੧੦. ਪੁਪ੍ਫਵਗ੍ਗੋ

੧. ਨਦੀਸੁਤ੍ਤਂ

੯੩. ਸਾਵਤ੍ਥਿਨਿਦਾਨਂ. ‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਦੀ ਪਬ੍ਬਤੇਯ੍ਯਾ ਓਹਾਰਿਨੀ ਦੂਰਙ੍ਗਮਾ ਸੀਘਸੋਤਾ. ਤਸ੍ਸਾ ਉਭੋਸੁ ਤੀਰੇਸੁ [ਉਭਤੋ ਤੀਰੇ (ਸੀ.), ਉਭਤੋ ਤੀਰੇਸੁ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)] ਕਾਸਾ ਚੇਪਿ ਜਾਤਾ ਅਸ੍ਸੁ, ਤੇ ਨਂ ਅਜ੍ਝੋਲਮ੍ਬੇਯ੍ਯੁਂ; ਕੁਸਾ ਚੇਪਿ ਜਾਤਾ ਅਸ੍ਸੁ, ਤੇ ਨਂ ਅਜ੍ਝੋਲਮ੍ਬੇਯ੍ਯੁਂ; ਪਬ੍ਬਜਾ [ਬਬ੍ਬਜਾ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਚੇਪਿ ਜਾਤਾ ਅਸ੍ਸੁ, ਤੇ ਨਂ ਅਜ੍ਝੋਲਮ੍ਬੇਯ੍ਯੁਂ; ਬੀਰਣਾ ਚੇਪਿ ਜਾਤਾ ਅਸ੍ਸੁ, ਤੇ ਨਂ ਅਜ੍ਝੋਲਮ੍ਬੇਯ੍ਯੁਂ; ਰੁਕ੍ਖਾ ਚੇਪਿ ਜਾਤਾ ਅਸ੍ਸੁ, ਤੇ ਨਂ ਅਜ੍ਝੋਲਮ੍ਬੇਯ੍ਯੁਂ. ਤਸ੍ਸਾ ਪੁਰਿਸੋ ਸੋਤੇਨ ਵੁਯ੍ਹਮਾਨੋ ਕਾਸੇ ਚੇਪਿ ਗਣ੍ਹੇਯ੍ਯ, ਤੇ ਪਲੁਜ੍ਜੇਯ੍ਯੁਂ. ਸੋ ਤਤੋਨਿਦਾਨਂ ਅਨਯਬ੍ਯਸਨਂ ਆਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ. ਕੁਸੇ ਚੇਪਿ ਗਣ੍ਹੇਯ੍ਯ, ਪਬ੍ਬਜੇ ਚੇਪਿ ਗਣ੍ਹੇਯ੍ਯ, ਬੀਰਣੇ ਚੇਪਿ ਗਣ੍ਹੇਯ੍ਯ, ਰੁਕ੍ਖੇ ਚੇਪਿ ਗਣ੍ਹੇਯ੍ਯ, ਤੇ ਪਲੁਜ੍ਜੇਯ੍ਯੁਂ. ਸੋ ਤਤੋਨਿਦਾਨਂ ਅਨਯਬ੍ਯਸਨਂ ਆਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ. ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਸ੍ਸੁਤਵਾ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਅਰਿਯਾਨਂ ਅਦਸ੍ਸਾਵੀ ਅਰਿਯਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਕੋਵਿਦੋ ਅਰਿਯਧਮ੍ਮੇ ਅਵਿਨੀਤੋ, ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਾਨਂ ਅਦਸ੍ਸਾਵੀ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਕੋਵਿਦੋ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਧਮ੍ਮੇ ਅਵਿਨੀਤੋ ਰੂਪਂ ਅਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ, ਰੂਪਵਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ; ਅਤ੍ਤਨਿ ਵਾ ਰੂਪਂ, ਰੂਪਸ੍ਮਿਂ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ. ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਰੂਪਂ ਪਲੁਜ੍ਜਤਿ. ਸੋ ਤਤੋਨਿਦਾਨਂ ਅਨਯਬ੍ਯਸਨਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਵੇਦਨਂ… ਸਞ੍ਞਂ… ਸਙ੍ਖਾਰੇ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਵਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ; ਅਤ੍ਤਨਿ ਵਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਮਿਂ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ. ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਪਲੁਜ੍ਜਤਿ. ਸੋ ਤਤੋਨਿਦਾਨਂ ਅਨਯਬ੍ਯਸਨਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਥ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰੂਪਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਵੇਦਨਾ… ਸਞ੍ਞਾ… ਸਙ੍ਖਾਰਾ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਤਸ੍ਮਾਤਿਹ…ਪੇ… ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ…ਪੇ… ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾਤਿ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ. ਪਠਮਂ.

੨. ਪੁਪ੍ਫਸੁਤ੍ਤਂ

੯੪. ਸਾਵਤ੍ਥਿਨਿਦਾਨਂ. ‘‘ਨਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲੋਕੇਨ ਵਿਵਦਾਮਿ, ਲੋਕੋਵ ਮਯਾ ਵਿਵਦਤਿ. ਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਵਾਦੀ ਕੇਨਚਿ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ ਵਿਵਦਤਿ. ਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਤ੍ਥਿਸਮ੍ਮਤਂ ਲੋਕੇ ਪਣ੍ਡਿਤਾਨਂ, ਅਹਮ੍ਪਿ ਤਂ ‘ਨਤ੍ਥੀ’ਤਿ ਵਦਾਮਿ. ਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤ੍ਥਿਸਮ੍ਮਤਂ ਲੋਕੇ ਪਣ੍ਡਿਤਾਨਂ, ਅਹਮ੍ਪਿ ਤਂ ‘ਅਤ੍ਥੀ’ਤਿ ਵਦਾਮਿ’’.

‘‘ਕਿਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਤ੍ਥਿਸਮ੍ਮਤਂ ਲੋਕੇ ਪਣ੍ਡਿਤਾਨਂ, ਯਮਹਂ ‘ਨਤ੍ਥੀ’ਤਿ ਵਦਾਮਿ? ਰੂਪਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਿਚ੍ਚਂ ਧੁਵਂ ਸਸ੍ਸਤਂ ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ ਨਤ੍ਥਿਸਮ੍ਮਤਂ ਲੋਕੇ ਪਣ੍ਡਿਤਾਨਂ; ਅਹਮ੍ਪਿ ਤਂ ‘ਨਤ੍ਥੀ’ਤਿ ਵਦਾਮਿ. ਵੇਦਨਾ… ਸਞ੍ਞਾ… ਸਙ੍ਖਾਰਾ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਧੁਵਂ ਸਸ੍ਸਤਂ ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ ਨਤ੍ਥਿਸਮ੍ਮਤਂ ਲੋਕੇ ਪਣ੍ਡਿਤਾਨਂ; ਅਹਮ੍ਪਿ ਤਂ ‘ਨਤ੍ਥੀ’ਤਿ ਵਦਾਮਿ. ਇਦਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਤ੍ਥਿਸਮ੍ਮਤਂ ਲੋਕੇ ਪਣ੍ਡਿਤਾਨਂ; ਅਹਮ੍ਪਿ ਤਂ ‘ਨਤ੍ਥੀ’ਤਿ ਵਦਾਮਿ’’.

‘‘ਕਿਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤ੍ਥਿਸਮ੍ਮਤਂ ਲੋਕੇ ਪਣ੍ਡਿਤਾਨਂ, ਯਮਹਂ ‘ਅਤ੍ਥੀ’ਤਿ ਵਦਾਮਿ? ਰੂਪਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ ਅਤ੍ਥਿਸਮ੍ਮਤਂ ਲੋਕੇ ਪਣ੍ਡਿਤਾਨਂ; ਅਹਮ੍ਪਿ ਤਂ ‘ਅਤ੍ਥੀ’ਤਿ ਵਦਾਮਿ. ਵੇਦਨਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ…ਪੇ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ ਅਤ੍ਥਿਸਮ੍ਮਤਂ ਲੋਕੇ ਪਣ੍ਡਿਤਾਨਂ; ਅਹਮ੍ਪਿ ਤਂ ‘ਅਤ੍ਥੀ’ਤਿ ਵਦਾਮਿ. ਇਦਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤ੍ਥਿਸਮ੍ਮਤਂ ਲੋਕੇ ਪਣ੍ਡਿਤਾਨਂ; ਅਹਮ੍ਪਿ ਤਂ ‘ਅਤ੍ਥੀ’ਤਿ ਵਦਾਮਿ’’.

‘‘ਅਤ੍ਥਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲੋਕੇ ਲੋਕਧਮ੍ਮੋ, ਤਂ ਤਥਾਗਤੋ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਜ੍ਝਤਿ ਅਭਿਸਮੇਤਿ; ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਜ੍ਝਿਤ੍ਵਾ ਅਭਿਸਮੇਤ੍ਵਾ ਤਂ ਆਚਿਕ੍ਖਤਿ ਦੇਸੇਤਿ ਪਞ੍ਞਪੇਤਿ ਪਟ੍ਠਪੇਤਿ ਵਿਵਰਤਿ ਵਿਭਜਤਿ ਉਤ੍ਤਾਨੀਕਰੋਤਿ.

‘‘ਕਿਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲੋਕੇ ਲੋਕਧਮ੍ਮੋ, ਤਂ ਤਥਾਗਤੋ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਜ੍ਝਤਿ ਅਭਿਸਮੇਤਿ, ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਜ੍ਝਿਤ੍ਵਾ ਅਭਿਸਮੇਤ੍ਵਾ ਆਚਿਕ੍ਖਤਿ ਦੇਸੇਤਿ ਪਞ੍ਞਪੇਤਿ ਪਟ੍ਠਪੇਤਿ ਵਿਵਰਤਿ ਵਿਭਜਤਿ ਉਤ੍ਤਾਨੀਕਰੋਤਿ? ਰੂਪਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲੋਕੇ ਲੋਕਧਮ੍ਮੋ ਤਂ ਤਥਾਗਤੋ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਜ੍ਝਤਿ ਅਭਿਸਮੇਤਿ. ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਜ੍ਝਿਤ੍ਵਾ ਅਭਿਸਮੇਤ੍ਵਾ ਆਚਿਕ੍ਖਤਿ ਦੇਸੇਤਿ ਪਞ੍ਞਪੇਤਿ ਪਟ੍ਠਪੇਤਿ ਵਿਵਰਤਿ ਵਿਭਜਤਿ ਉਤ੍ਤਾਨੀਕਰੋਤਿ.

‘‘ਯੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤੇਨ ਏਵਂ ਆਚਿਕ੍ਖਿਯਮਾਨੇ ਦੇਸਿਯਮਾਨੇ ਪਞ੍ਞਪਿਯਮਾਨੇ ਪਟ੍ਠਪਿਯਮਾਨੇ ਵਿਵਰਿਯਮਾਨੇ ਵਿਭਜਿਯਮਾਨੇ ਉਤ੍ਤਾਨੀਕਰਿਯਮਾਨੇ ਨ ਜਾਨਾਤਿ ਨ ਪਸ੍ਸਤਿ ਤਮਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਬਾਲਂ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਂ ਅਨ੍ਧਂ ਅਚਕ੍ਖੁਕਂ ਅਜਾਨਨ੍ਤਂ ਅਪਸ੍ਸਨ੍ਤਂ ਕਿਨ੍ਤਿ ਕਰੋਮਿ! ਵੇਦਨਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲੋਕੇ ਲੋਕਧਮ੍ਮੋ…ਪੇ… ਸਞ੍ਞਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ… ਸਙ੍ਖਾਰਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲੋਕੇ ਲੋਕਧਮ੍ਮੋ ਤਂ ਤਥਾਗਤੋ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਜ੍ਝਤਿ ਅਭਿਸਮੇਤਿ. ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਜ੍ਝਿਤ੍ਵਾ ਅਭਿਸਮੇਤ੍ਵਾ ਆਚਿਕ੍ਖਤਿ ਦੇਸੇਤਿ ਪਞ੍ਞਪੇਤਿ ਪਟ੍ਠਪੇਤਿ ਵਿਵਰਤਿ ਵਿਭਜਤਿ ਉਤ੍ਤਾਨੀਕਰੋਤਿ.

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਉਪ੍ਪਲਂ ਵਾ ਪਦੁਮਂ ਵਾ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਂ ਵਾ ਉਦਕੇ ਜਾਤਂ ਉਦਕੇ ਸਂਵਡ੍ਢਂ ਉਦਕਾ ਅਚ੍ਚੁਗ੍ਗਮ੍ਮ ਠਾਤਿ [ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਂ (ਕ.)] ਅਨੁਪਲਿਤ੍ਤਂ ਉਦਕੇਨ; ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤੋ ਲੋਕੇ ਜਾਤੋ ਲੋਕੇ ਸਂਵਡ੍ਢੋ ਲੋਕਂ ਅਭਿਭੁਯ੍ਯ ਵਿਹਰਤਿ ਅਨੁਪਲਿਤ੍ਤੋ ਲੋਕੇਨਾ’’ਤਿ. ਦੁਤਿਯਂ.

੩. ਫੇਣਪਿਣ੍ਡੂਪਮਸੁਤ੍ਤਂ

੯੫. ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਅਯੁਜ੍ਝਾਯਂ [ਅਯੋਜ੍ਝਾਯਂ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਵਿਹਰਤਿ ਗਙ੍ਗਾਯ ਨਦਿਯਾ ਤੀਰੇ. ਤਤ੍ਰ ਖੋ ਭਗਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ –

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਯਂ ਗਙ੍ਗਾ ਨਦੀ ਮਹਨ੍ਤਂ ਫੇਣਪਿਣ੍ਡਂ ਆਵਹੇਯ੍ਯ. ਤਮੇਨਂ ਚਕ੍ਖੁਮਾ ਪੁਰਿਸੋ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਨਿਜ੍ਝਾਯੇਯ੍ਯ ਯੋਨਿਸੋ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖੇਯ੍ਯ. ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਪਸ੍ਸਤੋ ਨਿਜ੍ਝਾਯਤੋ ਯੋਨਿਸੋ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਤੋ ਰਿਤ੍ਤਕਞ੍ਞੇਵ ਖਾਯੇਯ੍ਯ, ਤੁਚ੍ਛਕਞ੍ਞੇਵ ਖਾਯੇਯ੍ਯ, ਅਸਾਰਕਞ੍ਞੇਵ ਖਾਯੇਯ੍ਯ. ਕਿਞ੍ਹਿ ਸਿਯਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਫੇਣਪਿਣ੍ਡੇ ਸਾਰੋ? ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਰੂਪਂ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ…ਪੇ… ਯਂ ਦੂਰੇ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਵਾ ਤਂ ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਸ੍ਸਤਿ ਨਿਜ੍ਝਾਯਤਿ ਯੋਨਿਸੋ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਪਸ੍ਸਤੋ ਨਿਜ੍ਝਾਯਤੋ ਯੋਨਿਸੋ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਤੋ ਰਿਤ੍ਤਕਞ੍ਞੇਵ ਖਾਯਤਿ, ਤੁਚ੍ਛਕਞ੍ਞੇਵ ਖਾਯਤਿ, ਅਸਾਰਕਞ੍ਞੇਵ ਖਾਯਤਿ. ਕਿਞ੍ਹਿ ਸਿਯਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰੂਪੇ ਸਾਰੋ?

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਰਦਸਮਯੇ ਥੁਲ੍ਲਫੁਸਿਤਕੇ ਦੇਵੇ ਵਸ੍ਸਨ੍ਤੇ ਉਦਕੇ ਉਦਕਪੁਬ੍ਬੁਲ਼ਂ [ਉਦਕਬੁਬ੍ਬੁਲ਼ਂ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਚੇਵ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ ਚ. ਤਮੇਨਂ ਚਕ੍ਖੁਮਾ ਪੁਰਿਸੋ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਨਿਜ੍ਝਾਯੇਯ੍ਯ ਯੋਨਿਸੋ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖੇਯ੍ਯ. ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਪਸ੍ਸਤੋ ਨਿਜ੍ਝਾਯਤੋ ਯੋਨਿਸੋ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਤੋ ਰਿਤ੍ਤਕਞ੍ਞੇਵ ਖਾਯੇਯ੍ਯ, ਤੁਚ੍ਛਕਞ੍ਞੇਵ ਖਾਯੇਯ੍ਯ, ਅਸਾਰਕਞ੍ਞੇਵ ਖਾਯੇਯ੍ਯ. ਕਿਞ੍ਹਿ ਸਿਯਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਉਦਕਪੁਬ੍ਬੁਲ਼ੇ ਸਾਰੋ? ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਾ ਕਾਚਿ ਵੇਦਨਾ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ…ਪੇ… ਯਾ ਦੂਰੇ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਵਾ ਤਂ ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਸ੍ਸਤਿ ਨਿਜ੍ਝਾਯਤਿ ਯੋਨਿਸੋ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਪਸ੍ਸਤੋ ਨਿਜ੍ਝਾਯਤੋ ਯੋਨਿਸੋ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਤੋ ਰਿਤ੍ਤਕਞ੍ਞੇਵ ਖਾਯਤਿ, ਤੁਚ੍ਛਕਞ੍ਞੇਵ ਖਾਯਤਿ, ਅਸਾਰਕਞ੍ਞੇਵ ਖਾਯਤਿ. ਕਿਞ੍ਹਿ ਸਿਯਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵੇਦਨਾਯ ਸਾਰੋ?

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਗਿਮ੍ਹਾਨਂ ਪਚ੍ਛਿਮੇ ਮਾਸੇ ਠਿਤੇ ਮਜ੍ਝਨ੍ਹਿਕੇ ਕਾਲੇ ਮਰੀਚਿਕਾ ਫਨ੍ਦਤਿ. ਤਮੇਨਂ ਚਕ੍ਖੁਮਾ ਪੁਰਿਸੋ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਨਿਜ੍ਝਾਯੇਯ੍ਯ ਯੋਨਿਸੋ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖੇਯ੍ਯ. ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਪਸ੍ਸਤੋ ਨਿਜ੍ਝਾਯਤੋ ਯੋਨਿਸੋ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਤੋ ਰਿਤ੍ਤਕਞ੍ਞੇਵ ਖਾਯੇਯ੍ਯ, ਤੁਚ੍ਛਕਞ੍ਞੇਵ ਖਾਯੇਯ੍ਯ…ਪੇ… ਕਿਞ੍ਹਿ ਸਿਯਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਰੀਚਿਕਾਯ ਸਾਰੋ? ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਾ ਕਾਚਿ ਸਞ੍ਞਾ…ਪੇ….

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਰਿਸੋ ਸਾਰਤ੍ਥਿਕੋ ਸਾਰਗਵੇਸੀ ਸਾਰਪਰਿਯੇਸਨਂ ਚਰਮਾਨੋ ਤਿਣ੍ਹਂ ਕੁਠਾਰਿਂ [ਕੁਧਾਰਿਂ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਕ.)] ਆਦਾਯ ਵਨਂ ਪਵਿਸੇਯ੍ਯ. ਸੋ ਤਤ੍ਥ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਮਹਨ੍ਤਂ ਕਦਲਿਕ੍ਖਨ੍ਧਂ ਉਜੁਂ ਨਵਂ ਅਕੁਕ੍ਕੁਕਜਾਤਂ [ਅਕੁਕ੍ਕਜਾਤਂ (ਕ. ਸੀ. ਪੀ.), ਅਕੁਸਜਾਤਂ (ਕ. ਸੀ.), ਅਕੁਕ੍ਕੁਜਕਜਾਤਂ (ਕ.)]. ਤਮੇਨਂ ਮੂਲੇ ਛਿਨ੍ਦੇਯ੍ਯ; ਮੂਲੇ ਛੇਤ੍ਵਾ ਅਗ੍ਗੇ ਛਿਨ੍ਦੇਯ੍ਯ, ਅਗ੍ਗੇ ਛੇਤ੍ਵਾ ਪਤ੍ਤਵਟ੍ਟਿਂ ਵਿਨਿਬ੍ਭੁਜੇਯ੍ਯ. ਸੋ ਤਸ੍ਸ ਪਤ੍ਤਵਟ੍ਟਿਂ ਵਿਨਿਬ੍ਭੁਜਨ੍ਤੋ ਫੇਗ੍ਗੁਮ੍ਪਿ ਨਾਧਿਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ, ਕੁਤੋ ਸਾਰਂ! ਤਮੇਨਂ ਚਕ੍ਖੁਮਾ ਪੁਰਿਸੋ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਨਿਜ੍ਝਾਯੇਯ੍ਯ ਯੋਨਿਸੋ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖੇਯ੍ਯ. ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਪਸ੍ਸਤੋ ਨਿਜ੍ਝਾਯਤੋ ਯੋਨਿਸੋ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਤੋ ਰਿਤ੍ਤਕਞ੍ਞੇਵ ਖਾਯੇਯ੍ਯ, ਤੁਚ੍ਛਕਞ੍ਞੇਵ ਖਾਯੇਯ੍ਯ, ਅਸਾਰਕਞ੍ਞੇਵ ਖਾਯੇਯ੍ਯ. ਕਿਞ੍ਹਿ ਸਿਯਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕਦਲਿਕ੍ਖਨ੍ਧੇ ਸਾਰੋ? ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯੇ ਕੇਚਿ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ…ਪੇ… ਯੇ ਦੂਰੇ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਵਾ ਤਂ ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਸ੍ਸਤਿ ਨਿਜ੍ਝਾਯਤਿ ਯੋਨਿਸੋ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਪਸ੍ਸਤੋ ਨਿਜ੍ਝਾਯਤੋ ਯੋਨਿਸੋ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਤੋ ਰਿਤ੍ਤਕਞ੍ਞੇਵ ਖਾਯਤਿ, ਤੁਚ੍ਛਕਞ੍ਞੇਵ ਖਾਯਤਿ, ਅਸਾਰਕਞ੍ਞੇਵ ਖਾਯਤਿ. ਕਿਞ੍ਹਿ ਸਿਯਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਸਾਰੋ?

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾਯਾਕਾਰੋ ਵਾ ਮਾਯਾਕਾਰਨ੍ਤੇਵਾਸੀ ਵਾ ਚਤੁਮਹਾਪਥੇ [ਚਾਤੁਮ੍ਮਹਾਪਥੇ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਮਾਯਂ ਵਿਦਂਸੇਯ੍ਯ. ਤਮੇਨਂ ਚਕ੍ਖੁਮਾ ਪੁਰਿਸੋ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਨਿਜ੍ਝਾਯੇਯ੍ਯ ਯੋਨਿਸੋ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖੇਯ੍ਯ. ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਪਸ੍ਸਤੋ ਨਿਜ੍ਝਾਯਤੋ ਯੋਨਿਸੋ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਤੋ ਰਿਤ੍ਤਕਞ੍ਞੇਵ ਖਾਯੇਯ੍ਯ, ਤੁਚ੍ਛਕਞ੍ਞੇਵ ਖਾਯੇਯ੍ਯ, ਅਸਾਰਕਞ੍ਞੇਵ ਖਾਯੇਯ੍ਯ. ਕਿਞ੍ਹਿ ਸਿਯਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾਯਾਯ ਸਾਰੋ? ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ…ਪੇ… ਯਂ ਦੂਰੇ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਵਾ, ਤਂ ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਸ੍ਸਤਿ ਨਿਜ੍ਝਾਯਤਿ ਯੋਨਿਸੋ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਪਸ੍ਸਤੋ ਨਿਜ੍ਝਾਯਤੋ ਯੋਨਿਸੋ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਤੋ ਰਿਤ੍ਤਕਞ੍ਞੇਵ ਖਾਯਤਿ, ਤੁਚ੍ਛਕਞ੍ਞੇਵ ਖਾਯਤਿ, ਅਸਾਰਕਞ੍ਞੇਵ ਖਾਯਤਿ. ਕਿਞ੍ਹਿ ਸਿਯਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਿਞ੍ਞਾਣੇ ਸਾਰੋ?

‘‘ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਤਵਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਰੂਪਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਵੇਦਨਾਯਪਿ… ਸਞ੍ਞਾਯਪਿ… ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁਪਿ … ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ. ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਂ ਵਿਰਜ੍ਜਤਿ; ਵਿਰਾਗਾ ਵਿਮੁਚ੍ਚਤਿ. ਵਿਮੁਤ੍ਤਸ੍ਮਿਂ ਵਿਮੁਤ੍ਤਮਿਤਿ ਞਾਣਂ ਹੋਤਿ…ਪੇ… ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ’’.

ਇਦਮਵੋਚ ਭਗਵਾ. ਇਦਂ ਵਤ੍ਵਾਨ ਸੁਗਤੋ ਅਥਾਪਰਂ ਏਤਦਵੋਚ ਸਤ੍ਥਾ –

‘‘ਫੇਣਪਿਣ੍ਡੂਪਮਂ ਰੂਪਂ, ਵੇਦਨਾ ਬੁਬ੍ਬੁਲ਼ੂਪਮਾ [ਬੁਬ੍ਬੁਲੂਪਮਾ (ਸੀ.), ਪੁਬ੍ਬੁਲ਼ੋਪਮਾ (ਕ.)];

ਮਰੀਚਿਕੂਪਮਾ ਸਞ੍ਞਾ, ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਕਦਲੂਪਮਾ;

ਮਾਯੂਪਮਞ੍ਚ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਦੇਸਿਤਾਦਿਚ੍ਚਬਨ੍ਧੁਨਾ.

‘‘ਯਥਾ ਯਥਾ ਨਿਜ੍ਝਾਯਤਿ, ਯੋਨਿਸੋ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਤਿ;

ਰਿਤ੍ਤਕਂ ਤੁਚ੍ਛਕਂ ਹੋਤਿ, ਯੋ ਨਂ ਪਸ੍ਸਤਿ ਯੋਨਿਸੋ.

‘‘ਇਮਞ੍ਚ ਕਾਯਂ ਆਰਬ੍ਭ, ਭੂਰਿਪਞ੍ਞੇਨ ਦੇਸਿਤਂ;

ਪਹਾਨਂ ਤਿਣ੍ਣਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ, ਰੂਪਂ ਪਸ੍ਸਥ [ਪਸ੍ਸੇਥ (ਸੀ.)] ਛਡ੍ਡਿਤਂ.

‘‘ਆਯੁ ਉਸ੍ਮਾ ਚ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਯਦਾ ਕਾਯਂ ਜਹਨ੍ਤਿਮਂ;

ਅਪਵਿਦ੍ਧੋ [ਅਪਵਿਟ੍ਠੋ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)] ਤਦਾ ਸੇਤਿ, ਪਰਭਤ੍ਤਂ ਅਚੇਤਨਂ.

‘‘ਏਤਾਦਿਸਾਯਂ ਸਨ੍ਤਾਨੋ, ਮਾਯਾਯਂ ਬਾਲਲਾਪਿਨੀ;

ਵਧਕੋ ਏਸ ਅਕ੍ਖਾਤੋ, ਸਾਰੋ ਏਤ੍ਥ ਨ ਵਿਜ੍ਜਤਿ.

‘‘ਏਵਂ ਖਨ੍ਧੇ ਅਵੇਕ੍ਖੇਯ੍ਯ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਆਰਦ੍ਧਵੀਰਿਯੋ;

ਦਿਵਾ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਰਤ੍ਤਿਂ, ਸਮ੍ਪਜਾਨੋ ਪਟਿਸ੍ਸਤੋ.

‘‘ਜਹੇਯ੍ਯ ਸਬ੍ਬਸਂਯੋਗਂ, ਕਰੇਯ੍ਯ ਸਰਣਤ੍ਤਨੋ;

ਚਰੇਯ੍ਯਾਦਿਤ੍ਤਸੀਸੋਵ, ਪਤ੍ਥਯਂ ਅਚ੍ਚੁਤਂ ਪਦ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਤਿਯਂ;

੪. ਗੋਮਯਪਿਣ੍ਡਸੁਤ੍ਤਂ

੯੬. ਸਾਵਤ੍ਥਿਨਿਦਾਨਂ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਕਿਞ੍ਚਿ ਰੂਪਂ ਯਂ ਰੂਪਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਧੁਵਂ ਸਸ੍ਸਤਂ ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ ਸਸ੍ਸਤਿਸਮਂ ਤਥੇਵ ਠਸ੍ਸਤਿ? ਅਤ੍ਥਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਕਾਚਿ ਵੇਦਨਾ ਯਾ ਵੇਦਨਾ ਨਿਚ੍ਚਾ ਧੁਵਾ ਸਸ੍ਸਤਾ ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਾ ਸਸ੍ਸਤਿਸਮਂ ਤਥੇਵ ਠਸ੍ਸਤਿ? ਅਤ੍ਥਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਕਾਚਿ ਸਞ੍ਞਾ ਯਾ ਸਞ੍ਞਾ…ਪੇ… ਅਤ੍ਥਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਕੇਚਿ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਯੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਨਿਚ੍ਚਾ ਧੁਵਾ ਸਸ੍ਸਤਾ ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਾ ਸਸ੍ਸਤਿਸਮਂ ਤਥੇਵ ਠਸ੍ਸਨ੍ਤਿ? ਅਤ੍ਥਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਕਿਞ੍ਚਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਯਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਧੁਵਂ ਸਸ੍ਸਤਂ ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ ਸਸ੍ਸਤਿਸਮਂ ਤਥੇਵ ਠਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਨਤ੍ਥਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਕਿਞ੍ਚਿ ਰੂਪਂ, ਯਂ ਰੂਪਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਧੁਵਂ ਸਸ੍ਸਤਂ ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ ਸਸ੍ਸਤਿਸਮਂ ਤਥੇਵ ਠਸ੍ਸਤਿ. ਨਤ੍ਥਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਕਾਚਿ ਵੇਦਨਾ… ਕਾਚਿ ਸਞ੍ਞਾ… ਕੇਚਿ ਸਙ੍ਖਾਰਾ… ਕਿਞ੍ਚਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਯਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਧੁਵਂ ਸਸ੍ਸਤਂ ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ ਸਸ੍ਸਤਿਸਮਂ ਤਥੇਵ ਠਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ.

ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਪਰਿਤ੍ਤਂ ਗੋਮਯਪਿਣ੍ਡਂ ਪਾਣਿਨਾ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਤਂ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਏਤ੍ਤਕੋਪਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਅਤ੍ਤਭਾਵਪਟਿਲਾਭੋ ਨਤ੍ਥਿ ਨਿਚ੍ਚੋ ਧੁਵੋ ਸਸ੍ਸਤੋ ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮੋ ਸਸ੍ਸਤਿਸਮਂ ਤਥੇਵ ਠਸ੍ਸਤਿ. ਏਤ੍ਤਕੋ ਚੇਪਿ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਅਤ੍ਤਭਾਵਪਟਿਲਾਭੋ ਅਭਵਿਸ੍ਸ ਨਿਚ੍ਚੋ ਧੁਵੋ ਸਸ੍ਸਤੋ ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮੋ, ਨਯਿਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਵਾਸੋ ਪਞ੍ਞਾਯੇਥ ਸਮ੍ਮਾ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਏਤ੍ਤਕੋਪਿ ਅਤ੍ਤਭਾਵਪਟਿਲਾਭੋ ਨਤ੍ਥਿ ਨਿਚ੍ਚੋ ਧੁਵੋ ਸਸ੍ਸਤੋ ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਵਾਸੋ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ ਸਮ੍ਮਾ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯ.

‘‘ਭੂਤਪੁਬ੍ਬਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਰਾਜਾ ਅਹੋਸਿਂ ਖਤ੍ਤਿਯੋ ਮੁਦ੍ਧਾਵਸਿਤ੍ਤੋ. ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਰਞ੍ਞੋ ਸਤੋ ਖਤ੍ਤਿਯਸ੍ਸ ਮੁਦ੍ਧਾਵਸਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚਤੁਰਾਸੀਤਿਨਗਰਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਅਹੇਸੁਂ ਕੁਸਾਵਤੀ ਰਾਜਧਾਨਿਪ੍ਪਮੁਖਾਨਿ. ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਰਞ੍ਞੋ ਸਤੋ ਖਤ੍ਤਿਯਸ੍ਸ ਮੁਦ੍ਧਾਵਸਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚਤੁਰਾਸੀਤਿਪਾਸਾਦਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਅਹੇਸੁਂ ਧਮ੍ਮਪਾਸਾਦਪ੍ਪਮੁਖਾਨਿ. ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਰਞ੍ਞੋ ਸਤੋ ਖਤ੍ਤਿਯਸ੍ਸ ਮੁਦ੍ਧਾਵਸਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚਤੁਰਾਸੀਤਿਕੂਟਾਗਾਰਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਅਹੇਸੁਂ ਮਹਾਬ੍ਯੂਹਕੂਟਾਗਾਰਪ੍ਪਮੁਖਾਨਿ [ਮਹਾਵਿਯੂਹਕੂਟਾਗਾਰਪ੍ਪਮੁਖਾਨਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੨੬੩)]. ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਰਞ੍ਞੋ ਸਤੋ ਖਤ੍ਤਿਯਸ੍ਸ ਮੁਦ੍ਧਾਵਸਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚਤੁਰਾਸੀਤਿਪਲ੍ਲਙ੍ਕਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਅਹੇਸੁਂ ਦਨ੍ਤਮਯਾਨਿ ਸਾਰਮਯਾਨਿ ਸੋਵਣ੍ਣਮਯਾਨਿ ਗੋਣਕਤ੍ਥਤਾਨਿ ਪਟਿਕਤ੍ਥਤਾਨਿ ਪਟਲਿਕਤ੍ਥਤਾਨਿ ਕਦਲਿਮਿਗਪਵਰਪਚ੍ਚਤ੍ਥਰਣਾਨਿ [ਕਾਦਲਿਮਿਗਪਵਰਪਚ੍ਚਤ੍ਥਰਣਾਨਿ (ਸੀ.)] ਸਉਤ੍ਤਰਚ੍ਛਦਾਨਿ ਉਭਤੋਲੋਹਿਤਕੂਪਧਾਨਾਨਿ. ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਰਞ੍ਞੋ ਸਤੋ ਖਤ੍ਤਿਯਸ੍ਸ ਮੁਦ੍ਧਾਵਸਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚਤੁਰਾਸੀਤਿਨਾਗਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਅਹੇਸੁਂ ਸੋਵਣ੍ਣਾਲਙ੍ਕਾਰਾਨਿ ਸੋਵਣ੍ਣਦ੍ਧਜਾਨਿ ਹੇਮਜਾਲਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਾਨਿ ਉਪੋਸਥਨਾਗਰਾਜਪ੍ਪਮੁਖਾਨਿ. ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਰਞ੍ਞੋ ਸਤੋ ਖਤ੍ਤਿਯਸ੍ਸ ਮੁਦ੍ਧਾਵਸਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚਤੁਰਾਸੀਤਿਅਸ੍ਸਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਅਹੇਸੁਂ ਸੋਵਣ੍ਣਾਲਙ੍ਕਾਰਾਨਿ ਸੋਵਣ੍ਣਦ੍ਧਜਾਨਿ ਹੇਮਜਾਲਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਾਨਿ ਵਲਾਹਕਅਸ੍ਸਰਾਜਪ੍ਪਮੁਖਾਨਿ. ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਰਞ੍ਞੋ ਸਤੋ ਖਤ੍ਤਿਯਸ੍ਸ ਮੁਦ੍ਧਾਵਸਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚਤੁਰਾਸੀਤਿਰਥਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਅਹੇਸੁਂ ਸੋਵਣ੍ਣਾਲਙ੍ਕਾਰਾਨਿ ਸੋਵਣ੍ਣਦ੍ਧਜਾਨਿ ਹੇਮਜਾਲਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਾਨਿ ਵੇਜਯਨ੍ਤਰਥਪ੍ਪਮੁਖਾਨਿ. ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਰਞ੍ਞੋ ਸਤੋ ਖਤ੍ਤਿਯਸ੍ਸ ਮੁਦ੍ਧਾਵਸਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚਤੁਰਾਸੀਤਿਮਣਿਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਅਹੇਸੁਂ ਮਣਿਰਤਨਪ੍ਪਮੁਖਾਨਿ. ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਭਿਕ੍ਖੁ…ਪੇ… ਚਤੁਰਾਸੀਤਿਇਤ੍ਥਿਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਅਹੇਸੁਂ ਸੁਭਦ੍ਦਾਦੇਵਿਪ੍ਪਮੁਖਾਨਿ. ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਭਿਕ੍ਖੁ…ਪੇ… ਚਤੁਰਾਸੀਤਿਖਤ੍ਤਿਯਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਅਹੇਸੁਂ ਅਨੁਯਨ੍ਤਾਨਿ ਪਰਿਣਾਯਕਰਤਨਪ੍ਪਮੁਖਾਨਿ. ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਭਿਕ੍ਖੁ…ਪੇ… ਚਤੁਰਾਸੀਤਿਧੇਨੁਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਅਹੇਸੁਂ ਦੁਕੂਲਸਨ੍ਦਨਾਨਿ ਕਂਸੂਪਧਾਰਣਾਨਿ. ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਭਿਕ੍ਖੁ…ਪੇ… ਚਤੁਰਾਸੀਤਿਵਤ੍ਥਕੋਟਿਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਅਹੇਸੁਂ ਖੋਮਸੁਖੁਮਾਨਿ ਕੋਸੇਯ੍ਯਸੁਖੁਮਾਨਿ ਕਮ੍ਬਲਸੁਖੁਮਾਨਿ ਕਪ੍ਪਾਸਿਕਸੁਖੁਮਾਨਿ. ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਭਿਕ੍ਖੁ…ਪੇ… ਚਤੁਰਾਸੀਤਿਥਾਲਿਪਾਕਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਅਹੇਸੁਂ; ਸਾਯਂ ਪਾਤਂ ਭਤ੍ਤਾਭਿਹਾਰੋ ਅਭਿਹਰਿਯਿਤ੍ਥ.

‘‘ਤੇਸਂ ਖੋ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਚਤੁਰਾਸੀਤਿਯਾ ਨਗਰਸਹਸ੍ਸਾਨਂ ਏਕਞ੍ਞੇਵ ਤਂ ਨਗਰਂ ਹੋਤਿ ਯਮਹਂ ਤੇਨ ਸਮਯੇਨ ਅਜ੍ਝਾਵਸਾਮਿ – ਕੁਸਾਵਤੀ ਰਾਜਧਾਨੀ. ਤੇਸਂ ਖੋ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਚਤੁਰਾਸੀਤਿਯਾ ਪਾਸਾਦਸਹਸ੍ਸਾਨਂ ਏਕੋਯੇਵ ਸੋ ਪਾਸਾਦੋ ਹੋਤਿ ਯਮਹਂ ਤੇਨ ਸਮਯੇਨ ਅਜ੍ਝਾਵਸਾਮਿ – ਧਮ੍ਮੋ ਪਾਸਾਦੋ. ਤੇਸਂ ਖੋ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਚਤੁਰਾਸੀਤਿਯਾ ਕੂਟਾਗਾਰਸਹਸ੍ਸਾਨਂ ਏਕਞ੍ਞੇਵ ਤਂ ਕੂਟਾਗਾਰਂ ਹੋਤਿ ਯਮਹਂ ਤੇਨ ਸਮਯੇਨ ਅਜ੍ਝਾਵਸਾਮਿ – ਮਹਾਬ੍ਯੂਹਂ ਕੂਟਾਗਾਰਂ. ਤੇਸਂ ਖੋ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਚਤੁਰਾਸੀਤਿਯਾ ਪਲ੍ਲਙ੍ਕਸਹਸ੍ਸਾਨਂ ਏਕੋਯੇਵ ਸੋ ਪਲ੍ਲਙ੍ਕੋ ਹੋਤਿ ਯਮਹਂ ਤੇਨ ਸਮਯੇਨ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਾਮਿ – ਦਨ੍ਤਮਯੋ ਵਾ ਸਾਰਮਯੋ ਵਾ ਸੋਵਣ੍ਣਮਯੋ ਵਾ ਰੂਪਿਯਮਯੋ ਵਾ. ਤੇਸਂ ਖੋ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਚਤੁਰਾਸੀਤਿਯਾ ਨਾਗਸਹਸ੍ਸਾਨਂ ਏਕੋਯੇਵ ਸੋ ਨਾਗੋ ਹੋਤਿ ਯਮਹਂ ਤੇਨ ਸਮਯੇਨ ਅਭਿਰੁਹਾਮਿ – ਉਪੋਸਥੋ ਨਾਗਰਾਜਾ. ਤੇਸਂ ਖੋ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਚਤੁਰਾਸੀਤਿਯਾ ਅਸ੍ਸਸਹਸ੍ਸਾਨਂ ਏਕੋਯੇਵ ਸੋ ਅਸ੍ਸੋ ਹੋਤਿ ਯਮਹਂ ਤੇਨ ਸਮਯੇਨ ਅਭਿਰੁਹਾਮਿ – ਵਲਾਹਕੋ ਅਸ੍ਸਰਾਜਾ. ਤੇਸਂ ਖੋ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਚਤੁਰਾਸੀਤਿਯਾ ਰਥਸਹਸ੍ਸਾਨਂ ਏਕੋਯੇਵ ਸੋ ਰਥੋ ਹੋਤਿ ਯਮਹਂ ਤੇਨ ਸਮਯੇਨ ਅਭਿਰੁਹਾਮਿ – ਵੇਜਯਨ੍ਤੋ ਰਥੋ. ਤੇਸਂ ਖੋ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਚਤੁਰਾਸੀਤਿਯਾ ਇਤ੍ਥਿਸਹਸ੍ਸਾਨਂ ਏਕਾਯੇਵ ਸਾ ਇਤ੍ਥੀ ਹੋਤਿ ਯਾ ਮਂ ਤੇਨ ਸਮਯੇਨ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਤਿ – ਖਤ੍ਤਿਯਾਨੀ ਵਾ ਵੇਲਾਮਿਕਾ ਵਾ. ਤੇਸਂ ਖੋ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਚਤੁਰਾਸੀਤਿਯਾ ਵਤ੍ਥਕੋਟਿਸਹਸ੍ਸਾਨਂ ਏਕਞ੍ਞੇਵ ਤਂ ਵਤ੍ਥਯੁਗਂ ਹੋਤਿ ਯਮਹਂ ਤੇਨ ਸਮਯੇਨ ਪਰਿਦਹਾਮਿ – ਖੋਮਸੁਖੁਮਂ ਵਾ ਕੋਸੇਯ੍ਯਸੁਖੁਮਂ ਵਾ ਕਮ੍ਬਲਸੁਖੁਮਂ ਵਾ ਕਪ੍ਪਾਸਿਕਸੁਖੁਮਂ ਵਾ. ਤੇਸਂ ਖੋ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਚਤੁਰਾਸੀਤਿਯਾ ਥਾਲਿਪਾਕਸਹਸ੍ਸਾਨਂ ਏਕੋਯੇਵ ਸੋ ਥਾਲਿਪਾਕੋ ਹੋਤਿ ਯਤੋ ਨਾਲ਼ਿਕੋਦਨਪਰਮਂ ਭੁਞ੍ਜਾਮਿ ਤਦੁਪਿਯਞ੍ਚ ਸੂਪੇਯ੍ਯਂ [ਸੂਪਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)]. ਇਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਸਬ੍ਬੇ ਤੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਅਤੀਤਾ ਨਿਰੁਦ੍ਧਾ ਵਿਪਰਿਣਤਾ. ਏਵਂ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਸਙ੍ਖਾਰਾ. ਏਵਂ ਅਦ੍ਧੁਵਾ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਸਙ੍ਖਾਰਾ. ਏਵਂ ਅਨਸ੍ਸਾਸਿਕਾ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਸਙ੍ਖਾਰਾ. ਯਾਵਞ੍ਚਿਦਂ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਅਲਮੇਵ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਿਤੁਂ, ਅਲਂ ਵਿਰਜ੍ਜਿਤੁਂ, ਅਲਂ ਵਿਮੁਚ੍ਚਿਤੁ’’ਨ੍ਤਿ. ਚਤੁਤ੍ਥਂ.

੫. ਨਖਸਿਖਾਸੁਤ੍ਤਂ

੯੭. ਸਾਵਤ੍ਥਿਨਿਦਾਨਂ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਕਿਞ੍ਚਿ ਰੂਪਂ ਯਂ ਰੂਪਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਧੁਵਂ ਸਸ੍ਸਤਂ ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ ਸਸ੍ਸਤਿਸਮਂ ਤਥੇਵ ਠਸ੍ਸਤਿ? ਅਤ੍ਥਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਕਾਚਿ ਵੇਦਨਾ ਯਾ ਵੇਦਨਾ ਨਿਚ੍ਚਾ ਧੁਵਾ ਸਸ੍ਸਤਾ ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਾ ਸਸ੍ਸਤਿਸਮਂ ਤਥੇਵ ਠਸ੍ਸਤਿ? ਅਤ੍ਥਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਕਾਚਿ ਸਞ੍ਞਾ…ਪੇ… ਕੇਚਿ ਸਙ੍ਖਾਰਾ, ਯੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਨਿਚ੍ਚਾ ਧੁਵਾ ਸਸ੍ਸਤਾ ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਾ ਸਸ੍ਸਤਿਸਮਂ ਤਥੇਵ ਠਸ੍ਸਨ੍ਤਿ? ਅਤ੍ਥਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਕਿਞ੍ਚਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਯਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਧੁਵਂ ਸਸ੍ਸਤਂ ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ ਸਸ੍ਸਤਿਸਮਂ ਤਥੇਵ ਠਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਨਤ੍ਥਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਕਿਞ੍ਚਿ ਰੂਪਂ, ਯਂ ਰੂਪਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਧੁਵਂ ਸਸ੍ਸਤਂ ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ ਸਸ੍ਸਤਿਸਮਂ ਤਥੇਵ ਠਸ੍ਸਤਿ. ਨਤ੍ਥਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਕਾਚਿ ਵੇਦਨਾ… ਕਾਚਿ ਸਞ੍ਞਾ… ਕੇਚਿ ਸਙ੍ਖਾਰਾ…ਪੇ… ਕਿਞ੍ਚਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਯਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਧੁਵਂ ਸਸ੍ਸਤਂ ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ ਸਸ੍ਸਤਿਸਮਂ ਤਥੇਵ ਠਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ.

ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਪਰਿਤ੍ਤਂ ਨਖਸਿਖਾਯਂ ਪਂਸੁਂ ਆਰੋਪੇਤ੍ਵਾ ਤਂ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਏਤ੍ਤਕਮ੍ਪਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਰੂਪਂ ਨਤ੍ਥਿ ਨਿਚ੍ਚਂ ਧੁਵਂ ਸਸ੍ਸਤਂ ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ ਸਸ੍ਸਤਿਸਮਂ ਤਥੇਵ ਠਸ੍ਸਤਿ. ਏਤ੍ਤਕਂ ਚੇਪਿ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਰੂਪਂ ਅਭਵਿਸ੍ਸ ਨਿਚ੍ਚਂ ਧੁਵਂ ਸਸ੍ਸਤਂ ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ, ਨਯਿਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਵਾਸੋ ਪਞ੍ਞਾਯੇਥ ਸਮ੍ਮਾ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਏਤ੍ਤਕਮ੍ਪਿ ਰੂਪਂ ਨਤ੍ਥਿ ਨਿਚ੍ਚਂ ਧੁਵਂ ਸਸ੍ਸਤਂ ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਵਾਸੋ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ ਸਮ੍ਮਾ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯ’’.

‘‘ਏਤ੍ਤਕਾਪਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਵੇਦਨਾ ਨਤ੍ਥਿ ਨਿਚ੍ਚਾ ਧੁਵਾ ਸਸ੍ਸਤਾ ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਾ ਸਸ੍ਸਤਿਸਮਂ ਤਥੇਵ ਠਸ੍ਸਤਿ. ਏਤ੍ਤਕਾ ਚੇਪਿ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਵੇਦਨਾ ਅਭਵਿਸ੍ਸ ਨਿਚ੍ਚਾ ਧੁਵਾ ਸਸ੍ਸਤਾ ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਾ, ਨ ਯਿਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਵਾਸੋ ਪਞ੍ਞਾਯੇਥ ਸਮ੍ਮਾ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਏਤ੍ਤਕਾਪਿ ਵੇਦਨਾ ਨਤ੍ਥਿ ਨਿਚ੍ਚਾ ਧੁਵਾ ਸਸ੍ਸਤਾ ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਵਾਸੋ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ ਸਮ੍ਮਾ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯ.

‘‘ਏਤ੍ਤਕਾਪਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਸਞ੍ਞਾ ਨਤ੍ਥਿ…ਪੇ… ਏਤ੍ਤਕਾਪਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਨਤ੍ਥਿ ਨਿਚ੍ਚਾ ਧੁਵਾ ਸਸ੍ਸਤਾ ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਾ ਸਸ੍ਸਤਿਸਮਂ ਤਥੇਵ ਠਸ੍ਸਨ੍ਤਿ. ਏਤ੍ਤਕਾ ਚੇਪਿ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਅਭਵਿਸ੍ਸਂਸੁ ਨਿਚ੍ਚਾ ਧੁਵਾ ਸਸ੍ਸਤਾ ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਾ, ਨ ਯਿਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਵਾਸੋ ਪਞ੍ਞਾਯੇਥ ਸਮ੍ਮਾ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਏਤ੍ਤਕਾਪਿ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਨਤ੍ਥਿ ਨਿਚ੍ਚਾ ਧੁਵਾ ਸਸ੍ਸਤਾ ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਵਾਸੋ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ ਸਮ੍ਮਾ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯ.

‘‘ਏਤ੍ਤਕਮ੍ਪਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਤ੍ਥਿ ਨਿਚ੍ਚਂ ਧੁਵਂ ਸਸ੍ਸਤਂ ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ ਸਸ੍ਸਤਿਸਮਂ ਤਥੇਵ ਠਸ੍ਸਤਿ. ਏਤ੍ਤਕਮ੍ਪਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਭਵਿਸ੍ਸ ਨਿਚ੍ਚਂ ਧੁਵਂ ਸਸ੍ਸਤਂ ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ, ਨ ਯਿਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਵਾਸੋ ਪਞ੍ਞਾਯੇਥ ਸਮ੍ਮਾ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਏਤ੍ਤਕਮ੍ਪਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਤ੍ਥਿ ਨਿਚ੍ਚਂ ਧੁਵਂ ਸਸ੍ਸਤਂ ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਵਾਸੋ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ ਸਮ੍ਮਾ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯ.

‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਰੂਪਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਵੇਦਨਾ… ਸਞ੍ਞਾ… ਸਙ੍ਖਾਰਾ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਭਨ੍ਤੇ’’…ਪੇ… ‘‘ਤਸ੍ਮਾਤਿਹ…ਪੇ… ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ…ਪੇ… ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾਤਿ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ. ਪਞ੍ਚਮਂ.

੬. ਸੁਦ੍ਧਿਕਸੁਤ੍ਤਂ

੯੮. ਸਾਵਤ੍ਥਿਨਿਦਾਨਂ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਕਿਞ੍ਚਿ ਰੂਪਂ, ਯਂ ਰੂਪਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਧੁਵਂ ਸਸ੍ਸਤਂ ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ ਸਸ੍ਸਤਿਸਮਂ ਤਥੇਵ ਠਸ੍ਸਤਿ? ਅਤ੍ਥਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਕਾਚਿ ਵੇਦਨਾ…ਪੇ… ਕਾਚਿ ਸਞ੍ਞਾ… ਕੇਚਿ ਸਙ੍ਖਾਰਾ… ਕਿਞ੍ਚਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਯਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਧੁਵਂ ਸਸ੍ਸਤਂ ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ ਸਸ੍ਸਤਿਸਮਂ ਤਥੇਵ ਠਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਨਤ੍ਥਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਕਿਞ੍ਚਿ ਰੂਪਂ ਯਂ ਰੂਪਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਧੁਵਂ ਸਸ੍ਸਤਂ ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ ਸਸ੍ਸਤਿਸਮਂ ਤਥੇਵ ਠਸ੍ਸਤਿ. ਨਤ੍ਥਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਕਾਚਿ ਵੇਦਨਾ… ਕਾਚਿ ਸਞ੍ਞਾ… ਕੇਚਿ ਸਙ੍ਖਾਰਾ… ਕਿਞ੍ਚਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਯਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਧੁਵਂ ਸਸ੍ਸਤਂ ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ ਸਸ੍ਸਤਿਸਮਂ ਤਥੇਵ ਠਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ. ਛਟ੍ਠਂ.

੭. ਗਦ੍ਦੁਲਬਦ੍ਧਸੁਤ੍ਤਂ

੯੯. ਸਾਵਤ੍ਥਿਨਿਦਾਨਂ. ‘‘ਅਨਮਤਗ੍ਗੋਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਂਸਾਰੋ. ਪੁਬ੍ਬਾ ਕੋਟਿ ਨ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਨੀਵਰਣਾਨਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਤਣ੍ਹਾਸਂਯੋਜਨਾਨਂ ਸਨ੍ਧਾਵਤਂ ਸਂਸਰਤਂ. ਹੋਤਿ ਸੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਯੋ ਯਂ ਮਹਾਸਮੁਦ੍ਦੋ ਉਸ੍ਸੁਸ੍ਸਤਿ ਵਿਸੁਸ੍ਸਤਿ ਨ ਭਵਤਿ; ਨ ਤ੍ਵੇਵਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਨੀਵਰਣਾਨਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਤਣ੍ਹਾਸਂਯੋਜਨਾਨਂ ਸਨ੍ਧਾਵਤਂ ਸਂਸਰਤਂ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤਕਿਰਿਯਂ ਵਦਾਮਿ. ਹੋਤਿ ਸੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਯੋ ਯਂ ਸਿਨੇਰੁ ਪਬ੍ਬਤਰਾਜਾ ਡਯ੍ਹਤਿ ਵਿਨਸ੍ਸਤਿ ਨ ਭਵਤਿ; ਨ ਤ੍ਵੇਵਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਨੀਵਰਣਾਨਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਤਣ੍ਹਾਸਂਯੋਜਨਾਨਂ ਸਨ੍ਧਾਵਤਂ ਸਂਸਰਤਂ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤਕਿਰਿਯਂ ਵਦਾਮਿ. ਹੋਤਿ ਸੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਯੋ ਯਂ ਮਹਾਪਥਵੀ ਡਯ੍ਹਤਿ ਵਿਨਸ੍ਸਤਿ ਨ ਭਵਤਿ; ਨ ਤ੍ਵੇਵਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਨੀਵਰਣਾਨਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਤਣ੍ਹਾਸਂਯੋਜਨਾਨਂ ਸਨ੍ਧਾਵਤਂ ਸਂਸਰਤਂ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤਕਿਰਿਯਂ ਵਦਾਮਿ’’.

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਾ ਗਦ੍ਦੁਲਬਦ੍ਧੋ [ਗਦ੍ਦੂਲਬਨ੍ਧੋ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)] ਦਲ਼੍ਹੇ ਖੀਲੇ ਵਾ ਥਮ੍ਭੇ ਵਾ ਉਪਨਿਬਦ੍ਧੋ ਤਮੇਵ ਖੀਲਂ ਵਾ ਥਮ੍ਭਂ ਵਾ ਅਨੁਪਰਿਧਾਵਤਿ ਅਨੁਪਰਿਵਤ੍ਤਤਿ; ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਸ੍ਸੁਤਵਾ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਅਰਿਯਾਨਂ ਅਦਸ੍ਸਾਵੀ…ਪੇ… ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਧਮ੍ਮੇ ਅਵਿਨੀਤੋ ਰੂਪਂ ਅਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ…ਪੇ… ਵੇਦਨਂ ਅਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ… ਸਞ੍ਞਂ ਅਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ… ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਅਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਵਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ; ਅਤ੍ਤਨਿ ਵਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਮਿਂ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ. ਸੋ ਰੂਪਞ੍ਞੇਵ ਅਨੁਪਰਿਧਾਵਤਿ ਅਨੁਪਰਿਵਤ੍ਤਤਿ, ਵੇਦਨਞ੍ਞੇਵ…ਪੇ… ਸਞ੍ਞਞ੍ਞੇਵ… ਸਙ੍ਖਾਰੇਯੇਵ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਞ੍ਞੇਵ ਅਨੁਪਰਿਧਾਵਤਿ ਅਨੁਪਰਿਵਤ੍ਤਤਿ. ਸੋ ਰੂਪਂ ਅਨੁਪਰਿਧਾਵਂ ਅਨੁਪਰਿਵਤ੍ਤਂ, ਵੇਦਨਂ…ਪੇ… ਸਞ੍ਞਂ… ਸਙ੍ਖਾਰੇ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਨੁਪਰਿਧਾਵਂ ਅਨੁਪਰਿਵਤ੍ਤਂ, ਨ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਤਿ ਰੂਪਮ੍ਹਾ, ਨ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਤਿ ਵੇਦਨਾਯ, ਨ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਤਿ ਸਞ੍ਞਾਯ, ਨ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰੇਹਿ, ਨ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਮ੍ਹਾ, ਨ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਤਿ ਜਾਤਿਯਾ ਜਰਾਮਰਣੇਨ ਸੋਕੇਹਿ ਪਰਿਦੇਵੇਹਿ ਦੁਕ੍ਖੇਹਿ ਦੋਮਨਸ੍ਸੇਹਿ ਉਪਾਯਾਸੇਹਿ. ‘ਨ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਤਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਮਾ’ਤਿ ਵਦਾਮਿ’’.

‘‘ਸੁਤਵਾ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਅਰਿਯਾਨਂ ਦਸ੍ਸਾਵੀ…ਪੇ… ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਧਮ੍ਮੇ ਸੁਵਿਨੀਤੋ, ਨ ਰੂਪਂ ਅਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ…ਪੇ… ਨ ਵੇਦਨਂ… ਨ ਸਞ੍ਞਂ… ਨ ਸਙ੍ਖਾਰੇ… ਨ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ, ਨ ਵਿਞ੍ਞਾਣਵਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ; ਨ ਅਤ੍ਤਨਿ ਵਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਨ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਮਿਂ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ. ਸੋ ਰੂਪਂ ਨਾਨੁਪਰਿਧਾਵਤਿ ਨਾਨੁਪਰਿਵਤ੍ਤਤਿ, ਵੇਦਨਂ… ਸਞ੍ਞਂ… ਸਙ੍ਖਾਰੇ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਾਨੁਪਰਿਧਾਵਤਿ ਨਾਨੁਪਰਿਵਤ੍ਤਤਿ. ਸੋ ਰੂਪਂ ਅਨਨੁਪਰਿਧਾਵਂ ਅਨਨੁਪਰਿਵਤ੍ਤਂ, ਵੇਦਨਂ… ਸਞ੍ਞਂ… ਸਙ੍ਖਾਰੇ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਨਨੁਪਰਿਧਾਵਂ ਅਨਨੁਪਰਿਵਤ੍ਤਂ; ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਤਿ ਰੂਪਮ੍ਹਾ, ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਤਿ ਵੇਦਨਾਯ, ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਤਿ ਸਞ੍ਞਾਯ, ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰੇਹਿ, ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਮ੍ਹਾ, ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਤਿ ਜਾਤਿਯਾ ਜਰਾਮਰਣੇਨ ਸੋਕੇਹਿ ਪਰਿਦੇਵੇਹਿ ਦੁਕ੍ਖੇਹਿ ਦੋਮਨਸ੍ਸੇਹਿ ਉਪਾਯਾਸੇਹਿ. ‘ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਤਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਮਾ’ਤਿ ਵਦਾਮੀ’’ਤਿ. ਸਤ੍ਤਮਂ.

੮. ਦੁਤਿਯਗਦ੍ਦੁਲਬਦ੍ਧਸੁਤ੍ਤਂ

੧੦੦. ਸਾਵਤ੍ਥਿਨਿਦਾਨਂ. ‘‘ਅਨਮਤਗ੍ਗੋਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਂਸਾਰੋ. ਪੁਬ੍ਬਾ ਕੋਟਿ ਨ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਨੀਵਰਣਾਨਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਤਣ੍ਹਾਸਂਯੋਜਨਾਨਂ ਸਨ੍ਧਾਵਤਂ ਸਂਸਰਤਂ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਾ ਗਦ੍ਦੁਲਬਦ੍ਧੋ ਦਲ਼੍ਹੇ ਖੀਲੇ ਵਾ ਥਮ੍ਭੇ ਵਾ ਉਪਨਿਬਦ੍ਧੋ. ਸੋ ਗਚ੍ਛਤਿ ਚੇਪਿ ਤਮੇਵ ਖੀਲਂ ਵਾ ਥਮ੍ਭਂ ਵਾ ਉਪਗਚ੍ਛਤਿ; ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਚੇਪਿ ਤਮੇਵ ਖੀਲਂ ਵਾ ਥਮ੍ਭਂ ਵਾ ਉਪਤਿਟ੍ਠਤਿ; ਨਿਸੀਦਤਿ ਚੇਪਿ ਤਮੇਵ ਖੀਲਂ ਵਾ ਥਮ੍ਭਂ ਵਾ ਉਪਨਿਸੀਦਤਿ; ਨਿਪਜ੍ਜਤਿ ਚੇਪਿ ਤਮੇਵ ਖੀਲਂ ਵਾ ਥਮ੍ਭਂ ਵਾ ਉਪਨਿਪਜ੍ਜਤਿ. ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਸ੍ਸੁਤਵਾ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਰੂਪਂ ‘ਏਤਂ ਮਮ, ਏਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਏਸੋ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ. ਵੇਦਨਂ… ਸਞ੍ਞਂ… ਸਙ੍ਖਾਰੇ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ‘ਏਤਂ ਮਮ, ਏਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਏਸੋ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ. ਸੋ ਗਚ੍ਛਤਿ ਚੇਪਿ ਇਮੇ ਪਞ੍ਚੁਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧੇ ਉਪਗਚ੍ਛਤਿ; ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਚੇਪਿ ਇਮੇ ਪਞ੍ਚੁਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧੇ ਉਪਤਿਟ੍ਠਤਿ; ਨਿਸੀਦਤਿ ਚੇਪਿ ਇਮੇ ਪਞ੍ਚੁਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧੇ ਉਪਨਿਸੀਦਤਿ; ਨਿਪਜ੍ਜਤਿ ਚੇਪਿ ਇਮੇ ਪਞ੍ਚੁਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧੇ ਉਪਨਿਪਜ੍ਜਤਿ. ਤਸ੍ਮਾਤਿਹ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਭਿਕ੍ਖਣਂ ਸਕਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ – ‘ਦੀਘਰਤ੍ਤਮਿਦਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠਂ ਰਾਗੇਨ ਦੋਸੇਨ ਮੋਹੇਨਾ’ਤਿ. ਚਿਤ੍ਤਸਂਕਿਲੇਸਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਤਾ ਸਂਕਿਲਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ; ਚਿਤ੍ਤਵੋਦਾਨਾ ਸਤ੍ਤਾ ਵਿਸੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ.

‘‘ਦਿਟ੍ਠਂ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਰਣਂ ਨਾਮ ਚਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਤਮ੍ਪਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਰਣਂ ਨਾਮ ਚਿਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤੇਨੇਵ ਚਿਤ੍ਤਿਤਂ. ਤੇਨਪਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਰਣੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤਞ੍ਞੇਵ ਚਿਤ੍ਤਤਰਂ. ਤਸ੍ਮਾਤਿਹ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਭਿਕ੍ਖਣਂ ਸਕਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ – ‘ਦੀਘਰਤ੍ਤਮਿਦਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠਂ ਰਾਗੇਨ ਦੋਸੇਨ ਮੋਹੇਨਾ’ਤਿ. ਚਿਤ੍ਤਸਂਕਿਲੇਸਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਤਾ ਸਂਕਿਲਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ; ਚਿਤ੍ਤਵੋਦਾਨਾ ਸਤ੍ਤਾ ਵਿਸੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ.

‘‘ਨਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਞ੍ਞਂ ਏਕਨਿਕਾਯਮ੍ਪਿ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਾਮਿ ਏਵਂ ਚਿਤ੍ਤਂ. ਯਥਯਿਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਗਤਾ ਪਾਣਾ, ਤੇਪਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਗਤਾ ਪਾਣਾ ਚਿਤ੍ਤੇਨੇਵ ਚਿਤ੍ਤਿਤਾ, ਤੇਹਿਪਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਗਤੇਹਿ ਪਾਣੇਹਿ ਚਿਤ੍ਤਞ੍ਞੇਵ ਚਿਤ੍ਤਤਰਂ. ਤਸ੍ਮਾਤਿਹ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਭਿਕ੍ਖਣਂ ਸਕਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ – ‘ਦੀਘਰਤ੍ਤਮਿਦਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠਂ ਰਾਗੇਨ ਦੋਸੇਨ ਮੋਹੇਨਾ’ਤਿ. ਚਿਤ੍ਤਸਂਕਿਲੇਸਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਤਾ ਸਂਕਿਲਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ; ਚਿਤ੍ਤਵੋਦਾਨਾ ਸਤ੍ਤਾ ਵਿਸੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ.

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰਜਕੋ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਕਾਰਕੋ ਵਾ ਰਜਨਾਯ ਵਾ ਲਾਖਾਯ ਵਾ ਹਲਿਦ੍ਦਿਯਾ ਵਾ ਨੀਲਿਯਾ ਵਾ ਮਞ੍ਜਿਟ੍ਠਾਯ [ਮਞ੍ਜੇਟ੍ਠਾਯ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.), ਮਞ੍ਜੇਟ੍ਠਿਯਾ (ਪੀ.)] ਵਾ ਸੁਪਰਿਮਟ੍ਠੇ ਫਲਕੇ ਵਾ ਭਿਤ੍ਤਿਯਾ ਵਾ ਦੁਸ੍ਸਪਟ੍ਟੇ ਵਾ ਇਤ੍ਥਿਰੂਪਂ ਵਾ ਪੁਰਿਸਰੂਪਂ ਵਾ ਅਭਿਨਿਮ੍ਮਿਨੇਯ੍ਯ ਸਬ੍ਬਙ੍ਗਪਚ੍ਚਙ੍ਗਿਂ; ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਸ੍ਸੁਤਵਾ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਰੂਪਞ੍ਞੇਵ ਅਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਨ੍ਤੋ ਅਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤਿ, ਵੇਦਨਞ੍ਞੇਵ…ਪੇ… ਸਞ੍ਞਞ੍ਞੇਵ… ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਯੇਵ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਞ੍ਞੇਵ ਅਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਨ੍ਤੋ ਅਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤਿ. ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਥ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰੂਪਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਵੇਦਨਾ… ਸਞ੍ਞਾ… ਸਙ੍ਖਾਰਾ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ…ਪੇ… ‘‘ਤਸ੍ਮਾਤਿਹ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ…ਪੇ… ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾਤਿ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ. ਅਟ੍ਠਮਂ.

੯. ਵਾਸਿਜਟਸੁਤ੍ਤਂ

੧੦੧. ਸਾਵਤ੍ਥਿਨਿਦਾਨਂ. ‘‘ਜਾਨਤੋ ਅਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਸ੍ਸਤੋ ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਂ ਵਦਾਮਿ, ਨੋ ਅਜਾਨਤੋ ਨੋ ਅਪਸ੍ਸਤੋ. ਕਿਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਜਾਨਤੋ ਕਿਂ ਪਸ੍ਸਤੋ ਆਸਵਾਨਂ ਖਯੋ ਹੋਤਿ? ‘ਇਤਿ ਰੂਪਂ, ਇਤਿ ਰੂਪਸ੍ਸ ਸਮੁਦਯੋ, ਇਤਿ ਰੂਪਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮੋ; ਇਤਿ ਵੇਦਨਾ… ਇਤਿ ਸਞ੍ਞਾ… ਇਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰਾ… ਇਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਇਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਸਮੁਦਯੋ, ਇਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮੋ’ਤਿ – ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਜਾਨਤੋ ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਤੋ ਆਸਵਾਨਂ ਖਯੋ ਹੋਤਿ’’.

‘‘ਭਾਵਨਾਨੁਯੋਗਂ ਅਨਨੁਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਵਿਹਰਤੋ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਏਵਂ ਇਚ੍ਛਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ – ‘ਅਹੋ ਵਤ ਮੇ ਅਨੁਪਾਦਾਯ ਆਸਵੇਹਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਮੁਚ੍ਚੇਯ੍ਯਾ’ਤਿ, ਅਥ ਖ੍ਵਸ੍ਸ ਨੇਵ ਅਨੁਪਾਦਾਯ ਆਸਵੇਹਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਮੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ‘ਅਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾ’ ਤਿਸ੍ਸ ਵਚਨੀਯਂ. ਕਿਸ੍ਸ ਅਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾ? ਅਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾਨਂ, ਅਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਾਨਂ, ਅਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਾਨਂ, ਅਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ, ਅਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਬਲਾਨਂ, ਅਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾ ਸਤ੍ਤਨ੍ਨਂ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾਨਂ, ਅਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾ ਅਰਿਯਸ੍ਸ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ.

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕੁਕ੍ਕੁਟਿਯਾ ਅਣ੍ਡਾਨਿ ਅਟ੍ਠ ਵਾ ਦਸ ਵਾ ਦ੍ਵਾਦਸ ਵਾ. ਤਾਨਸ੍ਸੁ ਕੁਕ੍ਕੁਟਿਯਾ ਨ ਸਮ੍ਮਾ ਅਧਿਸਯਿਤਾਨਿ, ਨ ਸਮ੍ਮਾ ਪਰਿਸੇਦਿਤਾਨਿ, ਨ ਸਮ੍ਮਾ ਪਰਿਭਾਵਿਤਾਨਿ. ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਤਸ੍ਸਾ ਕੁਕ੍ਕੁਟਿਯਾ ਏਵਂ ਇਚ੍ਛਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ – ‘ਅਹੋ, ਵਤ ਮੇ ਕੁਕ੍ਕੁਟਪੋਤਕਾ ਪਾਦਨਖਸਿਖਾਯ ਵਾ ਮੁਖਤੁਣ੍ਡਕੇਨ ਵਾ ਅਣ੍ਡਕੋਸਂ ਪਦਾਲੇਤ੍ਵਾ ਸੋਤ੍ਥਿਨਾ ਅਭਿਨਿਬ੍ਭਿਜ੍ਜੇਯ੍ਯੁ’ਨ੍ਤਿ, ਅਥ ਖੋ ਅਭਬ੍ਬਾਵ ਤੇ ਕੁਕ੍ਕੁਟਪੋਤਕਾ ਪਾਦਨਖਸਿਖਾਯ ਵਾ ਮੁਖਤੁਣ੍ਡਕੇਨ ਵਾ ਅਣ੍ਡਕੋਸਂ ਪਦਾਲੇਤ੍ਵਾ ਸੋਤ੍ਥਿਨਾ ਅਭਿਨਿਬ੍ਭਿਜ੍ਜਿਤੁਂ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਤਥਾ ਹਿ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕੁਕ੍ਕੁਟਿਯਾ ਅਣ੍ਡਾਨਿ ਅਟ੍ਠ ਵਾ ਦਸ ਵਾ ਦ੍ਵਾਦਸ ਵਾ; ਤਾਨਿ ਕੁਕ੍ਕੁਟਿਯਾ ਨ ਸਮ੍ਮਾ ਅਧਿਸਯਿਤਾਨਿ, ਨ ਸਮ੍ਮਾ ਪਰਿਸੇਦਿਤਾਨਿ, ਨ ਸਮ੍ਮਾ ਪਰਿਭਾਵਿਤਾਨਿ. ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਾਵਨਾਨੁਯੋਗਂ ਅਨਨੁਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਵਿਹਰਤੋ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਏਵਂ ਇਚ੍ਛਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ – ‘ਅਹੋ, ਵਤ ਮੇ ਅਨੁਪਾਦਾਯ ਆਸਵੇਹਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਮੁਚ੍ਚੇਯ੍ਯਾ’ਤਿ, ਅਥ ਖ੍ਵਸ੍ਸ ਨੇਵ ਅਨੁਪਾਦਾਯ ਆਸਵੇਹਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਮੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ‘ਅਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾ’ਤਿਸ੍ਸ ਵਚਨੀਯਂ. ਕਿਸ੍ਸ ਅਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾ? ਅਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾਨਂ…ਪੇ… ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ.

‘‘ਭਾਵਨਾਨੁਯੋਗਂ ਅਨੁਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਵਿਹਰਤੋ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਨ ਏਵਂ ਇਚ੍ਛਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ – ‘ਅਹੋ ਵਤ ਮੇ ਅਨੁਪਾਦਾਯ ਆਸਵੇਹਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਮੁਚ੍ਚੇਯ੍ਯਾ’ਤਿ, ਅਥ ਖ੍ਵਸ੍ਸ ਅਨੁਪਾਦਾਯ ਆਸਵੇਹਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਮੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ‘ਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾ’ਤਿਸ੍ਸ ਵਚਨੀਯਂ. ਕਿਸ੍ਸ ਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾ? ਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾਨਂ, ਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਾਨਂ, ਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਾਨਂ, ਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ, ਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਬਲਾਨਂ, ਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾ ਸਤ੍ਤਨ੍ਨਂ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾਨਂ, ਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾ ਅਰਿਯਸ੍ਸ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ.

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕੁਕ੍ਕੁਟਿਯਾ ਅਣ੍ਡਾਨਿ ਅਟ੍ਠ ਵਾ ਦਸ ਵਾ ਦ੍ਵਾਦਸ ਵਾ. ਤਾਨਸ੍ਸੁ ਕੁਕ੍ਕੁਟਿਯਾ ਸਮ੍ਮਾ ਅਧਿਸਯਿਤਾਨਿ, ਸਮ੍ਮਾ ਪਰਿਸੇਦਿਤਾਨਿ, ਸਮ੍ਮਾ ਪਰਿਭਾਵਿਤਾਨਿ. ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਤਸ੍ਸਾ ਕੁਕ੍ਕੁਟਿਯਾ ਨ ਏਵਂ ਇਚ੍ਛਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ – ‘ਅਹੋ ਵਤ ਮੇ ਕੁਕ੍ਕੁਟਪੋਤਕਾ ਪਾਦਨਖਸਿਖਾਯ ਵਾ ਮੁਖਤੁਣ੍ਡਕੇਨ ਵਾ ਅਣ੍ਡਕੋਸਂ ਪਦਾਲੇਤ੍ਵਾ ਸੋਤ੍ਥਿਨਾ ਅਭਿਨਿਬ੍ਭਿਜ੍ਜੇਯ੍ਯੁ’ਨ੍ਤਿ, ਅਥ ਖੋ ਭਬ੍ਬਾਵ ਤੇ ਕੁਕ੍ਕੁਟਪੋਤਕਾ ਪਾਦਨਖਸਿਖਾਯ ਵਾ ਮੁਖਤੁਣ੍ਡਕੇਨ ਵਾ ਅਣ੍ਡਕੋਸਂ ਪਦਾਲੇਤ੍ਵਾ ਸੋਤ੍ਥਿਨਾ ਅਭਿਨਿਬ੍ਭਿਜ੍ਜਿਤੁਂ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਤਥਾ ਹਿ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕੁਕ੍ਕੁਟਿਯਾ ਅਣ੍ਡਾਨਿ ਅਟ੍ਠ ਵਾ ਦਸ ਵਾ ਦ੍ਵਾਦਸ ਵਾ; ਤਾਨਸ੍ਸੁ ਕੁਕ੍ਕੁਟਿਯਾ ਸਮ੍ਮਾ ਅਧਿਸਯਿਤਾਨਿ, ਸਮ੍ਮਾ ਪਰਿਸੇਦਿਤਾਨਿ, ਸਮ੍ਮਾ ਪਰਿਭਾਵਿਤਾਨਿ. ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਾਵਨਾਨੁਯੋਗਂ ਅਨੁਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਵਿਹਰਤੋ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਨ ਏਵਂ ਇਚ੍ਛਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ – ‘ਅਹੋ ਵਤ ਮੇ ਅਨੁਪਾਦਾਯ ਆਸਵੇਹਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਮੁਚ੍ਚੇਯ੍ਯਾ’ਤਿ, ਅਥ ਖ੍ਵਸ੍ਸ ਅਨੁਪਾਦਾਯ ਆਸਵੇਹਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਮੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ‘ਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾ’ਤਿਸ੍ਸ ਵਚਨੀਯਂ. ਕਿਸ੍ਸ ਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾ? ਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾਨਂ…ਪੇ… ਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾ ਅਰਿਯਸ੍ਸ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ.

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਲਗਣ੍ਡਸ੍ਸ ਵਾ ਪਲਗਣ੍ਡਨ੍ਤੇਵਾਸਿਸ੍ਸ ਵਾ ਵਾਸਿਜਟੇ ਦਿਸ੍ਸਨ੍ਤੇਵ ਅਙ੍ਗੁਲਿਪਦਾਨਿ ਦਿਸ੍ਸਤਿ ਅਙ੍ਗੁਟ੍ਠਪਦਂ. ਨੋ ਚ ਖ੍ਵਸ੍ਸ ਏਵਂ ਞਾਣਂ ਹੋਤਿ – ‘ਏਤ੍ਤਕਂ ਵਤ ਮੇ ਅਜ੍ਜ ਵਾਸਿਜਟਸ੍ਸ ਖੀਣਂ, ਏਤ੍ਤਕਂ ਹਿਯ੍ਯੋ, ਏਤ੍ਤਕਂ ਪਰੇ’ਤਿ. ਅਥ ਖ੍ਵਸ੍ਸ ਖੀਣੇ ਖੀਣਨ੍ਤ੍ਵੇਵ ਞਾਣਂ ਹੋਤਿ. ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਾਵਨਾਨੁਯੋਗਂ ਅਨੁਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਵਿਹਰਤੋ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਨ ਏਵਂ ਞਾਣਂ ਹੋਤਿ – ‘ਏਤ੍ਤਕਂ ਵਤ ਮੇ ਅਜ੍ਜ ਆਸਵਾਨਂ ਖੀਣਂ, ਏਤ੍ਤਕਂ ਹਿਯ੍ਯੋ, ਏਤ੍ਤਕਂ ਪਰੇ’ਤਿ, ਅਥ ਖ੍ਵਸ੍ਸ ਖੀਣੇ ਖੀਣਨ੍ਤ੍ਵੇਵ ਞਾਣਂ ਹੋਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਾਮੁਦ੍ਦਿਕਾਯ ਨਾਵਾਯ ਵੇਤ੍ਤਬਨ੍ਧਨਬਦ੍ਧਾਯ ਵਸ੍ਸਮਾਸਾਨਿ ਉਦਕੇ ਪਰਿਯਾਦਾਯ ਹੇਮਨ੍ਤਿਕੇਨ ਥਲਂ ਉਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾਯ ਵਾਤਾਤਪਪਰੇਤਾਨਿ ਵੇਤ੍ਤਬਨ੍ਧਨਾਨਿ. ਤਾਨਿ ਪਾਵੁਸਕੇਨ ਮੇਘੇਨ ਅਭਿਪ੍ਪਵੁਟ੍ਠਾਨਿ ਅਪ੍ਪਕਸਿਰੇਨੇਵ ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਮ੍ਭਨ੍ਤਿ ਪੂਤਿਕਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਾਵਨਾਨੁਯੋਗਂ ਅਨੁਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਵਿਹਰਤੋ ਅਪ੍ਪਕਸਿਰੇਨੇਵ ਸਂਯੋਜਨਾਨਿ ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਮ੍ਭਨ੍ਤਿ ਪੂਤਿਕਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਨਵਮਂ.

੧੦. ਅਨਿਚ੍ਚਸਞ੍ਞਾਸੁਤ੍ਤਂ

੧੦੨. ਸਾਵਤ੍ਥਿਨਿਦਾਨਂ. ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਸਞ੍ਞਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਾਵਿਤਾ ਬਹੁਲੀਕਤਾ ਸਬ੍ਬਂ ਕਾਮਰਾਗਂ ਪਰਿਯਾਦਿਯਤਿ, ਸਬ੍ਬਂ ਰੂਪਰਾਗਂ ਪਰਿਯਾਦਿਯਤਿ, ਸਬ੍ਬਂ ਭਵਰਾਗਂ ਪਰਿਯਾਦਿਯਤਿ, ਸਬ੍ਬਂ ਅਵਿਜ੍ਜਂ ਪਰਿਯਾਦਿਯਤਿ, ਸਬ੍ਬਂ ਅਸ੍ਮਿਮਾਨਂ ਸਮੂਹਨਤਿ’’.

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਰਦਸਮਯੇ ਕਸ੍ਸਕੋ ਮਹਾਨਙ੍ਗਲੇਨ ਕਸਨ੍ਤੋ ਸਬ੍ਬਾਨਿ ਮੂਲਸਨ੍ਤਾਨਕਾਨਿ ਸਮ੍ਪਦਾਲੇਨ੍ਤੋ ਕਸਤਿ; ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਿਚ੍ਚਸਞ੍ਞਾ ਭਾਵਿਤਾ ਬਹੁਲੀਕਤਾ ਸਬ੍ਬਂ ਕਾਮਰਾਗਂ ਪਰਿਯਾਦਿਯਤਿ, ਸਬ੍ਬਂ ਰੂਪਰਾਗਂ ਪਰਿਯਾਦਿਯਤਿ, ਸਬ੍ਬਂ ਭਵਰਾਗਂ ਪਰਿਯਾਦਿਯਤਿ, ਸਬ੍ਬਂ ਅਵਿਜ੍ਜਂ ਪਰਿਯਾਦਿਯਤਿ, ਸਬ੍ਬਂ ਅਸ੍ਮਿਮਾਨਂ ਸਮੂਹਨਤਿ.

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਬ੍ਬਜਲਾਯਕੋ ਪਬ੍ਬਜਂ ਲਾਯਿਤ੍ਵਾ ਅਗ੍ਗੇ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਓਧੁਨਾਤਿ ਨਿਦ੍ਧੁਨਾਤਿ ਨਿਚ੍ਛੋਟੇਤਿ; ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਿਚ੍ਚਸਞ੍ਞਾ ਭਾਵਿਤਾ ਬਹੁਲੀਕਤਾ ਸਬ੍ਬਂ ਕਾਮਰਾਗਂ ਪਰਿਯਾਦਿਯਤਿ…ਪੇ… ਸਬ੍ਬਂ ਅਸ੍ਮਿਮਾਨਂ ਸਮੂਹਨਤਿ.

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਮ੍ਬਪਿਣ੍ਡਿਯਾ ਵਣ੍ਟਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਯ ਯਾਨਿ ਤਤ੍ਥ ਅਮ੍ਬਾਨਿ ਵਣ੍ਟਪਟਿਬਨ੍ਧਾਨਿ ਸਬ੍ਬਾਨਿ ਤਾਨਿ ਤਦਨ੍ਵਯਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਿਚ੍ਚਸਞ੍ਞਾ ਭਾਵਿਤਾ…ਪੇ… ਸਬ੍ਬਂ ਅਸ੍ਮਿਮਾਨਂ ਸਮੂਹਨਤਿ.

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕੂਟਾਗਾਰਸ੍ਸ ਯਾ ਕਾਚਿ ਗੋਪਾਨਸਿਯੋ ਸਬ੍ਬਾ ਤਾ ਕੂਟਙ੍ਗਮਾ ਕੂਟਨਿਨ੍ਨਾ ਕੂਟਸਮੋਸਰਣਾ, ਕੂਟਂ ਤਾਸਂ ਅਗ੍ਗਮਕ੍ਖਾਯਤਿ; ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਿਚ੍ਚਸਞ੍ਞਾ ਭਾਵਿਤਾ…ਪੇ… ਸਬ੍ਬਂ ਅਸ੍ਮਿਮਾਨਂ ਸਮੂਹਨਤਿ.

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯੇ ਕੇਚਿ ਮੂਲਗਨ੍ਧਾ ਕਾਲ਼ਾਨੁਸਾਰਿਗਨ੍ਧੋ ਤੇਸਂ ਅਗ੍ਗਮਕ੍ਖਾਯਤਿ; ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਿਚ੍ਚਸਞ੍ਞਾ…ਪੇ… ਸਬ੍ਬਂ ਅਸ੍ਮਿਮਾਨਂ ਸਮੂਹਨਤਿ.

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯੇ ਕੇਚਿ ਸਾਰਗਨ੍ਧਾ, ਲੋਹਿਤਚਨ੍ਦਨਂ ਤੇਸਂ ਅਗ੍ਗਮਕ੍ਖਾਯਤਿ; ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਿਚ੍ਚਸਞ੍ਞਾ…ਪੇ… ਸਬ੍ਬਂ ਅਸ੍ਮਿਮਾਨਂ ਸਮੂਹਨਤਿ.

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯੇ ਕੇਚਿ ਪੁਪ੍ਫਗਨ੍ਧਾ, ਵਸ੍ਸਿਕਂ ਤੇਸਂ ਅਗ੍ਗਮਕ੍ਖਾਯਤਿ; ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਿਚ੍ਚਸਞ੍ਞਾ…ਪੇ… ਸਬ੍ਬਂ ਅਸ੍ਮਿਮਾਨਂ ਸਮੂਹਨਤਿ.

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯੇ ਕੇਚਿ ਕੁਟ੍ਟਰਾਜਾਨੋ [ਕੁਡ੍ਡਰਾਜਾਨੋ (ਸੀ.)], ਸਬ੍ਬੇਤੇ ਰਞ੍ਞੋ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤਿਸ੍ਸ ਅਨੁਯਨ੍ਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਰਾਜਾ ਤੇਸਂ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤਿ ਅਗ੍ਗਮਕ੍ਖਾਯਤਿ; ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਿਚ੍ਚਸਞ੍ਞਾ…ਪੇ… ਸਬ੍ਬਂ ਅਸ੍ਮਿਮਾਨਂ ਸਮੂਹਨਤਿ.

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਾ ਕਾਚਿ ਤਾਰਕਰੂਪਾਨਂ ਪਭਾ, ਸਬ੍ਬਾ ਤਾ ਚਨ੍ਦਿਮਪ੍ਪਭਾਯ ਕਲਂ ਨਾਗ੍ਘਨ੍ਤਿ ਸੋਲ਼ਸਿਂ, ਚਨ੍ਦਪ੍ਪਭਾ ਤਾਸਂ ਅਗ੍ਗਮਕ੍ਖਾਯਤਿ; ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਿਚ੍ਚਸਞ੍ਞਾ…ਪੇ… ਸਬ੍ਬਂ ਅਸ੍ਮਿਮਾਨਂ ਸਮੂਹਨਤਿ.

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਰਦਸਮਯੇ ਵਿਦ੍ਧੇ ਵਿਗਤਵਲਾਹਕੇ ਦੇਵੇ ਆਦਿਚ੍ਚੋ ਨਤਂ ਅਬ੍ਭੁਸ੍ਸਕ੍ਕਮਾਨੋ, ਸਬ੍ਬਂ ਆਕਾਸਗਤਂ ਤਮਗਤਂ ਅਭਿਵਿਹਚ੍ਚ ਭਾਸਤੇ ਚ ਤਪਤੇ ਚ ਵਿਰੋਚਤੇ ਚ; ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਿਚ੍ਚਸਞ੍ਞਾ ਭਾਵਿਤਾ ਬਹੁਲੀਕਤਾ ਸਬ੍ਬਂ ਕਾਮਰਾਗਂ ਪਰਿਯਾਦਿਯਤਿ, ਸਬ੍ਬਂ ਰੂਪਰਾਗਂ ਪਰਿਯਾਦਿਯਤਿ, ਸਬ੍ਬਂ ਭਵਰਾਗਂ ਪਰਿਯਾਦਿਯਤਿ, ਸਬ੍ਬਂ ਅਵਿਜ੍ਜਂ ਪਰਿਯਾਦਿਯਤਿ, ਸਬ੍ਬਂ ਅਸ੍ਮਿਮਾਨਂ ਸਮੂਹਨਤਿ.

‘‘ਕਥਂ ਭਾਵਿਤਾ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਿਚ੍ਚਸਞ੍ਞਾ ਕਥਂ ਬਹੁਲੀਕਤਾ ਸਬ੍ਬਂ ਕਾਮਰਾਗਂ ਪਰਿਯਾਦਿਯਤਿ…ਪੇ… ਸਬ੍ਬਂ ਅਸ੍ਮਿਮਾਨਂ ਸਮੂਹਨਤਿ? ‘ਇਤਿ ਰੂਪਂ, ਇਤਿ ਰੂਪਸ੍ਸ ਸਮੁਦਯੋ, ਇਤਿ ਰੂਪਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮੋ; ਇਤਿ ਵੇਦਨਾ… ਇਤਿ ਸਞ੍ਞਾ… ਇਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰਾ… ਇਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਇਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਸਮੁਦਯੋ, ਇਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮੋ’ਤਿ – ਏਵਂ ਭਾਵਿਤਾ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਿਚ੍ਚਸਞ੍ਞਾ ਏਵਂ ਬਹੁਲੀਕਤਾ ਸਬ੍ਬਂ ਕਾਮਰਾਗਂ ਪਰਿਯਾਦਿਯਤਿ, ਸਬ੍ਬਂ ਰੂਪਰਾਗਂ ਪਰਿਯਾਦਿਯਤਿ, ਸਬ੍ਬਂ ਭਵਰਾਗਂ ਪਰਿਯਾਦਿਯਤਿ, ਸਬ੍ਬਂ ਅਵਿਜ੍ਜਂ ਪਰਿਯਾਦਿਯਤਿ, ਸਬ੍ਬਂ ਅਸ੍ਮਿਮਾਨਂ ਸਮੂਹਨਤੀ’’ਤਿ. ਦਸਮਂ.

ਪੁਪ੍ਫਵਗ੍ਗੋ ਦਸਮੋ.

ਤਸ੍ਸੁਦ੍ਦਾਨਂ –

ਨਦੀ ਪੁਪ੍ਫਞ੍ਚ ਫੇਣਞ੍ਚ, ਗੋਮਯਞ੍ਚ ਨਖਾਸਿਖਂ;

ਸੁਦ੍ਧਿਕਂ ਦ੍ਵੇ ਚ ਗਦ੍ਦੁਲਾ, ਵਾਸੀਜਟਂ ਅਨਿਚ੍ਚਤਾਤਿ.

ਮਜ੍ਝਿਮਪਣ੍ਣਾਸਕੋ ਸਮਤ੍ਤੋ.

ਤਸ੍ਸ ਮਜ੍ਝਿਮਪਣ੍ਣਾਸਕਸ੍ਸ ਵਗ੍ਗੁਦ੍ਦਾਨਂ –

ਉਪਯੋ ਅਰਹਨ੍ਤੋ ਚ, ਖਜ੍ਜਨੀ ਥੇਰਸਵ੍ਹਯਂ;

ਪੁਪ੍ਫਵਗ੍ਗੇਨ ਪਣ੍ਣਾਸ, ਦੁਤਿਯੋ ਤੇਨ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ.