੪. ਨਨ੍ਦਕੋਵਾਦਸੁਤ੍ਤਂ

੩੯੮. ਏਵਂ ਮੇ ਸੁਤਂ – ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਜੇਤਵਨੇ ਅਨਾਥਪਿਣ੍ਡਿਕਸ੍ਸ ਆਰਾਮੇ. ਅਥ ਖੋ ਮਹਾਪਜਾਪਤਿਗੋਤਮੀ ਪਞ੍ਚਮਤ੍ਤੇਹਿ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਸਤੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਅਟ੍ਠਾਸਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਠਿਤਾ ਖੋ ਮਹਾਪਜਾਪਤਿਗੋਤਮੀ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਓਵਦਤੁ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ; ਅਨੁਸਾਸਤੁ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ; ਕਰੋਤੁ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ ਭਿਕ੍ਖੁਨੀਨਂ ਧਮ੍ਮਿਂ ਕਥ’’ਨ੍ਤਿ [ਧਮ੍ਮਿਕਥਨ੍ਤਿ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਕ.)].

ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਥੇਰਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ ਓਵਦਨ੍ਤਿ ਪਰਿਯਾਯੇਨ. ਆਯਸ੍ਮਾ ਨਨ੍ਦਕੋ ਨ ਇਚ੍ਛਤਿ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ ਓਵਦਿਤੁਂ ਪਰਿਯਾਯੇਨ. ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਆਨਨ੍ਦਂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਕਸ੍ਸ ਨੁ ਖੋ, ਆਨਨ੍ਦ, ਅਜ੍ਜ ਪਰਿਯਾਯੋ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ ਓਵਦਿਤੁਂ ਪਰਿਯਾਯੇਨਾ’’ਤਿ? ‘‘ਸਬ੍ਬੇਹੇਵ, ਭਨ੍ਤੇ, ਕਤੋ [ਨਨ੍ਦਕਸ੍ਸ ਭਨ੍ਤੇ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਪਰਿਯਾਯੋ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ ਓਵਦਿਤੁਂ ਪਰਿਯਾਯੇਨ. ਅਯਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਆਯਸ੍ਮਾ ਨਨ੍ਦਕੋ ਨ ਇਚ੍ਛਤਿ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ ਓਵਦਿਤੁਂ ਪਰਿਯਾਯੇਨਾ’’ਤਿ.

ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਨਨ੍ਦਕਂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਓਵਦ, ਨਨ੍ਦਕ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ; ਅਨੁਸਾਸ, ਨਨ੍ਦਕ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ; ਕਰੋਹਿ ਤ੍ਵਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੀਨਂ ਧਮ੍ਮਿਂ ਕਥ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਨਨ੍ਦਕੋ ਭਗਵਤੋ ਪਟਿਸ੍ਸੁਤ੍ਵਾ ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹਸਮਯਂ ਨਿਵਾਸੇਤ੍ਵਾ ਪਤ੍ਤਚੀਵਰਮਾਦਾਯ ਸਾਵਤ੍ਥਿਂ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਪਾਵਿਸਿ. ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਚਰਿਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਛਾਭਤ੍ਤਂ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਪਟਿਕ੍ਕਨ੍ਤੋ ਅਤ੍ਤਦੁਤਿਯੋ ਯੇਨ ਰਾਜਕਾਰਾਮੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ. ਅਦ੍ਦਸਂਸੁ ਖੋ ਤਾ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਨਨ੍ਦਕਂ ਦੂਰਤੋਵ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ. ਦਿਸ੍ਵਾਨ ਆਸਨਂ ਪਞ੍ਞਾਪੇਸੁਂ, ਉਦਕਞ੍ਚ ਪਾਦਾਨਂ ਉਪਟ੍ਠਪੇਸੁਂ. ਨਿਸੀਦਿ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਨਨ੍ਦਕੋ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੇ ਆਸਨੇ. ਨਿਸਜ੍ਜ ਪਾਦੇ ਪਕ੍ਖਾਲੇਸਿ. ਤਾਪਿ ਖੋ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਨਨ੍ਦਕਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿਂਸੁ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਾ ਖੋ ਤਾ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਨਨ੍ਦਕੋ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਪਟਿਪੁਚ੍ਛਕਥਾ ਖੋ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਆਜਾਨਨ੍ਤੀਹਿ – ‘ਆਜਾਨਾਮਾ’ ਤਿਸ੍ਸ ਵਚਨੀਯਂ, ਨ ਆਜਾਨਨ੍ਤੀਹਿ – ‘ਨ ਆਜਾਨਾਮਾ’ ਤਿਸ੍ਸ ਵਚਨੀਯਂ. ਯਸ੍ਸਾ ਵਾ ਪਨਸ੍ਸ ਕਙ੍ਖਾ ਵਾ ਵਿਮਤਿ ਵਾ ਅਹਮੇਵ ਤਤ੍ਥ ਪਟਿਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬੋ – ‘ਇਦਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਕਥਂ; ਇਮਸ੍ਸ ਕ੍ਵਤ੍ਥੋ’’’ਤਿ? ‘‘ਏਤ੍ਤਕੇਨਪਿ ਮਯਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਯ੍ਯਸ੍ਸ ਨਨ੍ਦਕਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਮਨਾ ਅਭਿਰਦ੍ਧਾ [ਅਭਿਨਨ੍ਦਾਮ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)] ਯਂ ਨੋ ਅਯ੍ਯੋ ਨਨ੍ਦਕੋ ਪਵਾਰੇਤੀ’’ਤਿ.

੩੯੯. ‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਥ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਚਕ੍ਖੁ ਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਯਂ ਪਨਾਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਦੁਕ੍ਖਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਯਂ ਪਨਾਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ, ਕਲ੍ਲਂ ਨੁ ਤਂ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਿਤੁਂ – ‘ਏਤਂ ਮਮ, ਏਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਏਸੋ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਥ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਸੋਤਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਭਨ੍ਤੇ…ਪੇ… ਘਾਨਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’… ‘‘ਜਿਵ੍ਹਾ ਨਿਚ੍ਚਾ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਾ, ਭਨ੍ਤੇ’’… ‘‘ਕਾਯੋ ਨਿਚ੍ਚੋ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚੋ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚੋ, ਭਨ੍ਤੇ’’… ‘‘ਮਨੋ ਨਿਚ੍ਚੋ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚੋ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚੋ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਯਂ ਪਨਾਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਦੁਕ੍ਖਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਯਂ ਪਨਾਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ, ਕਲ੍ਲਂ ਨੁ ਤਂ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਿਤੁਂ – ‘ਏਤਂ ਮਮ, ਏਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਏਸੋ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ’’? ‘‘ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਨੋ ਏਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਸੁਦਿਟ੍ਠਂ – ‘ਇਤਿਪਿਮੇ ਛ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾ ਆਯਤਨਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ’’’ਤਿ. ‘‘ਸਾਧੁ, ਸਾਧੁ, ਭਗਿਨਿਯੋ! ਏਵਞ੍ਹੇਤਂ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਹੋਤਿ ਅਰਿਯਸਾਵਕਸ੍ਸ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਪਸ੍ਸਤੋ’’.

੪੦੦. ‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਥ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਰੂਪਾ ਨਿਚ੍ਚਾ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਾ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਯਂ ਪਨਾਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਦੁਕ੍ਖਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਯਂ ਪਨਾਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ, ਕਲ੍ਲਂ ਨੁ ਤਂ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਿਤੁਂ – ‘ਏਤਂ ਮਮ, ਏਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਏਸੋ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਥ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਸਦ੍ਦਾ ਨਿਚ੍ਚਾ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਾ, ਭਨ੍ਤੇ…ਪੇ… ਗਨ੍ਧਾ ਨਿਚ੍ਚਾ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਾ, ਭਨ੍ਤੇ’’… ‘‘ਰਸਾ ਨਿਚ੍ਚਾ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਾ, ਭਨ੍ਤੇ’’… ‘‘ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾ ਨਿਚ੍ਚਾ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਾ, ਭਨ੍ਤੇ’’… ‘‘ਧਮ੍ਮਾ ਨਿਚ੍ਚਾ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਾ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਯਂ ਪਨਾਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਦੁਕ੍ਖਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਯਂ ਪਨਾਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ, ਕਲ੍ਲਂ ਨੁ ਤਂ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਿਤੁਂ – ‘ਏਤਂ ਮਮ, ਏਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਏਸੋ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ’’? ‘‘ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਨੋ ਏਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਸੁਦਿਟ੍ਠਂ – ‘ਇਤਿਪਿਮੇ ਛ ਬਾਹਿਰਾ ਆਯਤਨਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ’’’ਤਿ. ‘‘ਸਾਧੁ, ਸਾਧੁ, ਭਗਿਨਿਯੋ! ਏਵਞ੍ਹੇਤਂ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਹੋਤਿ ਅਰਿਯਸਾਵਕਸ੍ਸ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਪਸ੍ਸਤੋ’’.

੪੦੧. ‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਥ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਯਂ ਪਨਾਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਦੁਕ੍ਖਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਯਂ ਪਨਾਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ, ਕਲ੍ਲਂ ਨੁ ਤਂ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਿਤੁਂ – ‘ਏਤਂ ਮਮ, ਏਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਏਸੋ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਥ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਸੋਤਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਭਨ੍ਤੇ…ਪੇ… ਘਾਨਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’… ‘‘ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’… ‘‘ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’… ‘‘ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਯਂ ਪਨਾਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾਤਿ’’? ‘‘ਦੁਕ੍ਖਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਯਂ ਪਨਾਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ, ਕਲ੍ਲਂ ਨੁ ਤਂ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਿਤੁਂ – ‘ਏਤਂ ਮਮ, ਏਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਏਸੋ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ’’? ‘‘ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਨੋ ਏਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਸੁਦਿਟ੍ਠਂ – ‘ਇਤਿਪਿਮੇ ਛ ਵਿਞ੍ਞਾਣਕਾਯਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ’’’ਤਿ. ‘‘ਸਾਧੁ, ਸਾਧੁ, ਭਗਿਨਿਯੋ! ਏਵਞ੍ਹੇਤਂ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਹੋਤਿ ਅਰਿਯਸਾਵਕਸ੍ਸ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਪਸ੍ਸਤੋ’’.

੪੦੨. ‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਤੇਲਪ੍ਪਦੀਪਸ੍ਸ ਝਾਯਤੋ ਤੇਲਮ੍ਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ, ਵਟ੍ਟਿਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਾ, ਅਚ੍ਚਿਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਾ, ਆਭਾਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਾ. ਯੋ ਨੁ ਖੋ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯ – ‘ਅਮੁਸ੍ਸ ਤੇਲਪ੍ਪਦੀਪਸ੍ਸ ਝਾਯਤੋ ਤੇਲਮ੍ਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ, ਵਟ੍ਟਿਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਾ, ਅਚ੍ਚਿਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਾ; ਯਾ ਚ ਖ੍ਵਾਸ੍ਸ ਆਭਾ ਸਾ ਨਿਚ੍ਚਾ ਧੁਵਾ ਸਸ੍ਸਤਾ ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਾ’ਤਿ; ਸਮ੍ਮਾ ਨੁ ਖੋ ਸੋ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਵਦਮਾਨੋ ਵਦੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ’’? ‘‘ਅਮੁਸ੍ਸ ਹਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਤੇਲਪ੍ਪਦੀਪਸ੍ਸ ਝਾਯਤੋ ਤੇਲਮ੍ਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ, ਵਟ੍ਟਿਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਾ, ਅਚ੍ਚਿਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਾ; ਪਗੇਵਸ੍ਸ ਆਭਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਯੋ ਨੁ ਖੋ ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯ – ‘ਛ ਖੋਮੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾ ਆਯਤਨਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ [ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਾ (?)]; ਯਞ੍ਚ ਖੋ ਛ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕੇ ਆਯਤਨੇ ਪਟਿਚ੍ਚ ਪਟਿਸਂਵੇਦੇਤਿ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਧੁਵਂ ਸਸ੍ਸਤਂ ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮ’ਨ੍ਤਿ; ਸਮ੍ਮਾ ਨੁ ਖੋ ਸੋ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਵਦਮਾਨੋ ਵਦੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ’’? ‘‘ਤਜ੍ਜਂ ਤਜ੍ਜਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਪਚ੍ਚਯਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਤਜ੍ਜਾ ਤਜ੍ਜਾ ਵੇਦਨਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਤਜ੍ਜਸ੍ਸ ਤਜ੍ਜਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਸ੍ਸ ਨਿਰੋਧਾ ਤਜ੍ਜਾ ਤਜ੍ਜਾ ਵੇਦਨਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ‘‘ਸਾਧੁ, ਸਾਧੁ, ਭਗਿਨਿਯੋ! ਏਵਞ੍ਹੇਤਂ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਹੋਤਿ ਅਰਿਯਸਾਵਕਸ੍ਸ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਪਸ੍ਸਤੋ’’.

੪੦੩. ‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਮਹਤੋ ਰੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਤਿਟ੍ਠਤੋ ਸਾਰਵਤੋ ਮੂਲਮ੍ਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ, ਖਨ੍ਧੋਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚੋ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮੋ, ਸਾਖਾਪਲਾਸਮ੍ਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ, ਛਾਯਾਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਾ. ਯੋ ਨੁ ਖੋ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯ – ‘ਅਮੁਸ੍ਸ ਮਹਤੋ ਰੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਤਿਟ੍ਠਤੋ ਸਾਰਵਤੋ ਮੂਲਮ੍ਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ, ਖਨ੍ਧੋਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚੋ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮੋ, ਸਾਖਾਪਲਾਸਮ੍ਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ, ਯਾ ਚ ਖ੍ਵਾਸ੍ਸ ਛਾਯਾ ਸਾ ਨਿਚ੍ਚਾ ਧੁਵਾ ਸਸ੍ਸਤਾ ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਾ’ਤਿ; ਸਮ੍ਮਾ ਨੁ ਖੋ ਸੋ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਵਦਮਾਨੋ ਵਦੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ’’? ‘‘ਅਮੁਸ੍ਸ ਹਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਮਹਤੋ ਰੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਤਿਟ੍ਠਤੋ ਸਾਰਵਤੋ ਮੂਲਮ੍ਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ, ਖਨ੍ਧੋਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚੋ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮੋ, ਸਾਖਾਪਲਾਸਮ੍ਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ; ਪਗੇਵਸ੍ਸ ਛਾਯਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਯੋ ਨੁ ਖੋ ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯ – ‘ਛ ਖੋਮੇ ਬਾਹਿਰਾ ਆਯਤਨਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ [ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਾ (ਸੀ. ਪੀ.)]. ਯਞ੍ਚ ਖੋ ਛ ਬਾਹਿਰੇ ਆਯਤਨੇ ਪਟਿਚ੍ਚ ਪਟਿਸਂਵੇਦੇਤਿ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਧੁਵਂ ਸਸ੍ਸਤਂ ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮ’ਨ੍ਤਿ; ਸਮ੍ਮਾ ਨੁ ਖੋ ਸੋ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਵਦਮਾਨੋ ਵਦੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ’’? ‘‘ਤਜ੍ਜਂ ਤਜ੍ਜਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਪਚ੍ਚਯਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਤਜ੍ਜਾ ਤਜ੍ਜਾ ਵੇਦਨਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਤਜ੍ਜਸ੍ਸ ਤਜ੍ਜਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਸ੍ਸ ਨਿਰੋਧਾ ਤਜ੍ਜਾ ਤਜ੍ਜਾ ਵੇਦਨਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ‘‘ਸਾਧੁ, ਸਾਧੁ, ਭਗਿਨਿਯੋ! ਏਵਞ੍ਹੇਤਂ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਹੋਤਿ ਅਰਿਯਸਾਵਕਸ੍ਸ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਪਸ੍ਸਤੋ’’.

੪੦੪. ‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਦਕ੍ਖੋ ਗੋਘਾਤਕੋ ਵਾ ਗੋਘਾਤਕਨ੍ਤੇਵਾਸੀ ਵਾ ਗਾਵਿਂ ਵਧਿਤ੍ਵਾ ਤਿਣ੍ਹੇਨ ਗੋਵਿਕਨ੍ਤਨੇਨ ਗਾਵਿਂ ਸਙ੍ਕਨ੍ਤੇਯ੍ਯ ਅਨੁਪਹਚ੍ਚ ਅਨ੍ਤਰਂ ਮਂਸਕਾਯਂ ਅਨੁਪਹਚ੍ਚ ਬਾਹਿਰਂ ਚਮ੍ਮਕਾਯਂ. ਯਂ ਯਦੇਵ ਤਤ੍ਥ ਅਨ੍ਤਰਾ ਵਿਲਿਮਂਸਂ [ਵਿਲਿਮਂ (ਸੀ. ਪੀ. ਕ.)] ਅਨ੍ਤਰਾ ਨ੍ਹਾਰੁ ਅਨ੍ਤਰਾ ਬਨ੍ਧਨਂ ਤਂ ਤਦੇਵ ਤਿਣ੍ਹੇਨ ਗੋਵਿਕਨ੍ਤਨੇਨ ਸਞ੍ਛਿਨ੍ਦੇਯ੍ਯ ਸਙ੍ਕਨ੍ਤੇਯ੍ਯ ਸਮ੍ਪਕਨ੍ਤੇਯ੍ਯ ਸਮ੍ਪਰਿਕਨ੍ਤੇਯ੍ਯ. ਸਞ੍ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਸਙ੍ਕਨ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਪਕਨ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਪਰਿਕਨ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਵਿਧੁਨਿਤ੍ਵਾ ਬਾਹਿਰਂ ਚਮ੍ਮਕਾਯਂ ਤੇਨੇਵ ਚਮ੍ਮੇਨ ਤਂ ਗਾਵਿਂ ਪਟਿਚ੍ਛਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯ – ‘ਤਥੇਵਾਯਂ ਗਾਵੀ ਸਂਯੁਤ੍ਤਾ ਇਮਿਨਾਵ ਚਮ੍ਮੇਨਾ’ਤਿ; ਸਮ੍ਮਾ ਨੁ ਖੋ ਸੋ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਵਦਮਾਨੋ ਵਦੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ’’? ‘‘ਅਮੁ ਹਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਦਕ੍ਖੋ ਗੋਘਾਤਕੋ ਵਾ ਗੋਘਾਤਕਨ੍ਤੇਵਾਸੀ ਵਾ ਗਾਵਿਂ ਵਧਿਤ੍ਵਾ ਤਿਣ੍ਹੇਨ ਗੋਵਿਕਨ੍ਤਨੇਨ ਗਾਵਿਂ ਸਙ੍ਕਨ੍ਤੇਯ੍ਯ ਅਨੁਪਹਚ੍ਚ ਅਨ੍ਤਰਂ ਮਂਸਕਾਯਂ ਅਨੁਪਹਚ੍ਚ ਬਾਹਿਰਂ ਚਮ੍ਮਕਾਯਂ. ਯਂ ਯਦੇਵ ਤਤ੍ਥ ਅਨ੍ਤਰਾ ਵਿਲਿਮਂਸਂ ਅਨ੍ਤਰਾ ਨ੍ਹਾਰੁ ਅਨ੍ਤਰਾ ਬਨ੍ਧਨਂ ਤਂ ਤਦੇਵ ਤਿਣ੍ਹੇਨ ਗੋਵਿਕਨ੍ਤਨੇਨ ਸਞ੍ਛਿਨ੍ਦੇਯ੍ਯ ਸਙ੍ਕਨ੍ਤੇਯ੍ਯ ਸਮ੍ਪਕਨ੍ਤੇਯ੍ਯ ਸਮ੍ਪਰਿਕਨ੍ਤੇਯ੍ਯ. ਸਞ੍ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਸਙ੍ਕਨ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਪਕਨ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਪਰਿਕਨ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਵਿਧੁਨਿਤ੍ਵਾ ਬਾਹਿਰਂ ਚਮ੍ਮਕਾਯਂ ਤੇਨੇਵ ਚਮ੍ਮੇਨ ਤਂ ਗਾਵਿਂ ਪਟਿਚ੍ਛਾਦੇਤ੍ਵਾ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਸੋ ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯ – ‘ਤਥੇਵਾਯਂ ਗਾਵੀ ਸਂਯੁਤ੍ਤਾ ਇਮਿਨਾਵ ਚਮ੍ਮੇਨਾ’ਤਿ; ਅਥ ਖੋ ਸਾ ਗਾਵੀ ਵਿਸਂਯੁਤ੍ਤਾ ਤੇਨੇਵ ਚਮ੍ਮੇਨਾ’’ਤਿ.

‘‘ਉਪਮਾ ਖੋ ਮੇ ਅਯਂ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਕਤਾ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਪਨਾਯ. ਅਯਮੇਵੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ; ‘ਅਨ੍ਤਰਾ ਮਂਸਕਾਯੋ’ਤਿ ਖੋ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਛਨ੍ਨੇਤਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾਨਂ ਆਯਤਨਾਨਂ ਅਧਿਵਚਨਂ; ‘ਬਾਹਿਰੋ ਚਮ੍ਮਕਾਯੋ’ਤਿ ਖੋ ਭਗਿਨਿਯੋ, ਛਨ੍ਨੇਤਂ ਬਾਹਿਰਾਨਂ ਆਯਤਨਾਨਂ ਅਧਿਵਚਨਂ; ‘ਅਨ੍ਤਰਾ ਵਿਲਿਮਂਸਂ, ਅਨ੍ਤਰਾ ਨ੍ਹਾਰੁ, ਅਨ੍ਤਰਾ ਬਨ੍ਧਨ’ਨ੍ਤਿ ਖੋ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਨਨ੍ਦੀਰਾਗਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ; ‘ਤਿਣ੍ਹਂ ਗੋਵਿਕਨ੍ਤਨ’ਨ੍ਤਿ ਖੋ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਅਰਿਯਾਯੇਤਂ ਪਞ੍ਞਾਯ ਅਧਿਵਚਨਂ; ਯਾਯਂ ਅਰਿਯਾ ਪਞ੍ਞਾ ਅਨ੍ਤਰਾ ਕਿਲੇਸਂ ਅਨ੍ਤਰਾ ਸਂਯੋਜਨਂ ਅਨ੍ਤਰਾ ਬਨ੍ਧਨਂ ਸਞ੍ਛਿਨ੍ਦਤਿ ਸਙ੍ਕਨ੍ਤਤਿ ਸਮ੍ਪਕਨ੍ਤਤਿ ਸਮ੍ਪਰਿਕਨ੍ਤਤਿ.

੪੦੫. ‘‘ਸਤ੍ਤ ਖੋ ਪਨਿਮੇ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾ, ਯੇਸਂ ਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾ ਬਹੁਲੀਕਤਤ੍ਤਾ ਭਿਕ੍ਖੁ ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਾ ਅਨਾਸਵਂ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਕਤਮੇ ਸਤ੍ਤ? ਇਧ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਤਿਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਂ ਭਾਵੇਤਿ ਵਿਵੇਕਨਿਸ੍ਸਿਤਂ ਵਿਰਾਗਨਿਸ੍ਸਿਤਂ ਨਿਰੋਧਨਿਸ੍ਸਿਤਂ ਵੋਸ੍ਸਗ੍ਗਪਰਿਣਾਮਿਂ, ਧਮ੍ਮਵਿਚਯਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਂ ਭਾਵੇਤਿ…ਪੇ… ਵੀਰਿਯਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਂ ਭਾਵੇਤਿ… ਪੀਤਿਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਂ ਭਾਵੇਤਿ… ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਂ ਭਾਵੇਤਿ… ਸਮਾਧਿਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਂ ਭਾਵੇਤਿ… ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਂ ਭਾਵੇਤਿ ਵਿਵੇਕਨਿਸ੍ਸਿਤਂ ਵਿਰਾਗਨਿਸ੍ਸਿਤਂ ਨਿਰੋਧਨਿਸ੍ਸਿਤਂ ਵੋਸ੍ਸਗ੍ਗਪਰਿਣਾਮਿਂ. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਸਤ੍ਤ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾ, ਯੇਸਂ ਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾ ਬਹੁਲੀਕਤਤ੍ਤਾ ਭਿਕ੍ਖੁ ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਾ ਅਨਾਸਵਂ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤੀ’’ਤਿ.

੪੦੬. ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਨਨ੍ਦਕੋ ਤਾ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ ਇਮਿਨਾ ਓਵਾਦੇਨ ਓਵਦਿਤ੍ਵਾ ਉਯ੍ਯੋਜੇਸਿ – ‘‘ਗਚ੍ਛਥ, ਭਗਿਨਿਯੋ; ਕਾਲੋ’’ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਤਾ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਨਨ੍ਦਕਸ੍ਸ ਭਾਸਿਤਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਅਨੁਮੋਦਿਤ੍ਵਾ ਉਟ੍ਠਾਯਾਸਨਾ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਨਨ੍ਦਕਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਪਦਕ੍ਖਿਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਂਸੁ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਅਟ੍ਠਂਸੁ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਠਿਤਾ ਖੋ ਤਾ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ ਭਗਵਾ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਗਚ੍ਛਥ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ; ਕਾਲੋ’’ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਤਾ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਪਦਕ੍ਖਿਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਕ੍ਕਮਿਂਸੁ. ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਅਚਿਰਪਕ੍ਕਨ੍ਤੀਸੁ ਤਾਸੁ ਭਿਕ੍ਖੁਨੀਸੁ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਦਹੁਪੋਸਥੇ ਚਾਤੁਦ੍ਦਸੇ ਨ ਹੋਤਿ ਬਹੁਨੋਜਨਸ੍ਸ ਕਙ੍ਖਾ ਵਾ ਵਿਮਤਿ ਵਾ – ‘ਊਨੋ ਨੁ ਖੋ ਚਨ੍ਦੋ, ਪੁਣ੍ਣੋ ਨੁ ਖੋ ਚਨ੍ਦੋ’ਤਿ, ਅਥ ਖੋ ਊਨੋ ਚਨ੍ਦੋਤ੍ਵੇਵ ਹੋਤਿ. ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਾ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ ਨਨ੍ਦਕਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਯ ਅਤ੍ਤਮਨਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਨੋ ਚ ਖੋ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਸਙ੍ਕਪ੍ਪਾ’’ਤਿ.

੪੦੭. ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਨਨ੍ਦਕਂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਤੇਨ ਹਿ ਤ੍ਵਂ, ਨਨ੍ਦਕ, ਸ੍ਵੇਪਿ ਤਾ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ ਤੇਨੇਵੋਵਾਦੇਨ ਓਵਦੇਯ੍ਯਾਸੀ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਨਨ੍ਦਕੋ ਭਗਵਤੋ ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸਿ. ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਨਨ੍ਦਕੋ ਤਸ੍ਸਾ ਰਤ੍ਤਿਯਾ ਅਚ੍ਚਯੇਨ ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹਸਮਯਂ ਨਿਵਾਸੇਤ੍ਵਾ ਪਤ੍ਤਚੀਵਰਮਾਦਾਯ ਸਾਵਤ੍ਥਿਂ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਪਾਵਿਸਿ. ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਚਰਿਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਛਾਭਤ੍ਤਂ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਪਟਿਕ੍ਕਨ੍ਤੋ ਅਤ੍ਤਦੁਤਿਯੋ ਯੇਨ ਰਾਜਕਾਰਾਮੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ. ਅਦ੍ਦਸਂਸੁ ਖੋ ਤਾ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਨਨ੍ਦਕਂ ਦੂਰਤੋਵ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ. ਦਿਸ੍ਵਾਨ ਆਸਨਂ ਪਞ੍ਞਾਪੇਸੁਂ, ਉਦਕਞ੍ਚ ਪਾਦਾਨਂ ਉਪਟ੍ਠਪੇਸੁਂ. ਨਿਸੀਦਿ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਨਨ੍ਦਕੋ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੇ ਆਸਨੇ. ਨਿਸਜ੍ਜ ਪਾਦੇ ਪਕ੍ਖਾਲੇਸਿ. ਤਾਪਿ ਖੋ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਨਨ੍ਦਕਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿਂਸੁ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਾ ਖੋ ਤਾ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਨਨ੍ਦਕੋ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਪਟਿਪੁਚ੍ਛਕਥਾ ਖੋ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਆਜਾਨਨ੍ਤੀਹਿ ‘ਆਜਾਨਾਮਾ’ ਤਿਸ੍ਸ ਵਚਨੀਯਂ, ਨ ਆਜਾਨਨ੍ਤੀਹਿ ‘ਨ ਆਜਾਨਾਮਾ’ ਤਿਸ੍ਸ ਵਚਨੀਯਂ. ਯਸ੍ਸਾ ਵਾ ਪਨਸ੍ਸ ਕਙ੍ਖਾ ਵਾ ਵਿਮਤਿ ਵਾ, ਅਹਮੇਵ ਤਤ੍ਥ ਪਟਿਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬੋ – ‘ਇਦਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਕਥਂ; ਇਮਸ੍ਸ ਕ੍ਵਤ੍ਥੋ’’’ਤਿ. ‘‘ਏਤ੍ਤਕੇਨਪਿ ਮਯਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਯ੍ਯਸ੍ਸ ਨਨ੍ਦਕਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਮਨਾ ਅਭਿਰਦ੍ਧਾ ਯਂ ਨੋ ਅਯ੍ਯੋ ਨਨ੍ਦਕੋ ਪਵਾਰੇਤੀ’’ਤਿ.

੪੦੮. ‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਥ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਚਕ੍ਖੁ ਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਯਂ ਪਨਾਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਦੁਕ੍ਖਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਯਂ ਪਨਾਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ, ਕਲ੍ਲਂ ਨੁ ਤਂ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਿਤੁਂ – ‘ਏਤਂ ਮਮ, ਏਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਏਸੋ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਥ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਸੋਤਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਭਨ੍ਤੇ…ਪੇ… ਘਾਨਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਭਨ੍ਤੇ… ਜਿਵ੍ਹਾ… ਕਾਯੋ… ਮਨੋ ਨਿਚ੍ਚੋ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚੋ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚੋ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਯਂ ਪਨਾਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਦੁਕ੍ਖਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਯਂ ਪਨਾਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ, ਕਲ੍ਲਂ ਨੁ ਤਂ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਿਤੁਂ – ‘ਏਤਂ ਮਮ, ਏਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਏਸੋ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ’’? ‘‘ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਨੋ ਏਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਸੁਦਿਟ੍ਠਂ – ‘ਇਤਿਪਿਮੇ ਛ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾ ਆਯਤਨਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ’’’ਤਿ. ‘‘ਸਾਧੁ ਸਾਧੁ, ਭਗਿਨਿਯੋ! ਏਵਞ੍ਹੇਤਂ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਹੋਤਿ ਅਰਿਯਸਾਵਕਸ੍ਸ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਪਸ੍ਸਤੋ’’.

੪੦੯. ‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਥ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਰੂਪਾ ਨਿਚ੍ਚਾ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਾ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਯਂ ਪਨਾਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਦੁਕ੍ਖਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਯਂ ਪਨਾਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ, ਕਲ੍ਲਂ ਨੁ ਤਂ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਿਤੁਂ – ‘ਏਤਂ ਮਮ, ਏਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਏਸੋ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਥ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਸਦ੍ਦਾ ਨਿਚ੍ਚਾ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਾ, ਭਨ੍ਤੇ…ਪੇ… ਗਨ੍ਧਾ ਨਿਚ੍ਚਾ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਾ, ਭਨ੍ਤੇ… ਰਸਾ ਨਿਚ੍ਚਾ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਾ, ਭਨ੍ਤੇ… ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾ ਨਿਚ੍ਚਾ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਾ, ਭਨ੍ਤੇ… ਧਮ੍ਮਾ ਨਿਚ੍ਚਾ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਾ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਯਂ ਪਨਾਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਦੁਕ੍ਖਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਯਂ ਪਨਾਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ, ਕਲ੍ਲਂ ਨੁ ਤਂ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਿਤੁਂ – ‘ਏਤਂ ਮਮ, ਏਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਏਸੋ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ’’? ‘‘ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਨੋ ਏਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਸੁਦਿਟ੍ਠਂ – ‘ਇਤਿਪਿਮੇ ਛ ਬਾਹਿਰਾ ਆਯਤਨਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ’’’ਤਿ. ‘‘ਸਾਧੁ ਸਾਧੁ, ਭਗਿਨਿਯੋ! ਏਵਞ੍ਹੇਤਂ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਹੋਤਿ ਅਰਿਯਸਾਵਕਸ੍ਸ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਪਸ੍ਸਤੋ’’.

੪੧੦. ‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਥ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਭਨ੍ਤੇ…ਪੇ… ਸੋਤਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਭਨ੍ਤੇ… ਘਾਨਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਭਨ੍ਤੇ… ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਭਨ੍ਤੇ… ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਭਨ੍ਤੇ… ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਯਂ ਪਨਾਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਦੁਕ੍ਖਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਯਂ ਪਨਾਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ, ਕਲ੍ਲਂ ਨੁ ਤਂ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਿਤੁਂ – ‘ਏਤਂ ਮਮ, ਏਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਏਸੋ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ’’? ‘‘ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਨੋ ਏਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਸੁਦਿਟ੍ਠਂ – ‘ਇਤਿਪਿਮੇ ਛ ਵਿਞ੍ਞਾਣਕਾਯਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ’’’ਤਿ. ‘‘ਸਾਧੁ ਸਾਧੁ, ਭਗਿਨਿਯੋ! ਏਵਞ੍ਹੇਤਂ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਹੋਤਿ ਅਰਿਯਸਾਵਕਸ੍ਸ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਪਸ੍ਸਤੋ’’.

੪੧੧. ‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਤੇਲਪ੍ਪਦੀਪਸ੍ਸ ਝਾਯਤੋ ਤੇਲਮ੍ਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ, ਵਟ੍ਟਿਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਾ, ਅਚ੍ਚਿਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਾ, ਆਭਾਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਾ. ਯੋ ਨੁ ਖੋ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯ – ‘ਅਮੁਸ੍ਸ ਤੇਲਪ੍ਪਦੀਪਸ੍ਸ ਝਾਯਤੋ ਤੇਲਮ੍ਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ, ਵਟ੍ਟਿਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਾ, ਅਚ੍ਚਿਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਾ; ਯਾ ਚ ਖ੍ਵਾਸ੍ਸ ਆਭਾ ਸਾ ਨਿਚ੍ਚਾ ਧੁਵਾ ਸਸ੍ਸਤਾ ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਾ’ਤਿ; ਸਮ੍ਮਾ ਨੁ ਖੋ ਸੋ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਵਦਮਾਨੋ ਵਦੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ’’? ‘‘ਅਮੁਸ੍ਸ ਹਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਤੇਲਪ੍ਪਦੀਪਸ੍ਸ ਝਾਯਤੋ ਤੇਲਮ੍ਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ, ਵਟ੍ਟਿਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਾ, ਅਚ੍ਚਿਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਾ; ਪਗੇਵਸ੍ਸ ਆਭਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਯੋ ਨੁ ਖੋ ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯ – ‘ਛ ਖੋਮੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾ ਆਯਤਨਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ. ਯਞ੍ਚ ਖੋ ਛ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕੇ ਆਯਤਨੇ ਪਟਿਚ੍ਚ ਪਟਿਸਂਵੇਦੇਤਿ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਧੁਵਂ ਸਸ੍ਸਤਂ ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮ’ਨ੍ਤਿ; ਸਮ੍ਮਾ ਨੁ ਖੋ ਸੋ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਵਦਮਾਨੋ ਵਦੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ’’? ‘‘ਤਜ੍ਜਂ ਤਜ੍ਜਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਪਚ੍ਚਯਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਤਜ੍ਜਾ ਤਜ੍ਜਾ ਵੇਦਨਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਤਜ੍ਜਸ੍ਸ ਤਜ੍ਜਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਸ੍ਸ ਨਿਰੋਧਾ ਤਜ੍ਜਾ ਤਜ੍ਜਾ ਵੇਦਨਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ‘‘ਸਾਧੁ ਸਾਧੁ, ਭਗਿਨਿਯੋ! ਏਵਞ੍ਹੇਤਂ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਹੋਤਿ ਅਰਿਯਸਾਵਕਸ੍ਸ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਪਸ੍ਸਤੋ’’.

੪੧੨. ‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਮਹਤੋ ਰੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਤਿਟ੍ਠਤੋ ਸਾਰਵਤੋ ਮੂਲਮ੍ਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ, ਖਨ੍ਧੋਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚੋ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮੋ, ਸਾਖਾਪਲਾਸਮ੍ਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ, ਛਾਯਾਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਾ. ਯੋ ਨੁ ਖੋ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯ – ‘ਅਮੁਸ੍ਸ ਮਹਤੋ ਰੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਤਿਟ੍ਠਤੋ ਸਾਰਵਤੋ ਮੂਲਮ੍ਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ, ਖਨ੍ਧੋਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚੋ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮੋ, ਸਾਖਾਪਲਾਸਮ੍ਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ; ਯਾ ਚ ਖ੍ਵਾਸ੍ਸ ਛਾਯਾ ਸਾ ਨਿਚ੍ਚਾ ਧੁਵਾ ਸਸ੍ਸਤਾ ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਾ’ਤਿ; ਸਮ੍ਮਾ ਨੁ ਖੋ ਸੋ ਭਗਿਨਿਯੋ, ਵਦਮਾਨੋ ਵਦੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ’’? ‘‘ਅਮੁਸ੍ਸ ਹਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਮਹਤੋ ਰੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਤਿਟ੍ਠਤੋ ਸਾਰਵਤੋ ਮੂਲਮ੍ਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ, ਖਨ੍ਧੋਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚੋ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮੋ, ਸਾਖਾਪਲਾਸਮ੍ਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ; ਪਗੇਵਸ੍ਸ ਛਾਯਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਯੋ ਨੁ ਖੋ ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯ – ‘ਛ ਖੋਮੇ ਬਾਹਿਰਾ ਆਯਤਨਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ. ਯਞ੍ਚ ਖੋ ਬਾਹਿਰੇ ਆਯਤਨੇ ਪਟਿਚ੍ਚ ਪਟਿਸਂਵੇਦੇਤਿ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਧੁਵਂ ਸਸ੍ਸਤਂ ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮ’ਨ੍ਤਿ; ਸਮ੍ਮਾ ਨੁ ਖੋ ਸੋ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਵਦਮਾਨੋ ਵਦੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ’’? ‘‘ਤਜ੍ਜਂ ਤਜ੍ਜਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਪਚ੍ਚਯਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਤਜ੍ਜਾ ਤਜ੍ਜਾ ਵੇਦਨਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਤਜ੍ਜਸ੍ਸ ਤਜ੍ਜਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਸ੍ਸ ਨਿਰੋਧਾ ਤਜ੍ਜਾ ਤਜ੍ਜਾ ਵੇਦਨਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ‘‘ਸਾਧੁ ਸਾਧੁ, ਭਗਿਨਿਯੋ! ਏਵਞ੍ਹੇਤਂ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਹੋਤਿ ਅਰਿਯਸਾਵਕਸ੍ਸ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਪਸ੍ਸਤੋ’’.

੪੧੩. ‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਦਕ੍ਖੋ ਗੋਘਾਤਕੋ ਵਾ ਗੋਘਾਤਕਨ੍ਤੇਵਾਸੀ ਵਾ ਗਾਵਿਂ ਵਧਿਤ੍ਵਾ ਤਿਣ੍ਹੇਨ ਗੋਵਿਕਨ੍ਤਨੇਨ ਗਾਵਿਂ ਸਙ੍ਕਨ੍ਤੇਯ੍ਯ ਅਨੁਪਹਚ੍ਚ ਅਨ੍ਤਰਂ ਮਂਸਕਾਯਂ ਅਨੁਪਹਚ੍ਚ ਬਾਹਿਰਂ ਚਮ੍ਮਕਾਯਂ. ਯਂ ਯਦੇਵ ਤਤ੍ਥ ਅਨ੍ਤਰਾ ਵਿਲਿਮਂਸਂ ਅਨ੍ਤਰਾ ਨ੍ਹਾਰੁ ਅਨ੍ਤਰਾ ਬਨ੍ਧਨਂ ਤਂ ਤਦੇਵ ਤਿਣ੍ਹੇਨ ਗੋਵਿਕਨ੍ਤਨੇਨ ਸਞ੍ਛਿਨ੍ਦੇਯ੍ਯ ਸਙ੍ਕਨ੍ਤੇਯ੍ਯ ਸਮ੍ਪਕਨ੍ਤੇਯ੍ਯ ਸਮ੍ਪਰਿਕਨ੍ਤੇਯ੍ਯ. ਸਞ੍ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਸਙ੍ਕਨ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਪਕਨ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਪਰਿਕਨ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਵਿਧੁਨਿਤ੍ਵਾ ਬਾਹਿਰਂ ਚਮ੍ਮਕਾਯਂ ਤੇਨੇਵ ਚਮ੍ਮੇਨ ਤਂ ਗਾਵਿਂ ਪਟਿਚ੍ਛਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯ – ‘ਤਥੇਵਾਯਂ ਗਾਵੀ ਸਂਯੁਤ੍ਤਾ ਇਮਿਨਾਵ ਚਮ੍ਮੇਨਾ’ਤਿ; ਸਮ੍ਮਾ ਨੁ ਖੋ ਸੋ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਵਦਮਾਨੋ ਵਦੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ’’? ‘‘ਅਮੁ ਹਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਦਕ੍ਖੋ ਗੋਘਾਤਕੋ ਵਾ ਗੋਘਾਤਕਨ੍ਤੇਵਾਸੀ ਵਾ ਗਾਵਿਂ ਵਧਿਤ੍ਵਾ ਤਿਣ੍ਹੇਨ ਗੋਵਿਕਨ੍ਤਨੇਨ ਗਾਵਿਂ ਸਙ੍ਕਨ੍ਤੇਯ੍ਯ ਅਨੁਪਹਚ੍ਚ ਅਨ੍ਤਰਂ ਮਂਸਕਾਯਂ ਅਨੁਪਹਚ੍ਚ ਬਾਹਿਰਂ ਚਮ੍ਮਕਾਯਂ. ਯਂ ਯਦੇਵ ਤਤ੍ਥ ਅਨ੍ਤਰਾ ਵਿਲਿਮਂਸਂ ਅਨ੍ਤਰਾ ਨ੍ਹਾਰੁ ਅਨ੍ਤਰਾ ਬਨ੍ਧਨਂ ਤਂ ਤਦੇਵ ਤਿਣ੍ਹੇਨ ਗੋਵਿਕਨ੍ਤਨੇਨ ਸਞ੍ਛਿਨ੍ਦੇਯ੍ਯ ਸਙ੍ਕਨ੍ਤੇਯ੍ਯ ਸਮ੍ਪਕਨ੍ਤੇਯ੍ਯ ਸਮ੍ਪਰਿਕਨ੍ਤੇਯ੍ਯ. ਸਞ੍ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਸਙ੍ਕਨ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਪਕਨ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਪਰਿਕਨ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਵਿਧੁਨਿਤ੍ਵਾ ਬਾਹਿਰਂ ਚਮ੍ਮਕਾਯਂ ਤੇਨੇਵ ਚਮ੍ਮੇਨ ਤਂ ਗਾਵਿਂ ਪਟਿਚ੍ਛਾਦੇਤ੍ਵਾ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਸੋ ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯ – ‘ਤਥੇਵਾਯਂ ਗਾਵੀ ਸਂਯੁਤ੍ਤਾ ਇਮਿਨਾਵ ਚਮ੍ਮੇਨਾ’ਤਿ; ਅਥ ਖੋ ਸਾ ਗਾਵੀ ਵਿਸਂਯੁਤ੍ਤਾ ਤੇਨੇਵ ਚਮ੍ਮੇਨਾ’’ਤਿ.

‘‘ਉਪਮਾ ਖੋ ਮੇ ਅਯਂ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਕਤਾ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਪਨਾਯ ਅਯਮੇਵੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ. ‘ਅਨ੍ਤਰਾ ਮਂਸਕਾਯੋ’ਤਿ ਖੋ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਛਨ੍ਨੇਤਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾਨਂ ਆਯਤਨਾਨਂ ਅਧਿਵਚਨਂ; ‘ਬਾਹਿਰੋ ਚਮ੍ਮਕਾਯੋ’ਤਿ ਖੋ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਛਨ੍ਨੇਤਂ ਬਾਹਿਰਾਨਂ ਆਯਤਨਾਨਂ ਅਧਿਵਚਨਂ; ‘ਅਨ੍ਤਰਾ ਵਿਲਿਮਂਸਂ ਅਨ੍ਤਰਾ ਨ੍ਹਾਰੁ ਅਨ੍ਤਰਾ ਬਨ੍ਧਨ’ਨ੍ਤਿ ਖੋ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਨਨ੍ਦੀਰਾਗਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ; ‘ਤਿਣ੍ਹਂ ਗੋਵਿਕਨ੍ਤਨ’ਨ੍ਤਿ ਖੋ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਅਰਿਯਾਯੇਤਂ ਪਞ੍ਞਾਯ ਅਧਿਵਚਨਂ; ਯਾਯਂ ਅਰਿਯਾ ਪਞ੍ਞਾ ਅਨ੍ਤਰਾ ਕਿਲੇਸਂ ਅਨ੍ਤਰਾ ਸਂਯੋਜਨਂ ਅਨ੍ਤਰਾ ਬਨ੍ਧਨਂ ਸਞ੍ਛਿਨ੍ਦਤਿ ਸਙ੍ਕਨ੍ਤਤਿ ਸਮ੍ਪਕਨ੍ਤਤਿ ਸਮ੍ਪਰਿਕਨ੍ਤਤਿ.

੪੧੪. ‘‘ਸਤ੍ਤ ਖੋ ਪਨਿਮੇ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾ, ਯੇਸਂ ਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾ ਬਹੁਲੀਕਤਤ੍ਤਾ ਭਿਕ੍ਖੁ ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਾ ਅਨਾਸਵਂ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਕਤਮੇ ਸਤ੍ਤ? ਇਧ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਤਿਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਂ ਭਾਵੇਤਿ ਵਿਵੇਕਨਿਸ੍ਸਿਤਂ ਵਿਰਾਗਨਿਸ੍ਸਿਤਂ ਨਿਰੋਧਨਿਸ੍ਸਿਤਂ ਵੋਸ੍ਸਗ੍ਗਪਰਿਣਾਮਿਂ. ਧਮ੍ਮਵਿਚਯਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਂ ਭਾਵੇਤਿ…ਪੇ… ਵੀਰਿਯਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਂ ਭਾਵੇਤਿ… ਪੀਤਿਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਂ ਭਾਵੇਤਿ… ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਂ ਭਾਵੇਤਿ… ਸਮਾਧਿਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਂ ਭਾਵੇਤਿ… ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਂ ਭਾਵੇਤਿ ਵਿਵੇਕਨਿਸ੍ਸਿਤਂ ਵਿਰਾਗਨਿਸ੍ਸਿਤਂ ਨਿਰੋਧਨਿਸ੍ਸਿਤਂ ਵੋਸ੍ਸਗ੍ਗਪਰਿਣਾਮਿਂ. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਸਤ੍ਤ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾ ਯੇਸਂ ਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾ ਬਹੁਲੀਕਤਤ੍ਤਾ ਭਿਕ੍ਖੁ ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਾ ਅਨਾਸਵਂ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤੀ’’ਤਿ.

੪੧੫. ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਨਨ੍ਦਕੋ ਤਾ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ ਇਮਿਨਾ ਓਵਾਦੇਨ ਓਵਦਿਤ੍ਵਾ ਉਯ੍ਯੋਜੇਸਿ – ‘‘ਗਚ੍ਛਥ, ਭਗਿਨਿਯੋ; ਕਾਲੋ’’ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਤਾ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਨਨ੍ਦਕਸ੍ਸ ਭਾਸਿਤਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਅਨੁਮੋਦਿਤ੍ਵਾ ਉਟ੍ਠਾਯਾਸਨਾ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਨਨ੍ਦਕਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਪਦਕ੍ਖਿਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਂਸੁ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਅਟ੍ਠਂਸੁ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਠਿਤਾ ਖੋ ਤਾ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ ਭਗਵਾ ਏਤਦਵੋਚ –‘‘ਗਚ੍ਛਥ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ; ਕਾਲੋ’’ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਤਾ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਪਦਕ੍ਖਿਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਕ੍ਕਮਿਂਸੁ. ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਅਚਿਰਪਕ੍ਕਨ੍ਤੀਸੁ ਤਾਸੁ ਭਿਕ੍ਖੁਨੀਸੁ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਦਹੁਪੋਸਥੇ ਪਨ੍ਨਰਸੇ ਨ ਹੋਤਿ ਬਹੁਨੋ ਜਨਸ੍ਸ ਕਙ੍ਖਾ ਵਾ ਵਿਮਤਿ ਵਾ – ‘ਊਨੋ ਨੁ ਖੋ ਚਨ੍ਦੋ, ਪੁਣ੍ਣੋ ਨੁ ਖੋ ਚਨ੍ਦੋ’ਤਿ, ਅਥ ਖੋ ਪੁਣ੍ਣੋ ਚਨ੍ਦੋਤ੍ਵੇਵ ਹੋਤਿ; ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਾ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ ਨਨ੍ਦਕਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਯ ਅਤ੍ਤਮਨਾ ਚੇਵ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਸਙ੍ਕਪ੍ਪਾ ਚ. ਤਾਸਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਸਤਾਨਂ ਯਾ ਪਚ੍ਛਿਮਿਤਾ ਭਿਕ੍ਖੁਨੀ ਸਾ [ਯਾ ਪਚ੍ਛਿਮਾ ਭਿਕ੍ਖੁਨੀ, ਸਾ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.), ਯਾ ਪਚ੍ਛਿਮਿਕਾ, ਤਾ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ (ਕ.)] ਸੋਤਾਪਨ੍ਨਾ ਅਵਿਨਿਪਾਤਧਮ੍ਮਾ ਨਿਯਤਾ ਸਮ੍ਬੋਧਿਪਰਾਯਨਾ’’ਤਿ.

ਇਦਮਵੋਚ ਭਗਵਾ. ਅਤ੍ਤਮਨਾ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਗਵਤੋ ਭਾਸਿਤਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦੁਨ੍ਤਿ.

ਨਨ੍ਦਕੋਵਾਦਸੁਤ੍ਤਂ ਨਿਟ੍ਠਿਤਂ ਚਤੁਤ੍ਥਂ.