੫. ਨਗਰਸੁਤ੍ਤਂ

੬੫. ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ…ਪੇ… ‘‘ਪੁਬ੍ਬੇ ਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮ੍ਬੋਧਾ ਅਨਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਸਤੋ ਏਤਦਹੋਸਿ – ‘ਕਿਚ੍ਛਾ ਵਤਾਯਂ ਲੋਕੋ ਆਪਨ੍ਨੋ ਜਾਯਤਿ ਚ ਜੀਯਤਿ ਚ ਮੀਯਤਿ ਚ ਚਵਤਿ ਚ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ ਚ. ਅਥ ਚ ਪਨਿਮਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਾਤਿ ਜਰਾਮਰਣਸ੍ਸ. ਕੁਦਾਸ੍ਸੁ ਨਾਮ ਇਮਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਪਞ੍ਞਾਯਿਸ੍ਸਤਿ ਜਰਾਮਰਣਸ੍ਸਾ’ਤਿ? ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਤਦਹੋਸਿ – ‘ਕਿਮ੍ਹਿ ਨੁ ਖੋ ਸਤਿ ਜਰਾਮਰਣਂ ਹੋਤਿ, ਕਿਂਪਚ੍ਚਯਾ ਜਰਾਮਰਣ’ਨ੍ਤਿ? ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿਕਾਰਾ ਅਹੁ ਪਞ੍ਞਾਯ ਅਭਿਸਮਯੋ – ‘ਜਾਤਿਯਾ ਖੋ ਸਤਿ ਜਰਾਮਰਣਂ ਹੋਤਿ, ਜਾਤਿਪਚ੍ਚਯਾ ਜਰਾਮਰਣ’’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਤਦਹੋਸਿ – ‘ਕਿਮ੍ਹਿ ਨੁ ਖੋ ਸਤਿ ਜਾਤਿ ਹੋਤਿ…ਪੇ… ਭਵੋ ਹੋਤਿ… ਉਪਾਦਾਨਂ ਹੋਤਿ… ਤਣ੍ਹਾ ਹੋਤਿ… ਵੇਦਨਾ ਹੋਤਿ… ਫਸ੍ਸੋ ਹੋਤਿ… ਸਲ਼ਾਯਤਨਂ ਹੋਤਿ… ਨਾਮਰੂਪਂ ਹੋਤਿ… ਕਿਂਪਚ੍ਚਯਾ ਨਾਮਰੂਪ’ਨ੍ਤਿ? ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿਕਾਰਾ ਅਹੁ ਪਞ੍ਞਾਯ ਅਭਿਸਮਯੋ – ‘ਵਿਞ੍ਞਾਣੇ ਖੋ ਸਤਿ ਨਾਮਰੂਪਂ ਹੋਤਿ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਪਚ੍ਚਯਾ ਨਾਮਰੂਪ’ਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਤਦਹੋਸਿ – ‘ਕਿਮ੍ਹਿ ਨੁ ਖੋ ਸਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਹੋਤਿ, ਕਿਂਪਚ੍ਚਯਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣ’ਨ੍ਤਿ? ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿਕਾਰਾ ਅਹੁ ਪਞ੍ਞਾਯ ਅਭਿਸਮਯੋ – ‘ਨਾਮਰੂਪੇ ਖੋ ਸਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਹੋਤਿ, ਨਾਮਰੂਪਪਚ੍ਚਯਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣ’’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਤਦਹੋਸਿ – ਪਚ੍ਚੁਦਾਵਤ੍ਤਤਿ ਖੋ ਇਦਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਾਮਰੂਪਮ੍ਹਾ ਨ ਪਰਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਜਾਯੇਥ ਵਾ ਜੀਯੇਥ ਵਾ ਮੀਯੇਥ ਵਾ ਚਵੇਥ ਵਾ ਉਪਪਜ੍ਜੇਥ ਵਾ, ਯਦਿਦਂ ਨਾਮਰੂਪਪਚ੍ਚਯਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ; ਵਿਞ੍ਞਾਣਪਚ੍ਚਯਾ ਨਾਮਰੂਪਂ; ਨਾਮਰੂਪਪਚ੍ਚਯਾ ਸਲ਼ਾਯਤਨਂ; ਸਲ਼ਾਯਤਨਪਚ੍ਚਯਾ ਫਸ੍ਸੋ…ਪੇ… ਏਵਮੇਤਸ੍ਸ ਕੇਵਲਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਨ੍ਧਸ੍ਸ ਸਮੁਦਯੋ ਹੋਤਿ. ‘ਸਮੁਦਯੋ, ਸਮੁਦਯੋ’ਤਿ ਖੋ ਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਨਨੁਸ੍ਸੁਤੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਚਕ੍ਖੁਂ ਉਦਪਾਦਿ ਞਾਣਂ ਉਦਪਾਦਿ ਪਞ੍ਞਾ ਉਦਪਾਦਿ ਵਿਜ੍ਜਾ ਉਦਪਾਦਿ ਆਲੋਕੋ ਉਦਪਾਦਿ.

‘‘ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਤਦਹੋਸਿ – ‘ਕਿਮ੍ਹਿ ਨੁ ਖੋ ਅਸਤਿ, ਜਰਾਮਰਣਂ ਨ ਹੋਤਿ; ਕਿਸ੍ਸ ਨਿਰੋਧਾ ਜਰਾਮਰਣਨਿਰੋਧੋ’ਤਿ? ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿਕਾਰਾ ਅਹੁ ਪਞ੍ਞਾਯ ਅਭਿਸਮਯੋ – ‘ਜਾਤਿਯਾ ਖੋ ਅਸਤਿ, ਜਰਾਮਰਣਂ ਨ ਹੋਤਿ; ਜਾਤਿਨਿਰੋਧਾ ਜਰਾਮਰਣਨਿਰੋਧੋ’ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਤਦਹੋਸਿ – ‘ਕਿਮ੍ਹਿ ਨੁ ਖੋ ਅਸਤਿ ਜਾਤਿ ਨ ਹੋਤਿ…ਪੇ… ਭਵੋ ਨ ਹੋਤਿ… ਉਪਾਦਾਨਂ ਨ ਹੋਤਿ… ਤਣ੍ਹਾ ਨ ਹੋਤਿ… ਵੇਦਨਾ ਨ ਹੋਤਿ… ਫਸ੍ਸੋ ਨ ਹੋਤਿ… ਸਲ਼ਾਯਤਨਂ ਨ ਹੋਤਿ… ਨਾਮਰੂਪਂ ਨ ਹੋਤਿ. ਕਿਸ੍ਸ ਨਿਰੋਧਾ ਨਾਮਰੂਪਨਿਰੋਧੋ’ਤਿ? ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿਕਾਰਾ ਅਹੁ ਪਞ੍ਞਾਯ ਅਭਿਸਮਯੋ – ‘ਵਿਞ੍ਞਾਣੇ ਖੋ ਅਸਤਿ, ਨਾਮਰੂਪਂ ਨ ਹੋਤਿ; ਵਿਞ੍ਞਾਣਨਿਰੋਧਾ ਨਾਮਰੂਪਨਿਰੋਧੋ’’’ਤਿ.

‘‘ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਤਦਹੋਸਿ – ‘ਕਿਮ੍ਹਿ ਨੁ ਖੋ ਅਸਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨ ਹੋਤਿ; ਕਿਸ੍ਸ ਨਿਰੋਧਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਨਿਰੋਧੋ’ਤਿ? ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿਕਾਰਾ ਅਹੁ ਪਞ੍ਞਾਯ ਅਭਿਸਮਯੋ – ‘ਨਾਮਰੂਪੇ ਖੋ ਅਸਤਿ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨ ਹੋਤਿ; ਨਾਮਰੂਪਨਿਰੋਧਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਨਿਰੋਧੋ’’’ਤਿ.

‘‘ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਤਦਹੋਸਿ – ਅਧਿਗਤੋ ਖੋ ਮ੍ਯਾਯਂ ਮਗ੍ਗੋ ਬੋਧਾਯ ਯਦਿਦਂ – ਨਾਮਰੂਪਨਿਰੋਧਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਨਿਰੋਧੋ; ਵਿਞ੍ਞਾਣਨਿਰੋਧਾ ਨਾਮਰੂਪਨਿਰੋਧੋ; ਨਾਮਰੂਪਨਿਰੋਧਾ ਸਲ਼ਾਯਤਨਨਿਰੋਧੋ; ਸਲ਼ਾਯਤਨਨਿਰੋਧਾ ਫਸ੍ਸਨਿਰੋਧੋ…ਪੇ… ਏਵਮੇਤਸ੍ਸ ਕੇਵਲਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਨ੍ਧਸ੍ਸ ਨਿਰੋਧੋ ਹੋਤਿ. ‘ਨਿਰੋਧੋ, ਨਿਰੋਧੋ’ਤਿ ਖੋ ਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਨਨੁਸ੍ਸੁਤੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਚਕ੍ਖੁਂ ਉਦਪਾਦਿ ਞਾਣਂ ਉਦਪਾਦਿ ਪਞ੍ਞਾ ਉਦਪਾਦਿ ਵਿਜ੍ਜਾ ਉਦਪਾਦਿ ਆਲੋਕੋ ਉਦਪਾਦਿ.

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਰਿਸੋ ਅਰਞ੍ਞੇ ਪਵਨੇ ਚਰਮਾਨੋ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਪੁਰਾਣਂ ਮਗ੍ਗਂ ਪੁਰਾਣਞ੍ਜਸਂ ਪੁਬ੍ਬਕੇਹਿ ਮਨੁਸ੍ਸੇਹਿ ਅਨੁਯਾਤਂ. ਸੋ ਤਮਨੁਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ. ਤਮਨੁਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਪੁਰਾਣਂ ਨਗਰਂ ਪੁਰਾਣਂ ਰਾਜਧਾਨਿਂ ਪੁਬ੍ਬਕੇਹਿ ਮਨੁਸ੍ਸੇਹਿ ਅਜ੍ਝਾਵੁਟ੍ਠਂ [ਅਜ੍ਝਾਵੁਤ੍ਥਂ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਆਰਾਮਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਵਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਪੋਕ੍ਖਰਣੀਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਉਦ੍ਧਾਪਵਨ੍ਤਂ [ਉਦ੍ਦਾਪਵਨ੍ਤਂ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਰਮਣੀਯਂ. ਅਥ ਖੋ ਸੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਰਿਸੋ ਰਞ੍ਞੋ ਵਾ ਰਾਜਮਹਾਮਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਾ ਆਰੋਚੇਯ੍ਯ – ‘ਯਗ੍ਘੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਜਾਨੇਯ੍ਯਾਸਿ – ਅਹਂ ਅਦ੍ਦਸਂ ਅਰਞ੍ਞੇ ਪਵਨੇ ਚਰਮਾਨੋ ਪੁਰਾਣਂ ਮਗ੍ਗਂ ਪੁਰਾਣਞ੍ਜਸਂ ਪੁਬ੍ਬਕੇਹਿ ਮਨੁਸ੍ਸੇਹਿ ਅਨੁਯਾਤਂ ਤਮਨੁਗਚ੍ਛਿਂ. ਤਮਨੁਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਅਦ੍ਦਸਂ ਪੁਰਾਣਂ ਨਗਰਂ ਪੁਰਾਣਂ ਰਾਜਧਾਨਿਂ ਪੁਬ੍ਬਕੇਹਿ ਮਨੁਸ੍ਸੇਹਿ ਅਜ੍ਝਾਵੁਟ੍ਠਂ ਆਰਾਮਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਵਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਪੋਕ੍ਖਰਣੀਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਉਦ੍ਧਾਪਵਨ੍ਤਂ ਰਮਣੀਯਂ. ਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਨਗਰਂ ਮਾਪੇਹੀ’ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਸੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰਾਜਾ ਵਾ ਰਾਜਮਹਾਮਤ੍ਤੋ ਵਾ ਤਂ ਨਗਰਂ ਮਾਪੇਯ੍ਯ. ਤਦਸ੍ਸ ਨਗਰਂ ਅਪਰੇਨ ਸਮਯੇਨ ਇਦ੍ਧਞ੍ਚੇਵ ਫੀਤਞ੍ਚ ਬਾਹੁਜਞ੍ਞਂ ਆਕਿਣ੍ਣਮਨੁਸ੍ਸਂ ਵੁਦ੍ਧਿਵੇਪੁਲ੍ਲਪ੍ਪਤ੍ਤਂ. ਏਵਮੇਵ ਖ੍ਵਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਦ੍ਦਸਂ ਪੁਰਾਣਂ ਮਗ੍ਗਂ ਪੁਰਾਣਞ੍ਜਸਂ ਪੁਬ੍ਬਕੇਹਿ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇਹਿ ਅਨੁਯਾਤਂ.

‘‘ਕਤਮੋ ਚ ਸੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਰਾਣਮਗ੍ਗੋ ਪੁਰਾਣਞ੍ਜਸੋ ਪੁਬ੍ਬਕੇਹਿ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇਹਿ ਅਨੁਯਾਤੋ? ਅਯਮੇਵ ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ…ਪੇ… ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ. ਅਯਂ ਖੋ ਸੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਰਾਣਮਗ੍ਗੋ ਪੁਰਾਣਞ੍ਜਸੋ ਪੁਬ੍ਬਕੇਹਿ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇਹਿ ਅਨੁਯਾਤੋ, ਤਮਨੁਗਚ੍ਛਿਂ; ਤਮਨੁਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਜਰਾਮਰਣਂ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਾਸਿਂ; ਜਰਾਮਰਣਸਮੁਦਯਂ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਾਸਿਂ; ਜਰਾਮਰਣਨਿਰੋਧਂ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਾਸਿਂ; ਜਰਾਮਰਣਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਂ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਾਸਿਂ. ਤਮਨੁਗਚ੍ਛਿਂ; ਤਮਨੁਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਜਾਤਿਂ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਾਸਿਂ…ਪੇ… ਭਵਂ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਾਸਿਂ… ਉਪਾਦਾਨਂ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਾਸਿਂ… ਤਣ੍ਹਂ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਾਸਿਂ… ਵੇਦਨਂ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਾਸਿਂ… ਫਸ੍ਸਂ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਾਸਿਂ… ਸਲ਼ਾਯਤਨਂ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਾਸਿਂ… ਨਾਮਰੂਪਂ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਾਸਿਂ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਾਸਿਂ. ਤਮਨੁਗਚ੍ਛਿਂ; ਤਮਨੁਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਾਸਿਂ; ਸਙ੍ਖਾਰਸਮੁਦਯਂ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਾਸਿਂ; ਸਙ੍ਖਾਰਨਿਰੋਧਂ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਾਸਿਂ; ਸਙ੍ਖਾਰਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਂ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਾਸਿਂ. ਤਦਭਿਞ੍ਞਾ ਆਚਿਕ੍ਖਿਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਭਿਕ੍ਖੁਨੀਨਂ ਉਪਾਸਕਾਨਂ ਉਪਾਸਿਕਾਨਂ. ਤਯਿਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਇਦ੍ਧਞ੍ਚੇਵ ਫੀਤਞ੍ਚ ਵਿਤ੍ਥਾਰਿਕਂ ਬਾਹੁਜਞ੍ਞਂ ਪੁਥੁਭੂਤਂ ਯਾਵ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਹਿ ਸੁਪ੍ਪਕਾਸਿਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਪਞ੍ਚਮਂ.