੮. ਗੋਪਕਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨਸੁਤ੍ਤਂ

੭੯. ਏਵਂ ਮੇ ਸੁਤਂ – ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਰਾਜਗਹੇ ਵਿਹਰਤਿ ਵੇਲ਼ੁਵਨੇ ਕਲਨ੍ਦਕਨਿਵਾਪੇ ਅਚਿਰਪਰਿਨਿਬ੍ਬੁਤੇ ਭਗਵਤਿ. ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਰਾਜਾ ਮਾਗਧੋ ਅਜਾਤਸਤ੍ਤੁ ਵੇਦੇਹਿਪੁਤ੍ਤੋ ਰਾਜਗਹਂ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਰਾਪੇਤਿ ਰਞ੍ਞੋ ਪਜ੍ਜੋਤਸ੍ਸ ਆਸਙ੍ਕਮਾਨੋ. ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹਸਮਯਂ ਨਿਵਾਸੇਤ੍ਵਾ ਪਤ੍ਤਚੀਵਰਮਾਦਾਯ ਰਾਜਗਹਂ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਪਾਵਿਸਿ. ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਆਨਨ੍ਦਸ੍ਸ ਏਤਦਹੋਸਿ – ‘‘ਅਤਿਪ੍ਪਗੋ ਖੋ ਤਾਵ ਰਾਜਗਹੇ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਚਰਿਤੁਂ. ਯਂਨੂਨਾਹਂ ਯੇਨ ਗੋਪਕਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨਸ੍ਸ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ, ਯੇਨ ਗੋਪਕਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਯੇਨ ਗੋਪਕਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨਸ੍ਸ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ, ਯੇਨ ਗੋਪਕਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ. ਅਦ੍ਦਸਾ ਖੋ ਗੋਪਕਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਆਨਨ੍ਦਂ ਦੂਰਤੋਵ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ. ਦਿਸ੍ਵਾਨ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਆਨਨ੍ਦਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਏਤੁ ਖੋ ਭਵਂ ਆਨਨ੍ਦੋ. ਸ੍ਵਾਗਤਂ ਭੋਤੋ ਆਨਨ੍ਦਸ੍ਸ. ਚਿਰਸ੍ਸਂ ਖੋ ਭਵਂ ਆਨਨ੍ਦੋ ਇਮਂ ਪਰਿਯਾਯਮਕਾਸਿ ਯਦਿਦਂ ਇਧਾਗਮਨਾਯ. ਨਿਸੀਦਤੁ ਭਵਂ ਆਨਨ੍ਦੋ, ਇਦਮਾਸਨਂ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਨਿਸੀਦਿ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੇ ਆਸਨੇ. ਗੋਪਕਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨੋਪਿ ਖੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਨੀਚਂ ਆਸਨਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਗੋਪਕਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਆਨਨ੍ਦਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਨੁ ਖੋ, ਭੋ ਆਨਨ੍ਦ, ਏਕਭਿਕ੍ਖੁਪਿ ਤੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਬ੍ਬੇਨਸਬ੍ਬਂ ਸਬ੍ਬਥਾਸਬ੍ਬਂ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਯੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਸੋ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ ਅਹੋਸਿ ਅਰਹਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ’’ਤਿ? ‘‘ਨਤ੍ਥਿ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਏਕਭਿਕ੍ਖੁਪਿ ਤੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਬ੍ਬੇਨਸਬ੍ਬਂ ਸਬ੍ਬਥਾਸਬ੍ਬਂ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਯੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਸੋ ਭਗਵਾ ਅਹੋਸਿ ਅਰਹਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ. ਸੋ ਹਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਭਗਵਾ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਾ, ਅਸਞ੍ਜਾਤਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਸਞ੍ਜਨੇਤਾ, ਅਨਕ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਅਕ੍ਖਾਤਾ, ਮਗ੍ਗਞ੍ਞੂ, ਮਗ੍ਗਵਿਦੂ, ਮਗ੍ਗਕੋਵਿਦੋ; ਮਗ੍ਗਾਨੁਗਾ ਚ ਪਨ ਏਤਰਹਿ ਸਾਵਕਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ ਪਚ੍ਛਾ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ’’ਤਿ. ਅਯਞ੍ਚ ਹਿਦਂ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਆਨਨ੍ਦਸ੍ਸ ਗੋਪਕਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨੇਨ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਅਨ੍ਤਰਾਕਥਾ ਵਿਪ੍ਪਕਤਾ ਅਹੋਸਿ.

ਅਥ ਖੋ ਵਸ੍ਸਕਾਰੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਮਗਧਮਹਾਮਤ੍ਤੋ ਰਾਜਗਹੇ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤੇ ਅਨੁਸਞ੍ਞਾਯਮਾਨੋ ਯੇਨ ਗੋਪਕਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨਸ੍ਸ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ, ਯੇਨਾਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਆਯਸ੍ਮਤਾ ਆਨਨ੍ਦੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਮ੍ਮੋਦਿ. ਸਮ੍ਮੋਦਨੀਯਂ ਕਥਂ ਸਾਰਣੀਯਂ ਵੀਤਿਸਾਰੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਵਸ੍ਸਕਾਰੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਮਗਧਮਹਾਮਤ੍ਤੋ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਆਨਨ੍ਦਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਕਾਯਨੁਤ੍ਥ, ਭੋ ਆਨਨ੍ਦ, ਏਤਰਹਿ ਕਥਾਯ ਸਨ੍ਨਿਸਿਨ੍ਨਾ, ਕਾ ਚ ਪਨ ਵੋ ਅਨ੍ਤਰਾਕਥਾ ਵਿਪ੍ਪਕਤਾ’’ਤਿ? ‘‘ਇਧ ਮਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਗੋਪਕਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਏਵਮਾਹ – ‘ਅਤ੍ਥਿ ਨੁ ਖੋ, ਭੋ ਆਨਨ੍ਦ, ਏਕਭਿਕ੍ਖੁਪਿ ਤੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਬ੍ਬੇਨਸਬ੍ਬਂ ਸਬ੍ਬਥਾਸਬ੍ਬਂ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਯੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਸੋ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ ਅਹੋਸਿ ਅਰਹਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ’ਤਿ. ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ ਅਹਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਗੋਪਕਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਏਤਦਵੋਚਂ – ‘ਨਤ੍ਥਿ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਏਕਭਿਕ੍ਖੁਪਿ ਤੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਬ੍ਬੇਨਸਬ੍ਬਂ ਸਬ੍ਬਥਾਸਬ੍ਬਂ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਯੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਸੋ ਭਗਵਾ ਅਹੋਸਿ ਅਰਹਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ. ਸੋ ਹਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਭਗਵਾ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਾ, ਅਸਞ੍ਜਾਤਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਸਞ੍ਜਨੇਤਾ, ਅਨਕ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਅਕ੍ਖਾਤਾ, ਮਗ੍ਗਞ੍ਞੂ, ਮਗ੍ਗਵਿਦੂ, ਮਗ੍ਗਕੋਵਿਦੋ; ਮਗ੍ਗਾਨੁਗਾ ਚ ਪਨ ਏਤਰਹਿ ਸਾਵਕਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ ਪਚ੍ਛਾ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ’ਤਿ. ਅਯਂ ਖੋ ਨੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਗੋਪਕਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨੇਨ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਅਨ੍ਤਰਾਕਥਾ ਵਿਪ੍ਪਕਤਾ. ਅਥ ਤ੍ਵਂ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤੋ’’ਤਿ.

੮੦. ‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਨੁ ਖੋ, ਭੋ ਆਨਨ੍ਦ, ਏਕਭਿਕ੍ਖੁਪਿ ਤੇਨ ਭੋਤਾ ਗੋਤਮੇਨ ਠਪਿਤੋ – ‘ਅਯਂ ਵੋ ਮਮਚ੍ਚਯੇਨ ਪਟਿਸਰਣਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ, ਯਂ ਤੁਮ੍ਹੇ ਏਤਰਹਿ ਪਟਿਪਾਦੇਯ੍ਯਾਥਾ’’ਤਿ [ਪਟਿਧਾਵੇਯ੍ਯਾਥਾਤਿ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)]? ‘‘ਨਤ੍ਥਿ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਏਕਭਿਕ੍ਖੁਪਿ ਤੇਨ ਭਗਵਤਾ ਜਾਨਤਾ ਪਸ੍ਸਤਾ ਅਰਹਤਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਠਪਿਤੋ – ‘ਅਯਂ ਵੋ ਮਮਚ੍ਚਯੇਨ ਪਟਿਸਰਣਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ, ਯਂ ਮਯਂ ਏਤਰਹਿ ਪਟਿਪਾਦੇਯ੍ਯਾਮਾ’’ਤਿ. ‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਪਨ, ਭੋ ਆਨਨ੍ਦ, ਏਕਭਿਕ੍ਖੁਪਿ ਸਙ੍ਘੇਨ ਸਮ੍ਮਤੋ, ਸਮ੍ਬਹੁਲੇਹਿ ਥੇਰੇਹਿ ਭਿਕ੍ਖੂਹਿ ਠਪਿਤੋ – ‘ਅਯਂ ਨੋ ਭਗਵਤੋ ਅਚ੍ਚਯੇਨ ਪਟਿਸਰਣਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ, ਯਂ ਤੁਮ੍ਹੇ ਏਤਰਹਿ ਪਟਿਪਾਦੇਯ੍ਯਾਥਾ’’ਤਿ? ‘‘ਨਤ੍ਥਿ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਏਕਭਿਕ੍ਖੁਪਿ ਸਙ੍ਘੇਨ ਸਮ੍ਮਤੋ, ਸਮ੍ਬਹੁਲੇਹਿ ਥੇਰੇਹਿ ਭਿਕ੍ਖੂਹਿ ਠਪਿਤੋ – ‘ਅਯਂ ਨੋ ਭਗਵਤੋ ਅਚ੍ਚਯੇਨ ਪਟਿਸਰਣਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ, ਯਂ ਮਯਂ ਏਤਰਹਿ ਪਟਿਪਾਦੇਯ੍ਯਾਮਾ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਂ ਅਪ੍ਪਟਿਸਰਣੇ ਚ ਪਨ, ਭੋ ਆਨਨ੍ਦ, ਕੋ ਹੇਤੁ ਸਾਮਗ੍ਗਿਯਾ’’ਤਿ? ‘‘ਨ ਖੋ ਮਯਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਅਪ੍ਪਟਿਸਰਣਾ; ਸਪ੍ਪਟਿਸਰਣਾ ਮਯਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ; ਧਮ੍ਮਪ੍ਪਟਿਸਰਣਾ’’ਤਿ.

‘‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਨੁ ਖੋ, ਭੋ ਆਨਨ੍ਦ, ਏਕਭਿਕ੍ਖੁਪਿ ਤੇਨ ਭੋਤਾ ਗੋਤਮੇਨ ਠਪਿਤੋ – ਅਯਂ ਵੋ ਮਮਚ੍ਚਯੇਨ ਪਟਿਸਰਣਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀਤਿ, ਯਂ ਤੁਮ੍ਹੇ ਏਤਰਹਿ ਪਟਿਪਾਦੇਯ੍ਯਾਥਾ’ਤਿ – ਇਤਿ ਪੁਟ੍ਠੋ ਸਮਾਨੋ ‘ਨਤ੍ਥਿ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਏਕਭਿਕ੍ਖੁਪਿ ਤੇਨ ਭਗਵਤਾ ਜਾਨਤਾ ਪਸ੍ਸਤਾ ਅਰਹਤਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਠਪਿਤੋ – ਅਯਂ ਵੋ ਮਮਚ੍ਚਯੇਨ ਪਟਿਸਰਣਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀਤਿ, ਯਂ ਮਯਂ ਏਤਰਹਿ ਪਟਿਪਾਦੇਯ੍ਯਾਮਾ’ਤਿ ਵਦੇਸਿ; ‘ਅਤ੍ਥਿ ਪਨ, ਭੋ ਆਨਨ੍ਦ, ਏਕਭਿਕ੍ਖੁਪਿ ਸਙ੍ਘੇਨ ਸਮ੍ਮਤੋ, ਸਮ੍ਬਹੁਲੇਹਿ ਥੇਰੇਹਿ ਭਿਕ੍ਖੂਹਿ ਠਪਿਤੋ – ਅਯਂ ਨੋ ਭਗਵਤੋ ਅਚ੍ਚਯੇਨ ਪਟਿਸਰਣਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀਤਿ, ਯਂ ਤੁਮ੍ਹੇ ਏਤਰਹਿ ਪਟਿਪਾਦੇਯ੍ਯਾਥਾ’ਤਿ – ਇਤਿ ਪੁਟ੍ਠੋ ਸਮਾਨੋ ‘ਨਤ੍ਥਿ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਏਕਭਿਕ੍ਖੁਪਿ ਸਙ੍ਘੇਨ ਸਮ੍ਮਤੋ, ਸਮ੍ਬਹੁਲੇਹਿ ਥੇਰੇਹਿ ਭਿਕ੍ਖੂਹਿ ਠਪਿਤੋ – ਅਯਂ ਨੋ ਭਗਵਤੋ ਅਚ੍ਚਯੇਨ ਪਟਿਸਰਣਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀਤਿ, ਯਂ ਮਯਂ ਏਤਰਹਿ ਪਟਿਪਾਦੇਯ੍ਯਾਮਾ’ਤਿ – ਵਦੇਸਿ; ‘ਏਵਂ ਅਪ੍ਪਟਿਸਰਣੇ ਚ ਪਨ, ਭੋ ਆਨਨ੍ਦ, ਕੋ ਹੇਤੁ ਸਾਮਗ੍ਗਿਯਾ’ਤਿ ਇਤਿ ਪੁਟ੍ਠੋ ਸਮਾਨੋ ‘ਨ ਖੋ ਮਯਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਅਪ੍ਪਟਿਸਰਣਾ; ਸਪ੍ਪਟਿਸਰਣਾ ਮਯਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ; ਧਮ੍ਮਪ੍ਪਟਿਸਰਣਾ’ਤਿ ਵਦੇਸਿ. ਇਮਸ੍ਸ ਪਨ, ਭੋ ਆਨਨ੍ਦ, ਭਾਸਿਤਸ੍ਸ ਕਥਂ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ’’ਤਿ?

੮੧. ‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਤੇਨ ਭਗਵਤਾ ਜਾਨਤਾ ਪਸ੍ਸਤਾ ਅਰਹਤਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਂ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਂ, ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਂ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਂ. ਤੇ ਮਯਂ ਤਦਹੁਪੋਸਥੇ ਯਾਵਤਿਕਾ ਏਕਂ ਗਾਮਖੇਤ੍ਤਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਹਰਾਮ ਤੇ ਸਬ੍ਬੇ ਏਕਜ੍ਝਂ ਸਨ੍ਨਿਪਤਾਮ; ਸਨ੍ਨਿਪਤਿਤ੍ਵਾ ਯਸ੍ਸ ਤਂ ਪਵਤ੍ਤਤਿ ਤਂ ਅਜ੍ਝੇਸਾਮ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਚੇ ਭਞ੍ਞਮਾਨੇ ਹੋਤਿ ਭਿਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਆਪਤ੍ਤਿ ਹੋਤਿ ਵੀਤਿਕ੍ਕਮੋ ਤਂ ਮਯਂ ਯਥਾਧਮ੍ਮਂ ਯਥਾਨੁਸਿਟ੍ਠਂ ਕਾਰੇਮਾਤਿ.

‘‘ਨ ਕਿਰ ਨੋ ਭਵਨ੍ਤੋ ਕਾਰੇਨ੍ਤਿ; ਧਮ੍ਮੋ ਨੋ ਕਾਰੇਤਿ’’. ‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਨੁ ਖੋ, ਭੋ ਆਨਨ੍ਦ, ਏਕਭਿਕ੍ਖੁਪਿ ਯਂ ਤੁਮ੍ਹੇ ਏਤਰਹਿ ਸਕ੍ਕਰੋਥ ਗਰੁਂ ਕਰੋਥ [ਗਰੁਕਰੋਥ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਮਾਨੇਥ ਪੂਜੇਥ; ਸਕ੍ਕਤ੍ਵਾ ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ [ਗਰੁਕਤ੍ਵਾ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਹਰਥਾ’’ਤਿ? ‘‘ਨਤ੍ਥਿ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਏਕਭਿਕ੍ਖੁਪਿ ਯਂ ਮਯਂ ਏਤਰਹਿ ਸਕ੍ਕਰੋਮ ਗਰੁਂ ਕਰੋਮ ਮਾਨੇਮ ਪੂਜੇਮ; ਸਕ੍ਕਤ੍ਵਾ ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਹਰਾਮਾ’’ਤਿ.

‘‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਨੁ ਖੋ, ਭੋ ਆਨਨ੍ਦ, ਏਕਭਿਕ੍ਖੁਪਿ ਤੇਨ ਭੋਤਾ ਗੋਤਮੇਨ ਠਪਿਤੋ – ਅਯਂ ਵੋ ਮਮਚ੍ਚਯੇਨ ਪਟਿਸਰਣਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਯਂ ਤੁਮ੍ਹੇ ਏਤਰਹਿ ਪਟਿਪਾਦੇਯ੍ਯਾਥਾ’ਤਿ – ਇਤਿ ਪੁਟ੍ਠੋ ਸਮਾਨੋ ‘ਨਤ੍ਥਿ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਏਕਭਿਕ੍ਖੁਪਿ ਤੇਨ ਭਗਵਤਾ ਜਾਨਤਾ ਪਸ੍ਸਤਾ ਅਰਹਤਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਠਪਿਤੋ – ਅਯਂ ਵੋ ਮਮਚ੍ਚਯੇਨ ਪਟਿਸਰਣਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਯਂ ਮਯਂ ਏਤਰਹਿ ਪਟਿਪਾਦੇਯ੍ਯਾਮਾ’ਤਿ ਵਦੇਸਿ; ‘ਅਤ੍ਥਿ ਪਨ, ਭੋ ਆਨਨ੍ਦ, ਏਕਭਿਕ੍ਖੁਪਿ ਸਙ੍ਘੇਨ ਸਮ੍ਮਤੋ, ਸਮ੍ਬਹੁਲੇਹਿ ਥੇਰੇਹਿ ਭਿਕ੍ਖੂਹਿ ਠਪਿਤੋ – ਅਯਂ ਨੋ ਭਗਵਤੋ ਅਚ੍ਚਯੇਨ ਪਟਿਸਰਣਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਯਂ ਤੁਮ੍ਹੇ ਏਤਰਹਿ ਪਟਿਪਾਦੇਯ੍ਯਾਥਾ’ਤਿ – ਇਤਿ ਪੁਟ੍ਠੋ ਸਮਾਨੋ ‘ਨਤ੍ਥਿ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਏਕਭਿਕ੍ਖੁਪਿ ਸਙ੍ਘੇਨ ਸਮ੍ਮਤੋ, ਸਮ੍ਬਹੁਲੇਹਿ ਥੇਰੇਹਿ ਭਿਕ੍ਖੂਹਿ ਠਪਿਤੋ – ਅਯਂ ਨੋ ਭਗਵਤੋ ਅਚ੍ਚਯੇਨ ਪਟਿਸਰਣਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਯਂ ਮਯਂ ਏਤਰਹਿ ਪਟਿਪਾਦੇਯ੍ਯਾਮਾ’ਤਿ ਵਦੇਸਿ; ‘ਅਤ੍ਥਿ ਨੁ ਖੋ, ਭੋ ਆਨਨ੍ਦ, ਏਕਭਿਕ੍ਖੁਪਿ ਯਂ ਤੁਮ੍ਹੇ ਏਤਰਹਿ ਸਕ੍ਕਰੋਥ ਗਰੁਂ ਕਰੋਥ ਮਾਨੇਥ ਪੂਜੇਥ; ਸਕ੍ਕਤ੍ਵਾ ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਹਰਥਾ’ਤਿ – ਇਤਿ ਪੁਟ੍ਠੋ ਸਮਾਨੋ ‘ਨਤ੍ਥਿ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਏਕਭਿਕ੍ਖੁਪਿ ਯਂ ਮਯਂ ਏਤਰਹਿ ਸਕ੍ਕਰੋਮ ਗਰੁਂ ਕਰੋਮ ਮਾਨੇਮ ਪੂਜੇਮ; ਸਕ੍ਕਤ੍ਵਾ ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਹਰਾਮਾ’ਤਿ ਵਦੇਸਿ. ਇਮਸ੍ਸ ਪਨ, ਭੋ ਆਨਨ੍ਦ, ਭਾਸਿਤਸ੍ਸ ਕਥਂ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ’’ਤਿ?

੮੨. ‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਤੇਨ ਭਗਵਤਾ ਜਾਨਤਾ ਪਸ੍ਸਤਾ ਅਰਹਤਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਦਸ ਪਸਾਦਨੀਯਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਕ੍ਖਾਤਾ. ਯਸ੍ਮਿਂ ਨੋ ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸਂਵਿਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਤਂ ਮਯਂ ਏਤਰਹਿ ਸਕ੍ਕਰੋਮ ਗਰੁਂ ਕਰੋਮ ਮਾਨੇਮ ਪੂਜੇਮ; ਸਕ੍ਕਤ੍ਵਾ ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਹਰਾਮ. ਕਤਮੇ ਦਸ?

‘‘ਇਧ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਸੀਲਵਾ ਹੋਤਿ, ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਸਂਵਰਸਂਵੁਤੋ ਵਿਹਰਤਿ ਆਚਾਰਗੋਚਰਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਅਣੁਮਤ੍ਤੇਸੁ ਵਜ੍ਜੇਸੁ ਭਯਦਸ੍ਸਾਵੀ, ਸਮਾਦਾਯ ਸਿਕ੍ਖਤਿ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦੇਸੁ.

‘‘ਬਹੁਸ੍ਸੁਤੋ ਹੋਤਿ ਸੁਤਧਰੋ ਸੁਤਸਨ੍ਨਿਚਯੋ. ਯੇ ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਆਦਿਕਲ੍ਯਾਣਾ, ਮਜ੍ਝੇਕਲ੍ਯਾਣਾ, ਪਰਿਯੋਸਾਨਕਲ੍ਯਾਣਾ, ਸਾਤ੍ਥਂ, ਸਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ [ਸਾਤ੍ਥਾ ਸਬ੍ਯਞ੍ਜਨਾ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)], ਕੇਵਲਪਰਿਪੁਣ੍ਣਂ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਅਭਿਵਦਨ੍ਤਿ ਤਥਾਰੂਪਾਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਾ ਬਹੁਸ੍ਸੁਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਧਾਤਾ [ਧਤਾ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਵਚਸਾ ਪਰਿਚਿਤਾ ਮਨਸਾਨੁਪੇਕ੍ਖਿਤਾ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਸੁਪ੍ਪਟਿਵਿਦ੍ਧਾ.

‘‘ਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠੋ ਹੋਤਿ ( ) [(ਇਤਰੀਤਰੇਹਿ) ਦੀ. ਨਿ. ੩.੩੪੫] ਚੀਵਰਪਿਣ੍ਡਪਾਤਸੇਨਾਸਨਗਿਲਾਨਪ੍ਪਚ੍ਚਯਭੇਸਜ੍ਜਪਰਿਕ੍ਖਾਰੇਹਿ.

‘‘ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਝਾਨਾਨਂ ਆਭਿਚੇਤਸਿਕਾਨਂ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਸੁਖਵਿਹਾਰਾਨਂ ਨਿਕਾਮਲਾਭੀ ਹੋਤਿ ਅਕਿਚ੍ਛਲਾਭੀ ਅਕਸਿਰਲਾਭੀ.

‘‘ਅਨੇਕਵਿਹਿਤਂ ਇਦ੍ਧਿਵਿਧਂ ਪਚ੍ਚਨੁਭੋਤਿ – ਏਕੋਪਿ ਹੁਤ੍ਵਾ ਬਹੁਧਾ ਹੋਤਿ, ਬਹੁਧਾਪਿ ਹੁਤ੍ਵਾ ਏਕੋ ਹੋਤਿ; ਆਵਿਭਾਵਂ ਤਿਰੋਭਾਵਂ; ਤਿਰੋਕੁਟ੍ਟਂ [ਤਿਰੋਕੁਡ੍ਡਂ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਤਿਰੋਪਾਕਾਰਂ ਤਿਰੋਪਬ੍ਬਤਂ ਅਸਜ੍ਜਮਾਨੋ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਆਕਾਸੇ; ਪਥਵਿਯਾਪਿ ਉਮ੍ਮੁਜ੍ਜਨਿਮੁਜ੍ਜਂ ਕਰੋਤਿ, ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਉਦਕੇ; ਉਦਕੇਪਿ ਅਭਿਜ੍ਜਮਾਨੇ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਪਥਵਿਯਂ; ਆਕਾਸੇਪਿ ਪਲ੍ਲਙ੍ਕੇਨ ਕਮਤਿ, ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਪਕ੍ਖੀ ਸਕੁਣੋ; ਇਮੇਪਿ ਚਨ੍ਦਿਮਸੂਰਿਯੇ ਏਵਂਮਹਿਦ੍ਧਿਕੇ ਏਵਂਮਹਾਨੁਭਾਵੇ ਪਾਣਿਨਾ ਪਰਿਮਸਤਿ [ਪਰਾਮਸਤਿ (ਕ.)] ਪਰਿਮਜ੍ਜਤਿ, ਯਾਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਾਪਿ ਕਾਯੇਨ ਵਸਂ ਵਤ੍ਤੇਤਿ.

‘‘ਦਿਬ੍ਬਾਯ ਸੋਤਧਾਤੁਯਾ ਵਿਸੁਦ੍ਧਾਯ ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਮਾਨੁਸਿਕਾਯ ਉਭੋ ਸਦ੍ਦੇ ਸੁਣਾਤਿ – ਦਿਬ੍ਬੇ ਚ ਮਾਨੁਸੇ ਚ, ਯੇ ਦੂਰੇ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਚ.

‘‘ਪਰਸਤ੍ਤਾਨਂ ਪਰਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਚੇਤਸਾ ਚੇਤੋ ਪਰਿਚ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਸਰਾਗਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ‘ਸਰਾਗਂ ਚਿਤ੍ਤ’ਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਵੀਤਰਾਗਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ‘ਵੀਤਰਾਗਂ ਚਿਤ੍ਤ’ਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਸਦੋਸਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ‘ਸਦੋਸਂ ਚਿਤ੍ਤ’ਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਵੀਤਦੋਸਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ‘ਵੀਤਦੋਸਂ ਚਿਤ੍ਤ’ਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਸਮੋਹਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ‘ਸਮੋਹਂ ਚਿਤ੍ਤ’ਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਵੀਤਮੋਹਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ‘ਵੀਤਮੋਹਂ ਚਿਤ੍ਤ’ਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਸਂਖਿਤ੍ਤਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ‘ਸਂਖਿਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤ’ਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਵਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ‘ਵਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤ’ਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਮਹਗ੍ਗਤਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ‘ਮਹਗ੍ਗਤਂ ਚਿਤ੍ਤ’ਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਅਮਹਗ੍ਗਤਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ‘ਅਮਹਗ੍ਗਤਂ ਚਿਤ੍ਤ’ਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਸਉਤ੍ਤਰਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ‘ਸਉਤ੍ਤਰਂ ਚਿਤ੍ਤ’ਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ‘ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਚਿਤ੍ਤ’ਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਸਮਾਹਿਤਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ‘ਸਮਾਹਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤ’ਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਅਸਮਾਹਿਤਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ‘ਅਸਮਾਹਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤ’ਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਵਿਮੁਤ੍ਤਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ‘ਵਿਮੁਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤ’ਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਅਵਿਮੁਤ੍ਤਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ‘ਅਵਿਮੁਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤ’ਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ.

‘‘ਅਨੇਕਵਿਹਿਤਂ ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਤਿ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਏਕਮ੍ਪਿ ਜਾਤਿਂ ਦ੍ਵੇਪਿ ਜਾਤਿਯੋ ਤਿਸ੍ਸੋਪਿ ਜਾਤਿਯੋ ਚਤਸ੍ਸੋਪਿ ਜਾਤਿਯੋ ਪਞ੍ਚਪਿ ਜਾਤਿਯੋ ਦਸਪਿ ਜਾਤਿਯੋ ਵੀਸਮ੍ਪਿ ਜਾਤਿਯੋ ਤਿਂਸਮ੍ਪਿ ਜਾਤਿਯੋ ਚਤ੍ਤਾਰੀਸਮ੍ਪਿ ਜਾਤਿਯੋ ਪਞ੍ਞਾਸਮ੍ਪਿ ਜਾਤਿਯੋ ਜਾਤਿਸਤਮ੍ਪਿ ਜਾਤਿਸਹਸ੍ਸਮ੍ਪਿ ਜਾਤਿਸਤਸਹਸ੍ਸਮ੍ਪਿ ਅਨੇਕੇਪਿ ਸਂਵਟ੍ਟਕਪ੍ਪੇ ਅਨੇਕੇਪਿ ਵਿਵਟ੍ਟਕਪ੍ਪੇ ਅਨੇਕੇਪਿ ਸਂਵਟ੍ਟਵਿਵਟ੍ਟਕਪ੍ਪੇ – ‘ਅਮੁਤ੍ਰਾਸਿਂ ਏਵਂਨਾਮੋ ਏਵਂਗੋਤ੍ਤੋ ਏਵਂਵਣ੍ਣੋ ਏਵਮਾਹਾਰੋ ਏਵਂਸੁਖਦੁਕ੍ਖਪ੍ਪਟਿਸਂਵੇਦੀ ਏਵਮਾਯੁਪਰਿਯਨ੍ਤੋ, ਸੋ ਤਤੋ ਚੁਤੋ ਅਮੁਤ੍ਰ ਉਦਪਾਦਿਂ; ਤਤ੍ਰਾਪਾਸਿਂ ਏਵਂਨਾਮੋ ਏਵਂਗੋਤ੍ਤੋ ਏਵਂਵਣ੍ਣੋ ਏਵਮਾਹਾਰੋ ਏਵਂਸੁਖਦੁਕ੍ਖਪ੍ਪਟਿਸਂਵੇਦੀ ਏਵਮਾਯੁਪਰਿਯਨ੍ਤੋ, ਸੋ ਤਤੋ ਚੁਤੋ ਇਧੂਪਪਨ੍ਨੋ’ਤਿ. ਇਤਿ ਸਾਕਾਰਂ ਸਉਦ੍ਦੇਸਂ ਅਨੇਕਵਿਹਿਤਂ ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਤਿ.

‘‘ਦਿਬ੍ਬੇਨ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਵਿਸੁਦ੍ਧੇਨ ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਮਾਨੁਸਕੇਨ ਸਤ੍ਤੇ ਪਸ੍ਸਤਿ ਚਵਮਾਨੇ ਉਪਪਜ੍ਜਮਾਨੇ ਹੀਨੇ ਪਣੀਤੇ ਸੁਵਣ੍ਣੇ ਦੁਬ੍ਬਣ੍ਣੇ, ਸੁਗਤੇ ਦੁਗ੍ਗਤੇ ਯਥਾਕਮ੍ਮੂਪਗੇ ਸਤ੍ਤੇ ਪਜਾਨਾਤਿ.

‘‘ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਾ ਅਨਾਸਵਂ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ.

‘‘ਇਮੇ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਤੇਨ ਭਗਵਤਾ ਜਾਨਤਾ ਪਸ੍ਸਤਾ ਅਰਹਤਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਦਸ ਪਸਾਦਨੀਯਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਕ੍ਖਾਤਾ. ਯਸ੍ਮਿਂ ਨੋ ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸਂਵਿਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਤਂ ਮਯਂ ਏਤਰਹਿ ਸਕ੍ਕਰੋਮ ਗਰੁਂ ਕਰੋਮ ਮਾਨੇਮ ਪੂਜੇਮ; ਸਕ੍ਕਤ੍ਵਾ ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਹਰਾਮਾ’’ਤਿ.

੮੩. ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ ਵਸ੍ਸਕਾਰੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਮਗਧਮਹਾਮਤ੍ਤੋ ਉਪਨਨ੍ਦਂ ਸੇਨਾਪਤਿਂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਤਿ ਭਵਂ ਸੇਨਾਪਤਿ [ਮਞ੍ਞਸਿ ਏਵਂ ਸੇਨਾਪਤਿ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.), ਮਞ੍ਞਸਿ ਸੇਨਾਪਤਿ (ਸੀ.), ਮਞ੍ਞਸਿ ਭਵਂ ਸੇਨਾਪਤਿ (ਕ.)] ਯਦਿਮੇ ਭੋਨ੍ਤੋ ਸਕ੍ਕਾਤਬ੍ਬਂ ਸਕ੍ਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਗਰੁਂ ਕਾਤਬ੍ਬਂ ਗਰੁਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਮਾਨੇਤਬ੍ਬਂ ਮਾਨੇਨ੍ਤਿ, ਪੂਜੇਤਬ੍ਬਂ ਪੂਜੇਨ੍ਤਿ’’? ‘‘ਤਗ੍ਘਿਮੇ [ਤਗ੍ਘ ਮੇ (ਕ.)] ਭੋਨ੍ਤੋ ਸਕ੍ਕਾਤਬ੍ਬਂ ਸਕ੍ਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਗਰੁਂ ਕਾਤਬ੍ਬਂ ਗਰੁਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਮਾਨੇਤਬ੍ਬਂ ਮਾਨੇਨ੍ਤਿ, ਪੂਜੇਤਬ੍ਬਂ ਪੂਜੇਨ੍ਤਿ. ਇਮਞ੍ਚ ਹਿ ਤੇ ਭੋਨ੍ਤੋ ਨ ਸਕ੍ਕਰੇਯ੍ਯੁਂ ਨ ਗਰੁਂ ਕਰੇਯ੍ਯੁਂ ਨ ਮਾਨੇਯ੍ਯੁਂ ਨ ਪੂਜੇਯ੍ਯੁਂ; ਅਥ ਕਿਞ੍ਚਰਹਿ ਤੇ ਭੋਨ੍ਤੋ ਸਕ੍ਕਰੇਯ੍ਯੁਂ ਗਰੁਂ ਕਰੇਯ੍ਯੁਂ ਮਾਨੇਯ੍ਯੁਂ ਪੂਜੇਯ੍ਯੁਂ, ਸਕ੍ਕਤ੍ਵਾ ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਮਾਨੇਤ੍ਵਾ ਪੂਜੇਤ੍ਵਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਹਰੇਯ੍ਯੁ’’ਨ੍ਤਿ? ਅਥ ਖੋ ਵਸ੍ਸਕਾਰੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਮਗਧਮਹਾਮਤ੍ਤੋ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਆਨਨ੍ਦਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਕਹਂ ਪਨ ਭਵਂ ਆਨਨ੍ਦੋ ਏਤਰਹਿ ਵਿਹਰਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਵੇਲ਼ੁਵਨੇ ਖੋਹਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਏਤਰਹਿ ਵਿਹਰਾਮੀ’’ਤਿ. ‘‘ਕਚ੍ਚਿ ਪਨ, ਭੋ ਆਨਨ੍ਦ, ਵੇਲ਼ੁਵਨਂ ਰਮਣੀਯਞ੍ਚੇਵ ਅਪ੍ਪਸਦ੍ਦਞ੍ਚ ਅਪ੍ਪਨਿਗ੍ਘੋਸਞ੍ਚ ਵਿਜਨਵਾਤਂ ਮਨੁਸ੍ਸਰਾਹਸ੍ਸੇਯ੍ਯਕਂ [ਮਨੁਸ੍ਸਰਾਹਸੇਯ੍ਯਕਂ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਪਟਿਸਲ੍ਲਾਨਸਾਰੁਪ੍ਪ’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਤਗ੍ਘ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਵੇਲ਼ੁਵਨਂ ਰਮਣੀਯਞ੍ਚੇਵ ਅਪ੍ਪਸਦ੍ਦਞ੍ਚ ਅਪ੍ਪਨਿਗ੍ਘੋਸਞ੍ਚ ਵਿਜਨਵਾਤਂ ਮਨੁਸ੍ਸਰਾਹਸ੍ਸੇਯ੍ਯਕਂ ਪਟਿਸਲ੍ਲਾਨਸਾਰੁਪ੍ਪਂ, ਯਥਾ ਤਂ ਤੁਮ੍ਹਾਦਿਸੇਹਿ ਰਕ੍ਖਕੇਹਿ ਗੋਪਕੇਹੀ’’ਤਿ. ‘‘ਤਗ੍ਘ, ਭੋ ਆਨਨ੍ਦ, ਵੇਲ਼ੁਵਨਂ ਰਮਣੀਯਞ੍ਚੇਵ ਅਪ੍ਪਸਦ੍ਦਞ੍ਚ ਅਪ੍ਪਨਿਗ੍ਘੋਸਞ੍ਚ ਵਿਜਨਵਾਤਂ ਮਨੁਸ੍ਸਰਾਹਸ੍ਸੇਯ੍ਯਕਂ ਪਟਿਸਲ੍ਲਾਨਸਾਰੁਪ੍ਪਂ, ਯਥਾ ਤਂ ਭਵਨ੍ਤੇਹਿ ਝਾਯੀਹਿ ਝਾਨਸੀਲੀਹਿ. ਝਾਯਿਨੋ ਚੇਵ ਭਵਨ੍ਤੋ ਝਾਨਸੀਲਿਨੋ ਚ’’.

‘‘ਏਕਮਿਦਾਹਂ, ਭੋ ਆਨਨ੍ਦ, ਸਮਯਂ ਸੋ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ ਵੇਸਾਲਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਮਹਾਵਨੇ ਕੂਟਾਗਾਰਸਾਲਾਯਂ. ਅਥ ਖ੍ਵਾਹਂ, ਭੋ ਆਨਨ੍ਦ, ਯੇਨ ਮਹਾਵਨਂ ਕੂਟਾਗਾਰਸਾਲਾ ਯੇਨ ਸੋ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਂ. ਤਤ੍ਰ ਚ ਪਨ ਸੋ [ਤਤ੍ਰ ਚ ਸੋ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ ਅਨੇਕਪਰਿਯਾਯੇਨ ਝਾਨਕਥਂ ਕਥੇਸਿ. ਝਾਯੀ ਚੇਵ ਸੋ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ ਅਹੋਸਿ ਝਾਨਸੀਲੀ ਚ. ਸਬ੍ਬਞ੍ਚ ਪਨ ਸੋ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ ਝਾਨਂ ਵਣ੍ਣੇਸੀ’’ਤਿ.

੮੪. ‘‘ਨ ਚ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਸੋ ਭਗਵਾ ਸਬ੍ਬਂ ਝਾਨਂ ਵਣ੍ਣੇਸਿ, ਨਪਿ ਸੋ ਭਗਵਾ ਸਬ੍ਬਂ ਝਾਨਂ ਨ ਵਣ੍ਣੇਸੀਤਿ. ਕਥਂ ਰੂਪਞ੍ਚ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਸੋ ਭਗਵਾ ਝਾਨਂ ਨ ਵਣ੍ਣੇਸਿ? ਇਧ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਕਾਮਰਾਗਪਰਿਯੁਟ੍ਠਿਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਵਿਹਰਤਿ ਕਾਮਰਾਗਪਰੇਤੇਨ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਚ ਕਾਮਰਾਗਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਾਤਿ; ਸੋ ਕਾਮਰਾਗਂਯੇਵ ਅਨ੍ਤਰਂ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਝਾਯਤਿ ਪਜ੍ਝਾਯਤਿ ਨਿਜ੍ਝਾਯਤਿ ਅਪਜ੍ਝਾਯਤਿ. ਬ੍ਯਾਪਾਦਪਰਿਯੁਟ੍ਠਿਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਵਿਹਰਤਿ ਬ੍ਯਾਪਾਦਪਰੇਤੇਨ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਚ ਬ੍ਯਾਪਾਦਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਾਤਿ; ਸੋ ਬ੍ਯਾਪਾਦਂਯੇਵ ਅਨ੍ਤਰਂ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਝਾਯਤਿ ਪਜ੍ਝਾਯਤਿ ਨਿਜ੍ਝਾਯਤਿ ਅਪਜ੍ਝਾਯਤਿ. ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਪਰਿਯੁਟ੍ਠਿਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਵਿਹਰਤਿ ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਪਰੇਤੇਨ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਚ ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਾਤਿ; ਸੋ ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਂਯੇਵ ਅਨ੍ਤਰਂ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਝਾਯਤਿ ਪਜ੍ਝਾਯਤਿ ਨਿਜ੍ਝਾਯਤਿ ਅਪਜ੍ਝਾਯਤਿ. ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਪਰਿਯੁਟ੍ਠਿਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਵਿਹਰਤਿ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਪਰੇਤੇਨ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਚ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਾਤਿ; ਸੋ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਂਯੇਵ ਅਨ੍ਤਰਂ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਝਾਯਤਿ ਪਜ੍ਝਾਯਤਿ ਨਿਜ੍ਝਾਯਤਿ ਅਪਜ੍ਝਾਯਤਿ. ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਪਰਿਯੁਟ੍ਠਿਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਵਿਹਰਤਿ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਪਰੇਤੇਨ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਯ ਚ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਯ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਾਤਿ; ਸੋ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਂਯੇਵ ਅਨ੍ਤਰਂ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਝਾਯਤਿ ਪਜ੍ਝਾਯਤਿ ਨਿਜ੍ਝਾਯਤਿ ਅਪਜ੍ਝਾਯਤਿ. ਏਵਰੂਪਂ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਸੋ ਭਗਵਾ ਝਾਨਂ ਨ ਵਣ੍ਣੇਸਿ.

‘‘ਕਥਂ ਰੂਪਞ੍ਚ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਸੋ ਭਗਵਾ ਝਾਨਂ ਵਣ੍ਣੇਸਿ? ਇਧ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਵਿਵਿਚ੍ਚੇਵ ਕਾਮੇਹਿ ਵਿਵਿਚ੍ਚ ਅਕੁਸਲੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਵਿਤਕ੍ਕਂ ਸਵਿਚਾਰਂ ਵਿਵੇਕਜਂ ਪੀਤਿਸੁਖਂ ਪਠਮਂ ਝਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਾਨਂ ਵੂਪਸਮਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਸਮ੍ਪਸਾਦਨਂ ਚੇਤਸੋ ਏਕੋਦਿਭਾਵਂ ਅਵਿਤਕ੍ਕਂ ਅਵਿਚਾਰਂ ਸਮਾਧਿਜਂ ਪੀਤਿਸੁਖਂ ਦੁਤਿਯਂ ਝਾਨਂ…ਪੇ… ਤਤਿਯਂ ਝਾਨਂ… ਚਤੁਤ੍ਥਂ ਝਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਏਵਰੂਪਂ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਸੋ ਭਗਵਾ ਝਾਨਂ ਵਣ੍ਣੇਸੀ’’ਤਿ.

‘‘ਗਾਰਯ੍ਹਂ ਕਿਰ, ਭੋ ਆਨਨ੍ਦ, ਸੋ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ ਝਾਨਂ ਗਰਹਿ, ਪਾਸਂਸਂ ਪਸਂਸਿ. ਹਨ੍ਦ, ਚ ਦਾਨਿ ਮਯਂ, ਭੋ ਆਨਨ੍ਦ, ਗਚ੍ਛਾਮ; ਬਹੁਕਿਚ੍ਚਾ ਮਯਂ ਬਹੁਕਰਣੀਯਾ’’ਤਿ. ‘‘ਯਸ੍ਸਦਾਨਿ ਤ੍ਵਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਕਾਲਂ ਮਞ੍ਞਸੀ’’ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਵਸ੍ਸਕਾਰੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਮਗਧਮਹਾਮਤ੍ਤੋ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਆਨਨ੍ਦਸ੍ਸ ਭਾਸਿਤਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਅਨੁਮੋਦਿਤ੍ਵਾ ਉਟ੍ਠਾਯਾਸਨਾ ਪਕ੍ਕਾਮਿ.

ਅਥ ਖੋ ਗੋਪਕਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਅਚਿਰਪਕ੍ਕਨ੍ਤੇ ਵਸ੍ਸਕਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਮਗਧਮਹਾਮਤ੍ਤੇ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਆਨਨ੍ਦਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਯਂ ਨੋ ਮਯਂ ਭਵਨ੍ਤਂ ਆਨਨ੍ਦਂ ਅਪੁਚ੍ਛਿਮ੍ਹਾ ਤਂ ਨੋ ਭਵਂ ਆਨਨ੍ਦੋ ਨ ਬ੍ਯਾਕਾਸੀ’’ਤਿ. ‘‘ਨਨੁ ਤੇ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਅਵੋਚੁਮ੍ਹਾ – ‘ਨਤ੍ਥਿ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਏਕਭਿਕ੍ਖੁਪਿ ਤੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਬ੍ਬੇਨਸਬ੍ਬਂ ਸਬ੍ਬਥਾਸਬ੍ਬਂ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਯੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਸੋ ਭਗਵਾ ਅਹੋਸਿ ਅਰਹਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ. ਸੋ ਹਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਭਗਵਾ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਾ, ਅਸਞ੍ਜਾਤਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਸਞ੍ਜਨੇਤਾ, ਅਨਕ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਅਕ੍ਖਾਤਾ, ਮਗ੍ਗਞ੍ਞੂ, ਮਗ੍ਗਵਿਦੂ, ਮਗ੍ਗਕੋਵਿਦੋ. ਮਗ੍ਗਾਨੁਗਾ ਚ ਪਨ ਏਤਰਹਿ ਸਾਵਕਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ ਪਚ੍ਛਾ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ’’’ਤਿ.

ਗੋਪਕਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨਸੁਤ੍ਤਂ ਨਿਟ੍ਠਿਤਂ ਅਟ੍ਠਮਂ.