੧੪. ਦੇਵਦਹਵਗ੍ਗੋ

੧. ਦੇਵਦਹਸੁਤ੍ਤਂ

੧੩੪. ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਸਕ੍ਕੇਸੁ ਵਿਹਰਤਿ ਦੇਵਦਹਂ ਨਾਮ ਸਕ੍ਯਾਨਂ ਨਿਗਮੋ. ਤਤ੍ਰ ਖੋ ਭਗਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਨਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਬ੍ਬੇਸਂਯੇਵ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਛਸੁ ਫਸ੍ਸਾਯਤਨੇਸੁ ਅਪ੍ਪਮਾਦੇਨ ਕਰਣੀਯਨ੍ਤਿ ਵਦਾਮਿ, ਨ ਚ ਪਨਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਬ੍ਬੇਸਂਯੇਵ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਛਸੁ ਫਸ੍ਸਾਯਤਨੇਸੁ ਨਾਪ੍ਪਮਾਦੇਨ ਕਰਣੀਯਨ੍ਤਿ ਵਦਾਮਿ. ਯੇ ਤੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੂ ਅਰਹਨ੍ਤੋ ਖੀਣਾਸਵਾ ਵੁਸਿਤਵਨ੍ਤੋ ਕਤਕਰਣੀਯਾ ਓਹਿਤਭਾਰਾ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਸਦਤ੍ਥਾ ਪਰਿਕ੍ਖੀਣਭਵਸਂਯੋਜਨਾ ਸਮ੍ਮਦਞ੍ਞਾ ਵਿਮੁਤ੍ਤਾ, ਤੇਸਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਛਸੁ ਫਸ੍ਸਾਯਤਨੇਸੁ ਨਾਪ੍ਪਮਾਦੇਨ ਕਰਣੀਯਨ੍ਤਿ ਵਦਾਮਿ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਕਤਂ ਤੇਸਂ ਅਪ੍ਪਮਾਦੇਨ, ਅਭਬ੍ਬਾ ਤੇ ਪਮਜ੍ਜਿਤੁਂ. ਯੇ ਚ ਖੋ ਤੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੂ ਸੇਕ੍ਖਾ [ਸੇਖਾ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ. ਕ.)] ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਮਾਨਸਾ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਯੋਗਕ੍ਖੇਮਂ ਪਤ੍ਥਯਮਾਨਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਛਸੁ ਫਸ੍ਸਾਯਤਨੇਸੁ ਅਪ੍ਪਮਾਦੇਨ ਕਰਣੀਯਨ੍ਤਿ ਵਦਾਮਿ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਸਨ੍ਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਰੂਪਾ ਮਨੋਰਮਾਪਿ, ਅਮਨੋਰਮਾਪਿ. ਤ੍ਯਾਸ੍ਸ ਫੁਸ੍ਸ ਫੁਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਪਰਿਯਾਦਾਯ ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ. ਚੇਤਸੋ ਅਪਰਿਯਾਦਾਨਾ ਆਰਦ੍ਧਂ ਹੋਤਿ ਵੀਰਿਯਂ ਅਸਲ੍ਲੀਨਂ, ਉਪਟ੍ਠਿਤਾ ਸਤਿ ਅਸਮ੍ਮੁਟ੍ਠਾ [ਅਪਮ੍ਮੁਟ੍ਠਾ (ਸੀ.), ਅਪ੍ਪਮੁਟ੍ਠਾ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)], ਪਸ੍ਸਦ੍ਧੋ ਕਾਯੋ ਅਸਾਰਦ੍ਧੋ, ਸਮਾਹਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਏਕਗ੍ਗਂ. ਇਮਂ ਖ੍ਵਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਪ੍ਪਮਾਦਫਲਂ ਸਮ੍ਪਸ੍ਸਮਾਨੋ ਤੇਸਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਛਸੁ ਫਸ੍ਸਾਯਤਨੇਸੁ ਅਪ੍ਪਮਾਦੇਨ ਕਰਣੀਯਨ੍ਤਿ ਵਦਾਮਿ…ਪੇ… ਸਨ੍ਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਨੋਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਧਮ੍ਮਾ ਮਨੋਰਮਾਪਿ ਅਮਨੋਰਮਾਪਿ. ਤ੍ਯਾਸ੍ਸ ਫੁਸ੍ਸ ਫੁਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਪਰਿਯਾਦਾਯ ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ. ਚੇਤਸੋ ਅਪਰਿਯਾਦਾਨਾ ਆਰਦ੍ਧਂ ਹੋਤਿ ਵੀਰਿਯਂ ਅਸਲ੍ਲੀਨਂ, ਉਪਟ੍ਠਿਤਾ ਸਤਿ ਅਸਮ੍ਮੁਟ੍ਠਾ, ਪਸ੍ਸਦ੍ਧੋ ਕਾਯੋ ਅਸਾਰਦ੍ਧੋ, ਸਮਾਹਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਏਕਗ੍ਗਂ. ਇਮਂ ਖ੍ਵਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਪ੍ਪਮਾਦਫਲਂ ਸਮ੍ਪਸ੍ਸਮਾਨੋ ਤੇਸਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਛਸੁ [ਛਸ੍ਸੁ (ਸੀ.)] ਫਸ੍ਸਾਯਤਨੇਸੁ ਅਪ੍ਪਮਾਦੇਨ ਕਰਣੀਯਨ੍ਤਿ ਵਦਾਮੀ’’ਤਿ. ਪਠਮਂ.

੨. ਖਣਸੁਤ੍ਤਂ

੧੩੫. ‘‘ਲਾਭਾ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਲਦ੍ਧਂ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਖਣੋ ਵੋ ਪਟਿਲਦ੍ਧੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਵਾਸਾਯ. ਦਿਟ੍ਠਾ ਮਯਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਛਫਸ੍ਸਾਯਤਨਿਕਾ ਨਾਮ ਨਿਰਯਾ. ਤਤ੍ਥ ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਰੂਪਂ ਪਸ੍ਸਤਿ ਅਨਿਟ੍ਠਰੂਪਂਯੇਵ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਨੋ ਇਟ੍ਠਰੂਪਂ; ਅਕਨ੍ਤਰੂਪਂਯੇਵ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਨੋ ਕਨ੍ਤਰੂਪਂ; ਅਮਨਾਪਰੂਪਂਯੇਵ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਨੋ ਮਨਾਪਰੂਪਂ. ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਸੋਤੇਨ ਸਦ੍ਦਂ ਸੁਣਾਤਿ…ਪੇ… ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਘਾਨੇਨ ਗਨ੍ਧਂ ਘਾਯਤਿ…ਪੇ… ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਜਿਵ੍ਹਾਯ ਰਸਂ ਸਾਯਤਿ…ਪੇ… ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਕਾਯੇਨ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਂ ਫੁਸਤਿ…ਪੇ… ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਮਨਸਾ ਧਮ੍ਮਂ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਅਨਿਟ੍ਠਰੂਪਂਯੇਵ ਵਿਜਾਨਾਤਿ, ਨੋ ਇਟ੍ਠਰੂਪਂ; ਅਕਨ੍ਤਰੂਪਂਯੇਵ ਵਿਜਾਨਾਤਿ, ਨੋ ਕਨ੍ਤਰੂਪਂ; ਅਮਨਾਪਰੂਪਂਯੇਵ ਵਿਜਾਨਾਤਿ, ਨੋ ਮਨਾਪਰੂਪਂ. ਲਾਭਾ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਲਦ੍ਧਂ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਖਣੋ ਵੋ ਪਟਿਲਦ੍ਧੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਵਾਸਾਯ. ਦਿਟ੍ਠਾ ਮਯਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਛਫਸ੍ਸਾਯਤਨਿਕਾ ਨਾਮ ਸਗ੍ਗਾ. ਤਤ੍ਥ ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਰੂਪਂ ਪਸ੍ਸਤਿ ਇਟ੍ਠਰੂਪਂਯੇਵ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਨੋ ਅਨਿਟ੍ਠਰੂਪਂ; ਕਨ੍ਤਰੂਪਂਯੇਵ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਨੋ ਅਕਨ੍ਤਰੂਪਂ; ਮਨਾਪਰੂਪਂਯੇਵ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਨੋ ਅਮਨਾਪਰੂਪਂ…ਪੇ… ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਜਿਵ੍ਹਾਯ ਰਸਂ ਸਾਯਤਿ…ਪੇ… ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਮਨਸਾ ਧਮ੍ਮਂ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਇਟ੍ਠਰੂਪਂਯੇਵ ਵਿਜਾਨਾਤਿ, ਨੋ ਅਨਿਟ੍ਠਰੂਪਂ; ਕਨ੍ਤਰੂਪਂਯੇਵ ਵਿਜਾਨਾਤਿ, ਨੋ ਅਕਨ੍ਤਰੂਪਂ; ਮਨਾਪਰੂਪਂਯੇਵ ਵਿਜਾਨਾਤਿ, ਨੋ ਅਮਨਾਪਰੂਪਂ. ਲਾਭਾ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਲਦ੍ਧਂ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਖਣੋ ਵੋ ਪਟਿਲਦ੍ਧੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਵਾਸਾਯਾ’’ਤਿ. ਦੁਤਿਯਂ.

੩. ਪਠਮਰੂਪਾਰਾਮਸੁਤ੍ਤਂ

੧੩੬. ‘‘ਰੂਪਾਰਾਮਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾ ਰੂਪਰਤਾ ਰੂਪਸਮ੍ਮੁਦਿਤਾ. ਰੂਪਵਿਪਰਿਣਾਮਵਿਰਾਗਨਿਰੋਧਾ ਦੁਕ੍ਖਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ. ਸਦ੍ਦਾਰਾਮਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾ ਸਦ੍ਦਰਤਾ ਸਦ੍ਦਸਮ੍ਮੁਦਿਤਾ. ਸਦ੍ਦਵਿਪਰਿਣਾਮਵਿਰਾਗਨਿਰੋਧਾ ਦੁਕ੍ਖਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ. ਗਨ੍ਧਾਰਾਮਾ… ਰਸਾਰਾਮਾ… ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾਰਾਮਾ… ਧਮ੍ਮਾਰਾਮਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾ ਧਮ੍ਮਰਤਾ ਧਮ੍ਮਸਮ੍ਮੁਦਿਤਾ. ਧਮ੍ਮਵਿਪਰਿਣਾਮਵਿਰਾਗਨਿਰੋਧਾ ਦੁਕ੍ਖਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ. ਤਥਾਗਤੋ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਹਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਰੂਪਾਨਂ ਸਮੁਦਯਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮਞ੍ਚ ਅਸ੍ਸਾਦਞ੍ਚ ਆਦੀਨਵਂ ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ ਯਥਾਭੂਤਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਨ ਰੂਪਾਰਾਮੋ ਨ ਰੂਪਰਤੋ ਨ ਰੂਪਸਮ੍ਮੁਦਿਤੋ. ਰੂਪਵਿਪਰਿਣਾਮਵਿਰਾਗਨਿਰੋਧਾ ਸੁਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤੋ ਵਿਹਰਤਿ. ਸਦ੍ਦਾਨਂ… ਗਨ੍ਧਾਨਂ… ਰਸਾਨਂ… ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾਨਂ… ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮੁਦਯਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮਞ੍ਚ ਅਸ੍ਸਾਦਞ੍ਚ ਆਦੀਨਵਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ ਯਥਾਭੂਤਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਨ ਧਮ੍ਮਾਰਾਮੋ, ਨ ਧਮ੍ਮਰਤੋ, ਨ ਧਮ੍ਮਸਮ੍ਮੁਦਿਤੋ. ਧਮ੍ਮਵਿਪਰਿਣਾਮਵਿਰਾਗਨਿਰੋਧਾ ਸੁਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤੋ ਵਿਹਰਤਿ’’. ਇਦਮਵੋਚ ਭਗਵਾ. ਇਦਂ ਵਤ੍ਵਾਨ ਸੁਗਤੋ ਅਥਾਪਰਂ ਏਤਦਵੋਚ ਸਤ੍ਥਾ –

‘‘ਰੂਪਾ ਸਦ੍ਦਾ ਰਸਾ ਗਨ੍ਧਾ, ਫਸ੍ਸਾ ਧਮ੍ਮਾ ਚ ਕੇਵਲਾ;

ਇਟ੍ਠਾ ਕਨ੍ਤਾ ਮਨਾਪਾ ਚ, ਯਾਵਤਤ੍ਥੀਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.

‘‘ਸਦੇਵਕਸ੍ਸ ਲੋਕਸ੍ਸ, ਏਤੇ ਵੋ ਸੁਖਸਮ੍ਮਤਾ;

ਯਤ੍ਥ ਚੇਤੇ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਤੇਸਂ ਦੁਕ੍ਖਸਮ੍ਮਤਂ.

‘‘ਸੁਖਂ [ਸੁਖਨ੍ਤਿ (ਸੀ.)] ਦਿਟ੍ਠਮਰਿਯੇਭਿ, ਸਕ੍ਕਾਯਸ੍ਸ ਨਿਰੋਧਨਂ;

ਪਚ੍ਚਨੀਕਮਿਦਂ ਹੋਤਿ, ਸਬ੍ਬਲੋਕੇਨ ਪਸ੍ਸਤਂ.

‘‘ਯਂ ਪਰੇ ਸੁਖਤੋ ਆਹੁ, ਤਦਰਿਯਾ ਆਹੁ ਦੁਕ੍ਖਤੋ;

ਯਂ ਪਰੇ ਦੁਕ੍ਖਤੋ ਆਹੁ, ਤਦਰਿਯਾ ਸੁਖਤੋ ਵਿਦੂ.

‘‘ਪਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਂ ਦੁਰਾਜਾਨਂ, ਸਮ੍ਮੂਲ਼੍ਹੇਤ੍ਥ ਅਵਿਦ੍ਦਸੁ;

ਨਿਵੁਤਾਨਂ ਤਮੋ ਹੋਤਿ, ਅਨ੍ਧਕਾਰੋ ਅਪਸ੍ਸਤਂ.

‘‘ਸਤਞ੍ਚ ਵਿਵਟਂ ਹੋਤਿ, ਆਲੋਕੋ ਪਸ੍ਸਤਾਮਿ;

ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਨ ਵਿਜਾਨਨ੍ਤਿ, ਮਗ੍ਗਾ [ਮਗਾ (ਸੀ.)] ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਕੋਵਿਦਾ.

‘‘ਭਵਰਾਗਪਰੇਤੇਭਿ, ਭਵਰਾਗਾਨੁਸਾਰੀਭਿ [ਭਵਸੋਤਾਨੁਸਾਰਿਭਿ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.), ਭਵਸੋਤਾਨੁਸਾਰਿਹਿ (ਸੀ.)];

ਮਾਰਧੇਯ੍ਯਾਨੁਪਨ੍ਨੇਹਿ, ਨਾਯਂ ਧਮ੍ਮੋ ਸੁਸਮ੍ਬੁਧੋ.

‘‘ਕੋ ਨੁ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਮਰਿਯੇਭਿ, ਪਦਂ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੁਮਰਹਤਿ;

ਯਂ ਪਦਂ ਸਮ੍ਮਦਞ੍ਞਾਯ, ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਅਨਾਸਵਾ’’ਤਿ. ਤਤਿਯਂ;

੪. ਦੁਤਿਯਰੂਪਾਰਾਮਸੁਤ੍ਤਂ

੧੩੭. ‘‘ਰੂਪਾਰਾਮਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾ ਰੂਪਰਤਾ ਰੂਪਸਮ੍ਮੁਦਿਤਾ. ਰੂਪਵਿਪਰਿਣਾਮਵਿਰਾਗਨਿਰੋਧਾ ਦੁਕ੍ਖਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ. ਸਦ੍ਦਾਰਾਮਾ… ਗਨ੍ਧਾਰਾਮਾ… ਰਸਾਰਾਮਾ … ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾਰਾਮਾ… ਧਮ੍ਮਾਰਾਮਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾ ਧਮ੍ਮਰਤਾ ਧਮ੍ਮਸਮ੍ਮੁਦਿਤਾ. ਧਮ੍ਮਵਿਪਰਿਣਾਮਵਿਰਾਗਨਿਰੋਧਾ ਦੁਕ੍ਖਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ. ਤਥਾਗਤੋ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਹਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਰੂਪਾਨਂ ਸਮੁਦਯਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮਞ੍ਚ ਅਸ੍ਸਾਦਞ੍ਚ ਆਦੀਨਵਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ ਯਥਾਭੂਤਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਨ ਰੂਪਾਰਾਮੋ ਨ ਰੂਪਰਤੋ ਨ ਰੂਪਸਮ੍ਮੁਦਿਤੋ. ਰੂਪਵਿਪਰਿਣਾਮਵਿਰਾਗਨਿਰੋਧਾ ਸੁਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤੋ ਵਿਹਰਤਿ. ਸਦ੍ਦਾਨਂ… ਗਨ੍ਧਾਨਂ… ਰਸਾਨਂ… ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾਨਂ… ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮੁਦਯਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮਞ੍ਚ ਅਸ੍ਸਾਦਞ੍ਚ ਆਦੀਨਵਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ ਯਥਾਭੂਤਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਨ ਧਮ੍ਮਾਰਾਮੋ ਨ ਧਮ੍ਮਰਤੋ ਨ ਧਮ੍ਮਸਮ੍ਮੁਦਿਤੋ. ਧਮ੍ਮਵਿਪਰਿਣਾਮਵਿਰਾਗਨਿਰੋਧਾ ਸੁਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤੋ ਵਿਹਰਤੀ’’ਤਿ. ਚਤੁਤ੍ਥਂ.

੫. ਪਠਮਨਤੁਮ੍ਹਾਕਂਸੁਤ੍ਤਂ

੧੩੮. ‘‘ਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ ਤਂ ਪਜਹਥ. ਤਂ ਵੋ ਪਹੀਨਂ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਕਿਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ? ਚਕ੍ਖੁ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ; ਤਂ ਪਜਹਥ. ਤਂ ਵੋ ਪਹੀਨਂ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ…ਪੇ… ਜਿਵ੍ਹਾ ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ; ਤਂ ਪਜਹਥ. ਸਾ ਵੋ ਪਹੀਨਾ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ…ਪੇ… ਮਨੋ ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ; ਤਂ ਪਜਹਥ. ਸੋ ਵੋ ਪਹੀਨੋ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਂ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਜੇਤਵਨੇ ਤਿਣਕਟ੍ਠਸਾਖਾਪਲਾਸਂ ਤਂ ਜਨੋ ਹਰੇਯ੍ਯ ਵਾ ਡਹੇਯ੍ਯ ਵਾ ਯਥਾਪਚ੍ਚਯਂ ਵਾ ਕਰੇਯ੍ਯ, ਅਪਿ ਨੁ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ ਏਵਮਸ੍ਸ – ‘ਅਮ੍ਹੇ ਜਨੋ ਹਰਤਿ ਵਾ ਡਹਤਿ ਵਾ ਯਥਾਪਚ੍ਚਯਂ ਵਾ ਕਰੋਤੀ’’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ’’? ‘‘ਨ ਹਿ ਨੋ ਏਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਤ੍ਤਾ ਵਾ ਅਤ੍ਤਨਿਯਂ ਵਾ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਕ੍ਖੁ ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ; ਤਂ ਪਜਹਥ. ਤਂ ਵੋ ਪਹੀਨਂ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ…ਪੇ… ਜਿਵ੍ਹਾ ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ; ਤਂ ਪਜਹਥ. ਸਾ ਵੋ ਪਹੀਨਾ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ…ਪੇ… ਮਨੋ ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ; ਤਂ ਪਜਹਥ. ਸੋ ਵੋ ਪਹੀਨੋ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ. ਪਞ੍ਚਮਂ.

੬. ਦੁਤਿਯਨਤੁਮ੍ਹਾਕਂਸੁਤ੍ਤਂ

੧੩੯. ‘‘ਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ, ਤਂ ਪਜਹਥ. ਤਂ ਵੋ ਪਹੀਨਂ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਕਿਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ? ਰੂਪਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ; ਤੇ ਪਜਹਥ. ਤੇ ਵੋ ਪਹੀਨਾ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ. ਸਦ੍ਦਾ… ਗਨ੍ਧਾ… ਰਸਾ… ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾ… ਧਮ੍ਮਾ ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ; ਤੇ ਪਜਹਥ. ਤੇ ਵੋ ਪਹੀਨਾ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਂ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਜੇਤਵਨੇ…ਪੇ… ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰੂਪਾ ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ; ਤੇ ਪਜਹਥ. ਤੇ ਵੋ ਪਹੀਨਾ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਛਟ੍ਠਂ.

੭. ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਾਨਿਚ੍ਚਹੇਤੁਸੁਤ੍ਤਂ

੧੪੦. ‘‘ਚਕ੍ਖੁਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਿਚ੍ਚਂ. ਯੋਪਿ ਹੇਤੁ, ਯੋਪਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯ, ਸੋਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚੋ. ਅਨਿਚ੍ਚਸਮ੍ਭੂਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਕ੍ਖੁ ਕੁਤੋ ਨਿਚ੍ਚਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ…ਪੇ… ਜਿਵ੍ਹਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ. ਯੋਪਿ ਹੇਤੁ, ਯੋਪਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਜਿਵ੍ਹਾਯ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯ ਸੋਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚੋ. ਅਨਿਚ੍ਚਸਮ੍ਭੂਤਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਜਿਵ੍ਹਾ ਕੁਤੋ ਨਿਚ੍ਚਾ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ…ਪੇ… ਮਨੋ ਅਨਿਚ੍ਚੋ. ਯੋਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਹੇਤੁ ਯੋਪਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਮਨਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯ, ਸੋਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚੋ. ਅਨਿਚ੍ਚਸਮ੍ਭੂਤੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਨੋ ਕੁਤੋ ਨਿਚ੍ਚੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ! ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਤਵਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ…ਪੇ… ਜਿਵ੍ਹਾਯਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ…ਪੇ… ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਂ ਵਿਰਜ੍ਜਤਿ; ਵਿਰਾਗਾ ਵਿਮੁਚ੍ਚਤਿ; ਵਿਮੁਤ੍ਤਸ੍ਮਿਂ ਵਿਮੁਤ੍ਤਮਿਤਿ ਞਾਣਂ ਹੋਤਿ. ‘ਖੀਣਾ ਜਾਤਿ, ਵੁਸਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ, ਕਤਂ ਕਰਣੀਯਂ, ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ. ਸਤ੍ਤਮਂ.

੮. ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਦੁਕ੍ਖਹੇਤੁਸੁਤ੍ਤਂ

੧੪੧. ‘‘ਚਕ੍ਖੁਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੁਕ੍ਖਂ. ਯੋਪਿ ਹੇਤੁ ਯੋਪਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯ, ਸੋਪਿ ਦੁਕ੍ਖੋ. ਦੁਕ੍ਖਸਮ੍ਭੂਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਕ੍ਖੁ ਕੁਤੋ ਸੁਖਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ…ਪੇ… ਜਿਵ੍ਹਾ ਦੁਕ੍ਖਾ. ਯੋਪਿ ਹੇਤੁ, ਯੋਪਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਜਿਵ੍ਹਾਯ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯ, ਸੋਪਿ ਦੁਕ੍ਖੋ. ਦੁਕ੍ਖਸਮ੍ਭੂਤਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਜਿਵ੍ਹਾ ਕੁਤੋ ਸੁਖਾ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ…ਪੇ… ਮਨੋ ਦੁਕ੍ਖੋ. ਯੋਪਿ ਹੇਤੁ ਯੋਪਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਮਨਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯ, ਸੋਪਿ ਦੁਕ੍ਖੋ. ਦੁਕ੍ਖਸਮ੍ਭੂਤੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਨੋ ਕੁਤੋ ਸੁਖੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ! ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ…ਪੇ… ‘ਖੀਣਾ ਜਾਤਿ, ਵੁਸਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ, ਕਤਂ ਕਰਣੀਯਂ, ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ. ਅਟ੍ਠਮਂ.

੯. ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਾਨਤ੍ਤਹੇਤੁਸੁਤ੍ਤਂ

੧੪੨. ‘‘ਚਕ੍ਖੁਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਤ੍ਤਾ. ਯੋਪਿ ਹੇਤੁ, ਯੋਪਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯ, ਸੋਪਿ ਅਨਤ੍ਤਾ. ਅਨਤ੍ਤਸਮ੍ਭੂਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਕ੍ਖੁ ਕੁਤੋ ਅਤ੍ਤਾ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ…ਪੇ… ਜਿਵ੍ਹਾ ਅਨਤ੍ਤਾ. ਯੋਪਿ ਹੇਤੁ ਯੋਪਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਜਿਵ੍ਹਾਯ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯ, ਸੋਪਿ ਅਨਤ੍ਤਾ. ਅਨਤ੍ਤਸਮ੍ਭੂਤਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਜਿਵ੍ਹਾ ਕੁਤੋ ਅਤ੍ਤਾ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ…ਪੇ… ਮਨੋ ਅਨਤ੍ਤਾ. ਯੋਪਿ ਹੇਤੁ ਯੋਪਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਮਨਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯ, ਸੋਪਿ ਅਨਤ੍ਤਾ. ਅਨਤ੍ਤਸਮ੍ਭੂਤੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਨੋ ਕੁਤੋ ਅਤ੍ਤਾ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ! ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ…ਪੇ… ‘ਖੀਣਾ ਜਾਤਿ, ਵੁਸਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ, ਕਤਂ ਕਰਣੀਯਂ, ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ. ਨਵਮਂ.

੧੦. ਬਾਹਿਰਾਨਿਚ੍ਚਹੇਤੁਸੁਤ੍ਤਂ

੧੪੩. ‘‘ਰੂਪਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਿਚ੍ਚਾ. ਯੋਪਿ ਹੇਤੁ, ਯੋਪਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਰੂਪਾਨਂ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯ, ਸੋਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚੋ. ਅਨਿਚ੍ਚਸਮ੍ਭੂਤਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰੂਪਾ ਕੁਤੋ ਨਿਚ੍ਚਾ ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ! ਸਦ੍ਦਾ… ਗਨ੍ਧਾ… ਰਸਾ… ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾ… ਧਮ੍ਮਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ. ਯੋਪਿ ਹੇਤੁ, ਯੋਪਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯ, ਸੋਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚੋ. ਅਨਿਚ੍ਚਸਮ੍ਭੂਤਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਾ ਕੁਤੋ ਨਿਚ੍ਚਾ ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ! ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ…ਪੇ… ‘ਖੀਣਾ ਜਾਤਿ, ਵੁਸਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ, ਕਤਂ ਕਰਣੀਯਂ, ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ. ਦਸਮਂ.

੧੧. ਬਾਹਿਰਦੁਕ੍ਖਹੇਤੁਸੁਤ੍ਤਂ

੧੪੪. ‘‘ਰੂਪਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੁਕ੍ਖਾ. ਯੋਪਿ ਹੇਤੁ, ਯੋਪਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਰੂਪਾਨਂ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯ, ਸੋਪਿ ਦੁਕ੍ਖੋ. ਦੁਕ੍ਖਸਮ੍ਭੂਤਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰੂਪਾ ਕੁਤੋ ਸੁਖਾ ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ! ਸਦ੍ਦਾ… ਗਨ੍ਧਾ… ਰਸਾ… ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾ… ਧਮ੍ਮਾ ਦੁਕ੍ਖਾ. ਯੋਪਿ ਹੇਤੁ, ਯੋਪਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯ, ਸੋਪਿ ਦੁਕ੍ਖੋ. ਦੁਕ੍ਖਸਮ੍ਭੂਤਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਾ ਕੁਤੋ ਸੁਖਾ ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ! ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ…ਪੇ… ‘ਖੀਣਾ ਜਾਤਿ, ਵੁਸਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ, ਕਤਂ ਕਰਣੀਯਂ, ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ. ਏਕਾਦਸਮਂ.

੧੨. ਬਾਹਿਰਾਨਤ੍ਤਹੇਤੁਸੁਤ੍ਤਂ

੧੪੫. ‘‘ਰੂਪਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਤ੍ਤਾ. ਯੋਪਿ ਹੇਤੁ, ਯੋਪਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਰੂਪਾਨਂ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯ, ਸੋਪਿ ਅਨਤ੍ਤਾ. ਅਨਤ੍ਤਸਮ੍ਭੂਤਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰੂਪਾ ਕੁਤੋ ਅਤ੍ਤਾ ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ! ਸਦ੍ਦਾ… ਗਨ੍ਧਾ… ਰਸਾ… ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾ… ਧਮ੍ਮਾ ਅਨਤ੍ਤਾ. ਯੋਪਿ ਹੇਤੁ, ਯੋਪਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯ, ਸੋਪਿ ਅਨਤ੍ਤਾ. ਅਨਤ੍ਤਸਮ੍ਭੂਤਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਾ ਕੁਤੋ ਅਤ੍ਤਾ ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ! ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਤਵਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਰੂਪੇਸੁਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਸਦ੍ਦੇਸੁਪਿ… ਗਨ੍ਧੇਸੁਪਿ… ਰਸੇਸੁਪਿ… ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬੇਸੁਪਿ… ਧਮ੍ਮੇਸੁਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ. ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਂ ਵਿਰਜ੍ਜਤਿ; ਵਿਰਾਗਾ ਵਿਮੁਚ੍ਚਤਿ; ਵਿਮੁਤ੍ਤਸ੍ਮਿਂ ਵਿਮੁਤ੍ਤਮਿਤਿ ਞਾਣਂ ਹੋਤਿ. ‘ਖੀਣਾ ਜਾਤਿ, ਵੁਸਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ, ਕਤਂ ਕਰਣੀਯਂ, ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ. ਦ੍ਵਾਦਸਮਂ.

ਦੇਵਦਹਵਗ੍ਗੋ ਚੁਦ੍ਦਸਮੋ.

ਤਸ੍ਸੁਦ੍ਦਾਨਂ –

ਦੇਵਦਹੋ ਖਣੋ ਰੂਪਾ, ਦ੍ਵੇ ਨਤੁਮ੍ਹਾਕਮੇਵ ਚ;

ਹੇਤੁਨਾਪਿ ਤਯੋ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਦੁਵੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਬਾਹਿਰਾਤਿ.