੩. ਮਾਤੁਗਾਮਸਂਯੁਤ੍ਤਂ

੧. ਪਠਮਪੇਯ੍ਯਾਲਵਗ੍ਗੋ

੧. ਮਾਤੁਗਾਮਸੁਤ੍ਤਂ

੨੮੦. ‘‘ਪਞ੍ਚਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਏਕਨ੍ਤਅਮਨਾਪੋ ਹੋਤਿ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਨ ਚ ਰੂਪਵਾ ਹੋਤਿ, ਨ ਚ ਭੋਗਵਾ ਹੋਤਿ, ਨ ਚ ਸੀਲਵਾ ਹੋਤਿ, ਅਲਸੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਪਜਞ੍ਚਸ੍ਸ ਨ ਲਭਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚਹਿ ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਏਕਨ੍ਤਅਮਨਾਪੋ ਹੋਤਿ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ. ਪਞ੍ਚਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਏਕਨ੍ਤਮਨਾਪੋ ਹੋਤਿ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਰੂਪਵਾ ਚ ਹੋਤਿ, ਭੋਗਵਾ ਚ ਹੋਤਿ, ਸੀਲਵਾ ਚ ਹੋਤਿ, ਦਕ੍ਖੋ ਚ ਹੋਤਿ ਅਨਲਸੋ, ਪਜਞ੍ਚਸ੍ਸ ਲਭਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚਹਿ ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਏਕਨ੍ਤਮਨਾਪੋ ਹੋਤਿ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸਾ’’ਤਿ. ਪਠਮਂ.

੨. ਪੁਰਿਸਸੁਤ੍ਤਂ

੨੮੧. ‘‘ਪਞ੍ਚਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਪੁਰਿਸੋ ਏਕਨ੍ਤਅਮਨਾਪੋ ਹੋਤਿ ਮਾਤੁਗਾਮਸ੍ਸ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਨ ਚ ਰੂਪਵਾ ਹੋਤਿ, ਨ ਚ ਭੋਗਵਾ ਹੋਤਿ, ਨ ਚ ਸੀਲਵਾ ਹੋਤਿ, ਅਲਸੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਪਜਞ੍ਚਸ੍ਸ ਨ ਲਭਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚਹਿ ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਪੁਰਿਸੋ ਏਕਨ੍ਤਅਮਨਾਪੋ ਹੋਤਿ ਮਾਤੁਗਾਮਸ੍ਸ. ਪਞ੍ਚਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਪੁਰਿਸੋ ਏਕਨ੍ਤਮਨਾਪੋ ਹੋਤਿ ਮਾਤੁਗਾਮਸ੍ਸ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਰੂਪਵਾ ਚ ਹੋਤਿ, ਭੋਗਵਾ ਚ ਹੋਤਿ, ਸੀਲਵਾ ਚ ਹੋਤਿ, ਦਕ੍ਖੋ ਚ ਹੋਤਿ ਅਨਲਸੋ, ਪਜਞ੍ਚਸ੍ਸ ਲਭਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚਹਿ ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਪੁਰਿਸੋ ਏਕਨ੍ਤਮਨਾਪੋ ਹੋਤਿ ਮਾਤੁਗਾਮਸ੍ਸਾ’’ਤਿ. ਦੁਤਿਯਂ.

੩. ਆਵੇਣਿਕਦੁਕ੍ਖਸੁਤ੍ਤਂ

੨੮੨. ‘‘ਪਞ੍ਚਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾਤੁਗਾਮਸ੍ਸ ਆਵੇਣਿਕਾਨਿ ਦੁਕ੍ਖਾਨਿ, ਯਾਨਿ ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਪਚ੍ਚਨੁਭੋਤਿ, ਅਞ੍ਞਤ੍ਰੇਵ ਪੁਰਿਸੇਹਿ. ਕਤਮਾਨਿ ਪਞ੍ਚ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਦਹਰੋਵ ਸਮਾਨੋ ਪਤਿਕੁਲਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਞਾਤਕੇਹਿ ਵਿਨਾ ਹੋਤਿ. ਇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾਤੁਗਾਮਸ੍ਸ ਪਠਮਂ ਆਵੇਣਿਕਂ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਯਂ ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਪਚ੍ਚਨੁਭੋਤਿ, ਅਞ੍ਞਤ੍ਰੇਵ ਪੁਰਿਸੇਹਿ. ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਉਤੁਨੀ ਹੋਤਿ. ਇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾਤੁਗਾਮਸ੍ਸ ਦੁਤਿਯਂ ਆਵੇਣਿਕਂ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਯਂ ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਪਚ੍ਚਨੁਭੋਤਿ, ਅਞ੍ਞਤ੍ਰੇਵ ਪੁਰਿਸੇਹਿ. ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਗਬ੍ਭਿਨੀ ਹੋਤਿ. ਇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾਤੁਗਾਮਸ੍ਸ ਤਤਿਯਂ ਆਵੇਣਿਕਂ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਯਂ ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਪਚ੍ਚਨੁਭੋਤਿ, ਅਞ੍ਞਤ੍ਰੇਵ ਪੁਰਿਸੇਹਿ. ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਵਿਜਾਯਤਿ. ਇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾਤੁਗਾਮਸ੍ਸ ਚਤੁਤ੍ਥਂ ਆਵੇਣਿਕਂ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਯਂ ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਪਚ੍ਚਨੁਭੋਤਿ, ਅਞ੍ਞਤ੍ਰੇਵ ਪੁਰਿਸੇਹਿ. ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਪਾਰਿਚਰਿਯਂ ਉਪੇਤਿ. ਇਦਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾਤੁਗਾਮਸ੍ਸ ਪਞ੍ਚਮਂ ਆਵੇਣਿਕਂ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਯਂ ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਪਚ੍ਚਨੁਭੋਤਿ, ਅਞ੍ਞਤ੍ਰੇਵ ਪੁਰਿਸੇਹਿ. ਇਮਾਨਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚ ਮਾਤੁਗਾਮਸ੍ਸ ਆਵੇਣਿਕਾਨਿ ਦੁਕ੍ਖਾਨਿ, ਯਾਨਿ ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਪਚ੍ਚਨੁਭੋਤਿ, ਅਞ੍ਞਤ੍ਰੇਵ ਪੁਰਿਸੇਹੀ’’ਤਿ. ਤਤਿਯਂ.

੪. ਤੀਹਿਧਮ੍ਮੇਹਿਸੁਤ੍ਤਂ

੨੮੩. ‘‘ਤੀਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਅਪਾਯਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਵਿਨਿਪਾਤਂ ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ. ਕਤਮੇਹਿ ਤੀਹਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹਸਮਯਂ ਮਚ੍ਛੇਰਮਲਪਰਿਯੁਟ੍ਠਿਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਅਗਾਰਂ ਅਜ੍ਝਾਵਸਤਿ. ਮਜ੍ਝਨ੍ਹਿਕਸਮਯਂ ਇਸ੍ਸਾਪਰਿਯੁਟ੍ਠਿਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਅਗਾਰਂ ਅਜ੍ਝਾਵਸਤਿ. ਸਾਯਨ੍ਹਸਮਯਂ ਕਾਮਰਾਗਪਰਿਯੁਟ੍ਠਿਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਅਗਾਰਂ ਅਜ੍ਝਾਵਸਤਿ. ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤੀਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਅਪਾਯਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਵਿਨਿਪਾਤਂ ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ. ਚਤੁਤ੍ਥਂ.

੫. ਕੋਧਨਸੁਤ੍ਤਂ

੨੮੪. ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਅਨੁਰੁਦ੍ਧੋ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਅਨੁਰੁਦ੍ਧੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਇਧਾਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਮਾਤੁਗਾਮਂ ਪਸ੍ਸਾਮਿ ਦਿਬ੍ਬੇਨ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਵਿਸੁਦ੍ਧੇਨ ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਮਾਨੁਸਕੇਨ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਅਪਾਯਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਵਿਨਿਪਾਤਂ ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਨ੍ਤਂ. ਕਤੀਹਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਅਪਾਯਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਵਿਨਿਪਾਤਂ ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ?

‘‘ਪਞ੍ਚਹਿ ਖੋ, ਅਨੁਰੁਦ੍ਧ, ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਅਪਾਯਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਵਿਨਿਪਾਤਂ ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਅਸ੍ਸਦ੍ਧੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਅਹਿਰਿਕੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਅਨੋਤ੍ਤਪ੍ਪੀ ਚ ਹੋਤਿ, ਕੋਧਨੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਦੁਪ੍ਪਞ੍ਞੋ ਚ ਹੋਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਅਨੁਰੁਦ੍ਧ, ਪਞ੍ਚਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਅਪਾਯਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਵਿਨਿਪਾਤਂ ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ. ਪਞ੍ਚਮਂ.

੬. ਉਪਨਾਹੀਸੁਤ੍ਤਂ

੨੮੫. ‘‘ਪਞ੍ਚਹਿ, ਅਨੁਰੁਦ੍ਧ, ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਅਪਾਯਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਵਿਨਿਪਾਤਂ ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਅਸ੍ਸਦ੍ਧੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਅਹਿਰਿਕੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਅਨੋਤ੍ਤਪ੍ਪੀ ਚ ਹੋਤਿ, ਉਪਨਾਹੀ ਚ ਹੋਤਿ, ਦੁਪ੍ਪਞ੍ਞੋ ਚ ਹੋਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਅਨੁਰੁਦ੍ਧ, ਪਞ੍ਚਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਅਪਾਯਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਵਿਨਿਪਾਤਂ ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ. ਛਟ੍ਠਂ.

੭. ਇਸ੍ਸੁਕੀਸੁਤ੍ਤਂ

੨੮੬. ‘‘ਪਞ੍ਚਹਿ, ਅਨੁਰੁਦ੍ਧ, ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਅਪਾਯਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਵਿਨਿਪਾਤਂ ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਅਸ੍ਸਦ੍ਧੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਅਹਿਰਿਕੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਅਨੋਤ੍ਤਪ੍ਪੀ ਚ ਹੋਤਿ, ਇਸ੍ਸੁਕੀ ਚ ਹੋਤਿ, ਦੁਪ੍ਪਞ੍ਞੋ ਚ ਹੋਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਅਨੁਰੁਦ੍ਧ, ਪਞ੍ਚਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਅਪਾਯਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਵਿਨਿਪਾਤਂ ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ. ਸਤ੍ਤਮਂ.

੮. ਮਚ੍ਛਰੀਸੁਤ੍ਤਂ

੨੮੭. ‘‘ਪਞ੍ਚਹਿ, ਅਨੁਰੁਦ੍ਧ, ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਅਪਾਯਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਵਿਨਿਪਾਤਂ ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਅਸ੍ਸਦ੍ਧੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਅਹਿਰਿਕੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਅਨੋਤ੍ਤਪ੍ਪੀ ਚ ਹੋਤਿ, ਮਚ੍ਛਰੀ ਚ ਹੋਤਿ, ਦੁਪ੍ਪਞ੍ਞੋ ਚ ਹੋਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਅਨੁਰੁਦ੍ਧ, ਪਞ੍ਚਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਮਾਤੁਗਾਮੋ…ਪੇ… ਅਪਾਯਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਵਿਨਿਪਾਤਂ ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ. ਅਟ੍ਠਮਂ.

੯. ਅਤਿਚਾਰੀਸੁਤ੍ਤਂ

੨੮੮. ‘‘ਪਞ੍ਚਹਿ, ਅਨੁਰੁਦ੍ਧ, ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਮਾਤੁਗਾਮੋ…ਪੇ… ਅਪਾਯਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਵਿਨਿਪਾਤਂ ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਅਸ੍ਸਦ੍ਧੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਅਹਿਰਿਕੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਅਨੋਤ੍ਤਪ੍ਪੀ ਚ ਹੋਤਿ, ਅਤਿਚਾਰੀ ਚ ਹੋਤਿ, ਦੁਪ੍ਪਞ੍ਞੋ ਚ ਹੋਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਅਨੁਰੁਦ੍ਧ, ਪਞ੍ਚਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਮਾਤੁਗਾਮੋ…ਪੇ… ਉਪਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ. ਨਵਮਂ.

੧੦. ਦੁਸ੍ਸੀਲਸੁਤ੍ਤਂ

੨੮੯. ‘‘ਪਞ੍ਚਹਿ, ਅਨੁਰੁਦ੍ਧ, ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਮਾਤੁਗਾਮੋ…ਪੇ… ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਅਸ੍ਸਦ੍ਧੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਅਹਿਰਿਕੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਅਨੋਤ੍ਤਪ੍ਪੀ ਚ ਹੋਤਿ, ਦੁਸ੍ਸੀਲੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਦੁਪ੍ਪਞ੍ਞੋ ਚ ਹੋਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਅਨੁਰੁਦ੍ਧ, ਪਞ੍ਚਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਮਾਤੁਗਾਮੋ…ਪੇ… ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ. ਦਸਮਂ.

੧੧. ਅਪ੍ਪਸ੍ਸੁਤਸੁਤ੍ਤਂ

੨੯੦. ‘‘ਪਞ੍ਚਹਿ, ਅਨੁਰੁਦ੍ਧ, ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਮਾਤੁਗਾਮੋ…ਪੇ… ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਅਸ੍ਸਦ੍ਧੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਅਹਿਰਿਕੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਅਨੋਤ੍ਤਪ੍ਪੀ ਚ ਹੋਤਿ, ਅਪ੍ਪਸ੍ਸੁਤੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਦੁਪ੍ਪਞ੍ਞੋ ਚ ਹੋਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਅਨੁਰੁਦ੍ਧ, ਪਞ੍ਚਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਮਾਤੁਗਾਮੋ…ਪੇ… ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ. ਏਕਾਦਸਮਂ.

੧੨. ਕੁਸੀਤਸੁਤ੍ਤਂ

੨੯੧. ‘‘ਪਞ੍ਚਹਿ, ਅਨੁਰੁਦ੍ਧ, ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਮਾਤੁਗਾਮੋ…ਪੇ… ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਅਸ੍ਸਦ੍ਧੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਅਹਿਰਿਕੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਅਨੋਤ੍ਤਪ੍ਪੀ ਚ ਹੋਤਿ, ਕੁਸੀਤੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਦੁਪ੍ਪਞ੍ਞੋ ਚ ਹੋਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਅਨੁਰੁਦ੍ਧ, ਪਞ੍ਚਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਮਾਤੁਗਾਮੋ…ਪੇ… ਅਪਾਯਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਵਿਨਿਪਾਤਂ ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ. ਦ੍ਵਾਦਸਮਂ.

੧੩. ਮੁਟ੍ਠਸ੍ਸਤਿਸੁਤ੍ਤਂ

੨੯੨. ‘‘ਪਞ੍ਚਹਿ, ਅਨੁਰੁਦ੍ਧ, ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਮਾਤੁਗਾਮੋ…ਪੇ… ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਅਸ੍ਸਦ੍ਧੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਅਹਿਰਿਕੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਅਨੋਤ੍ਤਪ੍ਪੀ ਚ ਹੋਤਿ, ਮੁਟ੍ਠਸ੍ਸਤਿ ਚ ਹੋਤਿ, ਦੁਪ੍ਪਞ੍ਞੋ ਚ ਹੋਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਅਨੁਰੁਦ੍ਧ, ਪਞ੍ਚਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਮਾਤੁਗਾਮੋ…ਪੇ… ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ. ਤੇਰਸਮਂ.

੧੪. ਪਞ੍ਚਵੇਰਸੁਤ੍ਤਂ

੨੯੩. ‘‘ਪਞ੍ਚਹਿ, ਅਨੁਰੁਦ੍ਧ, ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਮਾਤੁਗਾਮੋ…ਪੇ… ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਪਾਣਾਤਿਪਾਤੀ ਚ ਹੋਤਿ, ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਯੀ ਚ ਹੋਤਿ, ਕਾਮੇਸੁਮਿਚ੍ਛਾਚਾਰੀ ਚ ਹੋਤਿ, ਮੁਸਾਵਾਦੀ ਚ ਹੋਤਿ, ਸੁਰਾਮੇਰਯਮਜ੍ਜਪ੍ਪਮਾਦਟ੍ਠਾਯੀ ਚ ਹੋਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਅਨੁਰੁਦ੍ਧ, ਪਞ੍ਚਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਅਪਾਯਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਵਿਨਿਪਾਤਂ ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ. ਚੁਦ੍ਦਸਮਂ.

ਪਠਮਪੇਯ੍ਯਾਲਵਗ੍ਗੋ.

ਤਸ੍ਸੁਦ੍ਦਾਨਂ –

ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਪੁਰਿਸੋ ਚ, ਆਵੇਣਿਕਾ ਤਿਧਮ੍ਮੋ ਚ [ਦ੍ਵੇ ਮਨਾਪਾਮਨਾਪਾਚ, ਆਵੇਣਿਕਾ ਤੀਹਿ ਅਨੁਰੁਦ੍ਧੋ (ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ)];

ਕੋਧਨੋ ਉਪਨਾਹੀ ਚ, ਇਸ੍ਸੁਕੀ ਮਚ੍ਛਰੇਨ ਚ;

ਅਤਿਚਾਰੀ ਚ ਦੁਸ੍ਸੀਲੋ, ਅਪ੍ਪਸ੍ਸੁਤੋ ਚ ਕੁਸੀਤੋ;

ਮੁਟ੍ਠਸ੍ਸਤਿ ਪਞ੍ਚਵੇਰਂ, ਕਣ੍ਹਪਕ੍ਖੇ ਪਕਾਸਿਤੋ.

੨. ਦੁਤਿਯਪੇਯ੍ਯਾਲਵਗ੍ਗੋ

੧. ਅਕ੍ਕੋਧਨਸੁਤ੍ਤਂ

੨੯੪. ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਅਨੁਰੁਦ੍ਧੋ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ…ਪੇ… ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਅਨੁਰੁਦ੍ਧੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਇਧਾਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਮਾਤੁਗਾਮਂ ਪਸ੍ਸਾਮਿ ਦਿਬ੍ਬੇਨ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਵਿਸੁਦ੍ਧੇਨ ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਮਾਨੁਸਕੇਨ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਸੁਗਤਿਂ ਸਗ੍ਗਂ ਲੋਕਂ ਉਪਪਜ੍ਜਨ੍ਤਂ. ਕਤੀਹਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਸੁਗਤਿਂ ਸਗ੍ਗਂ ਲੋਕਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ?

‘‘ਪਞ੍ਚਹਿ ਖੋ, ਅਨੁਰੁਦ੍ਧ, ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਸੁਗਤਿਂ ਸਗ੍ਗਂ ਲੋਕਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਸਦ੍ਧੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਹਿਰਿਮਾ ਚ ਹੋਤਿ, ਓਤ੍ਤਪ੍ਪੀ ਚ ਹੋਤਿ, ਅਕ੍ਕੋਧਨੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਪਞ੍ਞਵਾ ਚ ਹੋਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਅਨੁਰੁਦ੍ਧ, ਪਞ੍ਚਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਸੁਗਤਿਂ ਸਗ੍ਗਂ ਲੋਕਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ. ਪਠਮਂ.

੨. ਅਨੁਪਨਾਹੀਸੁਤ੍ਤਂ

੨੯੫. ‘‘ਪਞ੍ਚਹਿ, ਅਨੁਰੁਦ੍ਧ, ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਸੁਗਤਿਂ ਸਗ੍ਗਂ ਲੋਕਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਸਦ੍ਧੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਹਿਰਿਮਾ ਚ ਹੋਤਿ, ਓਤ੍ਤਪ੍ਪੀ ਚ ਹੋਤਿ, ਅਨੁਪਨਾਹੀ ਚ ਹੋਤਿ, ਪਞ੍ਞਵਾ ਚ ਹੋਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਅਨੁਰੁਦ੍ਧ, ਪਞ੍ਚਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਸੁਗਤਿਂ ਸਗ੍ਗਂ ਲੋਕਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ. ਦੁਤਿਯਂ.

੩. ਅਨਿਸ੍ਸੁਕੀਸੁਤ੍ਤਂ

੨੯੬. ‘‘ਪਞ੍ਚਹਿ, ਅਨੁਰੁਦ੍ਧ, ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਸੁਗਤਿਂ ਸਗ੍ਗਂ ਲੋਕਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਸਦ੍ਧੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਹਿਰਿਮਾ ਚ ਹੋਤਿ, ਓਤ੍ਤਪ੍ਪੀ ਚ ਹੋਤਿ, ਅਨਿਸ੍ਸੁਕੀ ਚ ਹੋਤਿ, ਪਞ੍ਞਵਾ ਚ ਹੋਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਅਨੁਰੁਦ੍ਧ, ਪਞ੍ਚਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਸੁਗਤਿਂ ਸਗ੍ਗਂ ਲੋਕਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ. ਤਤਿਯਂ.

੪. ਅਮਚ੍ਛਰੀਸੁਤ੍ਤਂ

੨੯੭. ਅਮਚ੍ਛਰੀ ਚ ਹੋਤਿ, ਪਞ੍ਞਵਾ ਚ ਹੋਤਿ…ਪੇ…. ਚਤੁਤ੍ਥਂ.

੫. ਅਨਤਿਚਾਰੀਸੁਤ੍ਤਂ

੨੯੮. ਅਨਤਿਚਾਰੀ ਚ ਹੋਤਿ, ਪਞ੍ਞਵਾ ਚ ਹੋਤਿ…ਪੇ…. ਪਞ੍ਚਮਂ.

੬. ਸੁਸੀਲਸੁਤ੍ਤਂ

੨੯੯. ਸੀਲਵਾ ਚ ਹੋਤਿ, ਪਞ੍ਞਵਾ ਚ ਹੋਤਿ…ਪੇ…. ਛਟ੍ਠਂ.

੭. ਬਹੁਸ੍ਸੁਤਸੁਤ੍ਤਂ

੩੦੦. ਬਹੁਸ੍ਸੁਤੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਪਞ੍ਞਵਾ ਚ ਹੋਤਿ…ਪੇ…. ਸਤ੍ਤਮਂ.

੮. ਆਰਦ੍ਧਵੀਰਿਯਸੁਤ੍ਤਂ

੩੦੧. ਆਰਦ੍ਧਵੀਰਿਯੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਪਞ੍ਞਵਾ ਚ ਹੋਤਿ…ਪੇ…. ਅਟ੍ਠਮਂ.

੯. ਉਪਟ੍ਠਿਤਸ੍ਸਤਿਸੁਤ੍ਤਂ

੩੦੨. ‘‘ਉਪਟ੍ਠਿਤਸ੍ਸਤਿ ਚ ਹੋਤਿ, ਪਞ੍ਞਵਾ ਚ ਹੋਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਅਨੁਰੁਦ੍ਧ, ਪਞ੍ਚਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਸੁਗਤਿਂ ਸਗ੍ਗਂ ਲੋਕਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ. ਨਵਮਂ.

ਇਮੇ ਅਟ੍ਠ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਸਙ੍ਖੇਪਾ.

੧੦. ਪਞ੍ਚਸੀਲਸੁਤ੍ਤਂ

੩੦੩. ‘‘ਪਞ੍ਚਹਿ, ਅਨੁਰੁਦ੍ਧ, ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਸੁਗਤਿਂ ਸਗ੍ਗਂ ਲੋਕਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾ ਪਟਿਵਿਰਤੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਾ ਪਟਿਵਿਰਤੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਕਾਮੇਸੁਮਿਚ੍ਛਾਚਾਰਾ ਪਟਿਵਿਰਤੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਮੁਸਾਵਾਦਾ ਪਟਿਵਿਰਤੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਸੁਰਾਮੇਰਯਮਜ੍ਜਪ੍ਪਮਾਦਟ੍ਠਾਨਾ ਪਟਿਵਿਰਤੋ ਚ ਹੋਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਅਨੁਰੁਦ੍ਧ, ਪਞ੍ਚਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਸੁਗਤਿਂ ਸਗ੍ਗਂ ਲੋਕਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ. ਦਸਮਂ.

ਦੁਤਿਯਪੇਯ੍ਯਾਲਵਗ੍ਗੋ.

ਤਸ੍ਸੁਦ੍ਦਾਨਂ –

ਦੁਤਿਯੇ ਚ [ਅਨੁਰੁਦ੍ਧੋ (ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ)] ਅਕ੍ਕੋਧਨੋ, ਅਨੁਪਨਾਹੀ ਅਨਿਸ੍ਸੁਕੀ;

ਅਮਚ੍ਛਰੀ ਅਨਤਿਚਾਰੀ, ਸੀਲਵਾ ਚ ਬਹੁਸ੍ਸੁਤੋ;

ਵੀਰਿਯਂ ਸਤਿ ਸੀਲਞ੍ਚ, ਸੁਕ੍ਕਪਕ੍ਖੇ ਪਕਾਸਿਤੋ.

੩. ਬਲਵਗ੍ਗੋ

੧. ਵਿਸਾਰਦਸੁਤ੍ਤਂ

੩੦੪. ‘‘ਪਞ੍ਚਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾਤੁਗਾਮਸ੍ਸ ਬਲਾਨਿ. ਕਤਮਾਨਿ ਪਞ੍ਚ? ਰੂਪਬਲਂ, ਭੋਗਬਲਂ, ਞਾਤਿਬਲਂ, ਪੁਤ੍ਤਬਲਂ, ਸੀਲਬਲਂ – ਇਮਾਨਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚ ਮਾਤੁਗਾਮਸ੍ਸ ਬਲਾਨਿ. ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚਹਿ ਬਲੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਵਿਸਾਰਦੋ ਅਗਾਰਂ ਅਜ੍ਝਾਵਸਤੀ’’ਤਿ. ਪਠਮਂ.

੨. ਪਸਯ੍ਹਸੁਤ੍ਤਂ

੩੦੫. ‘‘ਪਞ੍ਚਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾਤੁਗਾਮਸ੍ਸ ਬਲਾਨਿ. ਕਤਮਾਨਿ ਪਞ੍ਚ? ਰੂਪਬਲਂ, ਭੋਗਬਲਂ, ਞਾਤਿਬਲਂ, ਪੁਤ੍ਤਬਲਂ, ਸੀਲਬਲਂ – ਇਮਾਨਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚ ਮਾਤੁਗਾਮਸ੍ਸ ਬਲਾਨਿ. ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚਹਿ ਬਲੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਸਾਮਿਕਂ ਪਸਯ੍ਹ ਅਗਾਰਂ ਅਜ੍ਝਾਵਸਤੀ’’ਤਿ. ਦੁਤਿਯਂ.

੩. ਅਭਿਭੁਯ੍ਯਸੁਤ੍ਤਂ

੩੦੬. ‘‘ਪਞ੍ਚਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾਤੁਗਾਮਸ੍ਸ ਬਲਾਨਿ. ਕਤਮਾਨਿ ਪਞ੍ਚ? ਰੂਪਬਲਂ, ਭੋਗਬਲਂ, ਞਾਤਿਬਲਂ, ਪੁਤ੍ਤਬਲਂ, ਸੀਲਬਲਂ – ਇਮਾਨਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚ ਮਾਤੁਗਾਮਸ੍ਸ ਬਲਾਨਿ. ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚਹਿ ਬਲੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਸਾਮਿਕਂ ਅਭਿਭੁਯ੍ਯ ਵਤ੍ਤਤੀ’’ਤਿ. ਤਤਿਯਂ.

੪. ਏਕਸੁਤ੍ਤਂ

੩੦੭. ‘‘ਏਕੇਨ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਬਲੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਪੁਰਿਸੋ ਮਾਤੁਗਾਮਂ ਅਭਿਭੁਯ੍ਯ ਵਤ੍ਤਤਿ. ਕਤਮੇਨ ਏਕੇਨ ਬਲੇਨ? ਇਸ੍ਸਰਿਯਬਲੇਨ ਅਭਿਭੂਤਂ ਮਾਤੁਗਾਮਂ ਨੇਵ ਰੂਪਬਲਂ ਤਾਯਤਿ, ਨ ਭੋਗਬਲਂ ਤਾਯਤਿ, ਨ ਞਾਤਿਬਲਂ ਤਾਯਤਿ, ਨ ਪੁਤ੍ਤਬਲਂ ਤਾਯਤਿ, ਨ ਸੀਲਬਲਂ ਤਾਯਤੀ’’ਤਿ. ਚਤੁਤ੍ਥਂ.

੫. ਅਙ੍ਗਸੁਤ੍ਤਂ

੩੦੮. ‘‘ਪਞ੍ਚਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾਤੁਗਾਮਸ੍ਸ ਬਲਾਨਿ. ਕਤਮਾਨਿ ਪਞ੍ਚ? ਰੂਪਬਲਂ, ਭੋਗਬਲਂ, ਞਾਤਿਬਲਂ, ਪੁਤ੍ਤਬਲਂ, ਸੀਲਬਲਂ. ਰੂਪਬਲੇਨ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਨ ਚ ਭੋਗਬਲੇਨ – ਏਵਂ ਸੋ ਤੇਨਙ੍ਗੇਨ ਅਪਰਿਪੂਰੋ ਹੋਤਿ. ਯਤੋ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਰੂਪਬਲੇਨ ਚ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਭੋਗਬਲੇਨ ਚ – ਏਵਂ ਸੋ ਤੇਨਙ੍ਗੇਨ ਪਰਿਪੂਰੋ ਹੋਤਿ. ਰੂਪਬਲੇਨ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਭੋਗਬਲੇਨ ਚ, ਨ ਚ ਞਾਤਿਬਲੇਨ – ਏਵਂ ਸੋ ਤੇਨਙ੍ਗੇਨ ਅਪਰਿਪੂਰੋ ਹੋਤਿ. ਯਤੋ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਰੂਪਬਲੇਨ ਚ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਭੋਗਬਲੇਨ ਚ, ਞਾਤਿਬਲੇਨ ਚ – ਏਵਂ ਸੋ ਤੇਨਙ੍ਗੇਨ ਪਰਿਪੂਰੋ ਹੋਤਿ. ਰੂਪਬਲੇਨ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਭੋਗਬਲੇਨ ਚ, ਞਾਤਿਬਲੇਨ ਚ, ਨ ਚ ਪੁਤ੍ਤਬਲੇਨ – ਏਵਂ ਸੋ ਤੇਨਙ੍ਗੇਨ ਅਪਰਿਪੂਰੋ ਹੋਤਿ. ਯਤੋ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਰੂਪਬਲੇਨ ਚ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਭੋਗਬਲੇਨ ਚ, ਞਾਤਿਬਲੇਨ ਚ, ਪੁਤ੍ਤਬਲੇਨ ਚ – ਏਵਂ ਸੋ ਤੇਨਙ੍ਗੇਨ ਪਰਿਪੂਰੋ ਹੋਤਿ. ਰੂਪਬਲੇਨ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਭੋਗਬਲੇਨ ਚ, ਞਾਤਿਬਲੇਨ ਚ, ਪੁਤ੍ਤਬਲੇਨ ਚ, ਨ ਚ ਸੀਲਬਲੇਨ – ਏਵਂ ਸੋ ਤੇਨਙ੍ਗੇਨ ਅਪਰਿਪੂਰੋ ਹੋਤਿ. ਯਤੋ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਰੂਪਬਲੇਨ ਚ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਭੋਗਬਲੇਨ ਚ, ਞਾਤਿਬਲੇਨ ਚ, ਪੁਤ੍ਤਬਲੇਨ ਚ, ਸੀਲਬਲੇਨ ਚ – ਏਵਂ ਸੋ ਤੇਨਙ੍ਗੇਨ ਪਰਿਪੂਰੋ ਹੋਤਿ. ਇਮਾਨਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚ ਮਾਤੁਗਾਮਸ੍ਸ ਬਲਾਨੀ’’ਤਿ. ਪਞ੍ਚਮਂ.

੬. ਨਾਸੇਨ੍ਤਿਸੁਤ੍ਤਂ

੩੦੯. ‘‘ਪਞ੍ਚਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾਤੁਗਾਮਸ੍ਸ ਬਲਾਨਿ. ਕਤਮਾਨਿ ਪਞ੍ਚ? ਰੂਪਬਲਂ, ਭੋਗਬਲਂ, ਞਾਤਿਬਲਂ, ਪੁਤ੍ਤਬਲਂ, ਸੀਲਬਲਂ. ਰੂਪਬਲੇਨ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਨ ਚ ਸੀਲਬਲੇਨ, ਨਾਸੇਨ੍ਤੇਵ ਨਂ, ਕੁਲੇ ਨ ਵਾਸੇਨ੍ਤਿ. ਰੂਪਬਲੇਨ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਭੋਗਬਲੇਨ ਚ, ਨ ਚ ਸੀਲਬਲੇਨ, ਨਾਸੇਨ੍ਤੇਵ ਨਂ, ਕੁਲੇ ਨ ਵਾਸੇਨ੍ਤਿ. ਰੂਪਬਲੇਨ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਭੋਗਬਲੇਨ ਚ, ਞਾਤਿਬਲੇਨ ਚ, ਨ ਚ ਸੀਲਬਲੇਨ, ਨਾਸੇਨ੍ਤੇਵ ਨਂ, ਕੁਲੇ ਨ ਵਾਸੇਨ੍ਤਿ. ਰੂਪਬਲੇਨ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਭੋਗਬਲੇਨ ਚ, ਞਾਤਿਬਲੇਨ ਚ, ਪੁਤ੍ਤਬਲੇਨ ਚ, ਨ ਚ ਸੀਲਬਲੇਨ, ਨਾਸੇਨ੍ਤੇਵ ਨਂ, ਕੁਲੇ ਨ ਵਾਸੇਨ੍ਤਿ. ਸੀਲਬਲੇਨ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਨ ਚ ਰੂਪਬਲੇਨ, ਵਾਸੇਨ੍ਤੇਵ ਨਂ, ਕੁਲੇ ਨ ਨਾਸੇਨ੍ਤਿ. ਸੀਲਬਲੇਨ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਨ ਚ ਭੋਗਬਲੇਨ, ਵਾਸੇਨ੍ਤੇਵ ਨਂ, ਕੁਲੇ ਨ ਨਾਸੇਨ੍ਤਿ. ਸੀਲਬਲੇਨ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਨ ਚ ਞਾਤਿਬਲੇਨ, ਵਾਸੇਨ੍ਤੇਵ ਨਂ, ਕੁਲੇ ਨ ਨਾਸੇਨ੍ਤਿ. ਸੀਲਬਲੇਨ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਨ ਚ ਪੁਤ੍ਤਬਲੇਨ, ਵਾਸੇਨ੍ਤੇਵ ਨਂ, ਕੁਲੇ ਨ ਨਾਸੇਨ੍ਤਿ. ਇਮਾਨਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚ ਮਾਤੁਗਾਮਸ੍ਸ ਬਲਾਨੀ’’ਤਿ. ਛਟ੍ਠਂ.

੭. ਹੇਤੁਸੁਤ੍ਤਂ

੩੧੦. ‘‘ਪਞ੍ਚਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾਤੁਗਾਮਸ੍ਸ ਬਲਾਨਿ. ਕਤਮਾਨਿ ਪਞ੍ਚ? ਰੂਪਬਲਂ, ਭੋਗਬਲਂ, ਞਾਤਿਬਲਂ, ਪੁਤ੍ਤਬਲਂ, ਸੀਲਬਲਂ. ਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਰੂਪਬਲਹੇਤੁ ਵਾ ਭੋਗਬਲਹੇਤੁ ਵਾ ਞਾਤਿਬਲਹੇਤੁ ਵਾ ਪੁਤ੍ਤਬਲਹੇਤੁ ਵਾ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਸੁਗਤਿਂ ਸਗ੍ਗਂ ਲੋਕਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ. ਸੀਲਬਲਹੇਤੁ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਸੁਗਤਿਂ ਸਗ੍ਗਂ ਲੋਕਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ. ਇਮਾਨਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚ ਮਾਤੁਗਾਮਸ੍ਸ ਬਲਾਨੀ’’ਤਿ. ਸਤ੍ਤਮਂ.

੮. ਠਾਨਸੁਤ੍ਤਂ

੩੧੧. ‘‘ਪਞ੍ਚਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਠਾਨਾਨਿ ਦੁਲ੍ਲਭਾਨਿ ਅਕਤਪੁਞ੍ਞੇਨ ਮਾਤੁਗਾਮੇਨ. ਕਤਮਾਨਿ ਪਞ੍ਚ? ਪਤਿਰੂਪੇ ਕੁਲੇ ਜਾਯੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ – ਇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਠਮਂ ਠਾਨਂ ਦੁਲ੍ਲਭਂ ਅਕਤਪੁਞ੍ਞੇਨ ਮਾਤੁਗਾਮੇਨ. ਪਤਿਰੂਪੇ ਕੁਲੇ ਜਾਯਿਤ੍ਵਾ ਪਤਿਰੂਪਂ ਕੁਲਂ ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ – ਇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੁਤਿਯਂ ਠਾਨਂ ਦੁਲ੍ਲਭਂ ਅਕਤਪੁਞ੍ਞੇਨ ਮਾਤੁਗਾਮੇਨ. ਪਤਿਰੂਪੇ ਕੁਲੇ ਜਾਯਿਤ੍ਵਾ, ਪਤਿਰੂਪਂ ਕੁਲਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ, ਅਸਪਤ੍ਤਿ ਅਗਾਰਂ ਅਜ੍ਝਾਵਸੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ – ਇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਤਿਯਂ ਠਾਨਂ ਦੁਲ੍ਲਭਂ ਅਕਤਪੁਞ੍ਞੇਨ ਮਾਤੁਗਾਮੇਨ. ਪਤਿਰੂਪੇ ਕੁਲੇ ਜਾਯਿਤ੍ਵਾ, ਪਤਿਰੂਪਂ ਕੁਲਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ, ਅਸਪਤ੍ਤਿ ਅਗਾਰਂ ਅਜ੍ਝਾਵਸਨ੍ਤੀ ਪੁਤ੍ਤਵਤੀ ਅਸ੍ਸਨ੍ਤਿ – ਇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਤੁਤ੍ਥਂ ਠਾਨਂ ਦੁਲ੍ਲਭਂ ਅਕਤਪੁਞ੍ਞੇਨ ਮਾਤੁਗਾਮੇਨ. ਪਤਿਰੂਪੇ ਕੁਲੇ ਜਾਯਿਤ੍ਵਾ, ਪਤਿਰੂਪਂ ਕੁਲਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ, ਅਸਪਤ੍ਤਿ ਅਗਾਰਂ ਅਜ੍ਝਾਵਸਨ੍ਤੀ ਪੁਤ੍ਤਵਤੀ ਸਮਾਨਾ ਸਾਮਿਕਂ ਅਭਿਭੁਯ੍ਯ ਵਤ੍ਤੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ – ਇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚਮਂ ਠਾਨਂ ਦੁਲ੍ਲਭਂ ਅਕਤਪੁਞ੍ਞੇਨ ਮਾਤੁਗਾਮੇਨ. ਇਮਾਨਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚ ਠਾਨਾਨਿ ਦੁਲ੍ਲਭਾਨਿ ਅਕਤਪੁਞ੍ਞੇਨ ਮਾਤੁਗਾਮੇਨਾਤਿ.

‘‘ਪਞ੍ਚਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਠਾਨਾਨਿ ਸੁਲਭਾਨਿ ਕਤਪੁਞ੍ਞੇਨ ਮਾਤੁਗਾਮੇਨ. ਕਤਮਾਨਿ ਪਞ੍ਚ? ਪਤਿਰੂਪੇ ਕੁਲੇ ਜਾਯੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ – ਇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਠਮਂ ਠਾਨਂ ਸੁਲਭਂ ਕਤਪੁਞ੍ਞੇਨ ਮਾਤੁਗਾਮੇਨ. ਪਤਿਰੂਪੇ ਕੁਲੇ ਜਾਯਿਤ੍ਵਾ ਪਤਿਰੂਪਂ ਕੁਲਂ ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ – ਇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੁਤਿਯਂ ਠਾਨਂ ਸੁਲਭਂ ਕਤਪੁਞ੍ਞੇਨ ਮਾਤੁਗਾਮੇਨ. ਪਤਿਰੂਪੇ ਕੁਲੇ ਜਾਯਿਤ੍ਵਾ ਪਤਿਰੂਪਂ ਕੁਲਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਅਸਪਤ੍ਤਿ ਅਗਾਰਂ ਅਜ੍ਝਾਵਸੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ – ਇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਤਿਯਂ ਠਾਨਂ ਸੁਲਭਂ ਕਤਪੁਞ੍ਞੇਨ ਮਾਤੁਗਾਮੇਨ. ਪਤਿਰੂਪੇ ਕੁਲੇ ਜਾਯਿਤ੍ਵਾ ਪਤਿਰੂਪਂ ਕੁਲਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਅਸਪਤ੍ਤਿ ਅਗਾਰਂ ਅਜ੍ਝਾਵਸਨ੍ਤੀ ਪੁਤ੍ਤਵਤੀ ਅਸ੍ਸਨ੍ਤਿ – ਇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਤੁਤ੍ਥਂ ਠਾਨਂ ਸੁਲਭਂ ਕਤਪੁਞ੍ਞੇਨ ਮਾਤੁਗਾਮੇਨ. ਪਤਿਰੂਪੇ ਕੁਲੇ ਜਾਯਿਤ੍ਵਾ ਪਤਿਰੂਪਂ ਕੁਲਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਅਸਪਤ੍ਤਿ ਅਗਾਰਂ ਅਜ੍ਝਾਵਸਨ੍ਤੀ ਪੁਤ੍ਤਵਤੀ ਸਮਾਨਾ ਸਾਮਿਕਂ ਅਭਿਭੁਯ੍ਯ ਵਤ੍ਤੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ – ਇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚਮਂ ਠਾਨਂ ਸੁਲਭਂ ਕਤਪੁਞ੍ਞੇਨ ਮਾਤੁਗਾਮੇਨ. ਇਮਾਨਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚ ਠਾਨਾਨਿ ਸੁਲਭਾਨਿ ਕਤਪੁਞ੍ਞੇਨ ਮਾਤੁਗਾਮੇਨਾ’’ਤਿ. ਅਟ੍ਠਮਂ.

੯. ਪਞ੍ਚਸੀਲਵਿਸਾਰਦਸੁਤ੍ਤਂ

੩੧੨. ‘‘ਪਞ੍ਚਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਵਿਸਾਰਦੋ ਅਗਾਰਂ ਅਜ੍ਝਾਵਸਤਿ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾ ਪਟਿਵਿਰਤੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਾ ਪਟਿਵਿਰਤੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਕਾਮੇਸੁਮਿਚ੍ਛਾਚਾਰਾ ਪਟਿਵਿਰਤੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਮੁਸਾਵਾਦਾ ਪਟਿਵਿਰਤੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਸੁਰਾਮੇਰਯਮਜ੍ਜਪ੍ਪਮਾਦਟ੍ਠਾਨਾ ਪਟਿਵਿਰਤੋ ਚ ਹੋਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਵਿਸਾਰਦੋ ਅਗਾਰਂ ਅਜ੍ਝਾਵਸਤੀ’’ਤਿ. ਨਵਮਂ.

੧੦. ਵਡ੍ਢੀਸੁਤ੍ਤਂ

੩੧੩. ‘‘ਪਞ੍ਚਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਡ੍ਢੀਹਿ ਵਡ੍ਢਮਾਨਾ ਅਰਿਯਸਾਵਿਕਾ ਅਰਿਯਾਯ ਵਡ੍ਢਿਯਾ ਵਡ੍ਢਤਿ ਸਾਰਾਦਾਯਿਨੀ ਚ ਹੋਤਿ ਵਰਾਦਾਯਿਨੀ ਚ ਕਾਯਸ੍ਸ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਸਦ੍ਧਾਯ ਵਡ੍ਢਤਿ, ਸੀਲੇਨ ਵਡ੍ਢਤਿ, ਸੁਤੇਨ ਵਡ੍ਢਤਿ, ਚਾਗੇਨ ਵਡ੍ਢਤਿ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਵਡ੍ਢਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚਹਿ ਵਡ੍ਢੀਹਿ ਵਡ੍ਢਮਾਨਾ ਅਰਿਯਸਾਵਿਕਾ ਅਰਿਯਾਯ ਵਡ੍ਢਿਯਾ ਵਡ੍ਢਤਿ, ਸਾਰਾਦਾਯਿਨੀ ਚ ਹੋਤਿ, ਵਰਾਦਾਯਿਨੀ ਚ ਕਾਯਸ੍ਸਾ’’ਤਿ.

‘‘ਸਦ੍ਧਾਯ ਸੀਲੇਨ ਚ ਯਾਧ ਵਡ੍ਢਤਿ,

ਪਞ੍ਞਾਯ ਚਾਗੇਨ ਸੁਤੇਨ ਚੂਭਯਂ;

ਸਾ ਤਾਦਿਸੀ ਸੀਲਵਤੀ ਉਪਾਸਿਕਾ,

ਆਦੀਯਤਿ ਸਾਰਮਿਧੇਵ ਅਤ੍ਤਨੋ’’ਤਿ. ਦਸਮਂ;

ਬਲਵਗ੍ਗੋ ਤਤਿਯੋ.

ਤਸ੍ਸੁਦ੍ਦਾਨਂ –

ਵਿਸਾਰਦਾ ਪਸਯ੍ਹ ਅਭਿਭੁਯ੍ਯ, ਏਕਂ ਅਙ੍ਗੇਨ ਪਞ੍ਚਮਂ;

ਨਾਸੇਨ੍ਤਿ ਹੇਤੁ ਠਾਨਞ੍ਚ, ਵਿਸਾਰਦੋ ਵਡ੍ਢਿਨਾ ਦਸਾਤਿ.

ਮਾਤੁਗਾਮਸਂਯੁਤ੍ਤਂ ਸਮਤ੍ਤਂ.