿਟਕਞ੍ਚ ਤਂ ਉਤ੍ਤਮਞ੍ਚਾਤਿ ਪਿਟਕੁਤ੍ਤਮਂ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਪਿਟਕੁਤ੍ਤਮੇ, ਅਭਿਧਮ੍ਮਪਿਟਕੇਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਤਞ੍ਹਿ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਭਾਜਨਤ੍ਥਤੋ ਪਿਟਕਂ, ਤੀਸੁ ਪਿਟਕੇਸੁ ਵਿਸਿਟ੍ਠਭਾਵਤੋ ਉਤ੍ਤਮਞ੍ਚਾਤਿ ਪਿਟਕੁਤ੍ਤਮਂ. ਤਤ੍ਥ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਭਾਜਨਤ੍ਥਤੋਤਿ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਅਤ੍ਥੇਨ ਚੇਵ ਭਾਜਨਤ੍ਥੇਨ ਚ. ਤਥਾ ਹਿ ‘‘ਮਾ ਪਿਟਕਸਮ੍ਪਦਾਨੇਨਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਅ. ਨਿ. ੩.੬੬) ਪਰਿਯਤ੍ਤਿ ਪਿਟਕਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ‘‘ਅਥ ਪੁਰਿਸੋ ਆਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ ਕੁਦਾਲਪਿਟਕ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੨੮; ਅ. ਨਿ. ੩.੭੦) ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਭਾਜਨਮ੍ਪਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਇਦਮ੍ਪਿ ਪਰਿਯਾਪੁਣਿਤਬ੍ਬਟ੍ਠੇਨ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿ, ਅਭਿਧਮ੍ਮਤ੍ਥਾਨਮਾਧਾਰਣਤ੍ਥੇਨ ਭਾਜਨਞ੍ਚਾਤਿ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਭਾਜਨਤ੍ਥਤੋ ਪਿਟਕਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤੇਨੇਵਾਹੁ –

‘‘ਪਿਟਕਂ ਪਿਟਕਤ੍ਥਵਿਦੂ,

ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਬ੍ਭਾਜਨਤ੍ਥਤੋ ਆਹੁ;

ਤੇਨ ਸਮੋਧਾਨੇਤ੍ਵਾ,

ਤਯੋਪਿ ਵਿਨਯਾਦਯੋ ਞੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ. (ਦੀ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.ਪਠਮਮਹਾਸਙ੍ਗੀਤਿਕਥਾ; ਪਾਰਾ. ਅਟ੍ਠ. ੧.ਪਠਮਮਹਾਸਙ੍ਗੀਤਿਕਥਾ; ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ਨਿਦਾਨਕਥਾ);

ਵਿਸਿਟ੍ਠਭਾਵੋ ਪਨਸ੍ਸ ਲੋਕਵੋਹਾਰਮਤਿਕ੍ਕਮ੍ਮ ਯਥਾਸਭਾਵਵਸੇਨ ਦੇਸਨਤੋ, ਵਿਸਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਕ੍ਖਨ੍ਧਵਿਭਾਵਨਤੋ ਚ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਏਤ੍ਥ ਹਿ ‘‘ਸਤ੍ਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਭਿਕ੍ਖੂ’’ਤਿਆਦਿਕਂ ਲੋਕਵੋਹਾਰਮਤਿਕ੍ਕਮ੍ਮ ‘‘ਖਨ੍ਧਧਾਤੁਆਯਤਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਯਥਾਧਮ੍ਮਵਸੇਨੇਵ ਬਾਹੁਲ੍ਲਦੇਸਨਾ ਪਵਤ੍ਤਾ, ਨ ਇਤਰੇਸੁ ਵਿਯ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਵੋਹਾਰਵਸੇਨ, ਯਤੋ ਇਦਂ ਯਥਾਧਮ੍ਮਸਾਸਨਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਤਧਮ੍ਮਵਿਸਿਟ੍ਠੋ ਚੇਤ੍ਥ ਪਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਵਿਸੇਸਤੋ ਵਿਭਾਵਿਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਿਣ੍ਣਮ੍ਪਿ ਪਿਟਕਾਨਂ ਬੁਦ੍ਧਵਚਨਭਾਵੇਪਿ ਯਥਾਸਭਾਵਾਨਤਿਕ੍ਕਮਦੇਸਨਾਦਿਤੋ ਇਦਮੇਵ ਤੀਸੁ ਪਿਟਕੇਸੁ ਵਿਸਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਯੁਤ੍ਤਂ. ਅਪਿਚ ਧਮ੍ਮਾਤਿਰੇਕਧਮ੍ਮਵਿਸੇਸਭਾਵਤੋ ਚਸ੍ਸ ਵਿਸਿਟ੍ਠਭਾਵੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ ਹਿ ਨਿਪ੍ਪਦੇਸਤੋ ਖਨ੍ਧਾਯਤਨਾਦਿਧਮ੍ਮਾਨਂ ਵਿਭਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਇਤਰਦ੍ਵਯਤੋ ਅਤਿਰੇਕਤਰਾ, ਵਿਸਿਟ੍ਠਾ ਚ ਪਾਲ਼ਿ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਤਿਰੇਕਸ੍ਸ, ਵਿਸਿਟ੍ਠਸ੍ਸ ਚ ਪਾਲ਼ਿਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ਇਦਮੇਵ ਤੀਸੁ ਪਿਟਕੇਸੁ ਉਤ੍ਤਮਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿ. ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਵਿਸਿਟ੍ਠਭਾਵਯੋਗਤੋਯੇਵ ਚੇਤਂ ‘‘ਅਭਿਧਮ੍ਮਪਿਟਕ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਅਭਿ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਵਿਸਿਟ੍ਠਭਾਵਜੋਤਨਤੋ. ਅਪਿਚ ਵੁਡ੍ਢਿਮਨ੍ਤਾਦਿਧਮ੍ਮਾਨਂ ਏਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਚੇਤਂ ਅਭਿਧਮ੍ਮਪਿਟਕਂ. ਯਥਾਹੁ ਪੋਰਾਣਾ –

‘‘ਯਂ ਏਤ੍ਥ ਵੁਡ੍ਢਿਮਨ੍ਤੋ, ਸਲਕ੍ਖਣਾ ਪੂਜਿਤਾ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ;

ਵੁਤ੍ਤਾਧਿਕਾ ਚ ਧਮ੍ਮਾ, ਅਭਿਧਮ੍ਮੋ ਤੇਨ ਅਕ੍ਖਾਤੋ’’ਤਿ. (ਦੀ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.ਪਠਮਮਹਾਸਙ੍ਗੀਤਿਕਥਾ; ਪਾਰਾ. ਅਟ੍ਠ. ੧.ਪਠਮਮਹਾਸਙ੍ਗੀਤਿਕਥਾ; ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ਨਿਦਾਨਕਥਾ);

ਤਥਾ ਹੇਤ੍ਥ ‘‘ਰੂਪੂਪਪਤ੍ਤਿਯਾ ਮਗ੍ਗਂ ਭਾਵੇਤਿ, ਮੇਤ੍ਤਾਸਹਗਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਏਕਂ ਦਿਸਂ ਫਰਿਤ੍ਵਾ ਵਿਹਰਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਧ. ਸ. ੧੬੦ ਆਦਯੋ) ਵੁਡ੍ਢਿਮਨ੍ਤੋਪਿ ਧਮ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ‘‘ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਂ ਵਾ ਸਦ੍ਦਾਰਮ੍ਮਣਂ ਵਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਧ. ਸ. ੧) ਨਯੇਨ ਆਰਮ੍ਮਣਾਦੀਹਿ ਲਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਸਲਕ੍ਖਣਾਪਿ ‘‘ਸੇਕ੍ਖਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਸੇਕ੍ਖਾ ਧਮ੍ਮਾ, ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਪੂਜਿਤਾ ਪੂਜਾਰਹਾਪਿ ‘‘ਫਸ੍ਸੋ ਹੋਤਿ, ਵੇਦਨਾ ਹੋਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਧ. ਸ. ੧) ਨਯੇਨ ਸਭਾਵਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਪਿ ‘‘ਮਹਗ੍ਗਤਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਪ੍ਪਮਾਣਾ ਧਮ੍ਮਾ (ਧ. ਸ. ਤਿਕਮਾਤਿਕਾ ੧੨, ਦੁਕਮਾਤਿਕਾ ੯੯), ਅਨੁਤ੍ਤਰਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਅਧਿਕਾ ਵਿਸਿਟ੍ਠਾਪਿ ਧਮ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਭਿ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਵੁਡ੍ਢਿਆਦਿਅਤ੍ਥੇਸੁਪਿ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ ‘‘ਵੁਡ੍ਢਿਮਨ੍ਤੋ ਧਮ੍ਮਾ ਏਤ੍ਥਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਿਬ੍ਬਚਨੇਨ ਇਦਂ ਪਿਟਕਂ ‘‘ਅਭਿਧਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਅਭਿਧਮ੍ਮਂ ਓਤਰਨ੍ਤਿ ਅਨੇਨਾਤਿ ਅਭਿਧਮ੍ਮਾਵਤਾਰਂ ਨਾਮ ਪਕਰਣਂ. ਇਮਿਨਾ ਪਨਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਾਨੁਗਤਮਭਿਧਾਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤੁ-ਸਦ੍ਦੋ ਪਦਪੂਰਣੇ. ਆਚਰਿਯੇਨ ਹਿ ਗਾਥਾਪਦਪੂਰਣਤ੍ਥਂ ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਨਿਪਾਤਾ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਯਤ੍ਥ ਪਨ ਨੇਸਂ ਪਯੋਜਨਵਿਸੇਸੋ ਦਿਸ੍ਸਤਿ, ਤਤ੍ਥੇਵ ਤਮਤ੍ਥਂ ਵਕ੍ਖਾਮ. ਮਧੁਰਨ੍ਤਿ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਤੋ ਮਧੁਰ-ਸਦ੍ਦੋਯਂ ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੇ ਰਸਵਿਸੇਸੇ ਵਤ੍ਤਤਿ, ਇਧ ਪਨ ਇਟ੍ਠਭਾਵਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਅਤ੍ਥਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਮਧੁਰਸਦ੍ਦੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਭਵਤਿ ਹਿ ਤਂਸਦਿਸਸ੍ਸ ਤਂ-ਸਦ੍ਦੇਨਾਭਿਧਾਨਂ ਯਥਾ ‘‘ਅਗ੍ਗਿਮਾਣਵੋ’’ਤਿ. ਤੇਨ ਪਨ ਮਧੁਰੇਨ ਯੋਗਤੋ ਇਦਮ੍ਪਿ ਮਧੁਰਂ ਯਥਾ ਨੀਲਗੁਣਯੋਗਤੋ ਨੀਲੁਪ੍ਪਲਨ੍ਤਿ. ਨਿਪੁਣਗਮ੍ਭੀਰਾਯ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਚੇਵ ਅਤ੍ਥਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਚ ਅਭਿਧਮ੍ਮਵਿਸਯਂ ਮਤਿਂ ਵਡ੍ਢੇਤੀਤਿ ਮਤਿਵਡ੍ਢਨਂ. ਅਥ ਵਾ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ‘‘ਮਧੁਰ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਅਤ੍ਥਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ‘‘ਮਤਿਵਡ੍ਢਨ’’ਨ੍ਤਿ.

੫. ਤਾਲ਼ਨ੍ਤਿ ਕੁਞ੍ਚਿਕਂ, ਕੁਞ੍ਚਿਕਾਸਦਿਸਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਮੁਯ੍ਹਨ੍ਤਿ ਤੇਨਾਤਿ ਮੋਹੋ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਯੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ, ਮੋਹੋਯੇਵ ਅਭਿਧਮ੍ਮਮਹਾਪੁਰਂ ਪਵਿਸਨ੍ਤਾਨਂ ਪਵੇਸਨਨਿਵਾਰਣਤ੍ਤਾ ਕਵਾਟਭੂਤੋਤਿ ਮੋਹਕਵਾਟਂ, ਤਸ੍ਸ. ਵਿਘਾਟੇਤਿ, ਵਿਘਾਟੀਯਤਿ ਅਨੇਨਾਤਿ ਵਾ ਵਿਘਾਟਨਂ. ਨਨੁ ਚ ਅਵਿਜ੍ਜਾਕਵਾਟਂ ਪਞ੍ਞਾਯ ਉਗ੍ਘਾਟੀਯਤਿ. ਸਾ ਹਿ ਤਸ੍ਸਾ ਉਜੁਵਿਪਚ੍ਚਨੀਕਭੂਤਾਤਿ? ਸਚ੍ਚਂ, ਇਦਮ੍ਪਿ ਤਸ੍ਸਾ ਕਾਰਣਭਾਵੇਨ ‘‘ਮੋਹਕਵਾਟਵਿਘਾਟਨਕਰ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਕਾਰਣਕਾਰਣਮ੍ਪਿ ਹਿ ਕਾਰਣਵਸੇਨ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਯਥਾ ‘‘ਚੋਰੇਹਿ ਗਾਮੋ ਦਡ੍ਢੋ, ਤਿਣੇਹਿ ਭਤ੍ਤਂ ਸਿਦ੍ਧ’’ਨ੍ਤਿ.

੬. ਸੁਦੁਤ੍ਤਰਨ੍ਤਿ ਧਮ੍ਮਤ੍ਥਦੇਸਨਾਪਟਿਵੇਧਸਙ੍ਖਾਤਚਤੁਗਮ੍ਭੀਰਭਾਵਪਟਿਸਂਯੁਤ੍ਤਤਾਯ ਮਨ੍ਦਬੁਦ੍ਧੀਹਿ ਤਰਿਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਤ੍ਤਾ ਅਤਿਦੁਤ੍ਤਰਂ, ਤੇਨੇਵ ਚੇਦਂ ਮਹੋਦਧਿਸਮਾਨਤ੍ਤਾ ‘‘ਮਹੋਦਧੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਮਹਣ੍ਣਵੋਪਿ ਹਿ ਚਤੁਰਾਸੀਤਿਯੋਜਨਸਹਸ੍ਸਗਮ੍ਭੀਰੋ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਸਿਨੇਰੁਪਬ੍ਬਤਰਾਜਤੋ ਕੇਨਚਿ ਪਤਿਟ੍ਠਂ ਲਦ੍ਧੁਂ, ਏਵਮਿਦਮ੍ਪਿ ਚਤੁਗਮ੍ਭੀਰਤਾਪਟਿਸਂਯੁਤ੍ਤਂ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਤਥਾਗਤਾ ਨ ਕੇਨਚਿ ਪਤਿਟ੍ਠਂ ਲਦ੍ਧੁਂ ਸਕ੍ਕਾਤਿ. ਤਰਨ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥਗ੍ਗਹਣਵਸੇਨ ਉਤ੍ਤਰਿਤੁਕਾਮਾਨਂ. ਏਤ੍ਥ ਚ ‘‘ਤਰਂਵਾ’’ਤਿ ਅਧਿਕਾਰਵਸੇਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਵਕ੍ਖਮਾਨਂ ਵਾ ਆਨੇਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਤਬ੍ਬਂ. ਤਰਨ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿ ਪਰਤੀਰਸਮ੍ਪਾਪੁਣਨਤ੍ਥਂ ਉਤ੍ਤਰਨ੍ਤਾਨਂ. ਤਰਂਵਾਤਿ ਉਲ਼ੁਮ੍ਪਂ ਵਿਯ, ਤਂਸਮਾਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਮਕਰਾ ਨਾਮ ਮਚ੍ਛਜਾਤਿਕਾ, ਤੇਸਂ ਆਕਰੋ ਨਿਵਾਸਭੂਮੀਤਿ ਮਕਰਾਕਰੋ, ਤਂ.

੭. ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ ਨਿਯੁਤ੍ਤਾ ਆਭਿਧਮ੍ਮਿਕਾ, ਤੇਸਂ. ਹਤ੍ਥਸਾਰਂ ਵਿਯਾਤਿ ਹਤ੍ਥਸਾਰਂ. ਯਥਾ ਹਿ ਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ ਬਹੂਸੁ ਰਤਨਾਦੀਸੁ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਸੁਪਿ ਆਪਦਾਸੁ ਚ ਸੁਖਪਰਿਭੋਗਤ੍ਥਂ ਹਤ੍ਥੇ ਕਯਿਰਮਾਨਂ ਸਾਰਰਤਨਾਦਿਕਂ ‘‘ਹਤ੍ਥਸਾਰ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਏਵਮਿਦਮ੍ਪਿ ਸਤਿਪਿ ਮਹਨ੍ਤੇ ਅਭਿਧਮ੍ਮਪਿਟਕੇ ਤਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਸੋ ਵਿਤ੍ਤਿਣ੍ਣਤਾਯ ਪਰਿਹਰਿਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਤ੍ਤਾ ਤਦਤ੍ਥਸਾਰਸਮ੍ਪਿਣ੍ਡਨਵਸੇਨ ਕਯਿਰਮਾਨਂ ਆਭਿਧਮ੍ਮਿਕਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਸੁਖਪਰਿਹਰਣਤ੍ਥਾਯ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਹਤ੍ਥਸਾਰਸਦਿਸਤ੍ਤਾ ‘‘ਹਤ੍ਥਸਾਰ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪਵਕ੍ਖਾਮੀਤਿ ਪਕਾਰੇਨ ਕਥੇਸ੍ਸਾਮਿ, ਅਨਾਗਤਵਚਨਞ੍ਚੇਤਂ, ਵਤ੍ਤਮਾਨਸਮੀਪਤ੍ਤਾ ਵਾ ਅਨਾਗਤੇ ਵਤ੍ਤਮਾਨੂਪਚਾਰਤੋ ਵਤ੍ਤਮਾਨਵਚਨਂ, ਪਟਿਞ੍ਞਾਨਨ੍ਤਰਮੇਵ ਵਕ੍ਖਤੀਤਿ. ਅਤ੍ਥਵਸੇਨ ਪਕਾਰੇਨ ਕਥੇਨ੍ਤੋਪਿ ਸਦ੍ਦਵਸੇਨ ਸਙ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਕਥੇਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਸਮਾਸੇਨਾ’’ਤਿ. ਸਮਸਨਂ ਸਂਖਿਪਨਂ ਸਮਾਸੋ, ਤੇਨ ਸਮਾਸੇਨ, ਨ ਬ੍ਯਾਸਵਸੇਨਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਚ ਪਯੋਜਨਾਭਿਧਾਨਾਭਿਧੇਯ੍ਯਸੋਤੁਜਨਸਮੁਸ੍ਸਾਹਨਕਰਣਪ੍ਪਕਾਰਾਨਿ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਯਸ੍ਮਾ ਸੋਤੁਜਨਸਮੁਸ੍ਸਾਹਨਂ ਨਾਮ ਤੇਸਂ ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਸਵਨੇ ਨਿਯੁਞ੍ਜਨਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਤੇ ਤਤ੍ਥ ਨਿਯੋਜੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਤਂ ਸੁਣਾਥ ਸਮਾਹਿਤਾ’’ਤਿ. ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਸਵਨਪਟਿਬਦ੍ਧਾ ਹਿ ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਤ੍ਤੀਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਤਨ੍ਤਿ ਤਂ ਮਯਾ ਵਕ੍ਖਮਾਨਂ ਅਭਿਧਮ੍ਮਾਵਤਾਰਂ ਸੁਣਾਥ ਨਿਸਾਮਯਥ. ਸਮਾਹਿਤਾ ਸਮ੍ਮਾ ਆਹਿਤਾ, ਅਵਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਗਨ੍ਥਾਰਮ੍ਭਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.