੧. ਪਠਮਵਗ੍ਗੋ

੧. ਦਾਰੁਣਸੁਤ੍ਤਂ

੧੫੭. ਏਵਂ ਮੇ ਸੁਤਂ – ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਜੇਤਵਨੇ ਅਨਾਥਪਿਣ੍ਡਿਕਸ੍ਸ ਆਰਾਮੇ. ਤਤ੍ਰ ਖੋ ਭਗਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਭਿਕ੍ਖਵੋ’’ਤਿ. ‘‘ਭਦਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਗਵਤੋ ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸੁਂ. ਭਗਵਾ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਦਾਰੁਣੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕੋ ਕਟੁਕੋ ਫਰੁਸੋ ਅਨ੍ਤਰਾਯਿਕੋ ਅਨੁਤ੍ਤਰਸ੍ਸ ਯੋਗਕ੍ਖੇਮਸ੍ਸ ਅਧਿਗਮਾਯ. ਤਸ੍ਮਾਤਿਹ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਵਂ ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ – ‘ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕਂ ਪਜਹਿਸ੍ਸਾਮ, ਨ ਚ ਨੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਯਾਦਾਯ ਠਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ. ਪਠਮਂ.

੨. ਬਲ਼ਿਸਸੁਤ੍ਤਂ

੧੫੮. ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ…ਪੇ… ‘‘ਦਾਰੁਣੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕੋ ਕਟੁਕੋ ਫਰੁਸੋ ਅਨ੍ਤਰਾਯਿਕੋ ਅਨੁਤ੍ਤਰਸ੍ਸ ਯੋਗਕ੍ਖੇਮਸ੍ਸ ਅਧਿਗਮਾਯ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਬਾਲ਼ਿਸਿਕੋ ਆਮਿਸਗਤਂ ਬਲ਼ਿਸਂ ਗਮ੍ਭੀਰੇ ਉਦਕਰਹਦੇ ਪਕ੍ਖਿਪੇਯ੍ਯ. ਤਮੇਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਆਮਿਸਚਕ੍ਖੁ ਮਚ੍ਛੋ ਗਿਲੇਯ੍ਯ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਸੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਚ੍ਛੋ ਗਿਲਬਲ਼ਿਸੋ ਬਾਲ਼ਿਸਿਕਸ੍ਸ ਅਨਯਂ ਆਪਨ੍ਨੋ ਬ੍ਯਸਨਂ ਆਪਨ੍ਨੋ ਯਥਾਕਾਮਕਰਣੀਯੋ ਬਾਲ਼ਿਸਿਕਸ੍ਸ’’.

‘‘ਬਾਲ਼ਿਸਿਕੋਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾਰਸ੍ਸੇਤਂ ਪਾਪਿਮਤੋ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਬਲ਼ਿਸਨ੍ਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਯੋ ਹਿ ਕੋਚਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕਂ ਅਸ੍ਸਾਦੇਤਿ ਨਿਕਾਮੇਤਿ, ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਗਿਲਬਲ਼ਿਸੋ ਮਾਰਸ੍ਸ ਅਨਯਂ ਆਪਨ੍ਨੋ ਬ੍ਯਸਨਂ ਆਪਨ੍ਨੋ ਯਥਾਕਾਮਕਰਣੀਯੋ ਪਾਪਿਮਤੋ. ਏਵਂ ਦਾਰੁਣੋ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕੋ ਕਟੁਕੋ ਫਰੁਸੋ ਅਨ੍ਤਰਾਯਿਕੋ ਅਨੁਤ੍ਤਰਸ੍ਸ ਯੋਗਕ੍ਖੇਮਸ੍ਸ ਅਧਿਗਮਾਯ. ਤਸ੍ਮਾਤਿਹ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਵਂ ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ – ‘ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕਂ ਪਜਹਿਸ੍ਸਾਮ, ਨ ਚ ਨੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਯਾਦਾਯ ਠਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ. ਦੁਤਿਯਂ.

੩. ਕੁਮ੍ਮਸੁਤ੍ਤਂ

੧੫੯. ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ…ਪੇ… ‘‘ਦਾਰੁਣੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕੋ…ਪੇ… ਅਧਿਗਮਾਯ. ਭੂਤਪੁਬ੍ਬਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਞ੍ਞਤਰਸ੍ਮਿਂ ਉਦਕਰਹਦੇ ਮਹਾਕੁਮ੍ਮਕੁਲਂ ਚਿਰਨਿਵਾਸਿ ਅਹੋਸਿ. ਅਥ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਕੁਮ੍ਮੋ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਕੁਮ੍ਮਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘ਮਾ ਖੋ ਤ੍ਵਂ, ਤਾਤ ਕੁਮ੍ਮ, ਏਤਂ ਪਦੇਸਂ ਅਗਮਾਸੀ’ਤਿ. ਅਗਮਾਸਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੋ ਕੁਮ੍ਮੋ ਤਂ ਪਦੇਸਂ. ਤਮੇਨਂ ਲੁਦ੍ਦੋ ਪਪਤਾਯ ਵਿਜ੍ਝਿ. ਅਥ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੋ ਕੁਮ੍ਮੋ ਯੇਨ ਸੋ ਕੁਮ੍ਮੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ. ਅਦ੍ਦਸਾ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੋ ਕੁਮ੍ਮੋ ਤਂ ਕੁਮ੍ਮਂ ਦੂਰਤੋਵ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ. ਦਿਸ੍ਵਾਨ ਤਂ ਕੁਮ੍ਮਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘ਕਚ੍ਚਿ ਤ੍ਵਂ, ਤਾਤ ਕੁਮ੍ਮ, ਨ ਤਂ ਪਦੇਸਂ ਅਗਮਾਸੀ’ਤਿ? ‘ਅਗਮਾਸਿਂ ਖ੍ਵਾਹਂ, ਤਾਤ ਕੁਮ੍ਮ, ਤਂ ਪਦੇਸ’ਨ੍ਤਿ. ‘ਕਚ੍ਚਿ ਪਨਾਸਿ, ਤਾਤ ਕੁਮ੍ਮ, ਅਕ੍ਖਤੋ ਅਨੁਪਹਤੋ’ਤਿ? ‘ਅਕ੍ਖਤੋ ਖੋਮ੍ਹਿ, ਤਾਤ ਕੁਮ੍ਮ, ਅਨੁਪਹਤੋ, ਅਤ੍ਥਿ ਚ ਮੇ ਇਦਂ ਸੁਤ੍ਤਕਂ ਪਿਟ੍ਠਿਤੋ ਪਿਟ੍ਠਿਤੋ ਅਨੁਬਨ੍ਧ’ਨ੍ਤਿ. ‘ਤਗ੍ਘਸਿ, ਤਾਤ ਕੁਮ੍ਮ, ਖਤੋ, ਤਗ੍ਘ ਉਪਹਤੋ. ਏਤੇਨ ਹਿ ਤੇ, ਤਾਤ ਕੁਮ੍ਮ, ਸੁਤ੍ਤਕੇਨ ਪਿਤਰੋ ਚ ਪਿਤਾਮਹਾ ਚ ਅਨਯਂ ਆਪਨ੍ਨਾ ਬ੍ਯਸਨਂ ਆਪਨ੍ਨਾ. ਗਚ੍ਛ ਦਾਨਿ ਤ੍ਵਂ, ਤਾਤ ਕੁਮ੍ਮ, ਨ ਦਾਨਿ ਤ੍ਵਂ ਅਮ੍ਹਾਕ’’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਲੁਦ੍ਦੋਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾਰਸ੍ਸੇਤਂ ਪਾਪਿਮਤੋ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਪਪਤਾਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਸੁਤ੍ਤਕਨ੍ਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਨ੍ਦਿਰਾਗਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਯੋ ਹਿ ਕੋਚਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕਂ ਅਸ੍ਸਾਦੇਤਿ ਨਿਕਾਮੇਤਿ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਗਿਦ੍ਧੋ ਪਪਤਾਯ [ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਪਤਾਯ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.), ਭਿਕ੍ਖੁ ਵਿਦ੍ਧੋ ਪਪਤਾਯ (?)] ਅਨਯਂ ਆਪਨ੍ਨੋ ਬ੍ਯਸਨਂ ਆਪਨ੍ਨੋ ਯਥਾਕਾਮਕਰਣੀਯੋ ਪਾਪਿਮਤੋ. ਏਵਂ ਦਾਰੁਣੋ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕੋ…ਪੇ… ਏਵਞ੍ਹਿ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਤਿਯਂ.

੪. ਦੀਘਲੋਮਿਕਸੁਤ੍ਤਂ

੧੬੦. ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ…ਪੇ… ‘‘ਦਾਰੁਣੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕੋ…ਪੇ… ਅਧਿਗਮਾਯ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੀਘਲੋਮਿਕਾ ਏਲ਼ਕਾ ਕਣ੍ਟਕਗਹਨਂ ਪਵਿਸੇਯ੍ਯ. ਸਾ ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਸਜ੍ਜੇਯ੍ਯ, ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਗਯ੍ਹੇਯ੍ਯ [ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ (ਸੀ.), ਗਣ੍ਹੇਯ੍ਯ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ. ਕ.)], ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਬਜ੍ਝੇਯ੍ਯ, ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਅਨਯਬ੍ਯਸਨਂ ਆਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ. ‘ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕੇਨ ਅਭਿਭੂਤੋ ਪਰਿਯਾਦਿਣ੍ਣਚਿਤ੍ਤੋ ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹਸਮਯਂ ਨਿਵਾਸੇਤ੍ਵਾ ਪਤ੍ਤਚੀਵਰਮਾਦਾਯ ਗਾਮਂ ਵਾ ਨਿਗਮਂ ਵਾ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਪਵਿਸਤਿ. ਸੋ ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਸਜ੍ਜਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਗਯ੍ਹਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਬਜ੍ਝਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਅਨਯਬ੍ਯਸਨਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਏਵਂ ਦਾਰੁਣੋ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕੋ…ਪੇ… ਏਵਞ੍ਹਿ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬ’’’ਨ੍ਤਿ. ਚਤੁਤ੍ਥਂ.

੫. ਮੀਲ਼੍ਹਕਸੁਤ੍ਤਂ

੧੬੧. ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ…ਪੇ… ‘‘ਦਾਰੁਣੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕੋ…ਪੇ… ਅਧਿਗਮਾਯ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮੀਲ਼੍ਹਕਾ ਗੂਥਾਦੀ ਗੂਥਪੂਰਾ ਪੁਣ੍ਣਾ ਗੂਥਸ੍ਸ. ਪੁਰਤੋ ਚਸ੍ਸ ਮਹਾਗੂਥਪੁਞ੍ਜੋ. ਸਾ ਤੇਨ ਅਞ੍ਞਾ ਮੀਲ਼੍ਹਕਾ ਅਤਿਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ – ‘ਅਹਮ੍ਹਿ ਗੂਥਾਦੀ ਗੂਥਪੂਰਾ ਪੁਣ੍ਣਾ ਗੂਥਸ੍ਸ, ਪੁਰਤੋ ਚ ਮ੍ਯਾਯਂ ਮਹਾਗੂਥਪੁਞ੍ਜੋ’ਤਿ. ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕੇਨ ਅਭਿਭੂਤੋ ਪਰਿਯਾਦਿਣ੍ਣਚਿਤ੍ਤੋ ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹਸਮਯਂ ਨਿਵਾਸੇਤ੍ਵਾ ਪਤ੍ਤਚੀਵਰਮਾਦਾਯ ਗਾਮਂ ਵਾ ਨਿਗਮਂ ਵਾ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਪਵਿਸਤਿ. ਸੋ ਤਤ੍ਥ ਭੁਤ੍ਤਾਵੀ ਚ ਹੋਤਿ ਯਾਵਦਤ੍ਥੋ, ਨਿਮਨ੍ਤਿਤੋ ਚ ਸ੍ਵਾਤਨਾਯ, ਪਿਣ੍ਡਪਾਤੋ ਚਸ੍ਸ ਪੂਰੋ. ਸੋ ਆਰਾਮਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਭਿਕ੍ਖੁਗਣਸ੍ਸ ਮਜ੍ਝੇ ਵਿਕਤ੍ਥਤਿ – ‘ਭੁਤ੍ਤਾਵੀ ਚਮ੍ਹਿ ਯਾਵਦਤ੍ਥੋ, ਨਿਮਨ੍ਤਿਤੋ ਚਮ੍ਹਿ ਸ੍ਵਾਤਨਾਯ, ਪਿਣ੍ਡਪਾਤੋ ਚ ਮ੍ਯਾਯਂ ਪੂਰੋ, ਲਾਭੀ ਚਮ੍ਹਿ ਚੀਵਰ-ਪਿਣ੍ਡਪਾਤ-ਸੇਨਾਸਨ-ਗਿਲਾਨਪ੍ਪਚ੍ਚਯ-ਭੇਸਜ੍ਜਪਰਿਕ੍ਖਾਰਾਨਂ, ਇਮੇ ਪਨਞ੍ਞੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਅਪ੍ਪਪੁਞ੍ਞਾ ਅਪ੍ਪੇਸਕ੍ਖਾ ਨ ਲਾਭਿਨੋ ਚੀਵਰ-ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਸੇਨਾਸਨ-ਗਿਲਾਨਪ੍ਪਚ੍ਚਯ-ਭੇਸਜ੍ਜ-ਪਰਿਕ੍ਖਾਰਾਨ’ਨ੍ਤਿ. ਸੋ ਤੇਨ ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕੇਨ ਅਭਿਭੂਤੋ ਪਰਿਯਾਦਿਣ੍ਣਚਿਤ੍ਤੋ ਅਞ੍ਞੇ ਪੇਸਲੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਅਤਿਮਞ੍ਞਤਿ. ਤਞ੍ਹਿ ਤਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮੋਘਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਹੋਤਿ ਦੀਘਰਤ੍ਤਂ ਅਹਿਤਾਯ ਦੁਕ੍ਖਾਯ. ਏਵਂ ਦਾਰੁਣੋ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕੋ…ਪੇ… ਏਵਞ੍ਹਿ ਵੋ ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ. ਪਞ੍ਚਮਂ.

੬. ਅਸਨਿਸੁਤ੍ਤਂ

੧੬੨. ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ…ਪੇ… ‘‘ਦਾਰੁਣੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕੋ…ਪੇ… ਅਧਿਗਮਾਯ. [ਉਪਰਿ ਤਤਿਯਵਗ੍ਗੇ ਤਤਿਯਚਤੁਤ੍ਥਸੁਤ੍ਤੇਸੁ ‘‘ਮਾ ਚ ਖੋ ਤ੍ਵਂ ਤਾਤ ਸੇਖਂ… ਅਨੁਪਾਪੁਣਾਤੂ’’ਤਿ ਆਗਤਂ. ਤੇਨ ਨਯੇਨ ਇਧਾਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ. ਏਤ੍ਥ ਹਿ ਕਿਂ ਸਦ੍ਦੇਨ ਪਟਿਕ੍ਖੇਪਤ੍ਥੋਪਿ ਸਕ੍ਕਾ ਞਾਤੁਂ, ਯਥਾ ‘‘ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾਯ ਕਮੁਦ੍ਦਿਸੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਕਂ… ਆਗਚ੍ਛਤੂਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕਮਪਿ… ਮਾ ਆਗਚ੍ਛਤੂਤਿ ਚ, ਕਂ ਸੇਖਂ… ਅਨੁਪਾਪੁਣਾਤੂਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕਮਪਿ ਸੇਖਂ… ਮਾ ਪਾਪੁਣਾਤੂਤਿ ਚ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਅਟ੍ਠਕਥਾਟੀਕਾਸੁ ਚ ਅਯਮੇਵਤ੍ਥੋ ਞਾਪਿਤੋ] ਕਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਸਨਿਵਿਚਕ੍ਕਂ ਆਗਚ੍ਛਤੁ [ਉਪਰਿ ਤਤਿਯਵਗ੍ਗੇ ਤਰਿਯਚਤੁਤ੍ਥਸੁਤ੍ਤੇਸੁ ‘‘ਮਾ ਚ ਖੋ ਤ੍ਵਂ ਤਾਤ ਸੇਖਂ… ਅਨੁਪਾਪੁਣਾਤੂ’’ਤਿ ਆਗਤਂ. ਤੇਨ ਨਯੇਨ ਇਧਾਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ. ਏਤ੍ਥ ਹਿ ਕਿਂ ਸਦ੍ਦੇਨ ਪਟਿਕ੍ਖੇਪਤ੍ਥੋਪਿ ਸਕ੍ਕਾ ਞਾਤੁਂ, ਯਥਾ ‘‘ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾਯ ਕਮੁਦ੍ਦਿਸੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਕਂ… ਆਗਚ੍ਛਤੂਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕਮਪਿ… ਮਾ ਆਗਚ੍ਛਤੂਤਿਚ, ਤਂ ਸੇਖਂ… ਅਨੁਪਾਪੁਣਾਤੂਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕਮਪਿ ਸੇਖਂ… ਮਾ ਪਾਪੁਣਾਤੂਤਿ ਚ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਅਟ੍ਠਕਥਾਟੀਕਾਸੁ ਚ ਅਯਮੇਵਤ੍ਥੋ ਞਾਪਿਤੋ], ਸੇਖਂ [ਅਸਨਿਵਿਚਕ੍ਕਂ, ਤਂ ਸੇਖਂ (ਪੀ. ਕ.), ਅਸਨਿਵਿਚਕ੍ਕਂ, ਸੇਖਂ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.), ਅਸਨਿਵਿਚਕ੍ਕਂ ਆਗਚ੍ਛਤੁ, ਕਂ ਸੇਖਂ (?)] ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਮਾਨਸਂ ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕੋ ਅਨੁਪਾਪੁਣਾਤੁ’’ [ਅਨੁਪਾਪੁਣਾਤਿ (ਪੀ. ਕ.)].

‘‘ਅਸਨਿਵਿਚਕ੍ਕਨ੍ਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਏਵਂ ਦਾਰੁਣੋ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕੋ…ਪੇ… ਏਵਞ੍ਹਿ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ. ਛਟ੍ਠਂ.

੭. ਦਿਦ੍ਧਸੁਤ੍ਤਂ

੧੬੩. ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ…ਪੇ… ‘‘ਦਾਰੁਣੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕੋ…ਪੇ… ਅਧਿਗਮਾਯ. ਕਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦਿਦ੍ਧਗਤੇਨ ਵਿਸਲ੍ਲੇਨ ਸਲ੍ਲੇਨ [ਦਿਟ੍ਠਿਗਤੇਨ ਵਿਸਲ੍ਲੇਨ (ਕ. ਸੀ.), ਦਿਟ੍ਠਿਗਤੇਨ ਸਲ੍ਲੇਨ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.), ਦਿਟ੍ਠਿਗਤੇਨ ਵਿਸਲ੍ਲੇਨ ਸਲ੍ਲੇਨ (ਕ.), ਦਿਟ੍ਠਗਤੇਨ ਵਿਸਲ੍ਲੇਨ ਸਲ੍ਲੇਨ (ਪੀ.)] ਵਿਜ੍ਝਤੁ, ਸੇਖਂ [ਵਿਜ੍ਝਤੁ, ਤਂ ਸੇਖਂ (ਸੀ.), ਵਿਜ੍ਝਤਿ, ਤਂ ਸੇਖਂ (ਪੀ. ਕ.)] ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਮਾਨਸਂ ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕੋ ਅਨੁਪਾਪੁਣਾਤੁ’’ [ਅਨੁਪਾਪੁਣਾਤਿ (ਪੀ. ਕ.)].

‘‘ਸਲ੍ਲਨ੍ਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਏਵਂ ਦਾਰੁਣੋ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕੋ…ਪੇ… ਏਵਞ੍ਹਿ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ. ਸਤ੍ਤਮਂ.

੮. ਸਿਙ੍ਗਾਲਸੁਤ੍ਤਂ

੧੬੪. ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ…ਪੇ… ‘‘ਦਾਰੁਣੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕੋ…ਪੇ… ਅਧਿਗਮਾਯ. ਅਸ੍ਸੁਤ੍ਥ ਨੋ ਤੁਮ੍ਹੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰਤ੍ਤਿਯਾ ਪਚ੍ਚੂਸਸਮਯਂ ਜਰਸਿਙ੍ਗਾਲਸ੍ਸ [ਸਿਙ੍ਗਾਲਸ੍ਸ (ਕ.), ਜਰਸਿਗਾਲਸ੍ਸ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)] ਵਸ੍ਸਮਾਨਸ੍ਸਾ’’ਤਿ? ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਏਸੋ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਜਰਸਿਙ੍ਗਾਲੋ ਉਕ੍ਕਣ੍ਡਕੇਨ [ਉਕ੍ਕਣ੍ਡਕੇਨ (ਸੀ.), ਉਕ੍ਕਣ੍ਣਕੇਨ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਨਾਮ ਰੋਗਜਾਤੇਨ ਫੁਟ੍ਠੋ ਨੇਵ ਬਿਲਗਤੋ ਰਮਤਿ, ਨ ਰੁਕ੍ਖਮੂਲਗਤੋ ਰਮਤਿ, ਨ ਅਜ੍ਝੋਕਾਸਗਤੋ ਰਮਤਿ; ਯੇਨ ਯੇਨ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਯਤ੍ਥ ਯਤ੍ਥ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਯਤ੍ਥ ਯਤ੍ਥ ਨਿਸੀਦਤਿ, ਯਤ੍ਥ ਯਤ੍ਥ ਨਿਪਜ੍ਜਤਿ; ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਅਨਯਬ੍ਯਸਨਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕੇਨ ਅਭਿਭੂਤੋ ਪਰਿਯਾਦਿਣ੍ਣਚਿਤ੍ਤੋ ਨੇਵ ਸੁਞ੍ਞਾਗਾਰਗਤੋ ਰਮਤਿ, ਨ ਰੁਕ੍ਖਮੂਲਗਤੋ ਰਮਤਿ, ਨ ਅਜ੍ਝੋਕਾਸਗਤੋ ਰਮਤਿ; ਯੇਨ ਯੇਨ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਯਤ੍ਥ ਯਤ੍ਥ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਯਤ੍ਥ ਯਤ੍ਥ ਨਿਸੀਦਤਿ, ਯਤ੍ਥ ਯਤ੍ਥ ਨਿਪਜ੍ਜਤਿ; ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਅਨਯਬ੍ਯਸਨਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਏਵਂ ਦਾਰੁਣੋ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕੋ…ਪੇ… ਏਵਞ੍ਹਿ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਟ੍ਠਮਂ.

੯. ਵੇਰਮ੍ਭਸੁਤ੍ਤਂ

੧੬੫. ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ…ਪੇ… ‘‘ਦਾਰੁਣੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕੋ…ਪੇ… ਅਧਿਗਮਾਯ. ਉਪਰਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਕਾਸੇ ਵੇਰਮ੍ਭਾ [ਵੇਰਮ੍ਬਾ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਨਾਮ ਵਾਤਾ ਵਾਯਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਯੋ ਪਕ੍ਖੀ ਗਚ੍ਛਤਿ ਤਮੇਨਂ ਵੇਰਮ੍ਭਾ ਵਾਤਾ ਖਿਪਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਵੇਰਮ੍ਭਵਾਤਕ੍ਖਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞੇਨੇਵ ਪਾਦਾ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਅਞ੍ਞੇਨ ਪਕ੍ਖਾ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਅਞ੍ਞੇਨ ਸੀਸਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਅਞ੍ਞੇਨ ਕਾਯੋ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕੇਨ ਅਭਿਭੂਤੋ ਪਰਿਯਾਦਿਣ੍ਣਚਿਤ੍ਤੋ ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹਸਮਯਂ ਨਿਵਾਸੇਤ੍ਵਾ ਪਤ੍ਤਚੀਵਰਮਾਦਾਯ ਗਾਮਂ ਵਾ ਨਿਗਮਂ ਵਾ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਪਵਿਸਤਿ ਅਰਕ੍ਖਿਤੇਨੇਵ ਕਾਯੇਨ ਅਰਕ੍ਖਿਤਾਯ ਵਾਚਾਯ ਅਰਕ੍ਖਿਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ, ਅਨੁਪਟ੍ਠਿਤਾਯ ਸਤਿਯਾ, ਅਸਂਵੁਤੇਹਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਹਿ. ਸੋ ਤਤ੍ਥ ਪਸ੍ਸਤਿ ਮਾਤੁਗਾਮਂ ਦੁਨ੍ਨਿਵਤ੍ਥਂ ਵਾ ਦੁਪ੍ਪਾਰੁਤਂ ਵਾ. ਤਸ੍ਸ ਮਾਤੁਗਾਮਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਦੁਨ੍ਨਿਵਤ੍ਥਂ ਵਾ ਦੁਪ੍ਪਾਰੁਤਂ ਵਾ ਰਾਗੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਨੁਦ੍ਧਂਸੇਤਿ. ਸੋ ਰਾਗਾਨੁਦ੍ਧਂਸਿਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਸਿਕ੍ਖਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਯ ਹੀਨਾਯਾਵਤ੍ਤਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞੇ ਚੀਵਰਂ ਹਰਨ੍ਤਿ, ਅਞ੍ਞੇ ਪਤ੍ਤਂ ਹਰਨ੍ਤਿ, ਅਞ੍ਞੇ ਨਿਸੀਦਨਂ ਹਰਨ੍ਤਿ, ਅਞ੍ਞੇ ਸੂਚਿਘਰਂ ਹਰਨ੍ਤਿ, ਵੇਰਮ੍ਭਵਾਤਕ੍ਖਿਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਸਕੁਣਸ੍ਸ. ਏਵਂ ਦਾਰੁਣੋ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕੋ…ਪੇ… ਏਵਞ੍ਹਿ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ. ਨਵਮਂ.

੧੦. ਸਗਾਥਕਸੁਤ੍ਤਂ

੧੬੬. ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ…ਪੇ… ‘‘ਦਾਰੁਣੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕੋ…ਪੇ… ਅਧਿਗਮਾਯ. ਇਧਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਚ੍ਚਂ ਪੁਗ੍ਗਲਂ ਪਸ੍ਸਾਮਿ ਸਕ੍ਕਾਰੇਨ ਅਭਿਭੂਤਂ ਪਰਿਯਾਦਿਣ੍ਣਚਿਤ੍ਤਂ, ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਅਪਾਯਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਵਿਨਿਪਾਤਂ ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਨ੍ਨਂ. ਇਧ ਪਨਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਚ੍ਚਂ ਪੁਗ੍ਗਲਂ ਪਸ੍ਸਾਮਿ ਅਸਕ੍ਕਾਰੇਨ ਅਭਿਭੂਤਂ ਪਰਿਯਾਦਿਣ੍ਣਚਿਤ੍ਤਂ, ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਅਪਾਯਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਵਿਨਿਪਾਤਂ ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਨ੍ਨਂ. ਇਧ ਪਨਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਚ੍ਚਂ ਪੁਗ੍ਗਲਂ ਪਸ੍ਸਾਮਿ ਸਕ੍ਕਾਰੇਨ ਚ ਅਸਕ੍ਕਾਰੇਨ ਚ ਤਦੁਭਯੇਨ ਅਭਿਭੂਤਂ ਪਰਿਯਾਦਿਣ੍ਣਚਿਤ੍ਤਂ, ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਅਪਾਯਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਵਿਨਿਪਾਤਂ ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਨ੍ਨਂ. ਏਵਂ ਦਾਰੁਣੋ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕੋ…ਪੇ… ਏਵਞ੍ਹਿ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ.

ਇਦਮਵੋਚ ਭਗਵਾ. ਇਦਂ ਵਤ੍ਵਾਨ ਸੁਗਤੋ ਅਥਾਪਰਂ ਏਤਦਵੋਚ ਸਤ੍ਥਾ –

‘‘ਯਸ੍ਸ ਸਕ੍ਕਰਿਯਮਾਨਸ੍ਸ, ਅਸਕ੍ਕਾਰੇਨ ਚੂਭਯਂ;

ਸਮਾਧਿ ਨ ਵਿਕਮ੍ਪਤਿ, ਅਪ੍ਪਮਾਣਵਿਹਾਰਿਨੋ [ਅਪ੍ਪਮਾਦਵਿਹਾਰਿਨੋ (ਪੀ. ਕ.) ਅਪ੍ਪਮਾਣੋਤਿ ਹੇਤ੍ਥ ਫਲਸਮਾਧਿ, ਨ ਸਤਿ].

‘‘ਤਂ ਝਾਯਿਨਂ ਸਾਤਤਿਕਂ, ਸੁਖੁਮਂ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਪਸ੍ਸਕਂ;

ਉਪਾਦਾਨਕ੍ਖਯਾਰਾਮਂ, ਆਹੁ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸੋ ਇਤੀ’’ਤਿ. ਦਸਮਂ;

ਪਠਮੋ ਵਗ੍ਗੋ.

ਤਸ੍ਸੁਦ੍ਦਾਨਂ –

ਦਾਰੁਣੋ ਬਲ਼ਿਸਂ ਕੁਮ੍ਮਂ, ਦੀਘਲੋਮਿ ਚ ਮੀਲ਼੍ਹਕਂ;

ਅਸਨਿ ਦਿਦ੍ਧਂ ਸਿਙ੍ਗਾਲਂ, ਵੇਰਮ੍ਭੇਨ ਸਗਾਥਕਨ੍ਤਿ.