੭. ਖਜ੍ਜਨੀਯਸੁਤ੍ਤਂ

੭੯. ਸਾਵਤ੍ਥਿਨਿਦਾਨਂ. ‘‘ਯੇ ਹਿ ਕੇਚਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਣਾ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਵਾ ਅਨੇਕਵਿਹਿਤਂ ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਮਾਨਾ ਅਨੁਸ੍ਸਰਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬੇਤੇ ਪਞ੍ਚੁਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧੇ ਅਨੁਸ੍ਸਰਨ੍ਤਿ ਏਤੇਸਂ ਵਾ ਅਞ੍ਞਤਰਂ. ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ‘ਏਵਂਰੂਪੋ ਅਹੋਸਿਂ ਅਤੀਤਮਦ੍ਧਾਨ’ਨ੍ਤਿ – ਇਤਿ ਵਾ ਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨੁਸ੍ਸਰਮਾਨੋ ਰੂਪਂਯੇਵ ਅਨੁਸ੍ਸਰਤਿ. ‘ਏਵਂਵੇਦਨੋ ਅਹੋਸਿਂ ਅਤੀਤਮਦ੍ਧਾਨ’ਨ੍ਤਿ – ਇਤਿ ਵਾ ਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨੁਸ੍ਸਰਮਾਨੋ ਵੇਦਨਂਯੇਵ ਅਨੁਸ੍ਸਰਤਿ. ‘ਏਵਂਸਞ੍ਞੋ ਅਹੋਸਿਂ ਅਤੀਤਮਦ੍ਧਾਨ’ਨ੍ਤਿ… ‘ਏਵਂਸਙ੍ਖਾਰੋ ਅਹੋਸਿਂ ਅਤੀਤਮਦ੍ਧਾਨ’ਨ੍ਤਿ… ‘ਏਵਂਵਿਞ੍ਞਾਣੋ ਅਹੋਸਿਂ ਅਤੀਤਮਦ੍ਧਾਨ’ਨ੍ਤਿ – ਇਤਿ ਵਾ ਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨੁਸ੍ਸਰਮਾਨੋ ਵਿਞ੍ਞਾਣਮੇਵ ਅਨੁਸ੍ਸਰਤਿ’’.

‘‘ਕਿਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰੂਪਂ ਵਦੇਥ? ਰੁਪ੍ਪਤੀਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਸ੍ਮਾ ‘ਰੂਪ’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਕੇਨ ਰੁਪ੍ਪਤਿ? ਸੀਤੇਨਪਿ ਰੁਪ੍ਪਤਿ, ਉਣ੍ਹੇਨਪਿ ਰੁਪ੍ਪਤਿ, ਜਿਘਚ੍ਛਾਯਪਿ ਰੁਪ੍ਪਤਿ, ਪਿਪਾਸਾਯਪਿ ਰੁਪ੍ਪਤਿ, ਡਂਸਮਕਸਵਾਤਾਤਪਸਰੀਸਪਸਮ੍ਫਸ੍ਸੇਨਪਿ [… ਸਿਰਿਂਸਪਸਮ੍ਫਸ੍ਸੇਨਪਿ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਰੁਪ੍ਪਤਿ. ਰੁਪ੍ਪਤੀਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਸ੍ਮਾ ‘ਰੂਪ’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.

‘‘ਕਿਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵੇਦਨਂ ਵਦੇਥ? ਵੇਦਯਤੀਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਸ੍ਮਾ ‘ਵੇਦਨਾ’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਕਿਞ੍ਚ ਵੇਦਯਤਿ? ਸੁਖਮ੍ਪਿ ਵੇਦਯਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਮ੍ਪਿ ਵੇਦਯਤਿ, ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਮ੍ਪਿ ਵੇਦਯਤਿ. ਵੇਦਯਤੀਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਸ੍ਮਾ ‘ਵੇਦਨਾ’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.

‘‘ਕਿਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਞ੍ਞਂ ਵਦੇਥ? ਸਞ੍ਜਾਨਾਤੀਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਸ੍ਮਾ ‘ਸਞ੍ਞਾ’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਕਿਞ੍ਚ ਸਞ੍ਜਾਨਾਤਿ? ਨੀਲਮ੍ਪਿ ਸਞ੍ਜਾਨਾਤਿ, ਪੀਤਕਮ੍ਪਿ ਸਞ੍ਜਾਨਾਤਿ, ਲੋਹਿਤਕਮ੍ਪਿ ਸਞ੍ਜਾਨਾਤਿ, ਓਦਾਤਮ੍ਪਿ ਸਞ੍ਜਾਨਾਤਿ. ਸਞ੍ਜਾਨਾਤੀਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਸ੍ਮਾ ‘ਸਞ੍ਞਾ’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.

‘‘ਕਿਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਵਦੇਥ? ਸਙ੍ਖਤਮਭਿਸਙ੍ਖਰੋਨ੍ਤੀਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਸ੍ਮਾ ‘ਸਙ੍ਖਾਰਾ’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਕਿਞ੍ਚ ਸਙ੍ਖਤਮਭਿਸਙ੍ਖਰੋਨ੍ਤਿ? ਰੂਪਂ ਰੂਪਤ੍ਤਾਯ [ਰੂਪਤ੍ਥਾਯ (ਕ.)] ਸਙ੍ਖਤਮਭਿਸਙ੍ਖਰੋਨ੍ਤਿ, ਵੇਦਨਂ ਵੇਦਨਤ੍ਤਾਯ ਸਙ੍ਖਤਮਭਿਸਙ੍ਖਰੋਨ੍ਤਿ, ਸਞ੍ਞਂ ਸਞ੍ਞਤ੍ਤਾਯ ਸਙ੍ਖਤਮਭਿਸਙ੍ਖਰੋਨ੍ਤਿ, ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਸਙ੍ਖਾਰਤ੍ਤਾਯ ਸਙ੍ਖਤਮਭਿਸਙ੍ਖਰੋਨ੍ਤਿ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਤ੍ਤਾਯ ਸਙ੍ਖਤਮਭਿਸਙ੍ਖਰੋਨ੍ਤਿ. ਸਙ੍ਖਤਮਭਿਸਙ੍ਖਰੋਨ੍ਤੀਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਸ੍ਮਾ ‘ਸਙ੍ਖਾਰਾ’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.

‘‘ਕਿਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵਦੇਥ? ਵਿਜਾਨਾਤੀਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਸ੍ਮਾ ‘ਵਿਞ੍ਞਾਣ’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਕਿਞ੍ਚ ਵਿਜਾਨਾਤਿ? ਅਮ੍ਬਿਲਮ੍ਪਿ ਵਿਜਾਨਾਤਿ, ਤਿਤ੍ਤਕਮ੍ਪਿ ਵਿਜਾਨਾਤਿ, ਕਟੁਕਮ੍ਪਿ ਵਿਜਾਨਾਤਿ, ਮਧੁਰਮ੍ਪਿ ਵਿਜਾਨਾਤਿ, ਖਾਰਿਕਮ੍ਪਿ ਵਿਜਾਨਾਤਿ, ਅਖਾਰਿਕਮ੍ਪਿ ਵਿਜਾਨਾਤਿ, ਲੋਣਿਕਮ੍ਪਿ ਵਿਜਾਨਾਤਿ, ਅਲੋਣਿਕਮ੍ਪਿ ਵਿਜਾਨਾਤਿ. ਵਿਜਾਨਾਤੀਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਸ੍ਮਾ ‘ਵਿਞ੍ਞਾਣ’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.

‘‘ਤਤ੍ਰ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਤਵਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ – ‘ਅਹਂ ਖੋ ਏਤਰਹਿ ਰੂਪੇਨ ਖਜ੍ਜਾਮਿ. ਅਤੀਤਮ੍ਪਾਹਂ ਅਦ੍ਧਾਨਂ ਏਵਮੇਵ ਰੂਪੇਨ ਖਜ੍ਜਿਂ, ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਏਤਰਹਿ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇਨ ਰੂਪੇਨ ਖਜ੍ਜਾਮਿ. ਅਹਞ੍ਚੇਵ ਖੋ ਪਨ ਅਨਾਗਤਂ ਰੂਪਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦੇਯ੍ਯਂ, ਅਨਾਗਤਮ੍ਪਾਹਂ ਅਦ੍ਧਾਨਂ ਏਵਮੇਵ ਰੂਪੇਨ ਖਜ੍ਜੇਯ੍ਯਂ, ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਏਤਰਹਿ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇਨ ਰੂਪੇਨ ਖਜ੍ਜਾਮੀ’ਤਿ. ਸੋ ਇਤਿ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਯ ਅਤੀਤਸ੍ਮਿਂ ਰੂਪਸ੍ਮਿਂ ਅਨਪੇਕ੍ਖੋ ਹੋਤਿ; ਅਨਾਗਤਂ ਰੂਪਂ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ; ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਰੂਪਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਵਿਰਾਗਾਯ ਨਿਰੋਧਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ.

‘‘‘ਅਹਂ ਖੋ ਏਤਰਹਿ ਵੇਦਨਾਯ ਖਜ੍ਜਾਮਿ. ਅਤੀਤਮ੍ਪਾਹਂ ਅਦ੍ਧਾਨਂ ਏਵਮੇਵ ਵੇਦਨਾਯ ਖਜ੍ਜਿਂ, ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਏਤਰਹਿ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਖਜ੍ਜਾਮਿ. ਅਹਞ੍ਚੇਵ ਖੋ ਪਨ ਅਨਾਗਤਂ ਵੇਦਨਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦੇਯ੍ਯਂ; ਅਨਾਗਤਮ੍ਪਾਹਂ ਅਦ੍ਧਾਨਂ ਏਵਮੇਵ ਵੇਦਨਾਯ ਖਜ੍ਜੇਯ੍ਯਂ, ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਏਤਰਹਿ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਖਜ੍ਜਾਮੀ’ਤਿ. ਸੋ ਇਤਿ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਯ ਅਤੀਤਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਅਨਪੇਕ੍ਖੋ ਹੋਤਿ; ਅਨਾਗਤਂ ਵੇਦਨਂ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ; ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਵਿਰਾਗਾਯ ਨਿਰੋਧਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ.

‘‘‘ਅਹਂ ਖੋ ਏਤਰਹਿ ਸਞ੍ਞਾਯ ਖਜ੍ਜਾਮਿ…ਪੇ… ਅਹਂ ਖੋ ਏਤਰਹਿ ਸਙ੍ਖਾਰੇਹਿ ਖਜ੍ਜਾਮਿ. ਅਤੀਤਮ੍ਪਾਹਂ ਅਦ੍ਧਾਨਂ ਏਵਮੇਵ ਸਙ੍ਖਾਰੇਹਿ ਖਜ੍ਜਿਂ, ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਏਤਰਹਿ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇਹਿ ਸਙ੍ਖਾਰੇਹਿ ਖਜ੍ਜਾਮੀਤਿ. ਅਹਞ੍ਚੇਵ ਖੋ ਪਨ ਅਨਾਗਤੇ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਅਭਿਨਨ੍ਦੇਯ੍ਯਂ; ਅਨਾਗਤਮ੍ਪਾਹਂ ਅਦ੍ਧਾਨਂ ਏਵਮੇਵ ਸਙ੍ਖਾਰੇਹਿ ਖਜ੍ਜੇਯ੍ਯਂ, ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਏਤਰਹਿ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇਹਿ ਸਙ੍ਖਾਰੇਹਿ ਖਜ੍ਜਾਮੀ’ਤਿ. ਸੋ ਇਤਿ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਯ ਅਤੀਤੇਸੁ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਅਨਪੇਕ੍ਖੋ ਹੋਤਿ; ਅਨਾਗਤੇ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ; ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਵਿਰਾਗਾਯ ਨਿਰੋਧਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ.

‘‘‘ਅਹਂ ਖੋ ਏਤਰਹਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਖਜ੍ਜਾਮਿ. ਅਤੀਤਮ੍ਪਿ ਅਦ੍ਧਾਨਂ ਏਵਮੇਵ ਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਖਜ੍ਜਿਂ, ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਏਤਰਹਿ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਖਜ੍ਜਾਮਿ. ਅਹਞ੍ਚੇਵ ਖੋ ਪਨ ਅਨਾਗਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦੇਯ੍ਯਂ; ਅਨਾਗਤਮ੍ਪਾਹਂ ਅਦ੍ਧਾਨਂ ਏਵਮੇਵ ਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਖਜ੍ਜੇਯ੍ਯਂ, ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਏਤਰਹਿ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਖਜ੍ਜਾਮੀ’ਤਿ. ਸੋ ਇਤਿ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਯ ਅਤੀਤਸ੍ਮਿਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਮਿਂ ਅਨਪੇਕ੍ਖੋ ਹੋਤਿ; ਅਨਾਗਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ; ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਵਿਰਾਗਾਯ ਨਿਰੋਧਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ.

‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਥ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰੂਪਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਯਂ ਪਨਾਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਦੁਕ੍ਖਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਯਂ ਪਨਾਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ, ਕਲ੍ਲਂ ਨੁ ਤਂ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਿਤੁਂ – ‘ਏਤਂ ਮਮ, ਏਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਏਸੋ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਵੇਦਨਾ … ਸਞ੍ਞਾ… ਸਙ੍ਖਾਰਾ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਯਂ ਪਨਾਨਿਚ੍ਚਂ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਦੁਕ੍ਖਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਯਂ ਪਨਾਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ, ਕਲ੍ਲਂ ਨੁ ਤਂ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਿਤੁਂ – ‘ਏਤਂ ਮਮ, ਏਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਏਸੋ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਤਸ੍ਮਾਤਿਹ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਰੂਪਂ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਵਾ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਵਾ ਓਲ਼ਾਰਿਕਂ ਵਾ ਸੁਖੁਮਂ ਵਾ ਹੀਨਂ ਵਾ ਪਣੀਤਂ ਵਾ ਯਂ ਦੂਰੇ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਵਾ, ਸਬ੍ਬਂ ਰੂਪਂ – ‘ਨੇਤਂ ਮਮ, ਨੇਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਨ ਮੇਸੋ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਏਵਮੇਤਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਯਾ ਕਾਚਿ ਵੇਦਨਾ… ਯਾ ਕਾਚਿ ਸਞ੍ਞਾ… ਯੇ ਕੇਚਿ ਸਙ੍ਖਾਰਾ… ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ…ਪੇ… ਯਂ ਦੂਰੇ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਵਾ, ਸਬ੍ਬਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ – ‘ਨੇਤਂ ਮਮ, ਨੇਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਨ ਮੇਸੋ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਏਵਮੇਤਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ’’.

‘‘ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਅਪਚਿਨਾਤਿ, ਨੋ ਆਚਿਨਾਤਿ; ਪਜਹਤਿ [ਨੋ (ਸੀ.)], ਨ ਉਪਾਦਿਯਤਿ; ਵਿਸਿਨੇਤਿ [ਨੋ (ਸੀ.)], ਨ ਉਸ੍ਸਿਨੇਤਿ; ਵਿਧੂਪੇਤਿ [ਨੋ (ਸੀ.)], ਨ ਸਨ੍ਧੂਪੇਤਿ. ਕਿਞ੍ਚ ਅਪਚਿਨਾਤਿ, ਨੋ ਆਚਿਨਾਤਿ? ਰੂਪਂ ਅਪਚਿਨਾਤਿ, ਨੋ ਆਚਿਨਾਤਿ; ਵੇਦਨਂ … ਸਞ੍ਞਂ… ਸਙ੍ਖਾਰੇ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਪਚਿਨਾਤਿ, ਨੋ ਆਚਿਨਾਤਿ. ਕਿਞ੍ਚ ਪਜਹਤਿ, ਨ ਉਪਾਦਿਯਤਿ? ਰੂਪਂ ਪਜਹਤਿ, ਨ ਉਪਾਦਿਯਤਿ; ਵੇਦਨਂ… ਸਞ੍ਞਂ… ਸਙ੍ਖਾਰੇ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਪਜਹਤਿ, ਨ ਉਪਾਦਿਯਤਿ. ਕਿਞ੍ਚ ਵਿਸਿਨੇਤਿ, ਨ ਉਸ੍ਸਿਨੇਤਿ? ਰੂਪਂ ਵਿਸਿਨੇਤਿ, ਨ ਉਸ੍ਸਿਨੇਤਿ; ਵੇਦਨਂ… ਸਞ੍ਞਂ… ਸਙ੍ਖਾਰੇ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵਿਸਿਨੇਤਿ, ਨ ਉਸ੍ਸਿਨੇਤਿ. ਕਿਞ੍ਚ ਵਿਧੂਪੇਤਿ, ਨ ਸਨ੍ਧੂਪੇਤਿ? ਰੂਪਂ ਵਿਧੂਪੇਤਿ, ਨ ਸਨ੍ਧੂਪੇਤਿ; ਵੇਦਨਂ… ਸਞ੍ਞਂ… ਸਙ੍ਖਾਰੇ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵਿਧੂਪੇਤਿ, ਨ ਸਨ੍ਧੂਪੇਤਿ.

‘‘ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਤਵਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਰੂਪਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਵੇਦਨਾਯਪਿ… ਸਞ੍ਞਾਯਪਿ… ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁਪਿ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ. ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਂ ਵਿਰਜ੍ਜਤਿ; ਵਿਰਾਗਾ ਵਿਮੁਚ੍ਚਤਿ. ਵਿਮੁਤ੍ਤਸ੍ਮਿਂ ਵਿਮੁਤ੍ਤਮਿਤਿ ਞਾਣਂ ਹੋਤਿ. ‘ਖੀਣਾ ਜਾਤਿ, ਵੁਸਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ, ਕਤਂ ਕਰਣੀਯਂ, ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ.

‘‘ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਨੇਵਾਚਿਨਾਤਿ ਨ ਅਪਚਿਨਾਤਿ, ਅਪਚਿਨਿਤ੍ਵਾ ਠਿਤੋ ਨੇਵ ਪਜਹਤਿ ਨ ਉਪਾਦਿਯਤਿ, ਪਜਹਿਤ੍ਵਾ ਠਿਤੋ ਨੇਵ ਵਿਸਿਨੇਤਿ ਨ ਉਸ੍ਸਿਨੇਤਿ, ਵਿਸਿਨੇਤ੍ਵਾ ਠਿਤੋ ਨੇਵ ਵਿਧੂਪੇਤਿ ਨ ਸਨ੍ਧੂਪੇਤਿ. ਵਿਧੂਪੇਤ੍ਵਾ ਠਿਤੋ ਕਿਞ੍ਚ ਨੇਵਾਚਿਨਾਤਿ ਨ ਅਪਚਿਨਾਤਿ? ਅਪਚਿਨਿਤ੍ਵਾ ਠਿਤੋ ਰੂਪਂ ਨੇਵਾਚਿਨਾਤਿ ਨ ਅਪਚਿਨਾਤਿ; ਅਪਚਿਨਿਤ੍ਵਾ ਠਿਤੋ ਵੇਦਨਂ… ਸਞ੍ਞਂ… ਸਙ੍ਖਾਰੇ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨੇਵਾਚਿਨਾਤਿ ਨ ਅਪਚਿਨਾਤਿ. ਅਪਚਿਨਿਤ੍ਵਾ ਠਿਤੋ ਕਿਞ੍ਚ ਨੇਵ ਪਜਹਤਿ ਨ ਉਪਾਦਿਯਤਿ? ਪਜਹਿਤ੍ਵਾ ਠਿਤੋ ਰੂਪਂ ਨੇਵ ਪਜਹਤਿ ਨ ਉਪਾਦਿਯਤਿ; ਪਜਹਿਤ੍ਵਾ ਠਿਤੋ ਵੇਦਨਂ… ਸਞ੍ਞਂ… ਸਙ੍ਖਾਰੇ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨੇਵ ਪਜਹਤਿ ਨ ਉਪਾਦਿਯਤਿ. ਪਜਹਿਤ੍ਵਾ ਠਿਤੋ ਕਿਞ੍ਚ ਨੇਵ ਵਿਸਿਨੇਤਿ ਨ ਉਸ੍ਸਿਨੇਤਿ? ਵਿਸਿਨੇਤ੍ਵਾ ਠਿਤੋ ਰੂਪਂ ਨੇਵ ਵਿਸਿਨੇਤਿ ਨ ਉਸ੍ਸਿਨੇਤਿ; ਵਿਸਿਨੇਤ੍ਵਾ ਠਿਤੋ ਵੇਦਨਂ… ਸਞ੍ਞਂ… ਸਙ੍ਖਾਰੇ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨੇਵ ਵਿਸਿਨੇਤਿ ਨ ਉਸ੍ਸਿਨੇਤਿ. ਵਿਸਿਨੇਤ੍ਵਾ ਠਿਤੋ ਕਿਞ੍ਚ ਨੇਵ ਵਿਧੂਪੇਤਿ ਨ ਸਨ੍ਧੂਪੇਤਿ? ਵਿਧੂਪੇਤ੍ਵਾ ਠਿਤੋ ਰੂਪਂ ਨੇਵ ਵਿਧੂਪੇਤਿ ਨ ਸਨ੍ਧੂਪੇਤਿ; ਵਿਧੂਪੇਤ੍ਵਾ ਠਿਤੋ ਵੇਦਨਂ… ਸਞ੍ਞਂ… ਸਙ੍ਖਾਰੇ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨੇਵ ਵਿਧੂਪੇਤਿ ਨ ਸਨ੍ਧੂਪੇਤਿ. ਵਿਧੂਪੇਤ੍ਵਾ ਠਿਤੋ ਏਵਂਵਿਮੁਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਸਇਨ੍ਦਾ ਦੇਵਾ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਕਾ ਸਪਜਾਪਤਿਕਾ ਆਰਕਾਵ ਨਮਸ੍ਸਨ੍ਤਿ –

‘‘ਨਮੋ ਤੇ ਪੁਰਿਸਾਜਞ੍ਞ, ਨਮੋ ਤੇ ਪੁਰਿਸੁਤ੍ਤਮ;

ਯਸ੍ਸ ਤੇ ਨਾਭਿਜਾਨਾਮ, ਯਮ੍ਪਿ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਝਾਯਸੀ’’ਤਿ. ਸਤ੍ਤਮਂ;