੧. ਵਾਤਸੁਤ੍ਤਂ

੨੨੪. ਸਾਵਤ੍ਥਿਨਿਦਾਨਂ. ‘‘ਕਿਸ੍ਮਿਂ ਨੁ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤਿ, ਕਿਂ ਉਪਾਦਾਯ, ਕਿਂ ਅਭਿਨਿਵਿਸ੍ਸ ਏਵਂ ਦਿਟ੍ਠਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ – ‘ਨ ਵਾਤਾ ਵਾਯਨ੍ਤਿ, ਨ ਨਜ੍ਜੋ ਸਨ੍ਦਨ੍ਤਿ, ਨ ਗਬ੍ਭਿਨਿਯੋ ਵਿਜਾਯਨ੍ਤਿ, ਨ ਚਨ੍ਦਿਮਸੂਰਿਯਾ ਉਦੇਨ੍ਤਿ ਵਾ ਅਪੇਨ੍ਤਿ ਵਾ, ਏਸਿਕਟ੍ਠਾਯਿਟ੍ਠਿਤਾ’’’ਤਿ? ਭਗਵਂਮੂਲਕਾ ਨੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਧਮ੍ਮਾ…ਪੇ… ‘‘ਰੂਪੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤਿ, ਰੂਪਂ ਉਪਾਦਾਯ, ਰੂਪਂ ਅਭਿਨਿਵਿਸ੍ਸ ਏਵਂ ਦਿਟ੍ਠਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ – ‘ਨ ਵਾਤਾ ਵਾਯਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ਏਸਿਕਟ੍ਠਾਯਿਟ੍ਠਿਤਾ’ਤਿ. ਵੇਦਨਾਯ ਸਤਿ…ਪੇ… ਸਞ੍ਞਾਯ ਸਤਿ…ਪੇ… ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਸਤਿ… ਵਿਞ੍ਞਾਣੇ ਸਤਿ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਉਪਾਦਾਯ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਭਿਨਿਵਿਸ੍ਸ ਏਵਂ ਦਿਟ੍ਠਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ – ‘ਨ ਵਾਤਾ ਵਾਯਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ਏਸਿਕਟ੍ਠਾਯਿਟ੍ਠਿਤਾ’’’ਤਿ.

‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਥ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰੂਪਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’…ਪੇ… ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ, ਅਪਿ ਨੁ ਤਂ ਅਨੁਪਾਦਾਯ ਏਵਂ ਦਿਟ੍ਠਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ – ਨ ਵਾਤਾ ਵਾਯਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ਏਸਿਕਟ੍ਠਾਯਿਟ੍ਠਿਤਾ’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਇਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੁਕ੍ਖੇ ਸਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਉਪਾਦਾਯ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਭਿਨਿਵਿਸ੍ਸ ਏਵਂ ਦਿਟ੍ਠਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ – ‘ਨ ਵਾਤਾ ਵਾਯਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ਏਸਿਕਟ੍ਠਾਯਿਟ੍ਠਿਤਾ’’’ਤਿ. ‘‘ਵੇਦਨਾ… ਸਞ੍ਞਾ… ਸਙ੍ਖਾਰਾ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’…ਪੇ… ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ, ਅਪਿ ਨੁ ਤਂ ਅਨੁਪਾਦਾਯ ਏਵਂ ਦਿਟ੍ਠਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ ‘ਨ ਵਾਤਾ ਵਾਯਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ਏਸਿਕਟ੍ਠਾਯਿਟ੍ਠਿਤਾ’’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਇਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੁਕ੍ਖੇ ਸਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਉਪਾਦਾਯ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਭਿਨਿਵਿਸ੍ਸ ਏਵਂ ਦਿਟ੍ਠਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ – ‘ਨ ਵਾਤਾ ਵਾਯਨ੍ਤਿ, ਨ ਨਜ੍ਜੋ ਸਨ੍ਦਨ੍ਤਿ, ਨ ਗਬ੍ਭਿਨਿਯੋ ਵਿਜਾਯਨ੍ਤਿ, ਨ ਚਨ੍ਦਿਮਸੂਰਿਯਾ ਉਦੇਨ੍ਤਿ ਵਾ ਅਪੇਨ੍ਤਿ ਵਾ, ਏਸਿਕਟ੍ਠਾਯਿਟ੍ਠਿਤਾ’’’ਤਿ. ਪਠਮਂ.

੨੨੫-੨੪੦. (ਪੁਰਿਮਵਗ੍ਗੇ ਵਿਯ ਅਟ੍ਠਾਰਸ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਾਨਿ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਤਬ੍ਬਾਨੀਤਿ.) ਸਤ੍ਤਰਸਮਂ.