੩. ਤਤਿਯਗਮਨਵਗ੍ਗੋ

੧. ਨਵਾਤਸੁਤ੍ਤਂ

੨੫੦. ਸਾਵਤ੍ਥਿਨਿਦਾਨਂ. ‘‘ਕਿਸ੍ਮਿਂ ਨੁ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤਿ, ਕਿਂ ਉਪਾਦਾਯ, ਕਿਂ ਅਭਿਨਿਵਿਸ੍ਸ ਏਵਂ ਦਿਟ੍ਠਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ – ‘ਨ ਵਾਤਾ ਵਾਯਨ੍ਤਿ, ਨ ਨਜ੍ਜੋ ਸਨ੍ਦਨ੍ਤਿ, ਨ ਗਬ੍ਭਿਨਿਯੋ ਵਿਜਾਯਨ੍ਤਿ, ਨ ਚਨ੍ਦਿਮਸੂਰਿਯਾ ਉਦੇਨ੍ਤਿ ਵਾ ਅਪੇਨ੍ਤਿ ਵਾ ਏਸਿਕਟ੍ਠਾਯਿਟ੍ਠਿਤਾ’’’ਤਿ? ਭਗਵਂਮੂਲਕਾ ਨੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਧਮ੍ਮਾ…ਪੇ….

‘‘ਰੂਪੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤਿ, ਰੂਪਂ ਉਪਾਦਾਯ, ਰੂਪਂ ਅਭਿਨਿਵਿਸ੍ਸ ਏਵਂ ਦਿਟ੍ਠਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ – ਨ ਵਾਤਾ ਵਾਯਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ਵੇਦਨਾਯ ਸਤਿ… ਸਞ੍ਞਾਯ ਸਤਿ… ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਸਤਿ… ਵਿਞ੍ਞਾਣੇ ਸਤਿ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਉਪਾਦਾਯ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਭਿਨਿਵਿਸ੍ਸ ਏਵਂ ਦਿਟ੍ਠਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ – ‘ਨ ਵਾਤਾ ਵਾਯਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ਏਸਿਕਟ੍ਠਾਯਿਟ੍ਠਿਤਾ’’’ਤਿ.

‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਥ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰੂਪਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’…ਪੇ… ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ, ਅਪਿ ਨੁ ਤਂ ਅਨੁਪਾਦਾਯ ਏਵਂ ਦਿਟ੍ਠਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ – ‘ਨ ਵਾਤਾ ਵਾਯਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ਏਸਿਕਟ੍ਠਾਯਿਟ੍ਠਿਤਾ’’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਇਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਦਨਿਚ੍ਚਂ ਤਂ ਦੁਕ੍ਖਂ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਤਿ, ਤਦੁਪਾਦਾਯ, ਏਵਂ ਦਿਟ੍ਠਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ – ‘ਨ ਵਾਤਾ ਵਾਯਨ੍ਤਿ, ਨ ਨਜ੍ਜੋ ਸਨ੍ਦਨ੍ਤਿ, ਨ ਗਬ੍ਭਿਨਿਯੋ ਵਿਜਾਯਨ੍ਤਿ, ਨ ਚਨ੍ਦਿਮਸੂਰਿਯਾ ਉਦੇਨ੍ਤਿ ਵਾ ਅਪੇਨ੍ਤਿ ਵਾ ਏਸਿਕਟ੍ਠਾਯਿਟ੍ਠਿਤਾ’’’ਤਿ. ‘‘ਵੇਦਨਾ… ਸਞ੍ਞਾ… ਸਙ੍ਖਾਰਾ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’…ਪੇ… ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ, ਅਪਿ ਨੁ ਤਂ ਅਨੁਪਾਦਾਯ ਏਵਂ ਦਿਟ੍ਠਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ – ‘ਨ ਵਾਤਾ ਵਾਯਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ਏਸਿਕਟ੍ਠਾਯਿਟ੍ਠਿਤਾ’’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਇਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਦਨਿਚ੍ਚਂ ਤਂ ਦੁਕ੍ਖਂ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਤਿ, ਤਦੁਪਾਦਾਯ ਏਵਂ ਦਿਟ੍ਠਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ – ‘ਨ ਵਾਤਾ ਵਾਯਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ਏਸਿਕਟ੍ਠਾਯਿਟ੍ਠਿਤਾ’’’ਤਿ. ਪਠਮਂ.

੨੫੧-੨੭੪. (ਦੁਤਿਯਵਗ੍ਗੇ ਵਿਯ ਚਤੁਵੀਸਤਿ ਸੁਤ੍ਤਾਨਿ ਪੂਰੇਤਬ੍ਬਾਨਿ.) ਪਞ੍ਚਵੀਸਤਿਮਂ.

੨੬. ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖੀਸੁਤ੍ਤਂ

੨੭੫. ਸਾਵਤ੍ਥਿਨਿਦਾਨਂ. ‘‘ਕਿਸ੍ਮਿਂ ਨੁ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤਿ, ਕਿਂ ਉਪਾਦਾਯ, ਕਿਂ ਅਭਿਨਿਵਿਸ੍ਸ ਏਵਂ ਦਿਟ੍ਠਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ – ‘ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖੀ ਅਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ ਅਰੋਗੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ’’’ਤਿ? ਭਗਵਂਮੂਲਕਾ ਨੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਧਮ੍ਮਾ…ਪੇ….

‘‘ਰੂਪੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤਿ, ਰੂਪਂ ਉਪਾਦਾਯ, ਰੂਪਂ ਅਭਿਨਿਵਿਸ੍ਸ ਏਵਂ ਦਿਟ੍ਠਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ – ‘ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖੀ ਅਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ ਅਰੋਗੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ’ਤਿ. ਵੇਦਨਾਯ ਸਤਿ …ਪੇ… ਸਞ੍ਞਾਯ ਸਤਿ… ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਸਤਿ… ਵਿਞ੍ਞਾਣੇ ਸਤਿ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਉਪਾਦਾਯ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਭਿਨਿਵਿਸ੍ਸ ਏਵਂ ਦਿਟ੍ਠਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ – ‘ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖੀ ਅਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ, ਅਰੋਗੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ’’’ਤਿ.

‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਥ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰੂਪਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’…ਪੇ… ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ, ਅਪਿ ਨੁ ਤਂ ਅਨੁਪਾਦਾਯ ਏਵਂ ਦਿਟ੍ਠਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ – ‘ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖੀ ਅਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ ਅਰੋਗੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ’’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਇਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਦਨਿਚ੍ਚਂ ਤਂ ਦੁਕ੍ਖਂ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਤਿ, ਤਦੁਪਾਦਾਯ ਏਵਂ ਦਿਟ੍ਠਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ – ‘ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖੀ ਅਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ ਅਰੋਗੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ’’’ਤਿ. ‘‘ਵੇਦਨਾ…ਪੇ… ਸਞ੍ਞਾ… ਸਙ੍ਖਾਰਾ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’…ਪੇ… ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ, ਅਪਿ ਨੁ ਤਂ ਅਨੁਪਾਦਾਯ ਏਵਂ ਦਿਟ੍ਠਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ – ‘ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖੀ ਅਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ, ਅਰੋਗੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ’’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਇਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਦਨਿਚ੍ਚਂ ਤਂ ਦੁਕ੍ਖਂ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਤਿ, ਤਦੁਪਾਦਾਯ ਏਵਂ ਦਿਟ੍ਠਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ – ‘ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖੀ ਅਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ ਅਰੋਗੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ’’’ਤਿ. ਛਬ੍ਬੀਸਤਿਮਂ.

ਤਤਿਯਪੇਯ੍ਯਾਲੋ.