੩. ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਵਗ੍ਗੋ

੧. ਤੇਵਿਜ੍ਜਵਚ੍ਛਸੁਤ੍ਤਂ

੧੮੫. ਏਵਂ ਮੇ ਸੁਤਂ – ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਵੇਸਾਲਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਮਹਾਵਨੇ ਕੂਟਾਗਾਰਸਾਲਾਯਂ. ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਵਚ੍ਛਗੋਤ੍ਤੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਏਕਪੁਣ੍ਡਰੀਕੇ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾਰਾਮੇ ਪਟਿਵਸਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹਸਮਯਂ ਨਿਵਾਸੇਤ੍ਵਾ ਪਤ੍ਤਚੀਵਰਮਾਦਾਯ ਵੇਸਾਲਿਂ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਪਾਵਿਸਿ. ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਤੋ ਏਤਦਹੋਸਿ – ‘‘ਅਤਿਪ੍ਪਗੋ ਖੋ ਤਾਵ ਵੇਸਾਲਿਯਂ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਚਰਿਤੁਂ; ਯਂਨੂਨਾਹਂ ਯੇਨ ਏਕਪੁਣ੍ਡਰੀਕੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾਰਾਮੋ ਯੇਨ ਵਚ੍ਛਗੋਤ੍ਤੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਯੇਨ ਏਕਪੁਣ੍ਡਰੀਕੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾਰਾਮੋ ਯੇਨ ਵਚ੍ਛਗੋਤ੍ਤੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ. ਅਦ੍ਦਸਾ ਖੋ ਵਚ੍ਛਗੋਤ੍ਤੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਦੂਰਤੋਵ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ. ਦਿਸ੍ਵਾਨ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਏਤੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ. ਸ੍ਵਾਗਤਂ [ਸਾਗਤਂ (ਸੀ. ਪੀ.)], ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਤੋ. ਚਿਰਸ੍ਸਂ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ ਇਮਂ ਪਰਿਯਾਯਮਕਾਸਿ ਯਦਿਦਂ ਇਧਾਗਮਨਾਯ. ਨਿਸੀਦਤੁ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ ਇਦਮਾਸਨਂ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਨਿਸੀਦਿ ਭਗਵਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੇ ਆਸਨੇ. ਵਚ੍ਛਗੋਤ੍ਤੋਪਿ ਖੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਨੀਚਂ ਆਸਨਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਵਚ੍ਛਗੋਤ੍ਤੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਸੁਤਂ ਮੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ – ‘ਸਮਣੋ ਗੋਤਮੋ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੂ ਸਬ੍ਬਦਸ੍ਸਾਵੀ, ਅਪਰਿਸੇ+ਸਂ ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ ਪਟਿਜਾਨਾਤਿ, ਚਰਤੋ ਚ ਮੇ ਤਿਟ੍ਠਤੋ ਚ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਜਾਗਰਸ੍ਸ ਚ ਸਤਤਂ ਸਮਿਤਂ ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਿਤ’ਨ੍ਤਿ. ਯੇ ਤੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਏਵਮਾਹਂਸੁ – ‘ਸਮਣੋ ਗੋਤਮੋ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੂ ਸਬ੍ਬਦਸ੍ਸਾਵੀ, ਅਪਰਿਸੇਸਂ ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ ਪਟਿਜਾਨਾਤਿ, ਚਰਤੋ ਚ ਮੇ ਤਿਟ੍ਠਤੋ ਚ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਜਾਗਰਸ੍ਸ ਚ ਸਤਤਂ ਸਮਿਤਂ ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਿਤ’ਨ੍ਤਿ, ਕਚ੍ਚਿ ਤੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਤੋ ਵੁਤ੍ਤਵਾਦਿਨੋ, ਨ ਚ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭੂਤੇਨ ਅਬ੍ਭਾਚਿਕ੍ਖਨ੍ਤਿ, ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਚਾਨੁਧਮ੍ਮਂ ਬ੍ਯਾਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਨ ਚ ਕੋਚਿ ਸਹਧਮ੍ਮਿਕੋ ਵਾਦਾਨੁਵਾਦੋ ਗਾਰਯ੍ਹਂ ਠਾਨਂ ਆਗਚ੍ਛਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਯੇ ਤੇ, ਵਚ੍ਛ, ਏਵਮਾਹਂਸੁ – ‘ਸਮਣੋ ਗੋਤਮੋ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੂ ਸਬ੍ਬਦਸ੍ਸਾਵੀ, ਅਪਰਿਸੇਸਂ ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ ਪਟਿਜਾਨਾਤਿ, ਚਰਤੋ ਚ ਮੇ ਤਿਟ੍ਠਤੋ ਚ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਜਾਗਰਸ੍ਸ ਚ ਸਤਤਂ ਸਮਿਤਂ ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਿਤ’ਨ੍ਤਿ, ਨ ਮੇ ਤੇ ਵੁਤ੍ਤਵਾਦਿਨੋ, ਅਬ੍ਭਾਚਿਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਚ ਪਨ ਮਂ ਅਸਤਾ ਅਭੂਤੇਨਾ’’ਤਿ.

੧੮੬. ‘‘ਕਥਂ ਬ੍ਯਾਕਰਮਾਨਾ ਪਨ ਮਯਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਵੁਤ੍ਤਵਾਦਿਨੋ ਚੇਵ ਭਗਵਤੋ ਅਸ੍ਸਾਮ, ਨ ਚ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭੂਤੇਨ ਅਬ੍ਭਾਚਿਕ੍ਖੇਯ੍ਯਾਮ, ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਚਾਨੁਧਮ੍ਮਂ ਬ੍ਯਾਕਰੇਯ੍ਯਾਮ, ਨ ਚ ਕੋਚਿ ਸਹਧਮ੍ਮਿਕੋ ਵਾਦਾਨੁਵਾਦੋ ਗਾਰਯ੍ਹਂ ਠਾਨਂ ਆਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ?

‘‘‘ਤੇਵਿਜ੍ਜੋ ਸਮਣੋ ਗੋਤਮੋ’ਤਿ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ, ਬ੍ਯਾਕਰਮਾਨੋ ਵੁਤ੍ਤਵਾਦੀ ਚੇਵ ਮੇ ਅਸ੍ਸ, ਨ ਚ ਮਂ ਅਭੂਤੇਨ ਅਬ੍ਭਾਚਿਕ੍ਖੇਯ੍ਯ, ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਚਾਨੁਧਮ੍ਮਂ ਬ੍ਯਾਕਰੇਯ੍ਯ, ਨ ਚ ਕੋਚਿ ਸਹਧਮ੍ਮਿਕੋ ਵਾਦਾਨੁਵਾਦੋ ਗਾਰਯ੍ਹਂ ਠਾਨਂ ਆਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ. ਅਹਞ੍ਹਿ, ਵਚ੍ਛ, ਯਾਵਦੇਵ ਆਕਙ੍ਖਾਮਿ ਅਨੇਕਵਿਹਿਤਂ ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਾਮਿ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਏਕਮ੍ਪਿ ਜਾਤਿਂ ਦ੍ਵੇਪਿ ਜਾਤਿਯੋ…ਪੇ… ਇਤਿ ਸਾਕਾਰਂ ਸਉਦ੍ਦੇਸਂ ਅਨੇਕਵਿਹਿਤਂ ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਾਮਿ. ਅਹਞ੍ਹਿ, ਵਚ੍ਛ, ਯਾਵਦੇਵ ਆਕਙ੍ਖਾਮਿ ਦਿਬ੍ਬੇਨ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਵਿਸੁਦ੍ਧੇਨ ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਮਾਨੁਸਕੇਨ ਸਤ੍ਤੇ ਪਸ੍ਸਾਮਿ ਚਵਮਾਨੇ ਉਪਪਜ੍ਜਮਾਨੇ ਹੀਨੇ ਪਣੀਤੇ ਸੁਵਣ੍ਣੇ ਦੁਬ੍ਬਣ੍ਣੇ ਸੁਗਤੇ ਦੁਗ੍ਗਤੇ…ਪੇ… ਯਥਾਕਮ੍ਮੂਪਗੇ ਸਤ੍ਤੇ ਪਜਾਨਾਮਿ. ਅਹਞ੍ਹਿ, ਵਚ੍ਛ, ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਾ ਅਨਾਸਵਂ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਾਮਿ.

‘‘‘ਤੇਵਿਜ੍ਜੋ ਸਮਣੋ ਗੋਤਮੋ’ਤਿ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ, ਬ੍ਯਾਕਰਮਾਨੋ ਵੁਤ੍ਤਵਾਦੀ ਚੇਵ ਮੇ ਅਸ੍ਸ, ਨ ਚ ਮਂ ਅਭੂਤੇਨ ਅਬ੍ਭਾਚਿਕ੍ਖੇਯ੍ਯ, ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਚਾਨੁਧਮ੍ਮਂ ਬ੍ਯਾਕਰੇਯ੍ਯ, ਨ ਚ ਕੋਚਿ ਸਹਧਮ੍ਮਿਕੋ ਵਾਦਾਨੁਵਾਦੋ ਗਾਰਯ੍ਹਂ ਠਾਨਂ ਆਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ.

ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ, ਵਚ੍ਛਗੋਤ੍ਤੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਨੁ ਖੋ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਕੋਚਿ ਗਿਹੀ ਗਿਹਿਸਂਯੋਜਨਂ ਅਪ੍ਪਹਾਯ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਨ੍ਤਕਰੋ’’ਤਿ? ‘‘ਨਤ੍ਥਿ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ, ਕੋਚਿ ਗਿਹੀ ਗਿਹਿਸਂਯੋਜਨਂ ਅਪ੍ਪਹਾਯ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਨ੍ਤਕਰੋ’’ਤਿ.

‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਪਨ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਕੋਚਿ ਗਿਹੀ ਗਿਹਿਸਂਯੋਜਨਂ ਅਪ੍ਪਹਾਯ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਸਗ੍ਗੂਪਗੋ’’ਤਿ? ‘‘ਨ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ, ਏਕਂਯੇਵ ਸਤਂ ਨ ਦ੍ਵੇ ਸਤਾਨਿ ਨ ਤੀਣਿ ਸਤਾਨਿ ਨ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਤਾਨਿ ਨ ਪਞ੍ਚ ਸਤਾਨਿ, ਅਥ ਖੋ ਭਿਯ੍ਯੋਵ ਯੇ ਗਿਹੀ ਗਿਹਿਸਂਯੋਜਨਂ ਅਪ੍ਪਹਾਯ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਸਗ੍ਗੂਪਗਾ’’ਤਿ [‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਖੋ ਵਚ੍ਛ ਕੋਚਿ ਗਿਹੀ ਗਿਹਿਸਂਯੋਜਨਂ ਅਪ੍ਪਹਾਯ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਸਗ੍ਗੂਪਗੋਤਿ’’. (ਕ.)].

‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਨੁ ਖੋ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਕੋਚਿ ਆਜੀਵਕੋ [ਆਜੀਵਿਕੋ (ਕ.)] ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਨ੍ਤਕਰੋ’’ਤਿ? ‘‘ਨਤ੍ਥਿ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ, ਕੋਚਿ ਆਜੀਵਕੋ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਨ੍ਤਕਰੋ’’ਤਿ.

‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਪਨ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਕੋਚਿ ਆਜੀਵਕੋ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਸਗ੍ਗੂਪਗੋ’’ਤਿ? ‘‘ਇਤੋ ਖੋ ਸੋ, ਵਚ੍ਛ, ਏਕਨਵੁਤੋ ਕਪ੍ਪੋ [ਇਤੋ ਕੋ ਵਚ੍ਛ ਏਕਨਵੁਤੇ ਕਪ੍ਪੇ (ਕ.)] ਯਮਹਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਾਮਿ, ਨਾਭਿਜਾਨਾਮਿ ਕਞ੍ਚਿ ਆਜੀਵਕਂ ਸਗ੍ਗੂਪਗਂ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਏਕੇਨ; ਸੋਪਾਸਿ ਕਮ੍ਮਵਾਦੀ ਕਿਰਿਯਵਾਦੀ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਸੁਞ੍ਞਂ ਅਦੁਂ ਤਿਤ੍ਥਾਯਤਨਂ ਅਨ੍ਤਮਸੋ ਸਗ੍ਗੂਪਗੇਨਪੀ’’ਤਿ? ‘‘ਏਵਂ, ਵਚ੍ਛ, ਸੁਞ੍ਞਂ ਅਦੁਂ ਤਿਤ੍ਥਾਯਤਨਂ ਅਨ੍ਤਮਸੋ ਸਗ੍ਗੂਪਗੇਨਪੀ’’ਤਿ.

ਇਦਮਵੋਚ ਭਗਵਾ. ਅਤ੍ਤਮਨੋ ਵਚ੍ਛਗੋਤ੍ਤੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਭਗਵਤੋ ਭਾਸਿਤਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦੀਤਿ.

ਤੇਵਿਜ੍ਜਵਚ੍ਛਸੁਤ੍ਤਂ ਨਿਟ੍ਠਿਤਂ ਪਠਮਂ.

੨. ਅਗ੍ਗਿਵਚ੍ਛਸੁਤ੍ਤਂ

੧੮੭. ਏਵਂ ਮੇ ਸੁਤਂ – ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਜੇਤਵਨੇ ਅਨਾਥਪਿਣ੍ਡਿਕਸ੍ਸ ਆਰਾਮੇ. ਅਥ ਖੋ ਵਚ੍ਛਗੋਤ੍ਤੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਤਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਮ੍ਮੋਦਿ. ਸਮ੍ਮੋਦਨੀਯਂ ਕਥਂ ਸਾਰਣੀਯਂ ਵੀਤਿਸਾਰੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਵਚ੍ਛਗੋਤ੍ਤੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਕਿਂ ਨੁ ਖੋ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ‘ਸਸ੍ਸਤੋ ਲੋਕੋ, ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞ’ਨ੍ਤਿ – ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ [ਏਵਂਦਿਟ੍ਠੀ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਕ.)] ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ’’ਤਿ? ‘‘ਨ ਖੋ ਅਹਂ, ਵਚ੍ਛ, ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ – ‘ਸਸ੍ਸਤੋ ਲੋਕੋ, ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞ’’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਕਿਂ ਪਨ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ‘ਅਸਸ੍ਸਤੋ ਲੋਕੋ, ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞ’ਨ੍ਤਿ – ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ’’ਤਿ? ‘‘ਨ ਖੋ ਅਹਂ, ਵਚ੍ਛ, ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ – ‘ਅਸਸ੍ਸਤੋ ਲੋਕੋ, ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞ’’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਕਿਂ ਨੁ ਖੋ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ‘ਅਨ੍ਤਵਾ ਲੋਕੋ, ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞ’ਨ੍ਤਿ – ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ’’ਤਿ? ‘‘ਨ ਖੋ ਅਹਂ, ਵਚ੍ਛ, ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ – ‘ਅਨ੍ਤਵਾ ਲੋਕੋ, ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞ’’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਕਿਂ ਪਨ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ‘ਅਨਨ੍ਤਵਾ ਲੋਕੋ, ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞ’ਨ੍ਤਿ – ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ’’ਤਿ? ‘‘ਨ ਖੋ ਅਹਂ, ਵਚ੍ਛ, ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ – ‘ਅਨਨ੍ਤਵਾ ਲੋਕੋ, ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞ’’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਕਿਂ ਨੁ ਖੋ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ‘ਤਂ ਜੀਵਂ ਤਂ ਸਰੀਰਂ, ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞ’ਨ੍ਤਿ – ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ’’ਤਿ? ‘‘ਨ ਖੋ ਅਹਂ, ਵਚ੍ਛ, ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ – ‘ਤਂ ਜੀਵਂ ਤਂ ਸਰੀਰਂ, ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞ’’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਕਿਂ ਪਨ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ‘ਅਞ੍ਞਂ ਜੀਵਂ ਅਞ੍ਞਂ ਸਰੀਰਂ, ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞ’ਨ੍ਤਿ – ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ’’ਤਿ? ‘‘ਨ ਖੋ ਅਹਂ, ਵਚ੍ਛ, ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ – ‘ਅਞ੍ਞਂ ਜੀਵਂ ਅਞ੍ਞਂ ਸਰੀਰਂ, ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞ’’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਕਿਂ ਨੁ ਖੋ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ‘ਹੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ, ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞ’ਨ੍ਤਿ – ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ’’ਤਿ? ‘‘ਨ ਖੋ ਅਹਂ, ਵਚ੍ਛ, ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ – ‘ਹੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ, ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞ’’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਕਿਂ ਪਨ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ‘ਨ ਹੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ, ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞ’ਨ੍ਤਿ – ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ’’ਤਿ? ‘‘ਨ ਖੋ ਅਹਂ, ਵਚ੍ਛ, ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ – ‘ਨ ਹੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ, ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞ’’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਕਿਂ ਨੁ ਖੋ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ‘ਹੋਤਿ ਚ ਨ ਚ ਹੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ, ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞ’ਨ੍ਤਿ – ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ’’ਤਿ? ‘‘ਨ ਖੋ ਅਹਂ, ਵਚ੍ਛ, ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ – ‘ਹੋਤਿ ਚ ਨ ਚ ਹੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ, ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞ’’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਕਿਂ ਪਨ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ‘ਨੇਵ ਹੋਤਿ ਨ ਨ ਹੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ, ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞ’ਨ੍ਤਿ – ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ’’ਤਿ? ‘‘ਨ ਖੋ ਅਹਂ, ਵਚ੍ਛ, ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ – ‘ਨੇਵ ਹੋਤਿ ਨ ਨ ਹੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ, ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞ’’’ਨ੍ਤਿ.

੧੮੮. ‘‘‘ਕਿਂ ਨੁ ਖੋ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਸਸ੍ਸਤੋ ਲੋਕੋ, ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞਨ੍ਤਿ – ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ’ਤਿ ਇਤਿ ਪੁਟ੍ਠੋ ਸਮਾਨੋ ‘ਨ ਖੋ ਅਹਂ, ਵਚ੍ਛ, ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ – ਸਸ੍ਸਤੋ ਲੋਕੋ, ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞ’ਨ੍ਤਿ ਵਦੇਸਿ [ਮੋਘਮਞ੍ਞਨ੍ਤੀਤਿ ਵਦੇਸਿ (ਸੀ.), ਮੋਘਮਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ਇਤਿ ਵਦੇਸਿ (?)]. ‘ਕਿਂ ਪਨ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਅਸਸ੍ਸਤੋ ਲੋਕੋ, ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞਨ੍ਤਿ – ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ’ਤਿ ਇਤਿ ਪੁਟ੍ਠੋ ਸਮਾਨੋ ‘ਨ ਖੋ ਅਹਂ, ਵਚ੍ਛ, ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ – ਅਸਸ੍ਸਤੋ ਲੋਕੋ, ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞ’ਨ੍ਤਿ ਵਦੇਸਿ. ‘ਕਿਂ ਨੁ ਖੋ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਅਨ੍ਤਵਾ ਲੋਕੋ, ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞਨ੍ਤਿ – ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ’ਤਿ ਇਤਿ ਪੁਟ੍ਠੋ ਸਮਾਨੋ ‘ਨ ਖੋ ਅਹਂ, ਵਚ੍ਛ, ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ – ਅਨ੍ਤਵਾ ਲੋਕੋ, ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞ’ਨ੍ਤਿ ਵਦੇਸਿ. ‘ਕਿਂ ਪਨ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਅਨਨ੍ਤਵਾ ਲੋਕੋ, ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞਨ੍ਤਿ – ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ’ਤਿ ਇਤਿ ਪੁਟ੍ਠੋ ਸਮਾਨੋ ‘ਨ ਖੋ ਅਹਂ, ਵਚ੍ਛ, ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ – ਅਨਨ੍ਤਵਾ ਲੋਕੋ, ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞ’ਨ੍ਤਿ ਵਦੇਸਿ. ‘ਕਿਂ ਨੁ ਖੋ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਤਂ ਜੀਵਂ ਤਂ ਸਰੀਰਂ, ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞਨ੍ਤਿ – ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ’ਤਿ ਇਤਿ ਪੁਟ੍ਠੋ ਸਮਾਨੋ ‘ਨ ਖੋ ਅਹਂ, ਵਚ੍ਛ, ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ – ਤਂ ਜੀਵਂ ਤਂ ਸਰੀਰਂ, ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞ’ਨ੍ਤਿ ਵਦੇਸਿ. ‘ਕਿਂ ਪਨ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਅਞ੍ਞਂ ਜੀਵਂ ਅਞ੍ਞਂ ਸਰੀਰਂ, ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞਨ੍ਤਿ – ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ’ਤਿ ਇਤਿ ਪੁਟ੍ਠੋ ਸਮਾਨੋ ‘ਨ ਖੋ ਅਹਂ, ਵਚ੍ਛ, ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ – ਅਞ੍ਞਂ ਜੀਵਂ ਅਞ੍ਞਂ ਸਰੀਰਂ, ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞ’ਨ੍ਤਿ ਵਦੇਸਿ. ‘ਕਿਂ ਨੁ ਖੋ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਹੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ, ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞਨ੍ਤਿ – ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ’ਤਿ ਇਤਿ ਪੁਟ੍ਠੋ ਸਮਾਨੋ ‘ਨ ਖੋ ਅਹਂ, ਵਚ੍ਛ, ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ – ਹੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ, ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞ’ਨ੍ਤਿ ਵਦੇਸਿ.

‘‘‘ਕਿਂ ਪਨ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਨ ਹੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ, ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞਨ੍ਤਿ – ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ’ਤਿ ਇਤਿ ਪੁਟ੍ਠੋ ਸਮਾਨੋ ‘ਨ ਖੋ ਅਹਂ, ਵਚ੍ਛ, ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ – ਨ ਹੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ, ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞ’ਨ੍ਤਿ ਵਦੇਸਿ. ‘ਕਿਂ ਨੁ ਖੋ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਹੋਤਿ ਚ ਨ ਚ ਹੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ, ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞਨ੍ਤਿ – ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ’ਤਿ ਇਤਿ ਪੁਟ੍ਠੋ ਸਮਾਨੋ ‘ਨ ਖੋ ਅਹਂ, ਵਚ੍ਛ, ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ – ਹੋਤਿ ਚ ਨ ਚ ਹੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ, ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞ’ਨ੍ਤਿ ਵਦੇਸਿ. ‘ਕਿਂ ਪਨ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਨੇਵ ਹੋਤਿ ਨ ਨ ਹੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ, ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞਨ੍ਤਿ – ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ’ਤਿ ਇਤਿ ਪੁਟ੍ਠੋ ਸਮਾਨੋ ‘ਨ ਖੋ ਅਹਂ, ਵਚ੍ਛ, ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ – ਨੇਵ ਹੋਤਿ ਨ ਨ ਹੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ, ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞ’ਨ੍ਤਿ ਵਦੇਸਿ.

‘‘ਕਿਂ ਪਨ ਭੋ ਗੋਤਮੋ ਆਦੀਨਵਂ ਸਮ੍ਪਸ੍ਸਮਾਨੋ ਏਵਂ ਇਮਾਨਿ ਸਬ੍ਬਸੋ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਾਨਿ ਅਨੁਪਗਤੋ’’ਤਿ?

੧੮੯. ‘‘‘ਸਸ੍ਸਤੋ ਲੋਕੋ’ਤਿ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ, ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਮੇਤਂ ਦਿਟ੍ਠਿਗਹਨਂ ਦਿਟ੍ਠਿਕਨ੍ਤਾਰੋ [ਦਿਟ੍ਠਿਕਨ੍ਤਾਰਂ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਸੂਕਂ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਪ੍ਫਨ੍ਦਿਤਂ ਦਿਟ੍ਠਿਸਂਯੋਜਨਂ ਸਦੁਕ੍ਖਂ ਸਵਿਘਾਤਂ ਸਉਪਾਯਾਸਂ ਸਪਰਿਲ਼ਾਹਂ, ਨ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਨ ਵਿਰਾਗਾਯ ਨ ਨਿਰੋਧਾਯ ਨ ਉਪਸਮਾਯ ਨ ਅਭਿਞ੍ਞਾਯ ਨ ਸਮ੍ਬੋਧਾਯ ਨ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ. ‘ਅਸਸ੍ਸਤੋ ਲੋਕੋ’ਤਿ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ…ਪੇ… ‘ਅਨ੍ਤਵਾ ਲੋਕੋ’ਤਿ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ…ਪੇ… ‘ਅਨਨ੍ਤਵਾ ਲੋਕੋ’ਤਿ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ…ਪੇ… ‘ਤਂ ਜੀਵਂ ਤਂ ਸਰੀਰ’ਨ੍ਤਿ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ…ਪੇ… ‘ਅਞ੍ਞਂ ਜੀਵਂ ਅਞ੍ਞਂ ਸਰੀਰ’ਨ੍ਤਿ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ…ਪੇ… ‘ਹੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ’ਤਿ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ …ਪੇ… ‘ਨ ਹੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ’ਤਿ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ…ਪੇ… ‘ਹੋਤਿ ਚ ਨ ਚ ਹੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ’ਤਿ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ…ਪੇ… ‘ਨੇਵ ਹੋਤਿ ਨ ਨ ਹੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ’ਤਿ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ, ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਮੇਤਂ ਦਿਟ੍ਠਿਗਹਨਂ ਦਿਟ੍ਠਿਕਨ੍ਤਾਰੋ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਸੂਕਂ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਪ੍ਫਨ੍ਦਿਤਂ ਦਿਟ੍ਠਿਸਂਯੋਜਨਂ ਸਦੁਕ੍ਖਂ ਸਵਿਘਾਤਂ ਸਉਪਾਯਾਸਂ ਸਪਰਿਲ਼ਾਹਂ, ਨ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਨ ਵਿਰਾਗਾਯ ਨ ਨਿਰੋਧਾਯ ਨ ਉਪਸਮਾਯ ਨ ਅਭਿਞ੍ਞਾਯ ਨ ਸਮ੍ਬੋਧਾਯ ਨ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ. ਇਮਂ ਖੋ ਅਹਂ, ਵਚ੍ਛ, ਆਦੀਨਵਂ ਸਮ੍ਪਸ੍ਸਮਾਨੋ ਏਵਂ ਇਮਾਨਿ ਸਬ੍ਬਸੋ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਾਨਿ ਅਨੁਪਗਤੋ’’ਤਿ.

‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਪਨ ਭੋਤੋ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਕਿਞ੍ਚਿ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤ’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਨ੍ਤਿ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ, ਅਪਨੀਤਮੇਤਂ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ. ਦਿਟ੍ਠਞ੍ਹੇਤਂ, ਵਚ੍ਛ, ਤਥਾਗਤੇਨ – ‘ਇਤਿ ਰੂਪਂ, ਇਤਿ ਰੂਪਸ੍ਸ ਸਮੁਦਯੋ, ਇਤਿ ਰੂਪਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮੋ; ਇਤਿ ਵੇਦਨਾ, ਇਤਿ ਵੇਦਨਾਯ ਸਮੁਦਯੋ, ਇਤਿ ਵੇਦਨਾਯ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮੋ; ਇਤਿ ਸਞ੍ਞਾ, ਇਤਿ ਸਞ੍ਞਾਯ ਸਮੁਦਯੋ, ਇਤਿ ਸਞ੍ਞਾਯ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮੋ; ਇਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰਾ, ਇਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਸਮੁਦਯੋ, ਇਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮੋ; ਇਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਇਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਸਮੁਦਯੋ, ਇਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮੋ’ਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਤਥਾਗਤੋ ਸਬ੍ਬਮਞ੍ਞਿਤਾਨਂ ਸਬ੍ਬਮਥਿਤਾਨਂ ਸਬ੍ਬਅਹਂਕਾਰਮਮਂਕਾਰਮਾਨਾਨੁਸਯਾਨਂ ਖਯਾ ਵਿਰਾਗਾ ਨਿਰੋਧਾ ਚਾਗਾ ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਗ੍ਗਾ ਅਨੁਪਾਦਾ ਵਿਮੁਤ੍ਤੋਤਿ ਵਦਾਮੀ’’ਤਿ.

੧੯੦. ‘‘ਏਵਂ ਵਿਮੁਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ ਪਨ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਕੁਹਿਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਉਪਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ, ਨ ਉਪੇਤਿ’’. ‘‘ਤੇਨ ਹਿ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਨ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਨ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ, ਨ ਉਪੇਤਿ’’. ‘‘ਤੇਨ ਹਿ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ ਚ ਨ ਚ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ ਚ ਨ ਚ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ, ਨ ਉਪੇਤਿ’’. ‘‘ਤੇਨ ਹਿ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਨੇਵ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ ਨ ਨ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਨੇਵ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ ਨ ਨ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ, ਨ ਉਪੇਤਿ’’.

‘‘‘ਏਵਂ ਵਿਮੁਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ ਪਨ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਕੁਹਿਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀ’ਤਿ ਇਤਿ ਪੁਟ੍ਠੋ ਸਮਾਨੋ ‘ਉਪਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ, ਨ ਉਪੇਤੀ’ਤਿ ਵਦੇਸਿ. ‘ਤੇਨ ਹਿ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਨ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀ’ਤਿ ਇਤਿ ਪੁਟ੍ਠੋ ਸਮਾਨੋ ‘ਨ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ, ਨ ਉਪੇਤੀ’ਤਿ ਵਦੇਸਿ. ‘ਤੇਨ ਹਿ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ ਚ ਨ ਚ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀ’ਤਿ ਇਤਿ ਪੁਟ੍ਠੋ ਸਮਾਨੋ ‘ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ ਚ ਨ ਚ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ, ਨ ਉਪੇਤੀ’ਤਿ ਵਦੇਸਿ. ‘ਤੇਨ ਹਿ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਨੇਵ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ ਨ ਨ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀ’ਤਿ ਇਤਿ ਪੁਟ੍ਠੋ ਸਮਾਨੋ ‘ਨੇਵ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ ਨ ਨ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ, ਨ ਉਪੇਤੀ’ਤਿ ਵਦੇਸਿ. ਏਤ੍ਥਾਹਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਅਞ੍ਞਾਣਮਾਪਾਦਿਂ, ਏਤ੍ਥ ਸਮ੍ਮੋਹਮਾਪਾਦਿਂ. ਯਾਪਿ ਮੇ ਏਸਾ ਭੋਤੋ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਪੁਰਿਮੇਨ ਕਥਾਸਲ੍ਲਾਪੇਨ ਅਹੁ ਪਸਾਦਮਤ੍ਤਾ ਸਾਪਿ ਮੇ ਏਤਰਹਿ ਅਨ੍ਤਰਹਿਤਾ’’ਤਿ. ‘‘ਅਲਞ੍ਹਿ ਤੇ, ਵਚ੍ਛ, ਅਞ੍ਞਾਣਾਯ, ਅਲਂ ਸਮ੍ਮੋਹਾਯ. ਗਮ੍ਭੀਰੋ ਹਾਯਂ, ਵਚ੍ਛ, ਧਮ੍ਮੋ ਦੁਦ੍ਦਸੋ ਦੁਰਨੁਬੋਧੋ ਸਨ੍ਤੋ ਪਣੀਤੋ ਅਤਕ੍ਕਾਵਚਰੋ ਨਿਪੁਣੋ ਪਣ੍ਡਿਤਵੇਦਨੀਯੋ. ਸੋ ਤਯਾ ਦੁਜ੍ਜਾਨੋ ਅਞ੍ਞਦਿਟ੍ਠਿਕੇਨ ਅਞ੍ਞਖਨ੍ਤਿਕੇਨ ਅਞ੍ਞਰੁਚਿਕੇਨ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰਯੋਗੇਨ [ਅਞ੍ਞਤ੍ਰਾਯੋਗੇਨ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੪੨੦)] ਅਞ੍ਞਤ੍ਰਾਚਰਿਯਕੇਨ’’ [ਅਞ੍ਞਤ੍ਥਾਚਰਿਯਕੇਨ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)].

੧੯੧. ‘‘ਤੇਨ ਹਿ, ਵਚ੍ਛ, ਤਞ੍ਞੇਵੇਤ੍ਥ ਪਟਿਪੁਚ੍ਛਿਸ੍ਸਾਮਿ; ਯਥਾ ਤੇ ਖਮੇਯ੍ਯ ਤਥਾ ਨਂ ਬ੍ਯਾਕਰੇਯ੍ਯਾਸਿ. ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਵਚ੍ਛ, ਸਚੇ ਤੇ ਪੁਰਤੋ ਅਗ੍ਗਿ ਜਲੇਯ੍ਯ, ਜਾਨੇਯ੍ਯਾਸਿ ਤ੍ਵਂ – ‘ਅਯਂ ਮੇ ਪੁਰਤੋ ਅਗ੍ਗਿ ਜਲਤੀ’’’ਤਿ? ‘‘ਸਚੇ ਮੇ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਪੁਰਤੋ ਅਗ੍ਗਿ ਜਲੇਯ੍ਯ, ਜਾਨੇਯ੍ਯਾਹਂ – ‘ਅਯਂ ਮੇ ਪੁਰਤੋ ਅਗ੍ਗਿ ਜਲਤੀ’’’ਤਿ.

‘‘ਸਚੇ ਪਨ ਤਂ, ਵਚ੍ਛ, ਏਵਂ ਪੁਚ੍ਛੇਯ੍ਯ – ‘ਯੋ ਤੇ ਅਯਂ ਪੁਰਤੋ ਅਗ੍ਗਿ ਜਲਤਿ ਅਯਂ ਅਗ੍ਗਿ ਕਿਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਜਲਤੀ’ਤਿ, ਏਵਂ ਪੁਟ੍ਠੋ ਤ੍ਵਂ, ਵਚ੍ਛ, ਕਿਨ੍ਤਿ ਬ੍ਯਾਕਰੇਯ੍ਯਾਸੀ’’ਤਿ? ‘‘ਸਚੇ ਮਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਏਵਂ ਪੁਚ੍ਛੇਯ੍ਯ – ‘ਯੋ ਤੇ ਅਯਂ ਪੁਰਤੋ ਅਗ੍ਗਿ ਜਲਤਿ ਅਯਂ ਅਗ੍ਗਿ ਕਿਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਜਲਤੀ’ਤਿ, ਏਵਂ ਪੁਟ੍ਠੋ ਅਹਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਏਵਂ ਬ੍ਯਾਕਰੇਯ੍ਯਂ – ‘ਯੋ ਮੇ ਅਯਂ ਪੁਰਤੋ ਅਗ੍ਗਿ ਜਲਤਿ ਅਯਂ ਅਗ੍ਗਿ ਤਿਣਕਟ੍ਠੁਪਾਦਾਨਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਜਲਤੀ’’’ਤਿ.

‘‘ਸਚੇ ਤੇ, ਵਚ੍ਛ, ਪੁਰਤੋ ਸੋ ਅਗ੍ਗਿ ਨਿਬ੍ਬਾਯੇਯ੍ਯ, ਜਾਨੇਯ੍ਯਾਸਿ ਤ੍ਵਂ – ‘ਅਯਂ ਮੇ ਪੁਰਤੋ ਅਗ੍ਗਿ ਨਿਬ੍ਬੁਤੋ’’’ਤਿ? ‘‘ਸਚੇ ਮੇ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਪੁਰਤੋ ਸੋ ਅਗ੍ਗਿ ਨਿਬ੍ਬਾਯੇਯ੍ਯ, ਜਾਨੇਯ੍ਯਾਹਂ – ‘ਅਯਂ ਮੇ ਪੁਰਤੋ ਅਗ੍ਗਿ ਨਿਬ੍ਬੁਤੋ’’’ਤਿ.

‘‘ਸਚੇ ਪਨ ਤਂ, ਵਚ੍ਛ, ਏਵਂ ਪੁਚ੍ਛੇਯ੍ਯ – ‘ਯੋ ਤੇ ਅਯਂ ਪੁਰਤੋ ਅਗ੍ਗਿ ਨਿਬ੍ਬੁਤੋ ਸੋ ਅਗ੍ਗਿ ਇਤੋ ਕਤਮਂ ਦਿਸਂ ਗਤੋ – ਪੁਰਤ੍ਥਿਮਂ ਵਾ ਦਕ੍ਖਿਣਂ ਵਾ ਪਚ੍ਛਿਮਂ ਵਾ ਉਤ੍ਤਰਂ ਵਾ’ਤਿ, ਏਵਂ ਪੁਟ੍ਠੋ ਤ੍ਵਂ, ਵਚ੍ਛ, ਕਿਨ੍ਤਿ ਬ੍ਯਾਕਰੇਯ੍ਯਾਸੀ’’ਤਿ? ‘‘ਨ ਉਪੇਤਿ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਯਞ੍ਹਿ ਸੋ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਅਗ੍ਗਿ ਤਿਣਕਟ੍ਠੁਪਾਦਾਨਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਅਜਲਿ [ਜਲਤਿ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਕ.)] ਤਸ੍ਸ ਚ ਪਰਿਯਾਦਾਨਾ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਚ ਅਨੁਪਹਾਰਾ ਅਨਾਹਾਰੋ ਨਿਬ੍ਬੁਤੋ ਤ੍ਵੇਵ ਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਗਚ੍ਛਤੀ’’ਤਿ.

੧੯੨. ‘‘ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ, ਯੇਨ ਰੂਪੇਨ ਤਥਾਗਤਂ ਪਞ੍ਞਾਪਯਮਾਨੋ ਪਞ੍ਞਾਪੇਯ੍ਯ ਤਂ ਰੂਪਂ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਪਹੀਨਂ ਉਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮੂਲਂ ਤਾਲਾਵਤ੍ਥੁਕਤਂ ਅਨਭਾਵਂਕਤਂ ਆਯਤਿਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਧਮ੍ਮਂ. ਰੂਪਸਙ੍ਖਯਵਿਮੁਤ੍ਤੋ [ਰੂਪਸਙ੍ਖਾਵਿਮੁਤ੍ਤੋ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.) ਏਵਂ ਵੇਦਨਾਸਙ੍ਖਯਾਦੀਸੁਪਿ] ਖੋ, ਵਚ੍ਛ, ਤਥਾਗਤੋ ਗਮ੍ਭੀਰੋ ਅਪ੍ਪਮੇਯ੍ਯੋ ਦੁਪ੍ਪਰਿਯੋਗਾਲ਼੍ਹੋ – ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਮਹਾਸਮੁਦ੍ਦੋ. ਉਪਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਨ ਉਪੇਤਿ, ਨ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਨ ਉਪੇਤਿ, ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ ਚ ਨ ਚ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਨ ਉਪੇਤਿ, ਨੇਵ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ ਨ ਨ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਨ ਉਪੇਤਿ.

‘‘ਯਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਤਥਾਗਤਂ ਪਞ੍ਞਾਪਯਮਾਨੋ ਪਞ੍ਞਾਪੇਯ੍ਯ ਸਾ ਵੇਦਨਾ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਪਹੀਨਾ ਉਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮੂਲਾ ਤਾਲਾਵਤ੍ਥੁਕਤਾ ਅਨਭਾਵਂਕਤਾ ਆਯਤਿਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਧਮ੍ਮਾ. ਵੇਦਨਾਸਙ੍ਖਯਵਿਮੁਤ੍ਤੋ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ, ਤਥਾਗਤੋ ਗਮ੍ਭੀਰੋ ਅਪ੍ਪਮੇਯ੍ਯੋ ਦੁਪ੍ਪਰਿਯੋਗਾਲ਼੍ਹੋ – ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਮਹਾਸਮੁਦ੍ਦੋ. ਉਪਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਨ ਉਪੇਤਿ, ਨ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਨ ਉਪੇਤਿ, ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ ਚ ਨ ਚ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਨ ਉਪੇਤਿ, ਨੇਵ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ ਨ ਨ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਨ ਉਪੇਤਿ.

‘‘ਯਾਯ ਸਞ੍ਞਾਯ ਤਥਾਗਤਂ ਪਞ੍ਞਾਪਯਮਾਨੋ ਪਞ੍ਞਾਪੇਯ੍ਯ ਸਾ ਸਞ੍ਞਾ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਪਹੀਨਾ ਉਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮੂਲਾ ਤਾਲਾਵਤ੍ਥੁਕਤਾ ਅਨਭਾਵਂਕਤਾ ਆਯਤਿਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਧਮ੍ਮਾ. ਸਞ੍ਞਾਸਙ੍ਖਯਵਿਮੁਤ੍ਤੋ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ, ਤਥਾਗਤੋ ਗਮ੍ਭੀਰੋ ਅਪ੍ਪਮੇਯ੍ਯੋ ਦੁਪ੍ਪਰਿਯੋਗਾਲ਼੍ਹੋ – ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਮਹਾਸਮੁਦ੍ਦੋ. ਉਪਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਨ ਉਪੇਤਿ, ਨ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਨ ਉਪੇਤਿ, ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ ਚ ਨ ਚ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਨ ਉਪੇਤਿ, ਨੇਵ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ ਨ ਨ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਨ ਉਪੇਤਿ.

‘‘ਯੇਹਿ ਸਙ੍ਖਾਰੇਹਿ ਤਥਾਗਤਂ ਪਞ੍ਞਾਪਯਮਾਨੋ ਪਞ੍ਞਾਪੇਯ੍ਯ ਤੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਪਹੀਨਾ ਉਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮੂਲਾ ਤਾਲਾਵਤ੍ਥੁਕਤਾ ਅਨਭਾਵਂਕਤਾ ਆਯਤਿਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਧਮ੍ਮਾ. ਸਙ੍ਖਾਰਸਙ੍ਖਯਵਿਮੁਤ੍ਤੋ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ, ਤਥਾਗਤੋ ਗਮ੍ਭੀਰੋ ਅਪ੍ਪਮੇਯ੍ਯੋ ਦੁਪ੍ਪਰਿਯੋਗਾਲ਼੍ਹੋ – ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਮਹਾਸਮੁਦ੍ਦੋ. ਉਪਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਨ ਉਪੇਤਿ, ਨ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਨ ਉਪੇਤਿ, ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ ਚ ਨ ਚ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਨ ਉਪੇਤਿ, ਨੇਵ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ ਨ ਨ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਨ ਉਪੇਤਿ.

‘‘ਯੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਤਥਾਗਤਂ ਪਞ੍ਞਾਪਯਮਾਨੋ ਪਞ੍ਞਾਪੇਯ੍ਯ ਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਪਹੀਨਂ ਉਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮੂਲਂ ਤਾਲਾਵਤ੍ਥੁਕਤਂ ਅਨਭਾਵਂਕਤਂ ਆਯਤਿਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਧਮ੍ਮਂ. ਵਿਞ੍ਞਾਣਸਙ੍ਖਯਵਿਮੁਤ੍ਤੋ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ, ਤਥਾਗਤੋ ਗਮ੍ਭੀਰੋ ਅਪ੍ਪਮੇਯ੍ਯੋ ਦੁਪ੍ਪਰਿਯੋਗਾਲ਼੍ਹੋ – ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਮਹਾਸਮੁਦ੍ਦੋ. ਉਪਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਨ ਉਪੇਤਿ, ਨ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਨ ਉਪੇਤਿ, ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ ਚ ਨ ਚ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਨ ਉਪੇਤਿ, ਨੇਵ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ ਨ ਨ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਨ ਉਪੇਤਿ’’.

ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ, ਵਚ੍ਛਗੋਤ੍ਤੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਗਾਮਸ੍ਸ ਵਾ ਨਿਗਮਸ੍ਸ ਵਾ ਅਵਿਦੂਰੇ ਮਹਾਸਾਲਰੁਕ੍ਖੋ. ਤਸ੍ਸ ਅਨਿਚ੍ਚਤਾ ਸਾਖਾਪਲਾਸਾ ਪਲੁਜ੍ਜੇਯ੍ਯੁਂ [ਸਾਖਾਪਲਾਸਂ ਪਲੁਜ੍ਜੇਯ੍ਯ], ਤਚਪਪਟਿਕਾ ਪਲੁਜ੍ਜੇਯ੍ਯੁਂ, ਫੇਗ੍ਗੂ ਪਲੁਜ੍ਜੇਯ੍ਯੁਂ [ਫੇਗ੍ਗੁ ਪਲੁਜ੍ਜੇਯ੍ਯ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)]; ਸੋ ਅਪਰੇਨ ਸਮਯੇਨ ਅਪਗਤਸਾਖਾਪਲਾਸੋ ਅਪਗਤਤਚਪਪਟਿਕੋ ਅਪਗਤਫੇਗ੍ਗੁਕੋ ਸੁਦ੍ਧੋ ਅਸ੍ਸ, ਸਾਰੇ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤੋ; ਏਵਮੇਵ ਭੋਤੋ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਪਾਵਚਨਂ ਅਪਗਤਸਾਖਾਪਲਾਸਂ ਅਪਗਤਤਚਪਪਟਿਕਂ ਅਪਗਤਫੇਗ੍ਗੁਕਂ ਸੁਦ੍ਧਂ, ਸਾਰੇ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਂ. ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ…ਪੇ… ਉਪਾਸਕਂ ਮਂ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ ਧਾਰੇਤੁ ਅਜ੍ਜਤਗ੍ਗੇ ਪਾਣੁਪੇਤਂ ਸਰਣਂ ਗਤ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਗ੍ਗਿਵਚ੍ਛਸੁਤ੍ਤਂ ਨਿਟ੍ਠਿਤਂ ਦੁਤਿਯਂ.

੩. ਮਹਾਵਚ੍ਛਸੁਤ੍ਤਂ

੧੯੩. ਏਵਂ ਮੇ ਸੁਤਂ – ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਰਾਜਗਹੇ ਵਿਹਰਤਿ ਵੇਲ਼ੁਵਨੇ ਕਲਨ੍ਦਕਨਿਵਾਪੇ. ਅਥ ਖੋ ਵਚ੍ਛਗੋਤ੍ਤੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਤਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਮ੍ਮੋਦਿ. ਸਮ੍ਮੋਦਨੀਯਂ ਕਥਂ ਸਾਰਣੀਯਂ ਵੀਤਿਸਾਰੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਵਚ੍ਛਗੋਤ੍ਤੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਦੀਘਰਤ੍ਤਾਹਂ ਭੋਤਾ ਗੋਤਮੇਨ ਸਹਕਥੀ. ਸਾਧੁ ਮੇ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਂ ਦੇਸੇਤੂ’’ਤਿ. ‘‘ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨਪਿ ਖੋ ਤੇ ਅਹਂ, ਵਚ੍ਛ, ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਂ ਦੇਸੇਯ੍ਯਂ, ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨਪਿ ਖੋ ਤੇ ਅਹਂ, ਵਚ੍ਛ, ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਂ ਦੇਸੇਯ੍ਯਂ; ਅਪਿ ਚ ਤੇ ਅਹਂ, ਵਚ੍ਛ, ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਂ ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮਿ. ਤਂ ਸੁਣਾਹਿ, ਸਾਧੁਕਂ ਮਨਸਿ ਕਰੋਹਿ, ਭਾਸਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਂ, ਭੋ’’ਤਿ ਖੋ ਵਚ੍ਛਗੋਤ੍ਤੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਭਗਵਤੋ ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸਿ. ਭਗਵਾ ਏਤਦਵੋਚ –

੧੯੪. ‘‘ਲੋਭੋ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ, ਅਕੁਸਲਂ, ਅਲੋਭੋ ਕੁਸਲਂ; ਦੋਸੋ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ, ਅਕੁਸਲਂ, ਅਦੋਸੋ ਕੁਸਲਂ; ਮੋਹੋ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ, ਅਕੁਸਲਂ, ਅਮੋਹੋ ਕੁਸਲਂ. ਇਤਿ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ, ਇਮੇ ਤਯੋ ਧਮ੍ਮਾ ਅਕੁਸਲਾ, ਤਯੋ ਧਮ੍ਮਾ ਕੁਸਲਾ.

‘‘ਪਾਣਾਤਿਪਾਤੋ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ, ਅਕੁਸਲਂ, ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾ ਵੇਰਮਣੀ ਕੁਸਲਂ; ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਂ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ, ਅਕੁਸਲਂ, ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਾ ਵੇਰਮਣੀ ਕੁਸਲਂ; ਕਾਮੇਸੁਮਿਚ੍ਛਾਚਾਰੋ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ, ਅਕੁਸਲਂ, ਕਾਮੇਸੁਮਿਚ੍ਛਾਚਾਰਾ ਵੇਰਮਣੀ ਕੁਸਲਂ; ਮੁਸਾਵਾਦੋ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ, ਅਕੁਸਲਂ, ਮੁਸਾਵਾਦਾ ਵੇਰਮਣੀ ਕੁਸਲਂ; ਪਿਸੁਣਾ ਵਾਚਾ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ, ਅਕੁਸਲਂ, ਪਿਸੁਣਾਯ ਵਾਚਾਯ ਵੇਰਮਣੀ ਕੁਸਲਂ; ਫਰੁਸਾ ਵਾਚਾ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ, ਅਕੁਸਲਂ, ਫਰੁਸਾਯ ਵਾਚਾਯ ਵੇਰਮਣੀ ਕੁਸਲਂ; ਸਮ੍ਫਪ੍ਪਲਾਪੋ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ, ਅਕੁਸਲਂ, ਸਮ੍ਫਪ੍ਪਲਾਪਾ ਵੇਰਮਣੀ ਕੁਸਲਂ; ਅਭਿਜ੍ਝਾ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ, ਅਕੁਸਲਂ, ਅਨਭਿਜ੍ਝਾ ਕੁਸਲਂ; ਬ੍ਯਾਪਾਦੋ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ, ਅਕੁਸਲਂ, ਅਬ੍ਯਾਪਾਦੋ ਕੁਸਲਂ; ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ, ਅਕੁਸਲਂ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਕੁਸਲਂ. ਇਤਿ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ, ਇਮੇ ਦਸ ਧਮ੍ਮਾ ਅਕੁਸਲਾ, ਦਸ ਧਮ੍ਮਾ ਕੁਸਲਾ.

‘‘ਯਤੋ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਤਣ੍ਹਾ ਪਹੀਨਾ ਹੋਤਿ ਉਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮੂਲਾ ਤਾਲਾਵਤ੍ਥੁਕਤਾ ਅਨਭਾਵਂਕਤਾ ਆਯਤਿਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਧਮ੍ਮਾ, ਸੋ ਹੋਤਿ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਰਹਂ ਖੀਣਾਸਵੋ ਵੁਸਿਤਵਾ ਕਤਕਰਣੀਯੋ ਓਹਿਤਭਾਰੋ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਸਦਤ੍ਥੋ ਪਰਿਕ੍ਖੀਣਭਵਸਂਯੋਜਨੋ ਸਮ੍ਮਦਞ੍ਞਾ ਵਿਮੁਤ੍ਤੋ’’ਤਿ.

੧੯੫. ‘‘ਤਿਟ੍ਠਤੁ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ. ਅਤ੍ਥਿ ਪਨ ਤੇ ਭੋਤੋ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਏਕਭਿਕ੍ਖੁਪਿ ਸਾਵਕੋ ਯੋ ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਾ [ਸਾਵਕੋ ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਾ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.) ਏਵਮੁਪਰਿਪਿ] ਅਨਾਸਵਂ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਨ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ, ਏਕਂਯੇਵ ਸਤਂ ਨ ਦ੍ਵੇ ਸਤਾਨਿ ਨ ਤੀਣਿ ਸਤਾਨਿ ਨ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਤਾਨਿ ਨ ਪਞ੍ਚ ਸਤਾਨਿ, ਅਥ ਖੋ ਭਿਯ੍ਯੋਵ ਯੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਮਮ ਸਾਵਕਾ ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਾ ਅਨਾਸਵਂ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਨ੍ਤੀ’’ਤਿ.

‘‘ਤਿਟ੍ਠਤੁ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ, ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤੁ ਭਿਕ੍ਖੂ. ਅਤ੍ਥਿ ਪਨ ਭੋਤੋ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਏਕਾ ਭਿਕ੍ਖੁਨੀਪਿ ਸਾਵਿਕਾ ਯਾ ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਾ ਅਨਾਸਵਂ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਨ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ, ਏਕਂਯੇਵ ਸਤਂ ਨ ਦ੍ਵੇ ਸਤਾਨਿ ਨ ਤੀਣਿ ਸਤਾਨਿ ਨ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਤਾਨਿ ਨ ਪਞ੍ਚ ਸਤਾਨਿ, ਅਥ ਖੋ ਭਿਯ੍ਯੋਵ ਯਾ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ ਮਮ ਸਾਵਿਕਾ ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਾ ਅਨਾਸਵਂ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਨ੍ਤੀ’’ਤਿ.

‘‘ਤਿਟ੍ਠਤੁ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ, ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤੁ ਭਿਕ੍ਖੂ, ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤੁ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ. ਅਤ੍ਥਿ ਪਨ ਭੋਤੋ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਏਕੁਪਾਸਕੋਪਿ ਸਾਵਕੋ ਗਿਹੀ ਓਦਾਤਵਸਨੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਯੋ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਓਰਮ੍ਭਾਗਿਯਾਨਂ ਸਂਯੋਜਨਾਨਂ ਪਰਿਕ੍ਖਯਾ ਓਪਪਾਤਿਕੋ ਤਤ੍ਥ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯੀ ਅਨਾਵਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮੋ ਤਸ੍ਮਾ ਲੋਕਾ’’ਤਿ? ‘‘ਨ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ, ਏਕਂਯੇਵ ਸਤਂ ਨ ਦ੍ਵੇ ਸਤਾਨਿ ਨ ਤੀਣਿ ਸਤਾਨਿ ਨ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਤਾਨਿ ਨ ਪਞ੍ਚ ਸਤਾਨਿ, ਅਥ ਖੋ ਭਿਯ੍ਯੋਵ ਯੇ ਉਪਾਸਕਾ ਮਮ ਸਾਵਕਾ ਗਿਹੀ ਓਦਾਤਵਸਨਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਨੋ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਓਰਮ੍ਭਾਗਿਯਾਨਂ ਸਂਯੋਜਨਾਨਂ ਪਰਿਕ੍ਖਯਾ ਓਪਪਾਤਿਕਾ ਤਤ੍ਥ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯਿਨੋ ਅਨਾਵਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਾ ਤਸ੍ਮਾ ਲੋਕਾ’’ਤਿ.

‘‘ਤਿਟ੍ਠਤੁ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ, ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤੁ ਭਿਕ੍ਖੂ, ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤੁ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ, ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤੁ ਉਪਾਸਕਾ ਗਿਹੀ ਓਦਾਤਵਸਨਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਨੋ. ਅਤ੍ਥਿ ਪਨ ਭੋਤੋ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਏਕੁਪਾਸਕੋਪਿ ਸਾਵਕੋ ਗਿਹੀ ਓਦਾਤਵਸਨੋ ਕਾਮਭੋਗੀ ਸਾਸਨਕਰੋ ਓਵਾਦਪ੍ਪਟਿਕਰੋ ਯੋ ਤਿਣ੍ਣਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛੋ ਵਿਗਤਕਥਂਕਥੋ ਵੇਸਾਰਜ੍ਜਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਅਪਰਪ੍ਪਚ੍ਚਯੋ ਸਤ੍ਥੁਸਾਸਨੇ ਵਿਹਰਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਨ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ, ਏਕਂਯੇਵ ਸਤਂ ਨ ਦ੍ਵੇ ਸਤਾਨਿ ਨ ਤੀਣਿ ਸਤਾਨਿ ਨ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਤਾਨਿ ਨ ਪਞ੍ਚ ਸਤਾਨਿ, ਅਥ ਖੋ ਭਿਯ੍ਯੋਵ ਯੇ ਉਪਾਸਕਾ ਮਮ ਸਾਵਕਾ ਗਿਹੀ ਓਦਾਤਵਸਨਾ ਕਾਮਭੋਗਿਨੋ ਸਾਸਨਕਰਾ ਓਵਾਦਪ੍ਪਟਿਕਰਾ ਤਿਣ੍ਣਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ ਵਿਗਤਕਥਂਕਥਾ ਵੇਸਾਰਜ੍ਜਪ੍ਪਤ੍ਤਾ ਅਪਰਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਸਤ੍ਥੁਸਾਸਨੇ ਵਿਹਰਨ੍ਤੀ’’ਤਿ.

‘‘ਤਿਟ੍ਠਤੁ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ, ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤੁ ਭਿਕ੍ਖੂ, ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤੁ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ, ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤੁ ਉਪਾਸਕਾ ਗਿਹੀ ਓਦਾਤਵਸਨਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਨੋ, ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤੁ ਉਪਾਸਕਾ ਗਿਹੀ ਓਦਾਤਵਸਨਾ ਕਾਮਭੋਗਿਨੋ. ਅਤ੍ਥਿ ਪਨ ਭੋਤੋ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਏਕੁਪਾਸਿਕਾਪਿ ਸਾਵਿਕਾ ਗਿਹਿਨੀ ਓਦਾਤਵਸਨਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਨੀ ਯਾ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਓਰਮ੍ਭਾਗਿਯਾਨਂ ਸਂਯੋਜਨਾਨਂ ਪਰਿਕ੍ਖਯਾ ਓਪਪਾਤਿਕਾ ਤਤ੍ਥ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯਿਨੀ ਅਨਾਵਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਾ ਤਸ੍ਮਾ ਲੋਕਾ’’ਤਿ? ‘‘ਨ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ, ਏਕਂਯੇਵ ਸਤਂ ਨ ਦ੍ਵੇ ਸਤਾਨਿ ਨ ਤੀਣਿ ਸਤਾਨਿ ਨ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਤਾਨਿ ਨ ਪਞ੍ਚ ਸਤਾਨਿ, ਅਥ ਖੋ ਭਿਯ੍ਯੋਵ ਯਾ ਉਪਾਸਿਕਾ ਮਮ ਸਾਵਿਕਾ ਗਿਹਿਨਿਯੋ ਓਦਾਤਵਸਨਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਨਿਯੋ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਓਰਮ੍ਭਾਗਿਯਾਨਂ ਸਂਯੋਜਨਾਨਂ ਪਰਿਕ੍ਖਯਾ ਓਪਪਾਤਿਕਾ ਤਤ੍ਥ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯਿਨਿਯੋ ਅਨਾਵਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਾ ਤਸ੍ਮਾ ਲੋਕਾ’’ਤਿ.

‘‘ਤਿਟ੍ਠਤੁ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ, ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤੁ ਭਿਕ੍ਖੂ, ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤੁ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ, ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤੁ ਉਪਾਸਕਾ ਗਿਹੀ ਓਦਾਤਵਸਨਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਨੋ, ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤੁ ਉਪਾਸਕਾ ਗਿਹੀ ਓਦਾਤਵਸਨਾ ਕਾਮਭੋਗਿਨੋ, ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤੁ ਉਪਾਸਿਕਾ ਗਿਹਿਨਿਯੋ ਓਦਾਤਵਸਨਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਨਿਯੋ. ਅਤ੍ਥਿ ਪਨ ਭੋਤੋ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਏਕੁਪਾਸਿਕਾਪਿ ਸਾਵਿਕਾ ਗਿਹਿਨੀ ਓਦਾਤਵਸਨਾ ਕਾਮਭੋਗਿਨੀ ਸਾਸਨਕਰਾ ਓਵਾਦਪ੍ਪਟਿਕਰਾ ਯਾ ਤਿਣ੍ਣਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ ਵਿਗਤਕਥਂਕਥਾ ਵੇਸਾਰਜ੍ਜਪ੍ਪਤ੍ਤਾ ਅਪਰਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਸਤ੍ਥੁਸਾਸਨੇ ਵਿਹਰਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਨ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ, ਏਕਂਯੇਵ ਸਤਂ ਨ ਦ੍ਵੇ ਸਤਾਨਿ ਨ ਤੀਣਿ ਸਤਾਨਿ ਨ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਤਾਨਿ ਨ ਪਞ੍ਚ ਸਤਾਨਿ, ਅਥ ਖੋ ਭਿਯ੍ਯੋਵ ਯਾ ਉਪਾਸਿਕਾ ਮਮ ਸਾਵਿਕਾ ਗਿਹਿਨਿਯੋ ਓਦਾਤਵਸਨਾ ਕਾਮਭੋਗਿਨਿਯੋ ਸਾਸਨਕਰਾ ਓਵਾਦਪ੍ਪਟਿਕਰਾ ਤਿਣ੍ਣਵਿਚ੍ਛਿਕਿਚ੍ਛਾ ਵਿਗਤਕਥਂਕਥਾ ਵੇਸਾਰਜ੍ਜਪ੍ਪਤ੍ਤਾ ਅਪਰਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਸਤ੍ਥੁਸਾਸਨੇ ਵਿਹਰਨ੍ਤੀ’’ਤਿ.

੧੯੬. ‘‘ਸਚੇ ਹਿ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਂ ਭਵਂਯੇਵ ਗੋਤਮੋ ਆਰਾਧਕੋ ਅਭਵਿਸ੍ਸ, ਨੋ ਚ ਖੋ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਰਾਧਕਾ ਅਭਵਿਸ੍ਸਂਸੁ; ਏਵਮਿਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਅਪਰਿਪੂਰਂ ਅਭਵਿਸ੍ਸ ਤੇਨਙ੍ਗੇਨ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੋ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਂ ਭਵਞ੍ਚੇਵ ਗੋਤਮੋ ਆਰਾਧਕੋ ਭਿਕ੍ਖੂ ਚ ਆਰਾਧਕਾ; ਏਵਮਿਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਪਰਿਪੂਰਂ ਤੇਨਙ੍ਗੇਨ.

‘‘ਸਚੇ ਹਿ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਂ ਭਵਞ੍ਚੇਵ ਗੋਤਮੋ ਆਰਾਧਕੋ ਅਭਵਿਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖੂ ਚ ਆਰਾਧਕਾ ਅਭਵਿਸ੍ਸਂਸੁ, ਨੋ ਚ ਖੋ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ ਆਰਾਧਿਕਾ ਅਭਵਿਸ੍ਸਂਸੁ; ਏਵਮਿਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਅਪਰਿਪੂਰਂ ਅਭਵਿਸ੍ਸ ਤੇਨਙ੍ਗੇਨ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੋ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਂ ਭਵਞ੍ਚੇਵ ਗੋਤਮੋ ਆਰਾਧਕੋ, ਭਿਕ੍ਖੂ ਚ ਆਰਾਧਕਾ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ ਚ ਆਰਾਧਿਕਾ; ਏਵਮਿਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਪਰਿਪੂਰਂ ਤੇਨਙ੍ਗੇਨ.

‘‘ਸਚੇ ਹਿ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਂ ਭਵਞ੍ਚੇਵ ਗੋਤਮੋ ਆਰਾਧਕੋ ਅਭਵਿਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖੂ ਚ ਆਰਾਧਕਾ ਅਭਵਿਸ੍ਸਂਸੁ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ ਚ ਆਰਾਧਿਕਾ ਅਭਵਿਸ੍ਸਂਸੁ, ਨੋ ਚ ਖੋ ਉਪਾਸਕਾ ਗਿਹੀ ਓਦਾਤਵਸਨਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਨੋ ਆਰਾਧਕਾ ਅਭਵਿਸ੍ਸਂਸੁ; ਏਵਮਿਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਅਪਰਿਪੂਰਂ ਅਭਵਿਸ੍ਸ ਤੇਨਙ੍ਗੇਨ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੋ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਂ ਭਵਞ੍ਚੇਵ ਗੋਤਮੋ ਆਰਾਧਕੋ, ਭਿਕ੍ਖੂ ਚ ਆਰਾਧਕਾ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ ਚ ਆਰਾਧਿਕਾ, ਉਪਾਸਕਾ ਚ ਗਿਹੀ ਓਦਾਤਵਸਨਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਨੋ ਆਰਾਧਕਾ; ਏਵਮਿਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਪਰਿਪੂਰਂ ਤੇਨਙ੍ਗੇਨ.

‘‘ਸਚੇ ਹਿ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਂ ਭਵਞ੍ਚੇਵ ਗੋਤਮੋ ਆਰਾਧਕੋ ਅਭਵਿਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖੂ ਚ ਆਰਾਧਕਾ ਅਭਵਿਸ੍ਸਂਸੁ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ ਚ ਆਰਾਧਿਕਾ ਅਭਵਿਸ੍ਸਂਸੁ, ਉਪਾਸਕਾ ਚ ਗਿਹੀ ਓਦਾਤਵਸਨਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਨੋ ਆਰਾਧਕਾ ਅਭਵਿਸ੍ਸਂਸੁ, ਨੋ ਚ ਖੋ ਉਪਾਸਕਾ ਗਿਹੀ ਓਦਾਤਵਸਨਾ ਕਾਮਭੋਗਿਨੋ ਆਰਾਧਕਾ ਅਭਵਿਸ੍ਸਂਸੁ; ਏਵਮਿਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਅਪਰਿਪੂਰਂ ਅਭਵਿਸ੍ਸ ਤੇਨਙ੍ਗੇਨ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੋ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਂ ਭਵਞ੍ਚੇਵ ਗੋਤਮੋ ਆਰਾਧਕੋ, ਭਿਕ੍ਖੂ ਚ ਆਰਾਧਕਾ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ ਚ ਆਰਾਧਿਕਾ, ਉਪਾਸਕਾ ਚ ਗਿਹੀ ਓਦਾਤਵਸਨਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਨੋ ਆਰਾਧਕਾ, ਉਪਾਸਕਾ ਚ ਗਿਹੀ ਓਦਾਤਵਸਨਾ ਕਾਮਭੋਗਿਨੋ ਆਰਾਧਕਾ; ਏਵਮਿਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਪਰਿਪੂਰਂ ਤੇਨਙ੍ਗੇਨ.

‘‘ਸਚੇ ਹਿ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਂ ਭਵਞ੍ਚੇਵ ਗੋਤਮੋ ਆਰਾਧਕੋ ਅਭਵਿਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖੂ ਚ ਆਰਾਧਕਾ ਅਭਵਿਸ੍ਸਂਸੁ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ ਚ ਆਰਾਧਿਕਾ ਅਭਵਿਸ੍ਸਂਸੁ, ਉਪਾਸਕਾ ਚ ਗਿਹੀ ਓਦਾਤਵਸਨਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਨੋ ਆਰਾਧਕਾ ਅਭਵਿਸ੍ਸਂਸੁ, ਉਪਾਸਕਾ ਚ ਗਿਹੀ ਓਦਾਤਵਸਨਾ ਕਾਮਭੋਗਿਨੋ ਆਰਾਧਕਾ ਅਭਵਿਸ੍ਸਂਸੁ, ਨੋ ਚ ਖੋ ਉਪਾਸਿਕਾ ਗਿਹਿਨਿਯੋ ਓਦਾਤਵਸਨਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਨਿਯੋ ਆਰਾਧਿਕਾ ਅਭਵਿਸ੍ਸਂਸੁ; ਏਵਮਿਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਅਪਰਿਪੂਰਂ ਅਭਵਿਸ੍ਸ ਤੇਨਙ੍ਗੇਨ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੋ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਂ ਭਵਞ੍ਚੇਵ ਗੋਤਮੋ ਆਰਾਧਕੋ, ਭਿਕ੍ਖੂ ਚ ਆਰਾਧਕਾ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ ਚ ਆਰਾਧਿਕਾ, ਉਪਾਸਕਾ ਚ ਗਿਹੀ ਓਦਾਤਵਸਨਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਨੋ ਆਰਾਧਕਾ, ਉਪਾਸਕਾ ਚ ਗਿਹੀ ਓਦਾਤਵਸਨਾ ਕਾਮਭੋਗਿਨੋ ਆਰਾਧਕਾ, ਉਪਾਸਿਕਾ ਚ ਗਿਹਿਨਿਯੋ ਓਦਾਤਵਸਨਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਨਿਯੋ ਆਰਾਧਿਕਾ; ਏਵਮਿਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਪਰਿਪੂਰਂ ਤੇਨਙ੍ਗੇਨ.

‘‘ਸਚੇ ਹਿ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਂ ਭਵਞ੍ਚੇਵ ਗੋਤਮੋ ਆਰਾਧਕੋ ਅਭਵਿਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖੂ ਚ ਆਰਾਧਕਾ ਅਭਵਿਸ੍ਸਂਸੁ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ ਚ ਆਰਾਧਿਕਾ ਅਭਵਿਸ੍ਸਂਸੁ, ਉਪਾਸਕਾ ਚ ਗਿਹੀ ਓਦਾਤਵਸਨਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਨੋ ਆਰਾਧਕਾ ਅਭਵਿਸ੍ਸਂਸੁ, ਉਪਾਸਕਾ ਚ ਗਿਹੀ ਓਦਾਤਵਸਨਾ ਕਾਮਭੋਗਿਨੋ ਆਰਾਧਕਾ ਅਭਵਿਸ੍ਸਂਸੁ, ਉਪਾਸਿਕਾ ਚ ਗਿਹਿਨਿਯੋ ਓਦਾਤਵਸਨਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਨਿਯੋ ਆਰਾਧਿਕਾ ਅਭਵਿਸ੍ਸਂਸੁ, ਨੋ ਚ ਖੋ ਉਪਾਸਿਕਾ ਗਿਹਿਨਿਯੋ ਓਦਾਤਵਸਨਾ ਕਾਮਭੋਗਿਨਿਯੋ ਆਰਾਧਿਕਾ ਅਭਵਿਸ੍ਸਂਸੁ; ਏਵਮਿਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਅਪਰਿਪੂਰਂ ਅਭਵਿਸ੍ਸ ਤੇਨਙ੍ਗੇਨ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੋ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਂ ਭਵਞ੍ਚੇਵ ਗੋਤਮੋ ਆਰਾਧਕੋ, ਭਿਕ੍ਖੂ ਚ ਆਰਾਧਕਾ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ ਚ ਆਰਾਧਿਕਾ, ਉਪਾਸਕਾ ਚ ਗਿਹੀ ਓਦਾਤਵਸਨਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਨੋ ਆਰਾਧਕਾ, ਉਪਾਸਕਾ ਚ ਗਿਹੀ ਓਦਾਤਵਸਨਾ ਕਾਮਭੋਗਿਨੋ ਆਰਾਧਕਾ, ਉਪਾਸਿਕਾ ਚ ਗਿਹਿਨਿਯੋ ਓਦਾਤਵਸਨਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਨਿਯੋ ਆਰਾਧਿਕਾ, ਉਪਾਸਿਕਾ ਚ ਗਿਹਿਨਿਯੋ ਓਦਾਤਵਸਨਾ ਕਾਮਭੋਗਿਨਿਯੋ ਆਰਾਧਿਕਾ; ਏਵਮਿਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਪਰਿਪੂਰਂ ਤੇਨਙ੍ਗੇਨ.

੧੯੭. ‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਗਙ੍ਗਾ ਨਦੀ ਸਮੁਦ੍ਦਨਿਨ੍ਨਾ ਸਮੁਦ੍ਦਪੋਣਾ ਸਮੁਦ੍ਦਪਬ੍ਭਾਰਾ ਸਮੁਦ੍ਦਂ ਆਹਚ੍ਚ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਏਵਮੇਵਾਯਂ ਭੋਤੋ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਪਰਿਸਾ ਸਗਹਟ੍ਠਪਬ੍ਬਜਿਤਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਨਿਨ੍ਨਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਪੋਣਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਪਬ੍ਭਾਰਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਆਹਚ੍ਚ ਤਿਟ੍ਠਤਿ. ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ…ਪੇ… ਏਸਾਹਂ ਭਵਨ੍ਤਂ ਗੋਤਮਂ ਸਰਣਂ ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਧਮ੍ਮਞ੍ਚ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘਞ੍ਚ. ਲਭੇਯ੍ਯਾਹਂ ਭੋਤੋ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਂ, ਲਭੇਯ੍ਯਂ ਉਪਸਮ੍ਪਦ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਯੋ ਖੋ, ਵਚ੍ਛ, ਅਞ੍ਞਤਿਤ੍ਥਿਯਪੁਬ੍ਬੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯੇ ਆਕਙ੍ਖਤਿ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਂ, ਆਕਙ੍ਖਤਿ ਉਪਸਮ੍ਪਦਂ, ਸੋ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਮਾਸੇ ਪਰਿਵਸਤਿ. ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਮਾਸਾਨਂ ਅਚ੍ਚਯੇਨ ਆਰਦ੍ਧਚਿਤ੍ਤਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਪਬ੍ਬਾਜੇਨ੍ਤਿ ਉਪਸਮ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤਿ ਭਿਕ੍ਖੁਭਾਵਾਯ; ਅਪਿ ਚ ਮੇਤ੍ਥ ਪੁਗ੍ਗਲਵੇਮਤ੍ਤਤਾ ਵਿਦਿਤਾ’’ਤਿ. ‘‘ਸਚੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਞ੍ਞਤਿਤ੍ਥਿਯਪੁਬ੍ਬਾ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯੇ ਆਕਙ੍ਖਨ੍ਤਾ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਂ, ਆਕਙ੍ਖਨ੍ਤਾ ਉਪਸਮ੍ਪਦਂ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਮਾਸੇ ਪਰਿਵਸਨ੍ਤਿ, ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਮਾਸਾਨਂ ਅਚ੍ਚਯੇਨ ਆਰਦ੍ਧਚਿਤ੍ਤਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਪਬ੍ਬਾਜੇਨ੍ਤਿ ਉਪਸਮ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤਿ ਭਿਕ੍ਖੁਭਾਵਾਯ; ਅਹਂ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਵਸ੍ਸਾਨਿ ਪਰਿਵਸਿਸ੍ਸਾਮਿ. ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਵਸ੍ਸਾਨਂ ਅਚ੍ਚਯੇਨ ਆਰਦ੍ਧਚਿਤ੍ਤਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਪਬ੍ਬਾਜੇਨ੍ਤੁ ਉਪਸਮ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤੁ ਭਿਕ੍ਖੁਭਾਵਾਯਾ’’ਤਿ. ਅਲਤ੍ਥ ਖੋ ਵਚ੍ਛਗੋਤ੍ਤੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਭਗਵਤੋ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਂ ਅਲਤ੍ਥ ਉਪਸਮ੍ਪਦਂ.

ਅਚਿਰੂਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਖੋ ਪਨਾਯਸ੍ਮਾ ਵਚ੍ਛਗੋਤ੍ਤੋ ਅਦ੍ਧਮਾਸੂਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਵਚ੍ਛਗੋਤ੍ਤੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਯਾਵਤਕਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸੇਖੇਨ ਞਾਣੇਨ ਸੇਖਾਯ ਵਿਜ੍ਜਾਯ ਪਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਂ ਤਂ ਮਯਾ; ਉਤ੍ਤਰਿ ਚ ਮੇ [ਉਤ੍ਤਰਿਂ ਮੇ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਭਗਵਾ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤੂ’’ਤਿ. ‘‘ਤੇਨ ਹਿ ਤ੍ਵਂ, ਵਚ੍ਛ, ਦ੍ਵੇ ਧਮ੍ਮੇ ਉਤ੍ਤਰਿ ਭਾਵੇਹਿ – ਸਮਥਞ੍ਚ ਵਿਪਸ੍ਸਨਞ੍ਚ. ਇਮੇ ਖੋ ਤੇ, ਵਚ੍ਛ, ਦ੍ਵੇ ਧਮ੍ਮਾ ਉਤ੍ਤਰਿ ਭਾਵਿਤਾ – ਸਮਥੋ ਚ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਚ – ਅਨੇਕਧਾਤੁਪਟਿਵੇਧਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ.

੧੯੮. ‘‘ਸੋ ਤ੍ਵਂ, ਵਚ੍ਛ, ਯਾਵਦੇਵ [ਯਾਵਦੇ (ਪੀ.)] ਆਕਙ੍ਖਿਸ੍ਸਸਿ – ‘ਅਨੇਕਵਿਹਿਤਂ ਇਦ੍ਧਿਵਿਧਂ ਪਚ੍ਚਨੁਭਵੇਯ੍ਯਂ – ਏਕੋਪਿ ਹੁਤ੍ਵਾ ਬਹੁਧਾ ਅਸ੍ਸਂ, ਬਹੁਧਾਪਿ ਹੁਤ੍ਵਾ ਏਕੋ ਅਸ੍ਸਂ; ਆਵਿਭਾਵਂ, ਤਿਰੋਭਾਵਂ; ਤਿਰੋਕੁਟ੍ਟਂ ਤਿਰੋਪਾਕਾਰਂ ਤਿਰੋਪਬ੍ਬਤਂ ਅਸਜ੍ਜਮਾਨੋ ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯਂ, ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਆਕਾਸੇ; ਪਥਵਿਯਾਪਿ ਉਮ੍ਮੁਜ੍ਜਨਿਮੁਜ੍ਜਂ ਕਰੇਯ੍ਯਂ, ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਉਦਕੇ; ਉਦਕੇਪਿ ਅਭਿਜ੍ਜਮਾਨੇ ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯਂ, ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਪਥਵਿਯਂ; ਆਕਾਸੇਪਿ ਪਲ੍ਲਙ੍ਕੇਨ ਕਮੇਯ੍ਯਂ, ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਪਕ੍ਖੀ ਸਕੁਣੋ; ਇਮੇਪਿ ਚਨ੍ਦਿਮਸੂਰਿਯੇ ਏਵਂਮਹਿਦ੍ਧਿਕੇ ਏਵਂਮਹਾਨੁਭਾਵੇ ਪਾਣਿਨਾ ਪਰਿਮਸੇਯ੍ਯਂ, ਪਰਿਮਜ੍ਜੇਯ੍ਯਂ; ਯਾਵਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਾਪਿ ਕਾਯੇਨ ਵਸਂ ਵਤ੍ਤੇਯ੍ਯ’ਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰੇਵ ਸਕ੍ਖਿਭਬ੍ਬਤਂ ਪਾਪੁਣਿਸ੍ਸਸਿ, ਸਤਿ ਸਤਿਆਯਤਨੇ.

‘‘ਸੋ ਤ੍ਵਂ, ਵਚ੍ਛ, ਯਾਵਦੇਵ ਆਕਙ੍ਖਿਸ੍ਸਸਿ – ‘ਦਿਬ੍ਬਾਯ ਸੋਤਧਾਤੁਯਾ ਵਿਸੁਦ੍ਧਾਯ ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਮਾਨੁਸਿਕਾਯ ਉਭੋ ਸਦ੍ਦੇ ਸੁਣੇਯ੍ਯਂ – ਦਿਬ੍ਬੇ ਚ ਮਾਨੁਸੇ ਚ, ਯੇ ਦੂਰੇ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਚਾ’ਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰੇਵ ਸਕ੍ਖਿਭਬ੍ਬਤਂ ਪਾਪੁਣਿਸ੍ਸਸਿ, ਸਤਿ ਸਤਿਆਯਤਨੇ.

‘‘ਸੋ ਤ੍ਵਂ, ਵਚ੍ਛ, ਯਾਵਦੇਵ ਆਕਙ੍ਖਿਸ੍ਸਸਿ – ‘ਪਰਸਤ੍ਤਾਨਂ ਪਰਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਚੇਤਸਾ ਚੇਤੋ ਪਰਿਚ੍ਚ ਪਜਾਨੇਯ੍ਯਂ – ਸਰਾਗਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਰਾਗਂ ਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨੇਯ੍ਯਂ, ਵੀਤਰਾਗਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵੀਤਰਾਗਂ ਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨੇਯ੍ਯਂ; ਸਦੋਸਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਦੋਸਂ ਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨੇਯ੍ਯਂ, ਵੀਤਦੋਸਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵੀਤਦੋਸਂ ਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨੇਯ੍ਯਂ; ਸਮੋਹਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਮੋਹਂ ਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨੇਯ੍ਯਂ, ਵੀਤਮੋਹਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵੀਤਮੋਹਂ ਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨੇਯ੍ਯਂ; ਸਂਖਿਤ੍ਤਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਂਖਿਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨੇਯ੍ਯਂ, ਵਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨੇਯ੍ਯਂ; ਮਹਗ੍ਗਤਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਮਹਗ੍ਗਤਂ ਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨੇਯ੍ਯਂ, ਅਮਹਗ੍ਗਤਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਮਹਗ੍ਗਤਂ ਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨੇਯ੍ਯਂ; ਸਉਤ੍ਤਰਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਉਤ੍ਤਰਂ ਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨੇਯ੍ਯਂ, ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨੇਯ੍ਯਂ; ਸਮਾਹਿਤਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਮਾਹਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨੇਯ੍ਯਂ, ਅਸਮਾਹਿਤਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਸਮਾਹਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨੇਯ੍ਯਂ; ਵਿਮੁਤ੍ਤਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਮੁਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨੇਯ੍ਯਂ, ਅਵਿਮੁਤ੍ਤਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਵਿਮੁਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨੇਯ੍ਯ’ਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰੇਵ ਸਕ੍ਖਿਭਬ੍ਬਤਂ ਪਾਪੁਣਿਸ੍ਸਸਿ, ਸਤਿ ਸਤਿਆਯਤਨੇ.

‘‘ਸੋ ਤ੍ਵਂ, ਵਚ੍ਛ, ਯਾਵਦੇਵ ਆਕਙ੍ਖਿਸ੍ਸਸਿ – ‘ਅਨੇਕਵਿਹਿਤਂ ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰੇਯ੍ਯਂ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਏਕਮ੍ਪਿ ਜਾਤਿਂ ਦ੍ਵੇਪਿ ਜਾਤਿਯੋ ਤਿਸ੍ਸੋਪਿ ਜਾਤਿਯੋ ਚਤਸ੍ਸੋਪਿ ਜਾਤਿਯੋ ਪਞ੍ਚਪਿ ਜਾਤਿਯੋ ਦਸਪਿ ਜਾਤਿਯੋ ਵੀਸਮ੍ਪਿ ਜਾਤਿਯੋ ਤਿਂਸਮ੍ਪਿ ਜਾਤਿਯੋ ਚਤ੍ਤਾਲੀਸਮ੍ਪਿ ਜਾਤਿਯੋ ਪਞ੍ਞਾਸਮ੍ਪਿ ਜਾਤਿਯੋ ਜਾਤਿਸਤਮ੍ਪਿ ਜਾਤਿਸਹਸ੍ਸਮ੍ਪਿ ਜਾਤਿਸਤਸਹਸ੍ਸਮ੍ਪਿ; ਅਨੇਕੇਪਿ ਸਂਵਟ੍ਟਕਪ੍ਪੇ ਅਨੇਕੇਪਿ ਵਿਵਟ੍ਟਕਪ੍ਪੇ ਅਨੇਕੇਪਿ ਸਂਵਟ੍ਟਵਿਵਟ੍ਟਕਪ੍ਪੇ – ਅਮੁਤ੍ਰਾਸਿਂ ਏਵਂਨਾਮੋ ਏਵਂਗੋਤ੍ਤੋ ਏਵਂਵਣ੍ਣੋ ਏਵਮਾਹਾਰੋ ਏਵਂਸੁਖਦੁਕ੍ਖਪ੍ਪਟਿਸਂਵੇਦੀ ਏਵਮਾਯੁਪਰਿਯਨ੍ਤੋ, ਸੋ ਤਤੋ ਚੁਤੋ ਅਮੁਤ੍ਰ ਉਦਪਾਦਿਂ; ਤਤ੍ਰਾਪਾਸਿਂ ਏਵਂਨਾਮੋ ਏਵਂਗੋਤ੍ਤੋ ਏਵਂਵਣ੍ਣੋ ਏਵਮਾਹਾਰੋ ਏਵਂਸੁਖਦੁਕ੍ਖਪ੍ਪਟਿਸਂਵੇਦੀ ਏਵਮਾਯੁਪਰਿਯਨ੍ਤੋ, ਸੋ ਤਤੋ ਚੁਤੋ ਇਧੂਪਪਨ੍ਨੋਤਿ; ਇਤਿ ਸਾਕਾਰਂ ਸਉਦ੍ਦੇਸਂ ਅਨੇਕਵਿਹਿਤਂ ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰੇਯ੍ਯ’ਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰੇਵ ਸਕ੍ਖਿਭਬ੍ਬਤਂ ਪਾਪੁਣਿਸ੍ਸਸਿ, ਸਤਿ ਸਤਿਆਯਤਨੇ.

‘‘ਸੋ ਤ੍ਵਂ, ਵਚ੍ਛ, ਯਾਵਦੇਵ ਆਕਙ੍ਖਿਸ੍ਸਸਿ – ‘ਦਿਬ੍ਬੇਨ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਵਿਸੁਦ੍ਧੇਨ ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਮਾਨੁਸਕੇਨ ਸਤ੍ਤੇ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯਂ ਚਵਮਾਨੇ ਉਪਪਜ੍ਜਮਾਨੇ ਹੀਨੇ ਪਣੀਤੇ ਸੁਵਣ੍ਣੇ ਦੁਬ੍ਬਣ੍ਣੇ ਸੁਗਤੇ ਦੁਗ੍ਗਤੇ ਯਥਾਕਮ੍ਮੂਪਗੇ ਸਤ੍ਤੇ ਪਜਾਨੇਯ੍ਯਂ – ਇਮੇ ਵਤ ਭੋਨ੍ਤੋ ਸਤ੍ਤਾ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ ਵਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ ਮਨੋਦੁਚ੍ਚਰਿਤੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ ਅਰਿਯਾਨਂ ਉਪਵਾਦਕਾ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਕਾ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਕਮ੍ਮਸਮਾਦਾਨਾ, ਤੇ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਅਪਾਯਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਵਿਨਿਪਾਤਂ ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਨ੍ਨਾ; ਇਮੇ ਵਾ ਪਨ ਭੋਨ੍ਤੋ ਸਤ੍ਤਾ ਕਾਯਸੁਚਰਿਤੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ ਵਚੀਸੁਚਰਿਤੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ ਮਨੋਸੁਚਰਿਤੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ ਅਰਿਯਾਨਂ ਅਨੁਪਵਾਦਕਾ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਕਾ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਕਮ੍ਮਸਮਾਦਾਨਾ, ਤੇ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਸੁਗਤਿਂ ਸਗ੍ਗਂ ਲੋਕਂ ਉਪਪਨ੍ਨਾਤਿ; ਇਤਿ ਦਿਬ੍ਬੇਨ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਵਿਸੁਦ੍ਧੇਨ ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਮਾਨੁਸਕੇਨ ਸਤ੍ਤੇ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯਂ ਚਵਮਾਨੇ ਉਪਪਜ੍ਜਮਾਨੇ ਹੀਨੇ ਪਣੀਤੇ ਸੁਵਣ੍ਣੇ ਦੁਬ੍ਬਣ੍ਣੇ ਸੁਗਤੇ ਦੁਗ੍ਗਤੇ ਯਥਾਕਮ੍ਮੂਪਗੇ ਸਤ੍ਤੇ ਪਜਾਨੇਯ੍ਯ’ਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰੇਵ ਸਕ੍ਖਿਭਬ੍ਬਤਂ ਪਾਪੁਣਿਸ੍ਸਸਿ, ਸਤਿ ਸਤਿਆਯਤਨੇ.

‘‘ਸੋ ਤ੍ਵਂ, ਵਚ੍ਛ, ਯਾਵਦੇਵ ਆਕਙ੍ਖਿਸ੍ਸਸਿ – ‘ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਾ ਅਨਾਸਵਂ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰੇਯ੍ਯ’ਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰੇਵ ਸਕ੍ਖਿਭਬ੍ਬਤਂ ਪਾਪੁਣਿਸ੍ਸਸਿ, ਸਤਿ ਸਤਿਆਯਤਨੇ’’ਤਿ.

੧੯੯. ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਵਚ੍ਛਗੋਤ੍ਤੋ ਭਗਵਤੋ ਭਾਸਿਤਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਅਨੁਮੋਦਿਤ੍ਵਾ ਉਟ੍ਠਾਯਾਸਨਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਪਦਕ੍ਖਿਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਕ੍ਕਾਮਿ. ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਵਚ੍ਛਗੋਤ੍ਤੋ ਏਕੋ ਵੂਪਕਟ੍ਠੋ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤੋ ਆਤਾਪੀ ਪਹਿਤਤ੍ਤੋ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਨਚਿਰਸ੍ਸੇਵ – ਯਸ੍ਸਤ੍ਥਾਯ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤਾ ਸਮ੍ਮਦੇਵ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜਨ੍ਤਿ ਤਦਨੁਤ੍ਤਰਂ – ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਪਰਿਯੋਸਾਨਂ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਾਸਿ. ‘ਖੀਣਾ ਜਾਤਿ, ਵੁਸਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ, ਕਤਂ ਕਰਣੀਯਂ, ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾ’ਤਿ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਾਸਿ. ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਖੋ ਪਨਾਯਸ੍ਮਾ ਵਚ੍ਛਗੋਤ੍ਤੋ ਅਰਹਤਂ ਅਹੋਸਿ.

੨੦੦. ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਸਮ੍ਬਹੁਲਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਦਸ੍ਸਨਾਯ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਅਦ੍ਦਸਾ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਵਚ੍ਛਗੋਤ੍ਤੋ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਦੂਰਤੋਵ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤੇ. ਦਿਸ੍ਵਾਨ ਯੇਨ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਹਨ੍ਦ! ਕਹਂ ਪਨ ਤੁਮ੍ਹੇ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤੋ ਗਚ੍ਛਥਾ’’ਤਿ? ‘‘ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਖੋ ਮਯਂ, ਆਵੁਸੋ, ਦਸ੍ਸਨਾਯ ਗਚ੍ਛਾਮਾ’’ਤਿ. ‘‘ਤੇਨਹਾਯਸ੍ਮਨ੍ਤੋ ਮਮ ਵਚਨੇਨ ਭਗਵਤੋ ਪਾਦੇ ਸਿਰਸਾ ਵਨ੍ਦਥ, ਏਵਞ੍ਚ ਵਦੇਥ – ‘ਵਚ੍ਛਗੋਤ੍ਤੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਭਗਵਤੋ ਪਾਦੇ ਸਿਰਸਾ ਵਨ੍ਦਤਿ, ਏਵਞ੍ਚ ਵਦੇਤਿ – ਪਰਿਚਿਣ੍ਣੋ ਮੇ ਭਗਵਾ, ਪਰਿਚਿਣ੍ਣੋ ਮੇ ਸੁਗਤੋ’’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਮਾਵੁਸੋ’’ਤਿ ਖੋ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਵਚ੍ਛਗੋਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸੁਂ. ਅਥ ਖੋ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਂਸੁ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿਂਸੁ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਾ ਖੋ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚੁਂ – ‘‘ਆਯਸ੍ਮਾ, ਭਨ੍ਤੇ, ਵਚ੍ਛਗੋਤ੍ਤੋ ਭਗਵਤੋ ਪਾਦੇ ਸਿਰਸਾ ਵਨ੍ਦਤਿ, ਏਵਞ੍ਚ ਵਦੇਤਿ – ‘ਪਰਿਚਿਣ੍ਣੋ ਮੇ ਭਗਵਾ, ਪਰਿਚਿਣ੍ਣੋ ਮੇ ਸੁਗਤੋ’’’ਤਿ. ‘‘ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਚ੍ਛਗੋਤ੍ਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਚੇਤਸਾ ਚੇਤੋ ਪਰਿਚ੍ਚ ਵਿਦਿਤੋ – ‘ਤੇਵਿਜ੍ਜੋ ਵਚ੍ਛਗੋਤ੍ਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਮਹਿਦ੍ਧਿਕੋ ਮਹਾਨੁਭਾਵੋ’ਤਿ. ਦੇਵਤਾਪਿ ਮੇ ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਆਰੋਚੇਸੁਂ – ‘ਤੇਵਿਜ੍ਜੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਵਚ੍ਛਗੋਤ੍ਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਮਹਿਦ੍ਧਿਕੋ ਮਹਾਨੁਭਾਵੋ’’’ਤਿ.

ਇਦਮਵੋਚ ਭਗਵਾ. ਅਤ੍ਤਮਨਾ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਗਵਤੋ ਭਾਸਿਤਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦੁਨ੍ਤਿ.

ਮਹਾਵਚ੍ਛਸੁਤ੍ਤਂ ਨਿਟ੍ਠਿਤਂ ਤਤਿਯਂ.

੪. ਦੀਘਨਖਸੁਤ੍ਤਂ

੨੦੧. ਏਵਂ ਮੇ ਸੁਤਂ – ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਰਾਜਗਹੇ ਵਿਹਰਤਿ ਗਿਜ੍ਝਕੂਟੇ ਪਬ੍ਬਤੇ ਸੂਕਰਖਤਾਯਂ. ਅਥ ਖੋ ਦੀਘਨਖੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਤਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਮ੍ਮੋਦਿ. ਸਮ੍ਮੋਦਨੀਯਂ ਕਥਂ ਸਾਰਣੀਯਂ ਵੀਤਿਸਾਰੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਅਟ੍ਠਾਸਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਠਿਤੋ ਖੋ ਦੀਘਨਖੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਅਹਞ੍ਹਿ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਏਵਂਵਾਦੀ ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ – ‘ਸਬ੍ਬਂ ਮੇ ਨਕ੍ਖਮਤੀ’’’ਤਿ. ‘‘ਯਾਪਿ ਖੋ ਤੇ ਏਸਾ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਦਿਟ੍ਠਿ – ‘ਸਬ੍ਬਂ ਮੇ ਨਕ੍ਖਮਤੀ’ਤਿ, ਏਸਾਪਿ ਤੇ ਦਿਟ੍ਠਿ ਨਕ੍ਖਮਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਏਸਾ ਚੇ [ਏਸਾਪਿ (ਕ.)] ਮੇ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਦਿਟ੍ਠਿ ਖਮੇਯ੍ਯ, ਤਂਪਸ੍ਸ ਤਾਦਿਸਮੇਵ, ਤਂਪਸ੍ਸ ਤਾਦਿਸਮੇਵਾ’’ਤਿ. ‘‘ਅਤੋ ਖੋ ਤੇ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਬਹੂ ਹਿ ਬਹੁਤਰਾ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ ਯੇ ਏਵਮਾਹਂਸੁ – ‘ਤਂਪਸ੍ਸ ਤਾਦਿਸਮੇਵ, ਤਂਪਸ੍ਸ ਤਾਦਿਸਮੇਵਾ’ਤਿ. ਤੇ ਤਞ੍ਚੇਵ ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਨਪ੍ਪਜਹਨ੍ਤਿ ਅਞ੍ਞਞ੍ਚ ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਉਪਾਦਿਯਨ੍ਤਿ. ਅਤੋ ਖੋ ਤੇ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਤਨੂ ਹਿ ਤਨੁਤਰਾ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ ਯੇ ਏਵਮਾਹਂਸੁ – ‘ਤਂਪਸ੍ਸ ਤਾਦਿਸਮੇਵ, ਤਂਪਸ੍ਸ ਤਾਦਿਸਮੇਵਾ’ਤਿ. ਤੇ ਤਞ੍ਚੇਵ ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਪਜਹਨ੍ਤਿ ਅਞ੍ਞਞ੍ਚ ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਨ ਉਪਾਦਿਯਨ੍ਤਿ. ਸਨ੍ਤਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਏਕੇ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਏਵਂਵਾਦਿਨੋ ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿਨੋ – ‘ਸਬ੍ਬਂ ਮੇ ਖਮਤੀ’ਤਿ; ਸਨ੍ਤਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਏਕੇ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਏਵਂਵਾਦਿਨੋ ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿਨੋ – ‘ਸਬ੍ਬਂ ਮੇ ਨਕ੍ਖਮਤੀ’ਤਿ; ਸਨ੍ਤਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਏਕੇ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਏਵਂਵਾਦਿਨੋ ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿਨੋ – ‘ਏਕਚ੍ਚਂ ਮੇ ਖਮਤਿ, ਏਕਚ੍ਚਂ ਮੇ ਨਕ੍ਖਮਤੀ’ਤਿ. ਤਤ੍ਰਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਯੇ ਤੇ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਏਵਂਵਾਦਿਨੋ ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿਨੋ – ‘ਸਬ੍ਬਂ ਮੇ ਖਮਤੀ’ਤਿ ਤੇਸਮਯਂ ਦਿਟ੍ਠਿ ਸਾਰਾਗਾਯ ਸਨ੍ਤਿਕੇ, ਸਞ੍ਞੋਗਾਯ ਸਨ੍ਤਿਕੇ, ਅਭਿਨਨ੍ਦਨਾਯ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਅਜ੍ਝੋਸਾਨਾਯ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਉਪਾਦਾਨਾਯ ਸਨ੍ਤਿਕੇ; ਤਤ੍ਰਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ ਯੇ ਤੇ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਏਵਂਵਾਦਿਨੋ ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿਨੋ – ‘ਸਬ੍ਬਂ ਮੇ ਨਕ੍ਖਮਤੀ’ਤਿ ਤੇਸਮਯਂ ਦਿਟ੍ਠਿ ਅਸਾਰਾਗਾਯ ਸਨ੍ਤਿਕੇ, ਅਸਞ੍ਞੋਗਾਯ ਸਨ੍ਤਿਕੇ, ਅਨਭਿਨਨ੍ਦਨਾਯ ਸਨ੍ਤਿਕੇ, ਅਨਜ੍ਝੋਸਾਨਾਯ ਸਨ੍ਤਿਕੇ, ਅਨੁਪਾਦਾਨਾਯ ਸਨ੍ਤਿਕੇ’’ਤਿ.

੨੦੨. ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ, ਦੀਘਨਖੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਉਕ੍ਕਂਸੇਤਿ [ਉਕ੍ਕਂਸਤਿ (ਸੀ. ਪੀ. ਕ.)] ਮੇ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਂ, ਸਮੁਕ੍ਕਂਸੇਤਿ [ਸਮ੍ਪਹਂਸਤਿ (ਕ.)] ਮੇ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਤਤ੍ਰਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਯੇ ਤੇ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਏਵਂਵਾਦਿਨੋ ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿਨੋ – ‘ਏਕਚ੍ਚਂ ਮੇ ਖਮਤਿ, ਏਕਚ੍ਚਂ ਮੇ ਨਕ੍ਖਮਤੀ’ਤਿ. ਯਾ ਹਿ ਤੇਸਂ ਖਮਤਿ ਸਾਯਂ ਦਿਟ੍ਠਿ ਸਾਰਾਗਾਯ ਸਨ੍ਤਿਕੇ, ਸਞ੍ਞੋਗਾਯ ਸਨ੍ਤਿਕੇ, ਅਭਿਨਨ੍ਦਨਾਯ ਸਨ੍ਤਿਕੇ, ਅਜ੍ਝੋਸਾਨਾਯ ਸਨ੍ਤਿਕੇ, ਉਪਾਦਾਨਾਯ ਸਨ੍ਤਿਕੇ; ਯਾ ਹਿ ਤੇਸਂ ਨਕ੍ਖਮਤਿ ਸਾਯਂ ਦਿਟ੍ਠਿ ਅਸਾਰਾਗਾਯ ਸਨ੍ਤਿਕੇ, ਅਸਞ੍ਞੋਗਾਯ ਸਨ੍ਤਿਕੇ, ਅਨਭਿਨਨ੍ਦਨਾਯ ਸਨ੍ਤਿਕੇ, ਅਨਜ੍ਝੋਸਾਨਾਯ ਸਨ੍ਤਿਕੇ, ਅਨੁਪਾਦਾਨਾਯ ਸਨ੍ਤਿਕੇ. ਤਤ੍ਰਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਯੇ ਤੇ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਏਵਂਵਾਦਿਨੋ ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿਨੋ – ‘ਸਬ੍ਬਂ ਮੇ ਖਮਤੀ’ਤਿ ਤਤ੍ਥ ਵਿਞ੍ਞੂ ਪੁਰਿਸੋ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ – ‘ਯਾ ਖੋ ਮੇ ਅਯਂ ਦਿਟ੍ਠਿ – ਸਬ੍ਬਂ ਮੇ ਖਮਤੀਤਿ, ਇਮਞ੍ਚੇ ਅਹਂ ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਥਾਮਸਾ ਪਰਾਮਾਸਾ ਅਭਿਨਿਵਿਸ੍ਸ ਵੋਹਰੇਯ੍ਯਂ – ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞਨ੍ਤਿ; ਦ੍ਵੀਹਿ ਮੇ ਅਸ੍ਸ ਵਿਗ੍ਗਹੋ – ਯੋ ਚਾਯਂ ਸਮਣੋ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਵਾ ਏਵਂਵਾਦੀ ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ – ਸਬ੍ਬਂ ਮੇ ਨਕ੍ਖਮਤੀਤਿ, ਯੋ ਚਾਯਂ ਸਮਣੋ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਵਾ ਏਵਂਵਾਦੀ ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ – ਏਕਚ੍ਚਂ ਮੇ ਖਮਤਿ, ਏਕਚ੍ਚਂ ਮੇ ਨਕ੍ਖਮਤੀਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਅਸ੍ਸ ਦ੍ਵੀਹਿ ਵਿਗ੍ਗਹੋ. ਇਤਿ ਵਿਗ੍ਗਹੇ ਸਤਿ ਵਿਵਾਦੋ, ਵਿਵਾਦੇ ਸਤਿ ਵਿਘਾਤੋ, ਵਿਘਾਤੇ ਸਤਿ ਵਿਹੇਸਾ’. ਇਤਿ ਸੋ ਵਿਗ੍ਗਹਞ੍ਚ ਵਿਵਾਦਞ੍ਚ ਵਿਘਾਤਞ੍ਚ ਵਿਹੇਸਞ੍ਚ ਅਤ੍ਤਨਿ ਸਮ੍ਪਸ੍ਸਮਾਨੋ ਤਞ੍ਚੇਵ ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਪਜਹਤਿ ਅਞ੍ਞਞ੍ਚ ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਨ ਉਪਾਦਿਯਤਿ. ਏਵਮੇਤਾਸਂ ਦਿਟ੍ਠੀਨਂ ਪਹਾਨਂ ਹੋਤਿ, ਏਵਮੇਤਾਸਂ ਦਿਟ੍ਠੀਨਂ ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਗ੍ਗੋ ਹੋਤਿ.

੨੦੩. ‘‘ਤਤ੍ਰਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਯੇ ਤੇ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਏਵਂਵਾਦਿਨੋ ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿਨੋ – ‘ਸਬ੍ਬਂ ਮੇ ਨਕ੍ਖਮਤੀ’ਤਿ ਤਤ੍ਥ ਵਿਞ੍ਞੂ ਪੁਰਿਸੋ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ – ‘ਯਾ ਖੋ ਮੇ ਅਯਂ ਦਿਟ੍ਠਿ – ਸਬ੍ਬਂ ਮੇ ਨਕ੍ਖਮਤੀ’ਤਿ, ਇਮਞ੍ਚੇ ਅਹਂ ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਥਾਮਸਾ ਪਰਾਮਾਸਾ ਅਭਿਨਿਵਿਸ੍ਸ ਵੋਹਰੇਯ੍ਯਂ – ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞਨ੍ਤਿ; ਦ੍ਵੀਹਿ ਮੇ ਅਸ੍ਸ ਵਿਗ੍ਗਹੋ – ਯੋ ਚਾਯਂ ਸਮਣੋ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਵਾ ਏਵਂਵਾਦੀ ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ – ਸਬ੍ਬਂ ਮੇ ਖਮਤੀਤਿ, ਯੋ ਚਾਯਂ ਸਮਣੋ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਵਾ ਏਵਂਵਾਦੀ ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ – ਏਕਚ੍ਚਂ ਮੇ ਖਮਤਿ ਏਕਚ੍ਚਂ ਮੇ ਨਕ੍ਖਮਤੀਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਅਸ੍ਸ ਦ੍ਵੀਹਿ ਵਿਗ੍ਗਹੋ. ਇਤਿ ਵਿਗ੍ਗਹੇ ਸਤਿ ਵਿਵਾਦੋ, ਵਿਵਾਦੇ ਸਤਿ ਵਿਘਾਤੋ, ਵਿਘਾਤੇ ਸਤਿ ਵਿਹੇਸਾ’. ਇਤਿ ਸੋ ਵਿਗ੍ਗਹਞ੍ਚ ਵਿਵਾਦਞ੍ਚ ਵਿਘਾਤਞ੍ਚ ਵਿਹੇਸਞ੍ਚ ਅਤ੍ਤਨਿ ਸਮ੍ਪਸ੍ਸਮਾਨੋ ਤਞ੍ਚੇਵ ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਪਜਹਤਿ ਅਞ੍ਞਞ੍ਚ ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਨ ਉਪਾਦਿਯਤਿ. ਏਵਮੇਤਾਸਂ ਦਿਟ੍ਠੀਨਂ ਪਹਾਨਂ ਹੋਤਿ, ਏਵਮੇਤਾਸਂ ਦਿਟ੍ਠੀਨਂ ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਗ੍ਗੋ ਹੋਤਿ.

੨੦੪. ‘‘ਤਤ੍ਰਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਯੇ ਤੇ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਏਵਂਵਾਦਿਨੋ ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿਨੋ – ‘ਏਕਚ੍ਚਂ ਮੇ ਖਮਤਿ, ਏਕਚ੍ਚਂ ਮੇ ਨਕ੍ਖਮਤੀ’ਤਿ ਤਤ੍ਥ ਵਿਞ੍ਞੂ ਪੁਰਿਸੋ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ – ‘ਯਾ ਖੋ ਮੇ ਅਯਂ ਦਿਟ੍ਠਿ – ਏਕਚ੍ਚਂ ਮੇ ਖਮਤਿ, ਏਕਚ੍ਚਂ ਮੇ ਨਕ੍ਖਮਤੀਤਿ, ਇਮਞ੍ਚੇ ਅਹਂ ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਥਾਮਸਾ ਪਰਾਮਾਸਾ ਅਭਿਨਿਵਿਸ੍ਸ ਵੋਹਰੇਯ੍ਯਂ – ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞਨ੍ਤਿ; ਦ੍ਵੀਹਿ ਮੇ ਅਸ੍ਸ ਵਿਗ੍ਗਹੋ – ਯੋ ਚਾਯਂ ਸਮਣੋ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਵਾ ਏਵਂਵਾਦੀ ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ – ਸਬ੍ਬਂ ਮੇ ਖਮਤੀਤਿ, ਯੋ ਚਾਯਂ ਸਮਣੋ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਵਾ ਏਵਂਵਾਦੀ ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ – ਸਬ੍ਬਂ ਮੇ ਨਕ੍ਖਮਤੀਤਿ – ਇਮੇਹਿ ਅਸ੍ਸ ਦ੍ਵੀਹਿ ਵਿਗ੍ਗਹੋ. ਇਤਿ ਵਿਗ੍ਗਹੇ ਸਤਿ ਵਿਵਾਦੋ, ਵਿਵਾਦੇ ਸਤਿ ਵਿਘਾਤੋ, ਵਿਘਾਤੇ ਸਤਿ ਵਿਹੇਸਾ’. ਇਤਿ ਸੋ ਵਿਗ੍ਗਹਞ੍ਚ ਵਿਵਾਦਞ੍ਚ ਵਿਘਾਤਞ੍ਚ ਵਿਹੇਸਞ੍ਚ ਅਤ੍ਤਨਿ ਸਮ੍ਪਸ੍ਸਮਾਨੋ ਤਞ੍ਚੇਵ ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਪਜਹਤਿ ਅਞ੍ਞਞ੍ਚ ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਨ ਉਪਾਦਿਯਤਿ. ਏਵਮੇਤਾਸਂ ਦਿਟ੍ਠੀਨਂ ਪਹਾਨਂ ਹੋਤਿ, ਏਵਮੇਤਾਸਂ ਦਿਟ੍ਠੀਨਂ ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਗ੍ਗੋ ਹੋਤਿ.

੨੦੫. ‘‘ਅਯਂ ਖੋ ਪਨਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਕਾਯੋ ਰੂਪੀ ਚਾਤੁਮਹਾਭੂਤਿਕੋ [ਚਾਤੁਮ੍ਮਹਾਭੂਤਿਕੋ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ.)] ਮਾਤਾਪੇਤ੍ਤਿਕਸਮ੍ਭਵੋ ਓਦਨਕੁਮ੍ਮਾਸੁਪਚਯੋ ਅਨਿਚ੍ਚੁਚ੍ਛਾਦਨਪਰਿਮਦ੍ਦਨਭੇਦਨਵਿਦ੍ਧਂਸਨਧਮ੍ਮੋ, ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ ਦੁਕ੍ਖਤੋ ਰੋਗਤੋ ਗਣ੍ਡਤੋ ਸਲ੍ਲਤੋ ਅਘਤੋ ਆਬਾਧਤੋ ਪਰਤੋ ਪਲੋਕਤੋ ਸੁਞ੍ਞਤੋ ਅਨਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬੋ. ਤਸ੍ਸਿਮਂ ਕਾਯਂ ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ ਦੁਕ੍ਖਤੋ ਰੋਗਤੋ ਗਣ੍ਡਤੋ ਸਲ੍ਲਤੋ ਅਘਤੋ ਆਬਾਧਤੋ ਪਰਤੋ ਪਲੋਕਤੋ ਸੁਞ੍ਞਤੋ ਅਨਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤੋ ਯੋ ਕਾਯਸ੍ਮਿਂ ਕਾਯਛਨ੍ਦੋ ਕਾਯਸ੍ਨੇਹੋ ਕਾਯਨ੍ਵਯਤਾ ਸਾ ਪਹੀਯਤਿ.

‘‘ਤਿਸ੍ਸੋ ਖੋ ਇਮਾ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਵੇਦਨਾ – ਸੁਖਾ ਵੇਦਨਾ, ਦੁਕ੍ਖਾ ਵੇਦਨਾ, ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾ ਵੇਦਨਾ. ਯਸ੍ਮਿਂ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਸਮਯੇ ਸੁਖਂ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦੇਤਿ, ਨੇਵ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦੇਤਿ, ਨ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦੇਤਿ; ਸੁਖਂਯੇਵ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦੇਤਿ. ਯਸ੍ਮਿਂ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਸਮਯੇ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦੇਤਿ, ਨੇਵ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਸੁਖਂ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦੇਤਿ, ਨ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦੇਤਿ; ਦੁਕ੍ਖਂਯੇਵ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦੇਤਿ. ਯਸ੍ਮਿਂ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਸਮਯੇ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦੇਤਿ, ਨੇਵ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਸੁਖਂ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦੇਤਿ, ਨ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦੇਤਿ; ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂਯੇਵ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦੇਤਿ. ਸੁਖਾਪਿ ਖੋ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਵੇਦਨਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਸਙ੍ਖਤਾ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਖਯਧਮ੍ਮਾ ਵਯਧਮ੍ਮਾ ਵਿਰਾਗਧਮ੍ਮਾ ਨਿਰੋਧਧਮ੍ਮਾ; ਦੁਕ੍ਖਾਪਿ ਖੋ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਵੇਦਨਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਸਙ੍ਖਤਾ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਖਯਧਮ੍ਮਾ ਵਯਧਮ੍ਮਾ ਵਿਰਾਗਧਮ੍ਮਾ ਨਿਰੋਧਧਮ੍ਮਾ; ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾਪਿ ਖੋ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਵੇਦਨਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਸਙ੍ਖਤਾ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਖਯਧਮ੍ਮਾ ਵਯਧਮ੍ਮਾ ਵਿਰਾਗਧਮ੍ਮਾ ਨਿਰੋਧਧਮ੍ਮਾ. ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਸੁਤਵਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਸੁਖਾਯਪਿ ਵੇਦਨਾਯ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਾਯਪਿ ਵੇਦਨਾਯ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾਯਪਿ ਵੇਦਨਾਯ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ; ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਂ ਵਿਰਜ੍ਜਤਿ, ਵਿਰਾਗਾ ਵਿਮੁਚ੍ਚਤਿ. ਵਿਮੁਤ੍ਤਸ੍ਮਿਂ, ਵਿਮੁਤ੍ਤਮਿਤਿ ਞਾਣਂ ਹੋਤਿ. ‘ਖੀਣਾ ਜਾਤਿ, ਵੁਸਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ, ਕਤਂ ਕਰਣੀਯਂ, ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਏਵਂ ਵਿਮੁਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ ਖੋ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਨ ਕੇਨਚਿ ਸਂਵਦਤਿ, ਨ ਕੇਨਚਿ ਵਿਵਦਤਿ, ਯਞ੍ਚ ਲੋਕੇ ਵੁਤ੍ਤਂ ਤੇਨ ਵੋਹਰਤਿ, ਅਪਰਾਮਸ’’ਨ੍ਤਿ.

੨੦੬. ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਆਯਸ੍ਮਾ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਭਗਵਤੋ ਪਿਟ੍ਠਿਤੋ ਠਿਤੋ ਹੋਤਿ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਬੀਜਯਮਾਨੋ [ਵੀਜਯਮਾਨੋ (ਸੀ. ਪੀ.)]. ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਏਤਦਹੋਸਿ – ‘‘ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਕਿਰ ਨੋ ਭਗਵਾ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਪਹਾਨਮਾਹ, ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਕਿਰ ਨੋ ਸੁਗਤੋ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਗ੍ਗਮਾਹਾ’’ਤਿ. ਇਤਿ ਹਿਦਂ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤੋ ਅਨੁਪਾਦਾਯ ਆਸਵੇਹਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਮੁਚ੍ਚਿ. ਦੀਘਨਖਸ੍ਸ ਪਨ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਸ੍ਸ ਵਿਰਜਂ ਵੀਤਮਲਂ ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਖੁਂ ਉਦਪਾਦਿ – ‘‘ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਸਮੁਦਯਧਮ੍ਮਂ ਸਬ੍ਬਂ ਤਂ ਨਿਰੋਧਧਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਦੀਘਨਖੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮੋ ਪਤ੍ਤਧਮ੍ਮੋ ਵਿਦਿਤਧਮ੍ਮੋ ਪਰਿਯੋਗਾਲ਼੍ਹਧਮ੍ਮੋ ਤਿਣ੍ਣਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛੋ ਵਿਗਤਕਥਂਕਥੋ ਵੇਸਾਰਜ੍ਜਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਅਪਰਪ੍ਪਚ੍ਚਯੋ ਸਤ੍ਥੁਸਾਸਨੇ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ! ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਨਿਕ੍ਕੁਜ੍ਜਿਤਂ ਵਾ ਉਕ੍ਕੁਜ੍ਜੇਯ੍ਯ, ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਂ ਵਾ ਵਿਵਰੇਯ੍ਯ, ਮੂਲ਼੍ਹਸ੍ਸ ਵਾ ਮਗ੍ਗਂ ਆਚਿਕ੍ਖੇਯ੍ਯ, ਅਨ੍ਧਕਾਰੇ ਵਾ ਤੇਲਪਜ੍ਜੋਤਂ ਧਾਰੇਯ੍ਯ – ਚਕ੍ਖੁਮਨ੍ਤੋ ਰੂਪਾਨਿ ਦਕ੍ਖਨ੍ਤੀਤਿ – ਏਵਮੇਵ ਖੋ ਭੋਤਾ ਗੋਤਮੇਨ ਅਨੇਕਪਰਿਯਾਯੇਨ ਧਮ੍ਮੋ ਪਕਾਸਿਤੋ. ਏਸਾਹਂ ਭਵਨ੍ਤਂ ਗੋਤਮਂ ਸਰਣਂ ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਧਮ੍ਮਞ੍ਚ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘਞ੍ਚ. ਉਪਾਸਕਂ ਮਂ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ ਧਾਰੇਤੁ ਅਜ੍ਜਤਗ੍ਗੇ ਪਾਣੁਪੇਤਂ ਸਰਣਂ ਗਤ’’ਨ੍ਤਿ.

ਦੀਘਨਖਸੁਤ੍ਤਂ ਨਿਟ੍ਠਿਤਂ ਚਤੁਤ੍ਥਂ.

੫. ਮਾਗਣ੍ਡਿਯਸੁਤ੍ਤਂ

੨੦੭. ਏਵਂ ਮੇ ਸੁਤਂ – ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਕੁਰੂਸੁ ਵਿਹਰਤਿ ਕਮ੍ਮਾਸਧਮ੍ਮਂ ਨਾਮ ਕੁਰੂਨਂ ਨਿਗਮੋ, ਭਾਰਦ੍ਵਾਜਗੋਤ੍ਤਸ੍ਸ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਅਗ੍ਯਾਗਾਰੇ ਤਿਣਸਨ੍ਥਾਰਕੇ [ਤਿਣਸਨ੍ਥਰਕੇ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)]. ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹਸਮਯਂ ਨਿਵਾਸੇਤ੍ਵਾ ਪਤ੍ਤਚੀਵਰਮਾਦਾਯ ਕਮ੍ਮਾਸਧਮ੍ਮਂ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਪਾਵਿਸਿ. ਕਮ੍ਮਾਸਧਮ੍ਮਂ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਚਰਿਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਛਾਭਤ੍ਤਂ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਪਟਿਕ੍ਕਨ੍ਤੋ ਯੇਨ ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਵਨਸਣ੍ਡੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ ਦਿਵਾਵਿਹਾਰਾਯ. ਤਂ ਵਨਸਣ੍ਡਂ ਅਜ੍ਝੋਗਾਹੇਤ੍ਵਾ ਅਞ੍ਞਤਰਸ੍ਮਿਂ ਰੁਕ੍ਖਮੂਲੇ ਦਿਵਾਵਿਹਾਰਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਅਥ ਖੋ ਮਾਗਣ੍ਡਿਯੋ [ਮਾਗਨ੍ਦਿਯੋ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਜਙ੍ਘਾਵਿਹਾਰਂ ਅਨੁਚਙ੍ਕਮਮਾਨੋ ਅਨੁਵਿਚਰਮਾਨੋ ਯੇਨ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜਗੋਤ੍ਤਸ੍ਸ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਅਗ੍ਯਾਗਾਰਂ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ. ਅਦ੍ਦਸਾ ਖੋ ਮਾਗਣ੍ਡਿਯੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜਗੋਤ੍ਤਸ੍ਸ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਅਗ੍ਯਾਗਾਰੇ ਤਿਣਸਨ੍ਥਾਰਕਂ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਂ. ਦਿਸ੍ਵਾਨ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜਗੋਤ੍ਤਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਕਸ੍ਸ ਨ੍ਵਯਂ ਭੋਤੋ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜਸ੍ਸ ਅਗ੍ਯਾਗਾਰੇ ਤਿਣਸਨ੍ਥਾਰਕੋ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੋ, ਸਮਣਸੇਯ੍ਯਾਨੁਰੂਪਂ [ਸਮਣਸੇਯ੍ਯਾਰੂਪਂ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਮਞ੍ਞੇ’’ਤਿ? ‘‘ਅਤ੍ਥਿ, ਭੋ ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਸਮਣੋ ਗੋਤਮੋ ਸਕ੍ਯਪੁਤ੍ਤੋ ਸਕ੍ਯਕੁਲਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ. ਤਂ ਖੋ ਪਨ ਭਵਨ੍ਤਂ ਗੋਤਮਂ ਏਵਂ ਕਲ੍ਯਾਣੋ ਕਿਤ੍ਤਿਸਦ੍ਦੋ ਅਬ੍ਭੁਗ੍ਗਤੋ – ‘ਇਤਿਪਿ ਸੋ ਭਗਵਾ ਅਰਹਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਵਿਜ੍ਜਾਚਰਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਸੁਗਤੋ ਲੋਕਵਿਦੂ ਅਨੁਤ੍ਤਰੋ ਪੁਰਿਸਦਮ੍ਮਸਾਰਥਿ ਸਤ੍ਥਾ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ ਬੁਦ੍ਧੋ ਭਗਵਾ’ਤਿ. ਤਸ੍ਸੇਸਾ ਭੋਤੋ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਸੇਯ੍ਯਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਾ’’ਤਿ. ‘‘ਦੁਦ੍ਦਿਟ੍ਠਂ ਵਤ, ਭੋ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ, ਅਦ੍ਦਸਾਮ; ਦੁਦ੍ਦਿਟ੍ਠਂ ਵਤ, ਭੋ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ, ਅਦ੍ਦਸਾਮ! ਯੇ ਮਯਂ ਤਸ੍ਸ ਭੋਤੋ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਭੂਨਹੁਨੋ [ਭੂਨਹਨਸ੍ਸ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)] ਸੇਯ੍ਯਂ ਅਦ੍ਦਸਾਮਾ’’ਤਿ. ‘‘ਰਕ੍ਖਸ੍ਸੇਤਂ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਵਾਚਂ; ਰਕ੍ਖਸ੍ਸੇਤਂ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਵਾਚਂ. ਬਹੂ ਹਿ ਤਸ੍ਸ ਭੋਤੋ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਖਤ੍ਤਿਯਪਣ੍ਡਿਤਾਪਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਪਣ੍ਡਿਤਾਪਿ ਗਹਪਤਿਪਣ੍ਡਿਤਾਪਿ ਸਮਣਪਣ੍ਡਿਤਾਪਿ ਅਭਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨਾ ਵਿਨੀਤਾ ਅਰਿਯੇ ਞਾਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਕੁਸਲੇ’’ਤਿ. ‘‘ਸਮ੍ਮੁਖਾ ਚੇਪਿ ਮਯਂ, ਭੋ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ, ਤਂ ਭਵਨ੍ਤਂ ਗੋਤਮਂ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯਾਮ, ਸਮ੍ਮੁਖਾਪਿ ਨਂ ਵਦੇਯ੍ਯਾਮ – ‘ਭੂਨਹੁ [ਭੂਨਹਨੋ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)] ਸਮਣੋ ਗੋਤਮੋ’ਤਿ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਏਵਞ੍ਹਿ ਨੋ ਸੁਤ੍ਤੇ ਓਚਰਤੀ’’ਤਿ. ‘‘ਸਚੇ ਤਂ ਭੋਤੋ ਮਾਗਣ੍ਡਿਯਸ੍ਸ ਅਗਰੁ ਆਰੋਚੇਯ੍ਯਾਮਿ ਤਂ [ਆਰੋਚੇਯ੍ਯਮੇਤਂ (ਸੀ. ਪੀ.), ਆਰੋਚੇਸ੍ਸਾਮਿ ਤਸ੍ਸ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)] ਸਮਣਸ੍ਸ ਗੋਤਮਸ੍ਸਾ’’ਤਿ. ‘‘ਅਪ੍ਪੋਸ੍ਸੁਕ੍ਕੋ ਭਵਂ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜੋ ਵੁਤ੍ਤੋਵ ਨਂ ਵਦੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ.

੨੦੮. ਅਸ੍ਸੋਸਿ ਖੋ ਭਗਵਾ ਦਿਬ੍ਬਾਯ ਸੋਤਧਾਤੁਯਾ ਵਿਸੁਦ੍ਧਾਯ ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਮਾਨੁਸਿਕਾਯ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜਗੋਤ੍ਤਸ੍ਸ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਮਾਗਣ੍ਡਿਯੇਨ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਇਮਂ ਕਥਾਸਲ੍ਲਾਪਂ. ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਸਾਯਨ੍ਹਸਮਯਂ ਪਟਿਸਲ੍ਲਾਨਾ ਵੁਟ੍ਠਿਤੋ ਯੇਨ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜਗੋਤ੍ਤਸ੍ਸ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਅਗ੍ਯਾਗਾਰਂ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਨਿਸੀਦਿ ਭਗਵਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੇ ਤਿਣਸਨ੍ਥਾਰਕੇ. ਅਥ ਖੋ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜਗੋਤ੍ਤੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਤਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਮ੍ਮੋਦਿ. ਸਮ੍ਮੋਦਨੀਯਂ ਕਥਂ ਸਾਰਣੀਯਂ ਵੀਤਿਸਾਰੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਂ ਖੋ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜਗੋਤ੍ਤਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਭਗਵਾ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਅਹੁ ਪਨ ਤੇ, ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯੇਨ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਇਮਂਯੇਵ ਤਿਣਸਨ੍ਥਾਰਕਂ ਆਰਬ੍ਭ ਕੋਚਿਦੇਵ ਕਥਾਸਲ੍ਲਾਪੋ’’ਤਿ? ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ, ਭਾਰਦ੍ਵਾਜਗੋਤ੍ਤੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਸਂਵਿਗ੍ਗੋ ਲੋਮਹਟ੍ਠਜਾਤੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਏਤਦੇਵ ਖੋ ਪਨ ਮਯਂ ਭੋਤੋ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਆਰੋਚੇਤੁਕਾਮਾ. ਅਥ ਚ ਪਨ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ ਅਨਕ੍ਖਾਤਂਯੇਵ ਅਕ੍ਖਾਸੀ’’ਤਿ. ਅਯਞ੍ਚ ਹਿ [ਅਯਞ੍ਚ ਹਿਦਂ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਭਗਵਤੋ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜਗੋਤ੍ਤੇਨ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਅਨ੍ਤਰਾਕਥਾ ਵਿਪ੍ਪਕਤਾ ਹੋਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਮਾਗਣ੍ਡਿਯੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਜਙ੍ਘਾਵਿਹਾਰਂ ਅਨੁਚਙ੍ਕਮਮਾਨੋ ਅਨੁਵਿਚਰਮਾਨੋ ਯੇਨ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜਗੋਤ੍ਤਸ੍ਸ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਅਗ੍ਯਾਗਾਰਂ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਤਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਮ੍ਮੋਦਿ. ਸਮ੍ਮੋਦਨੀਯਂ ਕਥਂ ਸਾਰਣੀਯਂ ਵੀਤਿਸਾਰੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਂ ਖੋ ਮਾਗਣ੍ਡਿਯਂ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਂ ਭਗਵਾ ਏਤਦਵੋਚ –

੨੦੯. ‘‘ਚਕ੍ਖੁਂ ਖੋ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਰੂਪਾਰਾਮਂ ਰੂਪਰਤਂ ਰੂਪਸਮ੍ਮੁਦਿਤਂ. ਤਂ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਦਨ੍ਤਂ ਗੁਤ੍ਤਂ ਰਕ੍ਖਿਤਂ ਸਂਵੁਤਂ, ਤਸ੍ਸ ਚ ਸਂਵਰਾਯ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ. ਇਦਂ ਨੁ ਤੇ ਏਤਂ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਸਨ੍ਧਾਯ ਭਾਸਿਤਂ – ‘ਭੂਨਹੁ ਸਮਣੋ ਗੋਤਮੋ’’’ਤਿ? ‘‘ਏਤਦੇਵ ਖੋ ਪਨ ਮੇ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਸਨ੍ਧਾਯ ਭਾਸਿਤਂ – ‘ਭੂਨਹੁ ਸਮਣੋ ਗੋਤਮੋ’ਤਿ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਏਵਞ੍ਹਿ ਨੋ ਸੁਤ੍ਤੇ ਓਚਰਤੀ’’ਤਿ. ‘‘ਸੋਤਂ ਖੋ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਸਦ੍ਦਾਰਾਮਂ…ਪੇ… ਘਾਨਂ ਖੋ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ ਗਨ੍ਧਾਰਾਮਂ… ਜਿਵ੍ਹਾ ਖੋ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਰਸਾਰਾਮਾ ਰਸਰਤਾ ਰਸਸਮ੍ਮੁਦਿਤਾ. ਸਾ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਦਨ੍ਤਾ ਗੁਤ੍ਤਾ ਰਕ੍ਖਿਤਾ ਸਂਵੁਤਾ, ਤਸ੍ਸਾ ਚ ਸਂਵਰਾਯ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ. ਇਦਂ ਨੁ ਤੇ ਏਤਂ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਸਨ੍ਧਾਯ ਭਾਸਿਤਂ – ‘ਭੂਨਹੁ ਸਮਣੋ ਗੋਤਮੋ’’’ਤਿ? ‘‘ਏਤਦੇਵ ਖੋ ਪਨ ਮੇ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਸਨ੍ਧਾਯ ਭਾਸਿਤਂ – ‘ਭੂਨਹੁ ਸਮਣੋ ਗੋਤਮੋ’ਤਿ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਏਵਞ੍ਹਿ ਨੋ ਸੁਤ੍ਤੇ ਓਚਰਤੀ’’ਤਿ. ‘‘ਕਾਯੋ ਖੋ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾਰਾਮੋ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਰਤੋ…ਪੇ… ਮਨੋ ਖੋ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਧਮ੍ਮਾਰਾਮੋ ਧਮ੍ਮਰਤੋ ਧਮ੍ਮਸਮ੍ਮੁਦਿਤੋ. ਸੋ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਦਨ੍ਤੋ ਗੁਤ੍ਤੋ ਰਕ੍ਖਿਤੋ ਸਂਵੁਤੋ, ਤਸ੍ਸ ਚ ਸਂਵਰਾਯ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ. ਇਦਂ ਨੁ ਤੇ ਏਤਂ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਸਨ੍ਧਾਯ ਭਾਸਿਤਂ – ‘ਭੂਨਹੁ ਸਮਣੋ ਗੋਤਮੋ’’’ਤਿ? ‘‘ਏਤਦੇਵ ਖੋ ਪਨ ਮੇ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਸਨ੍ਧਾਯ ਭਾਸਿਤਂ – ‘ਭੂਨਹੁ ਸਮਣੋ ਗੋਤਮੋ’ਤਿ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਏਵਞ੍ਹਿ ਨੋ ਸੁਤ੍ਤੇ ਓਚਰਤੀ’’ਤਿ.

੨੧੦. ‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ – ‘ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੇਹਿ ਰੂਪੇਹਿ ਪਰਿਚਾਰਿਤਪੁਬ੍ਬੋ ਅਸ੍ਸ ਇਟ੍ਠੇਹਿ ਕਨ੍ਤੇਹਿ ਮਨਾਪੇਹਿ ਪਿਯਰੂਪੇਹਿ ਕਾਮੂਪਸਂਹਿਤੇਹਿ ਰਜਨੀਯੇਹਿ, ਸੋ ਅਪਰੇਨ ਸਮਯੇਨ ਰੂਪਾਨਂਯੇਵ ਸਮੁਦਯਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮਞ੍ਚ ਅਸ੍ਸਾਦਞ੍ਚ ਆਦੀਨਵਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ ਯਥਾਭੂਤਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਰੂਪਤਣ੍ਹਂ ਪਹਾਯ ਰੂਪਪਰਿਲ਼ਾਹਂ ਪਟਿਵਿਨੋਦੇਤ੍ਵਾ ਵਿਗਤਪਿਪਾਸੋ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਵੂਪਸਨ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ ਵਿਹਰੇਯ੍ਯ. ਇਮਸ੍ਸ ਪਨ ਤੇ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਕਿਮਸ੍ਸ ਵਚਨੀਯ’’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਨ ਕਿਞ੍ਚਿ, ਭੋ ਗੋਤਮ’’. ‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ – ‘ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਸੋਤਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੇਹਿ ਸਦ੍ਦੇਹਿ…ਪੇ… ਘਾਨਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੇਹਿ ਗਨ੍ਧੇਹਿ… ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੇਹਿ ਰਸੇਹਿ… ਕਾਯਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੇਹਿ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬੇਹਿ ਪਰਿਚਾਰਿਤਪੁਬ੍ਬੋ ਅਸ੍ਸ ਇਟ੍ਠੇਹਿ ਕਨ੍ਤੇਹਿ ਮਨਾਪੇਹਿ ਪਿਯਰੂਪੇਹਿ ਕਾਮੂਪਸਂਹਿਤੇਹਿ ਰਜਨੀਯੇਹਿ, ਸੋ ਅਪਰੇਨ ਸਮਯੇਨ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾਨਂਯੇਵ ਸਮੁਦਯਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮਞ੍ਚ ਅਸ੍ਸਾਦਞ੍ਚ ਆਦੀਨਵਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ ਯਥਾਭੂਤਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਤਣ੍ਹਂ ਪਹਾਯ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਪਰਿਲ਼ਾਹਂ ਪਟਿਵਿਨੋਦੇਤ੍ਵਾ ਵਿਗਤਪਿਪਾਸੋ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਵੂਪਸਨ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ ਵਿਹਰੇਯ੍ਯ. ਇਮਸ੍ਸ ਪਨ ਤੇ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਕਿਮਸ੍ਸ ਵਚਨੀਯ’’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਨ ਕਿਞ੍ਚਿ, ਭੋ ਗੋਤਮ’’.

੨੧੧. ‘‘ਅਹਂ ਖੋ ਪਨ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਗਾਰਿਯਭੂਤੋ ਸਮਾਨੋ ਪਞ੍ਚਹਿ ਕਾਮਗੁਣੇਹਿ ਸਮਪ੍ਪਿਤੋ ਸਮਙ੍ਗੀਭੂਤੋ ਪਰਿਚਾਰੇਸਿਂ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੇਹਿ ਰੂਪੇਹਿ ਇਟ੍ਠੇਹਿ ਕਨ੍ਤੇਹਿ ਮਨਾਪੇਹਿ ਪਿਯਰੂਪੇਹਿ ਕਾਮੂਪਸਂਹਿਤੇਹਿ ਰਜਨੀਯੇਹਿ, ਸੋਤਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੇਹਿ ਸਦ੍ਦੇਹਿ…ਪੇ… ਘਾਨਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੇਹਿ ਗਨ੍ਧੇਹਿ… ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੇਹਿ ਰਸੇਹਿ… ਕਾਯਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੇਹਿ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬੇਹਿ ਇਟ੍ਠੇਹਿ ਕਨ੍ਤੇਹਿ ਮਨਾਪੇਹਿ ਪਿਯਰੂਪੇਹਿ ਕਾਮੂਪਸਂਹਿਤੇਹਿ ਰਜਨੀਯੇਹਿ. ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਤਯੋ ਪਾਸਾਦਾ ਅਹੇਸੁਂ – ਏਕੋ ਵਸ੍ਸਿਕੋ, ਏਕੋ ਹੇਮਨ੍ਤਿਕੋ, ਏਕੋ ਗਿਮ੍ਹਿਕੋ. ਸੋ ਖੋ ਅਹਂ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਵਸ੍ਸਿਕੇ ਪਾਸਾਦੇ ਵਸ੍ਸਿਕੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ [ਵਸ੍ਸਿਕੇ ਪਾਸਾਦੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)] ਮਾਸੇ ਨਿਪ੍ਪੁਰਿਸੇਹਿ ਤੂਰਿਯੇਹਿ [ਤੁਰਿਯੇਹਿ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਪਰਿਚਾਰਯਮਾਨੋ [ਪਰਿਚਾਰਿਯਮਾਨੋ (ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ)] ਨ ਹੇਟ੍ਠਾਪਾਸਾਦਂ ਓਰੋਹਾਮਿ. ਸੋ ਅਪਰੇਨ ਸਮਯੇਨ ਕਾਮਾਨਂਯੇਵ ਸਮੁਦਯਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮਞ੍ਚ ਅਸ੍ਸਾਦਞ੍ਚ ਆਦੀਨਵਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ ਯਥਾਭੂਤਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਕਾਮਤਣ੍ਹਂ ਪਹਾਯ ਕਾਮਪਰਿਲ਼ਾਹਂ ਪਟਿਵਿਨੋਦੇਤ੍ਵਾ ਵਿਗਤਪਿਪਾਸੋ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਵੂਪਸਨ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ ਵਿਹਰਾਮਿ. ਸੋ ਅਞ੍ਞੇ ਸਤ੍ਤੇ ਪਸ੍ਸਾਮਿ ਕਾਮੇਸੁ ਅਵੀਤਰਾਗੇ ਕਾਮਤਣ੍ਹਾਹਿ ਖਜ੍ਜਮਾਨੇ ਕਾਮਪਰਿਲ਼ਾਹੇਨ ਪਰਿਡਯ੍ਹਮਾਨੇ ਕਾਮੇ ਪਟਿਸੇਵਨ੍ਤੇ. ਸੋ ਤੇਸਂ ਨ ਪਿਹੇਮਿ, ਨ ਤਤ੍ਥ ਅਭਿਰਮਾਮਿ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਯਾਹਯਂ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਰਤਿ, ਅਞ੍ਞਤ੍ਰੇਵ ਕਾਮੇਹਿ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਅਕੁਸਲੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ – ਅਪਿ ਦਿਬ੍ਬਂ ਸੁਖਂ ਸਮਧਿਗਯ੍ਹ ਤਿਟ੍ਠਤਿ – ਤਾਯ ਰਤਿਯਾ ਰਮਮਾਨੋ ਹੀਨਸ੍ਸ ਨ ਪਿਹੇਮਿ, ਨ ਤਤ੍ਥ ਅਭਿਰਮਾਮਿ.

੨੧੨. ‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਗਹਪਤਿ ਵਾ ਗਹਪਤਿਪੁਤ੍ਤੋ ਵਾ ਅਡ੍ਢੋ ਮਹਦ੍ਧਨੋ ਮਹਾਭੋਗੋ ਪਞ੍ਚਹਿ ਕਾਮਗੁਣੇਹਿ ਸਮਪ੍ਪਿਤੋ ਸਮਙ੍ਗੀਭੂਤੋ ਪਰਿਚਾਰੇਯ੍ਯ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੇਹਿ ਰੂਪੇਹਿ…ਪੇ… ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬੇਹਿ ਇਟ੍ਠੇਹਿ ਕਨ੍ਤੇਹਿ ਮਨਾਪੇਹਿ ਪਿਯਰੂਪੇਹਿ ਕਾਮੂਪਸਂਹਿਤੇਹਿ ਰਜਨੀਯੇਹਿ. ਸੋ ਕਾਯੇਨ ਸੁਚਰਿਤਂ ਚਰਿਤ੍ਵਾ ਵਾਚਾਯ ਸੁਚਰਿਤਂ ਚਰਿਤ੍ਵਾ ਮਨਸਾ ਸੁਚਰਿਤਂ ਚਰਿਤ੍ਵਾ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਸੁਗਤਿਂ ਸਗ੍ਗਂ ਲੋਕਂ ਉਪਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ ਦੇਵਾਨਂ ਤਾਵਤਿਂਸਾਨਂ ਸਹਬ੍ਯਤਂ. ਸੋ ਤਤ੍ਥ ਨਨ੍ਦਨੇ ਵਨੇ ਅਚ੍ਛਰਾਸਙ੍ਘਪਰਿਵੁਤੋ ਦਿਬ੍ਬੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ ਕਾਮਗੁਣੇਹਿ ਸਮਪ੍ਪਿਤੋ ਸਮਙ੍ਗੀਭੂਤੋ ਪਰਿਚਾਰੇਯ੍ਯ. ਸੋ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਗਹਪਤਿਂ ਵਾ ਗਹਪਤਿਪੁਤ੍ਤਂ ਵਾ ਪਞ੍ਚਹਿ ਕਾਮਗੁਣੇਹਿ ਸਮਪ੍ਪਿਤਂ ਸਮਙ੍ਗੀਭੂਤਂ ਪਰਿਚਾਰਯਮਾਨਂ.

‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਅਪਿ ਨੁ ਸੋ ਦੇਵਪੁਤ੍ਤੋ ਨਨ੍ਦਨੇ ਵਨੇ ਅਚ੍ਛਰਾਸਙ੍ਘਪਰਿਵੁਤੋ ਦਿਬ੍ਬੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ ਕਾਮਗੁਣੇਹਿ ਸਮਪ੍ਪਿਤੋ ਸਮਙ੍ਗੀਭੂਤੋ ਪਰਿਚਾਰਯਮਾਨੋ ਅਮੁਸ੍ਸ ਗਹਪਤਿਸ੍ਸ ਵਾ ਗਹਪਤਿਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਾ ਪਿਹੇਯ੍ਯ, ਮਾਨੁਸਕਾਨਂ ਵਾ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਕਾਮਗੁਣਾਨਂ ਮਾਨੁਸਕੇਹਿ ਵਾ ਕਾਮੇਹਿ ਆਵਟ੍ਟੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹਿਦਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ’’. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਮਾਨੁਸਕੇਹਿ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਕਾਮੇਹਿ ਦਿਬ੍ਬਕਾਮਾ ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤਤਰਾ ਚ ਪਣੀਤਤਰਾ ਚਾ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਮੇਵ ਖੋ ਅਹਂ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਗਾਰਿਯਭੂਤੋ ਸਮਾਨੋ ਪਞ੍ਚਹਿ ਕਾਮਗੁਣੇਹਿ ਸਮਪ੍ਪਿਤੋ ਸਮਙ੍ਗੀਭੂਤੋ ਪਰਿਚਾਰੇਸਿਂ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੇਹਿ ਰੂਪੇਹਿ ਇਟ੍ਠੇਹਿ ਕਨ੍ਤੇਹਿ ਮਨਾਪੇਹਿ ਪਿਯਰੂਪੇਹਿ ਕਾਮੂਪਸਂਹਿਤੇਹਿ ਰਜਨੀਯੇਹਿ, ਸੋਤਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੇਹਿ ਸਦ੍ਦੇਹਿ…ਪੇ… ਘਾਨਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੇਹਿ ਗਨ੍ਧੇਹਿ… ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੇਹਿ ਰਸੇਹਿ… ਕਾਯਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੇਹਿ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬੇਹਿ ਇਟ੍ਠੇਹਿ ਕਨ੍ਤੇਹਿ ਮਨਾਪੇਹਿ ਪਿਯਰੂਪੇਹਿ ਕਾਮੂਪਸਂਹਿਤੇਹਿ ਰਜਨੀਯੇਹਿ. ਸੋ ਅਪਰੇਨ ਸਮਯੇਨ ਕਾਮਾਨਂਯੇਵ ਸਮੁਦਯਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮਞ੍ਚ ਅਸ੍ਸਾਦਞ੍ਚ ਆਦੀਨਵਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ ਯਥਾਭੂਤਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਕਾਮਤਣ੍ਹਂ ਪਹਾਯ ਕਾਮਪਰਿਲ਼ਾਹਂ ਪਟਿਵਿਨੋਦੇਤ੍ਵਾ ਵਿਗਤਪਿਪਾਸੋ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਵੂਪਸਨ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ ਵਿਹਰਾਮਿ. ਸੋ ਅਞ੍ਞੇ ਸਤ੍ਤੇ ਪਸ੍ਸਾਮਿ ਕਾਮੇਸੁ ਅਵੀਤਰਾਗੇ ਕਾਮਤਣ੍ਹਾਹਿ ਖਜ੍ਜਮਾਨੇ ਕਾਮਪਰਿਲ਼ਾਹੇਨ ਪਰਿਡਯ੍ਹਮਾਨੇ ਕਾਮੇ ਪਟਿਸੇਵਨ੍ਤੇ, ਸੋ ਤੇਸਂ ਨ ਪਿਹੇਮਿ, ਨ ਤਤ੍ਥ ਅਭਿਰਮਾਮਿ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਯਾਹਯਂ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਰਤਿ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰੇਵ ਕਾਮੇਹਿ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਅਕੁਸਲੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ – ਅਪਿ ਦਿਬ੍ਬਂ ਸੁਖਂ ਸਮਧਿਗਯ੍ਹ ਤਿਟ੍ਠਤਿ – ਤਾਯ ਰਤਿਯਾ ਰਮਮਾਨੋ ਹੀਨਸ੍ਸ ਨ ਪਿਹੇਮਿ, ਨ ਤਤ੍ਥ ਅਭਿਰਮਾਮਿ.

੨੧੩. ‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਕੁਟ੍ਠੀ ਪੁਰਿਸੋ ਅਰੁਗਤ੍ਤੋ ਪਕ੍ਕਗਤ੍ਤੋ ਕਿਮੀਹਿ ਖਜ੍ਜਮਾਨੋ ਨਖੇਹਿ ਵਣਮੁਖਾਨਿ ਵਿਪ੍ਪਤਚ੍ਛਮਾਨੋ ਅਙ੍ਗਾਰਕਾਸੁਯਾ ਕਾਯਂ ਪਰਿਤਾਪੇਯ੍ਯ. ਤਸ੍ਸ ਮਿਤ੍ਤਾਮਚ੍ਚਾ ਞਾਤਿਸਾਲੋਹਿਤਾ ਭਿਸਕ੍ਕਂ ਸਲ੍ਲਕਤ੍ਤਂ ਉਪਟ੍ਠਾਪੇਯ੍ਯੁਂ. ਤਸ੍ਸ ਸੋ ਭਿਸਕ੍ਕੋ ਸਲ੍ਲਕਤ੍ਤੋ ਭੇਸਜ੍ਜਂ ਕਰੇਯ੍ਯ. ਸੋ ਤਂ ਭੇਸਜ੍ਜਂ ਆਗਮ੍ਮ ਕੁਟ੍ਠੇਹਿ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚੇਯ੍ਯ, ਅਰੋਗੋ ਅਸ੍ਸ ਸੁਖੀ ਸੇਰੀ ਸਯਂਵਸੀ ਯੇਨ ਕਾਮਂ ਗਮੋ. ਸੋ ਅਞ੍ਞਂ ਕੁਟ੍ਠਿਂ ਪੁਰਿਸਂ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਅਰੁਗਤ੍ਤਂ ਪਕ੍ਕਗਤ੍ਤਂ ਕਿਮੀਹਿ ਖਜ੍ਜਮਾਨਂ ਨਖੇਹਿ ਵਣਮੁਖਾਨਿ ਵਿਪ੍ਪਤਚ੍ਛਮਾਨਂ ਅਙ੍ਗਾਰਕਾਸੁਯਾ ਕਾਯਂ ਪਰਿਤਾਪੇਨ੍ਤਂ.

‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਅਪਿ ਨੁ ਸੋ ਪੁਰਿਸੋ ਅਮੁਸ੍ਸ ਕੁਟ੍ਠਿਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਪਿਹੇਯ੍ਯ ਅਙ੍ਗਾਰਕਾਸੁਯਾ ਵਾ ਭੇਸਜ੍ਜਂ ਪਟਿਸੇਵਨਾਯ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹਿਦਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਰੋਗੇ ਹਿ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਸਤਿ ਭੇਸਜ੍ਜੇਨ ਕਰਣੀਯਂ ਹੋਤਿ, ਰੋਗੇ ਅਸਤਿ ਨ ਭੇਸਜ੍ਜੇਨ ਕਰਣੀਯਂ ਹੋਤੀ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਮੇਵ ਖੋ ਅਹਂ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਗਾਰਿਯਭੂਤੋ ਸਮਾਨੋ ਪਞ੍ਚਹਿ ਕਾਮਗੁਣੇਹਿ ਸਮਪ੍ਪਿਤੋ ਸਮਙ੍ਗੀਭੂਤੋ ਪਰਿਚਾਰੇਸਿਂ, ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੇਹਿ ਰੂਪੇਹਿ ਇਟ੍ਠੇਹਿ ਕਨ੍ਤੇਹਿ ਮਨਾਪੇਹਿ ਪਿਯਰੂਪੇਹਿ ਕਾਮੂਪਸਂਹਿਤੇਹਿ ਰਜਨੀਯੇਹਿ, ਸੋਤਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੇਹਿ ਸਦ੍ਦੇਹਿ…ਪੇ… ਘਾਨਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੇਹਿ ਗਨ੍ਧੇਹਿ… ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੇਹਿ ਰਸੇਹਿ… ਕਾਯਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੇਹਿ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬੇਹਿ ਇਟ੍ਠੇਹਿ ਕਨ੍ਤੇਹਿ ਮਨਾਪੇਹਿ ਪਿਯਰੂਪੇਹਿ ਕਾਮੂਪਸਂਹਿਤੇਹਿ ਰਜਨੀਯੇਹਿ. ਸੋ ਅਪਰੇਨ ਸਮਯੇਨ ਕਾਮਾਨਂਯੇਵ ਸਮੁਦਯਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮਞ੍ਚ ਅਸ੍ਸਾਦਞ੍ਚ ਆਦੀਨਵਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ ਯਥਾਭੂਤਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਕਾਮਤਣ੍ਹਂ ਪਹਾਯ ਕਾਮਪਰਿਲ਼ਾਹਂ ਪਟਿਵਿਨੋਦੇਤ੍ਵਾ ਵਿਗਤਪਿਪਾਸੋ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਵੂਪਸਨ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ ਵਿਹਰਾਮਿ. ਸੋ ਅਞ੍ਞੇ ਸਤ੍ਤੇ ਪਸ੍ਸਾਮਿ ਕਾਮੇਸੁ ਅਵੀਤਰਾਗੇ ਕਾਮਤਣ੍ਹਾਹਿ ਖਜ੍ਜਮਾਨੇ ਕਾਮਪਰਿਲ਼ਾਹੇਨ ਪਰਿਡਯ੍ਹਮਾਨੇ ਕਾਮੇ ਪਟਿਸੇਵਨ੍ਤੇ. ਸੋ ਤੇਸਂ ਨ ਪਿਹੇਮਿ, ਨ ਤਤ੍ਥ ਅਭਿਰਮਾਮਿ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਯਾਹਯਂ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਰਤਿ, ਅਞ੍ਞਤ੍ਰੇਵ ਕਾਮੇਹਿ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਅਕੁਸਲੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ – ਅਪਿ ਦਿਬ੍ਬਂ ਸੁਖਂ ਸਮਧਿਗਯ੍ਹ ਤਿਟ੍ਠਤਿ – ਤਾਯ ਰਤਿਯਾ ਰਮਮਾਨੋ ਹੀਨਸ੍ਸ ਨ ਪਿਹੇਮਿ, ਨ ਤਤ੍ਥ ਅਭਿਰਮਾਮਿ.

੨੧੪. ‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਕੁਟ੍ਠੀ ਪੁਰਿਸੋ ਅਰੁਗਤ੍ਤੋ ਪਕ੍ਕਗਤ੍ਤੋ ਕਿਮੀਹਿ ਖਜ੍ਜਮਾਨੋ ਨਖੇਹਿ ਵਣਮੁਖਾਨਿ ਵਿਪ੍ਪਤਚ੍ਛਮਾਨੋ ਅਙ੍ਗਾਰਕਾਸੁਯਾ ਕਾਯਂ ਪਰਿਤਾਪੇਯ੍ਯ. ਤਸ੍ਸ ਮਿਤ੍ਤਾਮਚ੍ਚਾ ਞਾਤਿਸਾਲੋਹਿਤਾ ਭਿਸਕ੍ਕਂ ਸਲ੍ਲਕਤ੍ਤਂ ਉਪਟ੍ਠਾਪੇਯ੍ਯੁਂ. ਤਸ੍ਸ ਸੋ ਭਿਸਕ੍ਕੋ ਸਲ੍ਲਕਤ੍ਤੋ ਭੇਸਜ੍ਜਂ ਕਰੇਯ੍ਯ. ਸੋ ਤਂ ਭੇਸਜ੍ਜਂ ਆਗਮ੍ਮ ਕੁਟ੍ਠੇਹਿ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚੇਯ੍ਯ, ਅਰੋਗੋ ਅਸ੍ਸ ਸੁਖੀ ਸੇਰੀ ਸਯਂਵਸੀ ਯੇਨ ਕਾਮਂ ਗਮੋ. ਤਮੇਨਂ ਦ੍ਵੇ ਬਲਵਨ੍ਤੋ ਪੁਰਿਸਾ ਨਾਨਾਬਾਹਾਸੁ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਅਙ੍ਗਾਰਕਾਸੁਂ ਉਪਕਡ੍ਢੇਯ੍ਯੁਂ.

‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਅਪਿ ਨੁ ਸੋ ਪੁਰਿਸੋ ਇਤਿ ਚਿਤਿਚੇਵ ਕਾਯਂ ਸਨ੍ਨਾਮੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ? ‘‘ਏਵਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ’’. ‘‘ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ’’? ‘‘ਅਸੁ ਹਿ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਅਗ੍ਗਿ ਦੁਕ੍ਖਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਚੇਵ ਮਹਾਭਿਤਾਪੋ ਚ ਮਹਾਪਰਿਲ਼ਾਹੋ ਚਾ’’ਤਿ. ‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਇਦਾਨੇਵ ਨੁ ਖੋ ਸੋ ਅਗ੍ਗਿ ਦੁਕ੍ਖਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਚੇਵ ਮਹਾਭਿਤਾਪੋ ਚ ਮਹਾਪਰਿਲ਼ਾਹੋ ਚ ਉਦਾਹੁ ਪੁਬ੍ਬੇਪਿ ਸੋ ਅਗ੍ਗਿ ਦੁਕ੍ਖਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਚੇਵ ਮਹਾਭਿਤਾਪੋ ਚ ਮਹਾਪਰਿਲ਼ਾਹੋ ਚਾ’’ਤਿ? ‘‘ਇਦਾਨਿ ਚੇਵ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਸੋ ਅਗ੍ਗਿ ਦੁਕ੍ਖਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਚੇਵ ਮਹਾਭਿਤਾਪੋ ਚ ਮਹਾਪਰਿਲ਼ਾਹੋ ਚ, ਪੁਬ੍ਬੇਪਿ ਸੋ ਅਗ੍ਗਿ ਦੁਕ੍ਖਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਚੇਵ ਮਹਾਭਿਤਾਪੋ ਚ ਮਹਾਪਰਿਲ਼ਾਹੋ ਚ. ਅਸੁ ਚ [ਅਸੁ ਹਿ ਚ (ਸੀ. ਪੀ.)], ਭੋ ਗੋਤਮ, ਕੁਟ੍ਠੀ ਪੁਰਿਸੋ ਅਰੁਗਤ੍ਤੋ ਪਕ੍ਕਗਤ੍ਤੋ ਕਿਮੀਹਿ ਖਜ੍ਜਮਾਨੋ ਨਖੇਹਿ ਵਣਮੁਖਾਨਿ ਵਿਪ੍ਪਤਚ੍ਛਮਾਨੋ ਉਪਹਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋ ਦੁਕ੍ਖਸਮ੍ਫਸ੍ਸੇਯੇਵ ਅਗ੍ਗਿਸ੍ਮਿਂ ਸੁਖਮਿਤਿ ਵਿਪਰੀਤਸਞ੍ਞਂ ਪਚ੍ਚਲਤ੍ਥਾ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਅਤੀਤਮ੍ਪਿ ਅਦ੍ਧਾਨਂ ਕਾਮਾ ਦੁਕ੍ਖਸਮ੍ਫਸ੍ਸਾ ਚੇਵ ਮਹਾਭਿਤਾਪਾ ਚ ਮਹਾਪਰਿਲ਼ਾਹਾ ਚ, ਅਨਾਗਤਮ੍ਪਿ ਅਦ੍ਧਾਨਂ ਕਾਮਾ ਦੁਕ੍ਖਸਮ੍ਫਸ੍ਸਾ ਚੇਵ ਮਹਾਭਿਤਾਪਾ ਚ ਮਹਾਪਰਿਲ਼ਾਹਾ ਚ, ਏਤਰਹਿਪਿ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਅਦ੍ਧਾਨਂ ਕਾਮਾ ਦੁਕ੍ਖਸਮ੍ਫਸ੍ਸਾ ਚੇਵ ਮਹਾਭਿਤਾਪਾ ਚ ਮਹਾਪਰਿਲ਼ਾਹਾ ਚ. ਇਮੇ ਚ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਸਤ੍ਤਾ ਕਾਮੇਸੁ ਅਵੀਤਰਾਗਾ ਕਾਮਤਣ੍ਹਾਹਿ ਖਜ੍ਜਮਾਨਾ ਕਾਮਪਰਿਲ਼ਾਹੇਨ ਪਰਿਡਯ੍ਹਮਾਨਾ ਉਪਹਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾ ਦੁਕ੍ਖਸਮ੍ਫਸ੍ਸੇਸੁਯੇਵ ਕਾਮੇਸੁ ਸੁਖਮਿਤਿ ਵਿਪਰੀਤਸਞ੍ਞਂ ਪਚ੍ਚਲਤ੍ਥੁਂ.

੨੧੫. ‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਕੁਟ੍ਠੀ ਪੁਰਿਸੋ ਅਰੁਗਤ੍ਤੋ ਪਕ੍ਕਗਤ੍ਤੋ ਕਿਮੀਹਿ ਖਜ੍ਜਮਾਨੋ ਨਖੇਹਿ ਵਣਮੁਖਾਨਿ ਵਿਪ੍ਪਤਚ੍ਛਮਾਨੋ ਅਙ੍ਗਾਰਕਾਸੁਯਾ ਕਾਯਂ ਪਰਿਤਾਪੇਤਿ. ਯਥਾ ਯਥਾ ਖੋ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਅਸੁ ਕੁਟ੍ਠੀ ਪੁਰਿਸੋ ਅਰੁਗਤ੍ਤੋ ਪਕ੍ਕਗਤ੍ਤੋ ਕਿਮੀਹਿ ਖਜ੍ਜਮਾਨੋ ਨਖੇਹਿ ਵਣਮੁਖਾਨਿ ਵਿਪ੍ਪਤਚ੍ਛਮਾਨੋ ਅਙ੍ਗਾਰਕਾਸੁਯਾ ਕਾਯਂ ਪਰਿਤਾਪੇਤਿ ਤਥਾ ਤਥਾ’ਸ੍ਸ [ਤਥਾ ਤਥਾ ਤਸ੍ਸੇਵ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਕ.)] ਤਾਨਿ ਵਣਮੁਖਾਨਿ ਅਸੁਚਿਤਰਾਨਿ ਚੇਵ ਹੋਨ੍ਤਿ ਦੁਗ੍ਗਨ੍ਧਤਰਾਨਿ ਚ ਪੂਤਿਕਤਰਾਨਿ ਚ, ਹੋਤਿ ਚੇਵ ਕਾਚਿ ਸਾਤਮਤ੍ਤਾ ਅਸ੍ਸਾਦਮਤ੍ਤਾ – ਯਦਿਦਂ ਵਣਮੁਖਾਨਂ ਕਣ੍ਡੂਵਨਹੇਤੁ; ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਸਤ੍ਤਾ ਕਾਮੇਸੁ ਅਵੀਤਰਾਗਾ ਕਾਮਤਣ੍ਹਾਹਿ ਖਜ੍ਜਮਾਨਾ ਕਾਮਪਰਿਲ਼ਾਹੇਨ ਚ ਪਰਿਡਯ੍ਹਮਾਨਾ ਕਾਮੇ ਪਟਿਸੇਵਨ੍ਤਿ. ਯਥਾ ਯਥਾ ਖੋ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਸਤ੍ਤਾ ਕਾਮੇਸੁ ਅਵੀਤਰਾਗਾ ਕਾਮਤਣ੍ਹਾਹਿ ਖਜ੍ਜਮਾਨਾ ਕਾਮਪਰਿਲ਼ਾਹੇਨ ਚ ਪਰਿਡਯ੍ਹਮਾਨਾ ਕਾਮੇ ਪਟਿਸੇਵਨ੍ਤਿ ਤਥਾ ਤਥਾ ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਕਾਮਤਣ੍ਹਾ ਚੇਵ ਪਵਡ੍ਢਤਿ, ਕਾਮਪਰਿਲ਼ਾਹੇਨ ਚ ਪਰਿਡਯ੍ਹਨ੍ਤਿ, ਹੋਤਿ ਚੇਵ ਸਾਤਮਤ੍ਤਾ ਅਸ੍ਸਾਦਮਤ੍ਤਾ – ਯਦਿਦਂ ਪਞ੍ਚਕਾਮਗੁਣੇ ਪਟਿਚ੍ਚ.

‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਅਪਿ ਨੁ ਤੇ ਦਿਟ੍ਠੋ ਵਾ ਸੁਤੋ ਵਾ ਰਾਜਾ ਵਾ ਰਾਜਮਹਾਮਤ੍ਤੋ ਵਾ ਪਞ੍ਚਹਿ ਕਾਮਗੁਣੇਹਿ ਸਮਪ੍ਪਿਤੋ ਸਮਙ੍ਗੀਭੂਤੋ ਪਰਿਚਾਰਯਮਾਨੋ ਕਾਮਤਣ੍ਹਂ ਅਪ੍ਪਹਾਯ ਕਾਮਪਰਿਲ਼ਾਹਂ ਅਪ੍ਪਟਿਵਿਨੋਦੇਤ੍ਵਾ ਵਿਗਤਪਿਪਾਸੋ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਵੂਪਸਨ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ ਵਿਹਾਸਿ ਵਾ ਵਿਹਰਤਿ ਵਾ ਵਿਹਰਿਸ੍ਸਤਿ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹਿਦਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ’’. ‘‘ਸਾਧੁ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ! ਮਯਾਪਿ ਖੋ ਏਤਂ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਨੇਵ ਦਿਟ੍ਠਂ ਨ ਸੁਤਂ ਰਾਜਾ ਵਾ ਰਾਜਮਹਾਮਤ੍ਤੋ ਵਾ ਪਞ੍ਚਹਿ ਕਾਮਗੁਣੇਹਿ ਸਮਪ੍ਪਿਤੋ ਸਮਙ੍ਗੀਭੂਤੋ ਪਰਿਚਾਰਯਮਾਨੋ ਕਾਮਤਣ੍ਹਂ ਅਪ੍ਪਹਾਯ ਕਾਮਪਰਿਲ਼ਾਹਂ ਅਪ੍ਪਟਿਵਿਨੋਦੇਤ੍ਵਾ ਵਿਗਤਪਿਪਾਸੋ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਵੂਪਸਨ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ ਵਿਹਾਸਿ ਵਾ ਵਿਹਰਤਿ ਵਾ ਵਿਹਰਿਸ੍ਸਤਿ ਵਾ. ਅਥ ਖੋ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਯੇ ਹਿ ਕੇਚਿ ਸਮਣਾ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਵਾ ਵਿਗਤਪਿਪਾਸਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਵੂਪਸਨ੍ਤਚਿਤ੍ਤਾ ਵਿਹਾਸੁਂ ਵਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ ਵਾ ਵਿਹਰਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਵਾ ਸਬ੍ਬੇ ਤੇ ਕਾਮਾਨਂਯੇਵ ਸਮੁਦਯਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮਞ੍ਚ ਅਸ੍ਸਾਦਞ੍ਚ ਆਦੀਨਵਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ ਯਥਾਭੂਤਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਕਾਮਤਣ੍ਹਂ ਪਹਾਯ ਕਾਮਪਰਿਲ਼ਾਹਂ ਪਟਿਵਿਨੋਦੇਤ੍ਵਾ ਵਿਗਤਪਿਪਾਸਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਵੂਪਸਨ੍ਤਚਿਤ੍ਤਾ ਵਿਹਾਸੁਂ ਵਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ ਵਾ ਵਿਹਰਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਵਾ’’ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਤਾਯਂ ਵੇਲਾਯਂ ਇਮਂ ਉਦਾਨਂ ਉਦਾਨੇਸਿ –

‘‘ਆਰੋਗ੍ਯਪਰਮਾ ਲਾਭਾ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਪਰਮਂ ਸੁਖਂ;

ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਚ ਮਗ੍ਗਾਨਂ, ਖੇਮਂ ਅਮਤਗਾਮਿਨ’’ਨ੍ਤਿ.

੨੧੬. ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਅਚ੍ਛਰਿਯਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਅਬ੍ਭੁਤਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ! ਯਾਵ ਸੁਭਾਸਿਤਂ ਚਿਦਂ ਭੋਤਾ ਗੋਤਮੇਨ – ‘ਆਰੋਗ੍ਯਪਰਮਾ ਲਾਭਾ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਪਰਮਂ ਸੁਖ’ਨ੍ਤਿ. ਮਯਾਪਿ ਖੋ ਏਤਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਸੁਤਂ ਪੁਬ੍ਬਕਾਨਂ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾਨਂ ਆਚਰਿਯਪਾਚਰਿਯਾਨਂ ਭਾਸਮਾਨਾਨਂ – ‘ਆਰੋਗ੍ਯਪਰਮਾ ਲਾਭਾ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਪਰਮਂ ਸੁਖ’ਨ੍ਤਿ; ਤਯਿਦਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਸਮੇਤੀ’’ਤਿ. ‘‘ਯਂ ਪਨ ਤੇ ਏਤਂ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਸੁਤਂ ਪੁਬ੍ਬਕਾਨਂ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾਨਂ ਆਚਰਿਯਪਾਚਰਿਯਾਨਂ ਭਾਸਮਾਨਾਨਂ – ‘ਆਰੋਗ੍ਯਪਰਮਾ ਲਾਭਾ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਪਰਮਂ ਸੁਖ’ਨ੍ਤਿ, ਕਤਮਂ ਤਂ ਆਰੋਗ੍ਯਂ, ਕਤਮਂ ਤਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨ’’ਨ੍ਤਿ? ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਸਕਾਨੇਵ ਸੁਦਂ ਗਤ੍ਤਾਨਿ ਪਾਣਿਨਾ ਅਨੋਮਜ੍ਜਤਿ – ‘‘ਇਦਨ੍ਤਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਆਰੋਗ੍ਯਂ, ਇਦਨ੍ਤਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ. ਅਹਞ੍ਹਿ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਏਤਰਹਿ ਅਰੋਗੋ ਸੁਖੀ, ਨ ਮਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਆਬਾਧਤੀ’’ਤਿ.

੨੧੭. ‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਜਚ੍ਚਨ੍ਧੋ ਪੁਰਿਸੋ; ਸੋ ਨ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਕਣ੍ਹਸੁਕ੍ਕਾਨਿ ਰੂਪਾਨਿ, ਨ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਨੀਲਕਾਨਿ ਰੂਪਾਨਿ, ਨ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਪੀਤਕਾਨਿ ਰੂਪਾਨਿ, ਨ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਲੋਹਿਤਕਾਨਿ ਰੂਪਾਨਿ, ਨ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਮਞ੍ਜਿਟ੍ਠਕਾਨਿ [ਮਞ੍ਜੇਟ੍ਠਿਕਾਨਿ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.), ਮਞ੍ਜੇਟ੍ਠਕਾਨਿ (ਕ.)] ਰੂਪਾਨਿ, ਨ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਸਮਵਿਸਮਂ, ਨ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਤਾਰਕਰੂਪਾਨਿ, ਨ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਚਨ੍ਦਿਮਸੂਰਿਯੇ. ਸੋ ਸੁਣੇਯ੍ਯ ਚਕ੍ਖੁਮਤੋ ਭਾਸਮਾਨਸ੍ਸ – ‘ਛੇਕਂ ਵਤ, ਭੋ, ਓਦਾਤਂ ਵਤ੍ਥਂ ਅਭਿਰੂਪਂ ਨਿਮ੍ਮਲਂ ਸੁਚੀ’ਤਿ! ਸੋ ਓਦਾਤਪਰਿਯੇਸਨਂ ਚਰੇਯ੍ਯ. ਤਮੇਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਪੁਰਿਸੋ ਤੇਲਮਲਿਕਤੇਨ ਸਾਹੁਲ਼ਿਚੀਰੇਨ [ਤੇਲਮਸਿਕਤੇਨ ਸਾਹੁਲ਼ਚੀਵਰੇਨ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਵਞ੍ਚੇਯ੍ਯ – ‘ਇਦਂ ਤੇ, ਅਮ੍ਭੋ ਪੁਰਿਸ, ਓਦਾਤਂ ਵਤ੍ਥਂ ਅਭਿਰੂਪਂ ਨਿਮ੍ਮਲਂ ਸੁਚੀ’ਤਿ. ਸੋ ਤਂ ਪਟਿਗ੍ਗਣ੍ਹੇਯ੍ਯ, ਪਟਿਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪਾਰੁਪੇਯ੍ਯ, ਪਾਰੁਪੇਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਮਨੋ ਅਤ੍ਤਮਨਵਾਚਂ ਨਿਚ੍ਛਾਰੇਯ੍ਯ – ‘ਛੇਕਂ ਵਤ, ਭੋ, ਓਦਾਤਂ ਵਤ੍ਥਂ ਅਭਿਰੂਪਂ ਨਿਮ੍ਮਲਂ ਸੁਚੀ’ਤਿ!

‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਅਪਿ ਨੁ ਸੋ ਜਚ੍ਚਨ੍ਧੋ ਪੁਰਿਸੋ ਜਾਨਨ੍ਤੋ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਅਮੁਂ ਤੇਲਮਲਿਕਤਂ ਸਾਹੁਲ਼ਿਚੀਰਂ ਪਟਿਗ੍ਗਣ੍ਹੇਯ੍ਯ, ਪਟਿਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪਾਰੁਪੇਯ੍ਯ, ਪਾਰੁਪੇਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਮਨੋ ਅਤ੍ਤਮਨਵਾਚਂ ਨਿਚ੍ਛਾਰੇਯ੍ਯ – ‘ਛੇਕਂ ਵਤ, ਭੋ, ਓਦਾਤਂ ਵਤ੍ਥਂ ਅਭਿਰੂਪਂ ਨਿਮ੍ਮਲਂ ਸੁਚੀ’ਤਿ ਉਦਾਹੁ ਚਕ੍ਖੁਮਤੋ ਸਦ੍ਧਾਯਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਜਾਨਨ੍ਤੋ ਹਿ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਅਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਸੋ ਜਚ੍ਚਨ੍ਧੋ ਪੁਰਿਸੋ ਅਮੁਂ ਤੇਲਮਲਿਕਤਂ ਸਾਹੁਲ਼ਿਚੀਰਂ ਪਟਿਗ੍ਗਣ੍ਹੇਯ੍ਯ, ਪਟਿਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪਾਰੁਪੇਯ੍ਯ, ਪਾਰੁਪੇਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਮਨੋ ਅਤ੍ਤਮਨਵਾਚਂ ਨਿਚ੍ਛਾਰੇਯ੍ਯ – ‘ਛੇਕਂ ਵਤ, ਭੋ, ਓਦਾਤਂ ਵਤ੍ਥਂ ਅਭਿਰੂਪਂ ਨਿਮ੍ਮਲਂ ਸੁਚੀ’ਤਿ, ਚਕ੍ਖੁਮਤੋ ਸਦ੍ਧਾਯਾ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਅਞ੍ਞਤਿਤ੍ਥਿਯਾ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾ ਅਨ੍ਧਾ ਅਚਕ੍ਖੁਕਾ ਅਜਾਨਨ੍ਤਾ ਆਰੋਗ੍ਯਂ, ਅਪਸ੍ਸਨ੍ਤਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ, ਅਥ ਚ ਪਨਿਮਂ ਗਾਥਂ ਭਾਸਨ੍ਤਿ – ‘ਆਰੋਗ੍ਯਪਰਮਾ ਲਾਭਾ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਪਰਮਂ ਸੁਖ’ਨ੍ਤਿ. ਪੁਬ੍ਬਕੇਹੇਸਾ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਅਰਹਨ੍ਤੇਹਿ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇਹਿ ਗਾਥਾ ਭਾਸਿਤਾ –

‘ਆਰੋਗ੍ਯਪਰਮਾ ਲਾਭਾ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਪਰਮਂ ਸੁਖਂ;

ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਚ ਮਗ੍ਗਾਨਂ, ਖੇਮਂ ਅਮਤਗਾਮਿਨ’ਨ੍ਤਿ.

੨੧੮. ‘‘ਸਾ ਏਤਰਹਿ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬੇਨ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਗਾਥਾ [ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਗਤਾ (ਸੀ. ਪੀ.)]. ਅਯਂ ਖੋ ਪਨ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਕਾਯੋ ਰੋਗਭੂਤੋ ਗਣ੍ਡਭੂਤੋ ਸਲ੍ਲਭੂਤੋ ਅਘਭੂਤੋ ਆਬਾਧਭੂਤੋ, ਸੋ ਤ੍ਵਂ ਇਮਂ ਕਾਯਂ ਰੋਗਭੂਤਂ ਗਣ੍ਡਭੂਤਂ ਸਲ੍ਲਭੂਤਂ ਅਘਭੂਤਂ ਆਬਾਧਭੂਤਂ – ‘ਇਦਨ੍ਤਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਆਰੋਗ੍ਯਂ, ਇਦਨ੍ਤਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨ’ਨ੍ਤਿ ਵਦੇਸਿ. ਤਞ੍ਹਿ ਤੇ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਅਰਿਯਂ ਚਕ੍ਖੁਂ ਨਤ੍ਥਿ ਯੇਨ ਤ੍ਵਂ ਅਰਿਯੇਨ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਆਰੋਗ੍ਯਂ ਜਾਨੇਯ੍ਯਾਸਿ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯਾਸੀ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਂ ਪਸਨ੍ਨੋ ਅਹਂ ਭੋਤੋ ਗੋਤਮਸ੍ਸ! ਪਹੋਤਿ ਮੇ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ ਤਥਾ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤੁਂ ਯਥਾਹਂ ਆਰੋਗ੍ਯਂ ਜਾਨੇਯ੍ਯਂ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ.

੨੧੯. ‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਜਚ੍ਚਨ੍ਧੋ ਪੁਰਿਸੋ; ਸੋ ਨ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਕਣ੍ਹਸੁਕ੍ਕਾਨਿ ਰੂਪਾਨਿ, ਨ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਨੀਲਕਾਨਿ ਰੂਪਾਨਿ, ਨ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਪੀਤਕਾਨਿ ਰੂਪਾਨਿ, ਨ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਲੋਹਿਤਕਾਨਿ ਰੂਪਾਨਿ, ਨ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਮਞ੍ਜਿਟ੍ਠਕਾਨਿ ਰੂਪਾਨਿ, ਨ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਸਮਵਿਸਮਂ, ਨ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਤਾਰਕਰੂਪਾਨਿ, ਨ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਚਨ੍ਦਿਮਸੂਰਿਯੇ. ਤਸ੍ਸ ਮਿਤ੍ਤਾਮਚ੍ਚਾ ਞਾਤਿਸਾਲੋਹਿਤਾ ਭਿਸਕ੍ਕਂ ਸਲ੍ਲਕਤ੍ਤਂ ਉਪਟ੍ਠਾਪੇਯ੍ਯੁਂ. ਤਸ੍ਸ ਸੋ ਭਿਸਕ੍ਕੋ ਸਲ੍ਲਕਤ੍ਤੋ ਭੇਸਜ੍ਜਂ ਕਰੇਯ੍ਯ. ਸੋ ਤਂ ਭੇਸਜ੍ਜਂ ਆਗਮ੍ਮ ਨ ਚਕ੍ਖੂਨਿ ਉਪ੍ਪਾਦੇਯ੍ਯ, ਨ ਚਕ੍ਖੂਨਿ ਵਿਸੋਧੇਯ੍ਯ. ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਨਨੁ ਸੋ ਵੇਜ੍ਜੋ ਯਾਵਦੇਵ ਕਿਲਮਥਸ੍ਸ ਵਿਘਾਤਸ੍ਸ ਭਾਗੀ ਅਸ੍ਸਾ’’ਤਿ? ‘‘ਏਵਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ’’. ‘‘ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਅਹਞ੍ਚੇ ਤੇ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਯ੍ਯਂ – ‘ਇਦਨ੍ਤਂ ਆਰੋਗ੍ਯਂ, ਇਦਨ੍ਤਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨ’ਨ੍ਤਿ, ਸੋ ਤ੍ਵਂ ਆਰੋਗ੍ਯਂ ਨ ਜਾਨੇਯ੍ਯਾਸਿ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਨ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯਾਸਿ. ਸੋ ਮਮਸ੍ਸ ਕਿਲਮਥੋ, ਸਾ ਮਮਸ੍ਸ ਵਿਹੇਸਾ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਂ ਪਸਨ੍ਨੋ ਅਹਂ ਭੋਤੋ ਗੋਤਮਸ੍ਸ. ਪਹੋਤਿ ਮੇ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ ਤਥਾ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤੁਂ ਯਥਾਹਂ ਆਰੋਗ੍ਯਂ ਜਾਨੇਯ੍ਯਂ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ.

੨੨੦. ‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਜਚ੍ਚਨ੍ਧੋ ਪੁਰਿਸੋ; ਸੋ ਨ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਕਣ੍ਹਸੁਕ੍ਕਾਨਿ ਰੂਪਾਨਿ, ਨ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਨੀਲਕਾਨਿ ਰੂਪਾਨਿ, ਨ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਪੀਤਕਾਨਿ ਰੂਪਾਨਿ, ਨ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਲੋਹਿਤਕਾਨਿ ਰੂਪਾਨਿ, ਨ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਮਞ੍ਜਿਟ੍ਠਕਾਨਿ ਰੂਪਾਨਿ, ਨ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਸਮਵਿਸਮਂ, ਨ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਤਾਰਕਰੂਪਾਨਿ, ਨ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਚਨ੍ਦਿਮਸੂਰਿਯੇ. ਸੋ ਸੁਣੇਯ੍ਯ ਚਕ੍ਖੁਮਤੋ ਭਾਸਮਾਨਸ੍ਸ – ‘ਛੇਕਂ ਵਤ, ਭੋ, ਓਦਾਤਂ ਵਤ੍ਥਂ ਅਭਿਰੂਪਂ ਨਿਮ੍ਮਲਂ ਸੁਚੀ’ਤਿ! ਸੋ ਓਦਾਤਪਰਿਯੇਸਨਂ ਚਰੇਯ੍ਯ. ਤਮੇਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਪੁਰਿਸੋ ਤੇਲਮਲਿਕਤੇਨ ਸਾਹੁਲ਼ਿਚੀਰੇਨ ਵਞ੍ਚੇਯ੍ਯ – ‘ਇਦਂ ਤੇ, ਅਮ੍ਭੋ ਪੁਰਿਸ, ਓਦਾਤਂ ਵਤ੍ਥਂ ਅਭਿਰੂਪਂ ਨਿਮ੍ਮਲਂ ਸੁਚੀ’ਤਿ. ਸੋ ਤਂ ਪਟਿਗ੍ਗਣ੍ਹੇਯ੍ਯ, ਪਟਿਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪਾਰੁਪੇਯ੍ਯ. ਤਸ੍ਸ ਮਿਤ੍ਤਾਮਚ੍ਚਾ ਞਾਤਿਸਾਲੋਹਿਤਾ ਭਿਸਕ੍ਕਂ ਸਲ੍ਲਕਤ੍ਤਂ ਉਪਟ੍ਠਾਪੇਯ੍ਯੁਂ. ਤਸ੍ਸ ਸੋ ਭਿਸਕ੍ਕੋ ਸਲ੍ਲਕਤ੍ਤੋ ਭੇਸਜ੍ਜਂ ਕਰੇਯ੍ਯ – ਉਦ੍ਧਂਵਿਰੇਚਨਂ ਅਧੋਵਿਰੇਚਨਂ ਅਞ੍ਜਨਂ ਪਚ੍ਚਞ੍ਜਨਂ ਨਤ੍ਥੁਕਮ੍ਮਂ. ਸੋ ਤਂ ਭੇਸਜ੍ਜਂ ਆਗਮ੍ਮ ਚਕ੍ਖੂਨਿ ਉਪ੍ਪਾਦੇਯ੍ਯ, ਚਕ੍ਖੂਨਿ ਵਿਸੋਧੇਯ੍ਯ. ਤਸ੍ਸ ਸਹ ਚਕ੍ਖੁਪ੍ਪਾਦਾ ਯੋ ਅਮੁਸ੍ਮਿਂ ਤੇਲਮਲਿਕਤੇ ਸਾਹੁਲ਼ਿਚੀਰੇ ਛਨ੍ਦਰਾਗੋ ਸੋ ਪਹੀਯੇਥ. ਤਞ੍ਚ ਨਂ ਪੁਰਿਸਂ ਅਮਿਤ੍ਤਤੋਪਿ ਦਹੇਯ੍ਯ, ਪਚ੍ਚਤ੍ਥਿਕਤੋਪਿ ਦਹੇਯ੍ਯ, ਅਪਿ ਚ ਜੀਵਿਤਾ ਵੋਰੋਪੇਤਬ੍ਬਂ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ – ‘ਦੀਘਰਤ੍ਤਂ ਵਤ, ਭੋ, ਅਹਂ ਇਮਿਨਾ ਪੁਰਿਸੇਨ ਤੇਲਮਲਿਕਤੇਨ ਸਾਹੁਲ਼ਿਚੀਰੇਨ ਨਿਕਤੋ ਵਞ੍ਚਿਤੋ ਪਲੁਦ੍ਧੋ – ਇਦਂ ਤੇ, ਅਮ੍ਭੋ ਪੁਰਿਸ, ਓਦਾਤਂ ਵਤ੍ਥਂ ਅਭਿਰੂਪਂ ਨਿਮ੍ਮਲਂ ਸੁਚੀ’ਤਿ. ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਅਹਞ੍ਚੇ ਤੇ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਯ੍ਯਂ – ‘ਇਦਨ੍ਤਂ ਆਰੋਗ੍ਯਂ, ਇਦਨ੍ਤਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨ’ਨ੍ਤਿ. ਸੋ ਤ੍ਵਂ ਆਰੋਗ੍ਯਂ ਜਾਨੇਯ੍ਯਾਸਿ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯਾਸਿ. ਤਸ੍ਸ ਤੇ ਸਹ ਚਕ੍ਖੁਪ੍ਪਾਦਾ ਯੋ ਪਞ੍ਚਸੁਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧੇਸੁ ਛਨ੍ਦਰਾਗੋ ਸੋ ਪਹੀਯੇਥ; ਅਪਿ ਚ ਤੇ ਏਵਮਸ੍ਸ – ‘ਦੀਘਰਤ੍ਤਂ ਵਤ, ਭੋ, ਅਹਂ ਇਮਿਨਾ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਨਿਕਤੋ ਵਞ੍ਚਿਤੋ ਪਲੁਦ੍ਧੋ [ਪਲਦ੍ਧੋ (ਸੀ. ਪੀ.)]. ਅਹਞ੍ਹਿ ਰੂਪਂਯੇਵ ਉਪਾਦਿਯਮਾਨੋ ਉਪਾਦਿਯਿਂ, ਵੇਦਨਂਯੇਵ ਉਪਾਦਿਯਮਾਨੋ ਉਪਾਦਿਯਿਂ, ਸਞ੍ਞਂਯੇਵ ਉਪਾਦਿਯਮਾਨੋ ਉਪਾਦਿਯਿਂ, ਸਙ੍ਖਾਰੇਯੇਵ ਉਪਾਦਿਯਮਾਨੋ ਉਪਾਦਿਯਿਂ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਂਯੇਵ ਉਪਾਦਿਯਮਾਨੋ ਉਪਾਦਿਯਿਂ. ਤਸ੍ਸ ਮੇ ਉਪਾਦਾਨਪਚ੍ਚਯਾ ਭਵੋ, ਭਵਪਚ੍ਚਯਾ ਜਾਤਿ, ਜਾਤਿਪਚ੍ਚਯਾ ਜਰਾਮਰਣਂ ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਾ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ; ਏਵਮੇਤਸ੍ਸ ਕੇਵਲਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਨ੍ਧਸ੍ਸ ਸਮੁਦਯੋ ਹੋਤੀ’’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਂ ਪਸਨ੍ਨੋ ਅਹਂ ਭੋਤੋ ਗੋਤਮਸ੍ਸ! ਪਹੋਤਿ ਮੇ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ ਤਥਾ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤੁਂ ਯਥਾਹਂ ਇਮਮ੍ਹਾ ਆਸਨਾ ਅਨਨ੍ਧੋ ਵੁਟ੍ਠਹੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ.

੨੨੧. ‘‘ਤੇਨ ਹਿ ਤ੍ਵਂ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਸਪ੍ਪੁਰਿਸੇ ਭਜੇਯ੍ਯਾਸਿ. ਯਤੋ ਖੋ ਤ੍ਵਂ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਸਪ੍ਪੁਰਿਸੇ ਭਜਿਸ੍ਸਸਿ ਤਤੋ ਤ੍ਵਂ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਂ ਸੋਸ੍ਸਸਿ; ਯਤੋ ਖੋ ਤ੍ਵਂ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਂ ਸੋਸ੍ਸਸਿ ਤਤੋ ਤ੍ਵਂ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਧਮ੍ਮਾਨੁਧਮ੍ਮਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜਿਸ੍ਸਸਿ; ਯਤੋ ਖੋ ਤ੍ਵਂ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਧਮ੍ਮਾਨੁਧਮ੍ਮਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜਿਸ੍ਸਸਿ ਤਤੋ ਤ੍ਵਂ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਸਾਮਂਯੇਵ ਞਸ੍ਸਸਿ, ਸਾਮਂ ਦਕ੍ਖਿਸ੍ਸਸਿ – ਇਮੇ ਰੋਗਾ ਗਣ੍ਡਾ ਸਲ੍ਲਾ; ਇਧ ਰੋਗਾ ਗਣ੍ਡਾ ਸਲ੍ਲਾ ਅਪਰਿਸੇਸਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਮੇ ਉਪਾਦਾਨਨਿਰੋਧਾ ਭਵਨਿਰੋਧੋ, ਭਵਨਿਰੋਧਾ ਜਾਤਿਨਿਰੋਧੋ, ਜਾਤਿਨਿਰੋਧਾ ਜਰਾਮਰਣਂ ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ; ਏਵਮੇਤਸ੍ਸ ਕੇਵਲਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਨ੍ਧਸ੍ਸ ਨਿਰੋਧੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ.

੨੨੨. ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ! ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਨਿਕ੍ਕੁਜ੍ਜਿਤਂ ਵਾ ਉਕ੍ਕੁਜ੍ਜੇਯ੍ਯ, ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਂ ਵਾ ਵਿਵਰੇਯ੍ਯ, ਮੂਲ਼੍ਹਸ੍ਸ ਵਾ ਮਗ੍ਗਂ ਆਚਿਕ੍ਖੇਯ੍ਯ, ਅਨ੍ਧਕਾਰੇ ਵਾ ਤੇਲਪਜ੍ਜੋਤਂ ਧਾਰੇਯ੍ਯ – ਚਕ੍ਖੁਮਨ੍ਤੋ ਰੂਪਾਨਿ ਦਕ੍ਖਨ੍ਤੀਤਿ; ਏਵਮੇਵਂ ਭੋਤਾ ਗੋਤਮੇਨ ਅਨੇਕਪਰਿਯਾਯੇਨ ਧਮ੍ਮੋ ਪਕਾਸਿਤੋ. ਏਸਾਹਂ ਭਵਨ੍ਤਂ ਗੋਤਮਂ ਸਰਣਂ ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਧਮ੍ਮਞ੍ਚ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘਞ੍ਚ. ਲਭੇਯ੍ਯਾਹਂ ਭੋਤੋ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਂ, ਲਭੇਯ੍ਯਂ ਉਪਸਮ੍ਪਦ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਯੋ ਖੋ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਅਞ੍ਞਤਿਤ੍ਥਿਯਪੁਬ੍ਬੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯੇ ਆਕਙ੍ਖਤਿ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਂ, ਆਕਙ੍ਖਤਿ ਉਪਸਮ੍ਪਦਂ, ਸੋ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਮਾਸੇ ਪਰਿਵਸਤਿ; ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਮਾਸਾਨਂ ਅਚ੍ਚਯੇਨ ਆਰਦ੍ਧਚਿਤ੍ਤਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਪਬ੍ਬਾਜੇਨ੍ਤਿ, ਉਪਸਮ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤਿ ਭਿਕ੍ਖੁਭਾਵਾਯ. ਅਪਿ ਚ ਮੇਤ੍ਥ ਪੁਗ੍ਗਲਵੇਮਤ੍ਤਤਾ ਵਿਦਿਤਾ’’ਤਿ. ‘‘ਸਚੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਞ੍ਞਤਿਤ੍ਥਿਯਪੁਬ੍ਬਾ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯੇ ਆਕਙ੍ਖਨ੍ਤਾ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਂ, ਆਕਙ੍ਖਨ੍ਤਾ ਉਪਸਮ੍ਪਦਂ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਮਾਸੇ ਪਰਿਵਸਨ੍ਤਿ, ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਮਾਸਾਨਂ ਅਚ੍ਚਯੇਨ ਆਰਦ੍ਧਚਿਤ੍ਤਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਪਬ੍ਬਾਜੇਨ੍ਤਿ ਉਪਸਮ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤਿ ਭਿਕ੍ਖੁਭਾਵਾਯ; ਅਹਂ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਵਸ੍ਸਾਨਿ ਪਰਿਵਸਿਸ੍ਸਾਮਿ, ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਵਸ੍ਸਾਨਂ ਅਚ੍ਚਯੇਨ ਆਰਦ੍ਧਚਿਤ੍ਤਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਪਬ੍ਬਾਜੇਨ੍ਤੁ, ਉਪਸਮ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤੁ ਭਿਕ੍ਖੁਭਾਵਾਯਾ’’ਤਿ. ਅਲਤ੍ਥ ਖੋ ਮਾਗਣ੍ਡਿਯੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਭਗਵਤੋ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਂ, ਅਲਤ੍ਥ ਉਪਸਮ੍ਪਦਂ. ਅਚਿਰੂਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਖੋ ਪਨਾਯਸ੍ਮਾ ਮਾਗਣ੍ਡਿਯੋ ਏਕੋ ਵੂਪਕਟ੍ਠੋ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤੋ ਆਤਾਪੀ ਪਹਿਤਤ੍ਤੋ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਨਚਿਰਸ੍ਸੇਵ – ਯਸ੍ਸਤ੍ਥਾਯ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤਾ ਸਮ੍ਮਦੇਵ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜਨ੍ਤਿ ਤਦਨੁਤ੍ਤਰਂ – ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਪਰਿਯੋਸਾਨਂ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਾਸਿ. ‘ਖੀਣਾ ਜਾਤਿ, ਵੁਸਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ, ਕਤਂ ਕਰਣੀਯਂ, ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾ’ਤਿ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਾਸਿ. ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਖੋ ਪਨਾਯਸ੍ਮਾ ਮਾਗਣ੍ਡਿਯੋ ਅਰਹਤਂ ਅਹੋਸੀਤਿ.

ਮਾਗਣ੍ਡਿਯਸੁਤ੍ਤਂ ਨਿਟ੍ਠਿਤਂ ਪਞ੍ਚਮਂ.

੬. ਸਨ੍ਦਕਸੁਤ੍ਤਂ

੨੨੩. ਏਵਂ ਮੇ ਸੁਤਂ – ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਕੋਸਮ੍ਬਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਘੋਸਿਤਾਰਾਮੇ. ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਸਨ੍ਦਕੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਪਿਲਕ੍ਖਗੁਹਾਯਂ ਪਟਿਵਸਤਿ ਮਹਤਿਯਾ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਪਰਿਸਾਯ ਸਦ੍ਧਿਂ ਪਞ੍ਚਮਤ੍ਤੇਹਿ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਸਤੇਹਿ. ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਸਾਯਨ੍ਹਸਮਯਂ ਪਟਿਸਲ੍ਲਾਨਾ ਵੁਟ੍ਠਿਤੋ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਆਯਾਮਾਵੁਸੋ, ਯੇਨ ਦੇਵਕਤਸੋਬ੍ਭੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਸ੍ਸਾਮ ਗੁਹਾਦਸ੍ਸਨਾਯਾ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਮਾਵੁਸੋ’’ਤਿ ਖੋ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਆਨਨ੍ਦਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸੁਂ. ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਸਮ੍ਬਹੁਲੇਹਿ ਭਿਕ੍ਖੂਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਯੇਨ ਦੇਵਕਤਸੋਬ੍ਭੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ. ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਸਨ੍ਦਕੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਮਹਤਿਯਾ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਪਰਿਸਾਯ ਸਦ੍ਧਿਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ ਉਨ੍ਨਾਦਿਨਿਯਾ ਉਚ੍ਚਾਸਦ੍ਦਮਹਾਸਦ੍ਦਾਯ ਅਨੇਕਵਿਹਿਤਂ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਕਥਂ ਕਥੇਨ੍ਤਿਯਾ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਰਾਜਕਥਂ ਚੋਰਕਥਂ ਮਹਾਮਤ੍ਤਕਥਂ ਸੇਨਾਕਥਂ ਭਯਕਥਂ ਯੁਦ੍ਧਕਥਂ ਅਨ੍ਨਕਥਂ ਪਾਨਕਥਂ ਵਤ੍ਥਕਥਂ ਸਯਨਕਥਂ ਮਾਲਾਕਥਂ ਗਨ੍ਧਕਥਂ ਞਾਤਿਕਥਂ ਯਾਨਕਥਂ ਗਾਮਕਥਂ ਨਿਗਮਕਥਂ ਨਗਰਕਥਂ ਜਨਪਦਕਥਂ ਇਤ੍ਥਿਕਥਂ ਸੂਰਕਥਂ ਵਿਸਿਖਾਕਥਂ ਕੁਮ੍ਭਟ੍ਠਾਨਕਥਂ ਪੁਬ੍ਬਪੇਤਕਥਂ ਨਾਨਤ੍ਤਕਥਂ ਲੋਕਕ੍ਖਾਯਿਕਂ ਸਮੁਦ੍ਦਕ੍ਖਾਯਿਕਂ ਇਤਿਭਵਾਭਵਕਥਂ ਇਤਿ ਵਾ. ਅਦ੍ਦਸਾ ਖੋ ਸਨ੍ਦਕੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਆਨਨ੍ਦਂ ਦੂਰਤੋਵ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ. ਦਿਸ੍ਵਾਨ ਸਕਂ ਪਰਿਸਂ ਸਣ੍ਠਾਪੇਸਿ – ‘‘ਅਪ੍ਪਸਦ੍ਦਾ ਭੋਨ੍ਤੋ ਹੋਨ੍ਤੁ, ਮਾ ਭੋਨ੍ਤੋ ਸਦ੍ਦਮਕਤ੍ਥ; ਅਯਂ ਸਮਣਸ੍ਸ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਸਾਵਕੋ ਆਗਚ੍ਛਤਿ ਸਮਣੋ ਆਨਨ੍ਦੋ. ਯਾਵਤਾ ਖੋ ਪਨ ਸਮਣਸ੍ਸ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਸਾਵਕਾ ਕੋਸਮ੍ਬਿਯਂ ਪਟਿਵਸਨ੍ਤਿ, ਅਯਂ ਤੇਸਂ ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਸਮਣੋ ਆਨਨ੍ਦੋ. ਅਪ੍ਪਸਦ੍ਦਕਾਮਾ ਖੋ ਪਨ ਤੇ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤੋ ਅਪ੍ਪਸਦ੍ਦਵਿਨੀਤਾ ਅਪ੍ਪਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਵਣ੍ਣਵਾਦਿਨੋ; ਅਪ੍ਪੇਵ ਨਾਮ ਅਪ੍ਪਸਦ੍ਦਂ ਪਰਿਸਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤਬ੍ਬਂ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਤੇ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾ ਤੁਣ੍ਹੀ ਅਹੇਸੁਂ.

੨੨੪. ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਯੇਨ ਸਨ੍ਦਕੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ. ਅਥ ਖੋ ਸਨ੍ਦਕੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਆਨਨ੍ਦਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਏਤੁ ਖੋ ਭਵਂ ਆਨਨ੍ਦੋ, ਸ੍ਵਾਗਤਂ ਭੋਤੋ ਆਨਨ੍ਦਸ੍ਸ. ਚਿਰਸ੍ਸਂ ਖੋ ਭਵਂ ਆਨਨ੍ਦੋ ਇਮਂ ਪਰਿਯਾਯਮਕਾਸਿ ਯਦਿਦਂ ਇਧਾਗਮਨਾਯ. ਨਿਸੀਦਤੁ ਭਵਂ ਆਨਨ੍ਦੋ, ਇਦਮਾਸਨਂ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਨਿਸੀਦਿ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੇ ਆਸਨੇ. ਸਨ੍ਦਕੋਪਿ ਖੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਨੀਚਂ ਆਸਨਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਂ ਖੋ ਸਨ੍ਦਕਂ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਂ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਕਾਯਨੁਤ੍ਥ, ਸਨ੍ਦਕ, ਏਤਰਹਿ ਕਥਾਯ ਸਨ੍ਨਿਸਿਨ੍ਨਾ, ਕਾ ਚ ਪਨ ਵੋ ਅਨ੍ਤਰਾਕਥਾ ਵਿਪ੍ਪਕਤਾ’’ਤਿ? ‘‘ਤਿਟ੍ਠਤੇਸਾ, ਭੋ ਆਨਨ੍ਦ, ਕਥਾ ਯਾਯ ਮਯਂ ਏਤਰਹਿ ਕਥਾਯ ਸਨ੍ਨਿਸਿਨ੍ਨਾ. ਨੇਸਾ ਭੋਤੋ ਆਨਨ੍ਦਸ੍ਸ ਕਥਾ ਦੁਲ੍ਲਭਾ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ ਪਚ੍ਛਾਪਿ ਸਵਨਾਯ. ਸਾਧੁ ਵਤ ਭਵਨ੍ਤਂਯੇਵ ਆਨਨ੍ਦਂ ਪਟਿਭਾਤੁ ਸਕੇ ਆਚਰਿਯਕੇ ਧਮ੍ਮੀਕਥਾ’’ਤਿ. ‘‘ਤੇਨ ਹਿ, ਸਨ੍ਦਕ, ਸੁਣਾਹਿ, ਸਾਧੁਕਂ ਮਨਸਿ ਕਰੋਹਿ, ਭਾਸਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਂ ਭੋ’’ਤਿ ਖੋ ਸਨ੍ਦਕੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਆਨਨ੍ਦਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸਿ. ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋਮੇ, ਸਨ੍ਦਕ, ਤੇਨ ਭਗਵਤਾ ਜਾਨਤਾ ਪਸ੍ਸਤਾ ਅਰਹਤਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਅਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਵਾਸਾ ਅਕ੍ਖਾਤਾ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਚ ਅਨਸ੍ਸਾਸਿਕਾਨਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਾਨਿ ਅਕ੍ਖਾਤਾਨਿ, ਯਤ੍ਥ ਵਿਞ੍ਞੂ ਪੁਰਿਸੋ ਸਸਕ੍ਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਨ ਵਸੇਯ੍ਯ, ਵਸਨ੍ਤੋ ਚ [ਵਸਨ੍ਤੋ ਵਾ (ਸੀ. ਪੀ.) ਏਵਮੁਪਰਿਪਿ ਅਨਾਰਾਧਨਪਕ੍ਖੇ] ਨਾਰਾਧੇਯ੍ਯ ਞਾਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਕੁਸਲ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਕਤਮੇ ਪਨ ਤੇ, ਭੋ ਆਨਨ੍ਦ, ਤੇਨ ਭਗਵਤਾ ਜਾਨਤਾ ਪਸ੍ਸਤਾ ਅਰਹਤਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਅਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਵਾਸਾ ਅਕ੍ਖਾਤਾ, ਯਤ੍ਥ ਵਿਞ੍ਞੂ ਪੁਰਿਸੋ ਸਸਕ੍ਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਨ ਵਸੇਯ੍ਯ, ਵਸਨ੍ਤੋ ਚ ਨਾਰਾਧੇਯ੍ਯ ਞਾਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਕੁਸਲ’’ਨ੍ਤਿ?

੨੨੫. ‘‘ਇਧ, ਸਨ੍ਦਕ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਸਤ੍ਥਾ ਏਵਂਵਾਦੀ ਹੋਤਿ ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ – ‘ਨਤ੍ਥਿ ਦਿਨ੍ਨਂ, ਨਤ੍ਥਿ ਯਿਟ੍ਠਂ, ਨਤ੍ਥਿ ਹੁਤਂ, ਨਤ੍ਥਿ ਸੁਕਤਦੁਕ੍ਕਟਾਨਂ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਫਲਂ ਵਿਪਾਕੋ, ਨਤ੍ਥਿ ਅਯਂ ਲੋਕੋ, ਨਤ੍ਥਿ ਪਰੋਲੋਕੋ, ਨਤ੍ਥਿ ਮਾਤਾ, ਨਤ੍ਥਿ ਪਿਤਾ, ਨਤ੍ਥਿ ਸਤ੍ਤਾ ਓਪਪਾਤਿਕਾ, ਨਤ੍ਥਿ ਲੋਕੇ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਸਮ੍ਮਗ੍ਗਤਾ ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਨ੍ਨਾ ਯੇ ਇਮਞ੍ਚ ਲੋਕਂ ਪਰਞ੍ਚ ਲੋਕਂ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਪਵੇਦੇਨ੍ਤਿ. ਚਾਤੁਮਹਾਭੂਤਿਕੋ ਅਯਂ ਪੁਰਿਸੋ ਯਦਾ ਕਾਲਙ੍ਕਰੋਤਿ, ਪਥਵੀ ਪਥਵੀਕਾਯਂ ਅਨੁਪੇਤਿ ਅਨੁਪਗਚ੍ਛਤਿ, ਆਪੋ ਆਪੋਕਾਯਂ ਅਨੁਪੇਤਿ ਅਨੁਪਗਚ੍ਛਤਿ, ਤੇਜੋ ਤੇਜੋਕਾਯਂ ਅਨੁਪੇਤਿ ਅਨੁਪਗਚ੍ਛਤਿ, ਵਾਯੋ ਵਾਯੋਕਾਯਂ ਅਨੁਪੇਤਿ ਅਨੁਪਗਚ੍ਛਤਿ, ਆਕਾਸਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਸਙ੍ਕਮਨ੍ਤਿ. ਆਸਨ੍ਦਿਪਞ੍ਚਮਾ ਪੁਰਿਸਾ ਮਤਂ ਆਦਾਯ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਯਾਵਾਲ਼ਾਹਨਾ ਪਦਾਨਿ ਪਞ੍ਞਾਯਨ੍ਤਿ. ਕਾਪੋਤਕਾਨਿ ਅਟ੍ਠੀਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ. ਭਸ੍ਸਨ੍ਤਾ ਆਹੁਤਿਯੋ; ਦਤ੍ਤੁਪਞ੍ਞਤ੍ਤਂ ਯਦਿਦਂ ਦਾਨਂ. ਤੇਸਂ ਤੁਚ੍ਛਾ ਮੁਸਾ ਵਿਲਾਪੋ ਯੇ ਕੇਚਿ ਅਤ੍ਥਿਕਵਾਦਂ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਬਾਲੇ ਚ ਪਣ੍ਡਿਤੇ ਚ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਉਚ੍ਛਿਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਵਿਨਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਨ ਹੋਨ੍ਤਿ ਪਰਂ ਮਰਣਾ’ਤਿ.

‘‘ਤਤ੍ਰ, ਸਨ੍ਦਕ, ਵਿਞ੍ਞੂ ਪੁਰਿਸੋ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ – ‘ਅਯਂ ਖੋ ਭਵਂ ਸਤ੍ਥਾ ਏਵਂਵਾਦੀ ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ – ਨਤ੍ਥਿ ਦਿਨ੍ਨਂ, ਨਤ੍ਥਿ ਯਿਟ੍ਠਂ, ਨਤ੍ਥਿ ਹੁਤਂ, ਨਤ੍ਥਿ ਸੁਕਤਦੁਕ੍ਕਟਾਨਂ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਫਲਂ ਵਿਪਾਕੋ, ਨਤ੍ਥਿ ਅਯਂ ਲੋਕੋ, ਨਤ੍ਥਿ ਪਰੋਲੋਕੋ, ਨਤ੍ਥਿ ਮਾਤਾ, ਨਤ੍ਥਿ ਪਿਤਾ, ਨਤ੍ਥਿ ਸਤ੍ਤਾ ਓਪਪਾਤਿਕਾ, ਨਤ੍ਥਿ ਲੋਕੇ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਸਮ੍ਮਗ੍ਗਤਾ ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਨ੍ਨਾ ਯੇ ਇਮਞ੍ਚ ਲੋਕਂ ਪਰਞ੍ਚ ਲੋਕਂ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਪਵੇਦੇਨ੍ਤਿ. ਚਾਤੁਮਹਾਭੂਤਿਕੋ ਅਯਂ ਪੁਰਿਸੋ ਯਦਾ ਕਾਲਙ੍ਕਰੋਤਿ, ਪਥਵੀ ਪਥਵੀਕਾਯਂ ਅਨੁਪੇਤਿ ਅਨੁਪਗਚ੍ਛਤਿ, ਆਪੋ ਆਪੋਕਾਯਂ ਅਨੁਪੇਤਿ ਅਨੁਪਗਚ੍ਛਤਿ, ਤੇਜੋ ਤੇਜੋਕਾਯਂ ਅਨੁਪੇਤਿ ਅਨੁਪਗਚ੍ਛਤਿ, ਵਾਯੋ ਵਾਯੋਕਾਯਂ ਅਨੁਪੇਤਿ ਅਨੁਪਗਚ੍ਛਤਿ, ਆਕਾਸਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਸਙ੍ਕਮਨ੍ਤਿ. ਆਸਨ੍ਦਿਪਞ੍ਚਮਾ ਪੁਰਿਸਾ ਮਤਂ ਆਦਾਯ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਯਾਵਾਲ਼ਾਹਨਾ ਪਦਾਨਿ ਪਞ੍ਞਾਯਨ੍ਤਿ. ਕਾਪੋਤਕਾਨਿ ਅਟ੍ਠੀਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ. ਭਸ੍ਸਨ੍ਤਾ ਆਹੁਤਿਯੋ; ਦਤ੍ਤੁਪਞ੍ਞਤ੍ਤਂ ਯਦਿਦਂ ਦਾਨਂ. ਤੇਸਂ ਤੁਚ੍ਛਾ ਮੁਸਾ ਵਿਲਾਪੋ ਯੇ ਕੇਚਿ ਅਤ੍ਥਿਕਵਾਦਂ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਬਾਲੇ ਚ ਪਣ੍ਡਿਤੇ ਚ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਉਚ੍ਛਿਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਵਿਨਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਨ ਹੋਨ੍ਤਿ ਪਰਂ ਮਰਣਾ’ਤਿ. ਸਚੇ ਇਮਸ੍ਸ ਭੋਤੋ ਸਤ੍ਥੁਨੋ ਸਚ੍ਚਂ ਵਚਨਂ, ਅਕਤੇਨ ਮੇ ਏਤ੍ਥ ਕਤਂ, ਅਵੁਸਿਤੇਨ ਮੇ ਏਤ੍ਥ ਵੁਸਿਤਂ. ਉਭੋਪਿ ਮਯਂ ਏਤ੍ਥ ਸਮਸਮਾ ਸਾਮਞ੍ਞਂ ਪਤ੍ਤਾ, ਯੋ ਚਾਹਂ ਨ ਵਦਾਮਿ ‘ਉਭੋ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਉਚ੍ਛਿਜ੍ਜਿਸ੍ਸਾਮ, ਵਿਨਸ੍ਸਿਸ੍ਸਾਮ, ਨ ਭਵਿਸ੍ਸਾਮ ਪਰਂ ਮਰਣਾ’ਤਿ. ਅਤਿਰੇਕਂ ਖੋ ਪਨਿਮਸ੍ਸ ਭੋਤੋ ਸਤ੍ਥੁਨੋ ਨਗ੍ਗਿਯਂ ਮੁਣ੍ਡਿਯਂ ਉਕ੍ਕੁਟਿਕਪ੍ਪਧਾਨਂ ਕੇਸਮਸ੍ਸੁਲੋਚਨਂ ਯੋਹਂ ਪੁਤ੍ਤਸਮ੍ਬਾਧਸਯਨਂ [ਪੁਤ੍ਤਸਮ੍ਬਾਧਵਸਨਂ (ਸੀ.)] ਅਜ੍ਝਾਵਸਨ੍ਤੋ ਕਾਸਿਕਚਨ੍ਦਨਂ ਪਚ੍ਚਨੁਭੋਨ੍ਤੋ ਮਾਲਾਗਨ੍ਧਵਿਲੇਪਨਂ ਧਾਰੇਨ੍ਤੋ ਜਾਤਰੂਪਰਜਤਂ ਸਾਦਿਯਨ੍ਤੋ ਇਮਿਨਾ ਭੋਤਾ ਸਤ੍ਥਾਰਾ ਸਮਸਮਗਤਿਕੋ ਭਵਿਸ੍ਸਾਮਿ. ਅਭਿਸਮ੍ਪਰਾਯਂ ਸੋਹਂ ਕਿਂ ਜਾਨਨ੍ਤੋ ਕਿਂ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸਤ੍ਥਰਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਚਰਿਸ੍ਸਾਮਿ? ‘ਸੋ ਅਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਵਾਸੋ ਅਯ’ਨ੍ਤਿ – ਇਤਿ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਾ ਨਿਬ੍ਬਿਜ੍ਜ ਪਕ੍ਕਮਤਿ [ਨਿਬ੍ਬਿਜ੍ਜਾਪਕ੍ਕਮਤਿ (ਸੀ.)]. ਅਯਂ ਖੋ, ਸਨ੍ਦਕ, ਤੇਨ ਭਗਵਤਾ ਜਾਨਤਾ ਪਸ੍ਸਤਾ ਅਰਹਤਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਪਠਮੋ ਅਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਵਾਸੋ ਅਕ੍ਖਾਤੋ ਯਤ੍ਥ ਵਿਞ੍ਞੂ ਪੁਰਿਸੋ ਸਸਕ੍ਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਨ ਵਸੇਯ੍ਯ, ਵਸਨ੍ਤੋ ਚ ਨਾਰਾਧੇਯ੍ਯ ਞਾਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਕੁਸਲਂ.

੨੨੬. ‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਸਨ੍ਦਕ, ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਸਤ੍ਥਾ ਏਵਂਵਾਦੀ ਹੋਤਿ ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ – ‘ਕਰੋਤੋ ਕਾਰਯਤੋ ਛਿਨ੍ਦਤੋ ਛੇਦਾਪਯਤੋ ਪਚਤੋ ਪਾਚਾਪਯਤੋ ਸੋਚਯਤੋ ਸੋਚਾਪਯਤੋ ਕਿਲਮਤੋ ਕਿਲਮਾਪਯਤੋ ਫਨ੍ਦਤੋ ਫਨ੍ਦਾਪਯਤੋ ਪਾਣਮਤਿਪਾਤਯਤੋ ਅਦਿਨ੍ਨਂ ਆਦਿਯਤੋ ਸਨ੍ਧਿਂ ਛਿਨ੍ਦਤੋ ਨਿਲ੍ਲੋਪਂ ਹਰਤੋ ਏਕਾਗਾਰਿਕਂ ਕਰੋਤੋ ਪਰਿਪਨ੍ਥੇ ਤਿਟ੍ਠਤੋ ਪਰਦਾਰਂ ਗਚ੍ਛਤੋ ਮੁਸਾ ਭਣਤੋ ਕਰੋਤੋ ਨ ਕਰੀਯਤਿ ਪਾਪਂ. ਖੁਰਪਰਿਯਨ੍ਤੇਨ ਚੇਪਿ ਚਕ੍ਕੇਨ ਯੋ ਇਮਿਸ੍ਸਾ ਪਥਵਿਯਾ ਪਾਣੇ ਏਕਂ ਮਂਸਖਲਂ ਏਕਂ ਮਂਸਪੁਞ੍ਜਂ ਕਰੇਯ੍ਯ, ਨਤ੍ਥਿ ਤਤੋਨਿਦਾਨਂ ਪਾਪਂ, ਨਤ੍ਥਿ ਪਾਪਸ੍ਸ ਆਗਮੋ. ਦਕ੍ਖਿਣਞ੍ਚੇਪਿ ਗਙ੍ਗਾਯ ਤੀਰਂ ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ ਹਨਨ੍ਤੋ ਘਾਤੇਨ੍ਤੋ ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤੋ ਛੇਦਾਪੇਨ੍ਤੋ ਪਚਨ੍ਤੋ ਪਚਾਪੇਨ੍ਤੋ, ਨਤ੍ਥਿ ਤਤੋਨਿਦਾਨਂ ਪਾਪਂ, ਨਤ੍ਥਿ ਪਾਪਸ੍ਸ ਆਗਮੋ. ਉਤ੍ਤਰਞ੍ਚੇਪਿ ਗਙ੍ਗਾਯ ਤੀਰਂ ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ ਦਦਨ੍ਤੋ ਦਾਪੇਨ੍ਤੋ ਯਜਨ੍ਤੋ ਯਜਾਪੇਨ੍ਤੋ, ਨਤ੍ਥਿ ਤਤੋਨਿਦਾਨਂ ਪੁਞ੍ਞਂ, ਨਤ੍ਥਿ ਪੁਞ੍ਞਸ੍ਸ ਆਗਮੋ. ਦਾਨੇਨ ਦਮੇਨ ਸਂਯਮੇਨ ਸਚ੍ਚਵਜ੍ਜੇਨ ਨਤ੍ਥਿ ਪੁਞ੍ਞਂ, ਨਤ੍ਥਿ ਪੁਞ੍ਞਸ੍ਸ ਆਗਮੋ’ਤਿ.

‘‘ਤਤ੍ਰ, ਸਨ੍ਦਕ, ਵਿਞ੍ਞੂ ਪੁਰਿਸੋ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ – ‘ਅਯਂ ਖੋ ਭਵਂ ਸਤ੍ਥਾ ਏਵਂਵਾਦੀ ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ – ਕਰੋਤੋ ਕਾਰਯਤੋ ਛਿਨ੍ਦਤੋ ਛੇਦਾਪਯਤੋ ਪਚਤੋ ਪਾਚਾਪਯਤੋ ਸੋਚਤੋ ਸੋਚਾਪਯਤੋ ਕਿਲਮਤੋ ਕਿਲਮਾਪਯਤੋ ਫਨ੍ਦਤੋ ਫਨ੍ਦਾਪਯਤੋ ਪਾਣਮਤਿਪਾਤਯਤੋ ਅਦਿਨ੍ਨਂ ਆਦਿਯਤੋ ਸਨ੍ਧਿਂ ਛਿਨ੍ਦਤੋ ਨਿਲ੍ਲੋਪਂ ਹਰਤੋ ਏਕਾਗਾਰਿਕਂ ਕਰੋਤੋ ਪਰਿਪਨ੍ਥੇ ਤਿਟ੍ਠਤੋ ਪਰਦਾਰਂ ਗਚ੍ਛਤੋ ਮੁਸਾ ਭਣਤੋ ਕਰੋਤੋ ਨ ਕਰੀਯਤਿ ਪਾਪਂ ਖੁਰਪਰਿਯਨ੍ਤੇਨ ਚੇਪਿ ਚਕ੍ਕੇਨ ਯੋ ਇਮਿਸ੍ਸਾ ਪਥਵਿਯਾ ਪਾਣੇ ਏਕਂ ਮਂਸਖਲਂ ਏਕਂ ਮਂਸਪੁਞ੍ਜਂ ਕਰੇਯ੍ਯ, ਨਤ੍ਥਿ ਤਤੋਨਿਦਾਨਂ ਪਾਪਂ, ਨਤ੍ਥਿ ਪਾਪਸ੍ਸ ਆਗਮੋ. ਦਕ੍ਖਿਣਞ੍ਚੇਪਿ ਗਙ੍ਗਾਯ ਤੀਰਂ ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ ਹਨਨ੍ਤੋ ਘਾਤੇਨ੍ਤੋ ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤੋ ਛੇਦਾਪੇਨ੍ਤੋ ਪਚਨ੍ਤੋ ਪਚਾਪੇਨ੍ਤੋ, ਨਤ੍ਥਿ ਤਤੋਨਿਦਾਨਂ ਪਾਪਂ, ਨਤ੍ਥਿ ਪਾਪਸ੍ਸ ਆਗਮੋ. ਉਤ੍ਤਰਞ੍ਚੇਪਿ ਗਙ੍ਗਾਯ ਤੀਰਂ ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ ਦਦਨ੍ਤੋ ਦਾਪੇਨ੍ਤੋ ਯਜਨ੍ਤੋ ਯਜਾਪੇਨ੍ਤੋ, ਨਤ੍ਥਿ ਤਤੋਨਿਦਾਨਂ ਪੁਞ੍ਞਂ, ਨਤ੍ਥਿ ਪੁਞ੍ਞਸ੍ਸ ਆਗਮੋ. ਦਾਨੇਨ ਦਮੇਨ ਸਂਯਮੇਨ ਸਚ੍ਚਵਜ੍ਜੇਨ ਨਤ੍ਥਿ ਪੁਞ੍ਞਂ, ਨਤ੍ਥਿ ਪੁਞ੍ਞਸ੍ਸ ਆਗਮੋ’ਤਿ. ਸਚੇ ਇਮਸ੍ਸ ਭੋਤੋ ਸਤ੍ਥੁਨੋ ਸਚ੍ਚਂ ਵਚਨਂ, ਅਕਤੇਨ ਮੇ ਏਤ੍ਥ ਕਤਂ, ਅਵੁਸਿਤੇਨ ਮੇ ਏਤ੍ਥ ਵੁਸਿਤਂ. ਉਭੋਪਿ ਮਯਂ ਏਤ੍ਥ ਸਮਸਮਾ ਸਾਮਞ੍ਞਂ ਪਤ੍ਤਾ, ਯੋ ਚਾਹਂ ਨ ਵਦਾਮਿ ‘ਉਭਿਨ੍ਨਂ ਕੁਰੁਤਂ ਨ ਕਰੀਯਤਿ ਪਾਪ’ਨ੍ਤਿ. ਅਤਿਰੇਕਂ ਖੋ ਪਨਿਮਸ੍ਸ ਭੋਤੋ ਸਤ੍ਥੁਨੋ ਨਗ੍ਗਿਯਂ ਮੁਣ੍ਡਿਯਂ ਉਕ੍ਕੁਟਿਕਪ੍ਪਧਾਨਂ ਕੇਸਮਸ੍ਸੁਲੋਚਨਂ ਯੋਹਂ ਪੁਤ੍ਤਸਮ੍ਬਾਧਸਯਨਂ ਅਜ੍ਝਾਵਸਨ੍ਤੋ ਕਾਸਿਕਚਨ੍ਦਨਂ ਪਚ੍ਚਨੁਭੋਨ੍ਤੋ ਮਾਲਾਗਨ੍ਧਵਿਲੇਪਨਂ ਧਾਰੇਨ੍ਤੋ ਜਾਤਰੂਪਰਜਤਂ ਸਾਦਿਯਨ੍ਤੋ ਇਮਿਨਾ ਭੋਤਾ ਸਤ੍ਥਾਰਾ ਸਮਸਮਗਤਿਕੋ ਭਵਿਸ੍ਸਾਮਿ. ਅਭਿਸਮ੍ਪਰਾਯਂ ਸੋਹਂ ਕਿਂ ਜਾਨਨ੍ਤੋ ਕਿਂ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸਤ੍ਥਰਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਚਰਿਸ੍ਸਾਮਿ? ‘ਸੋ ਅਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਵਾਸੋ ਅਯ’ਨ੍ਤਿ ਇਤਿ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਾ ਨਿਬ੍ਬਿਜ੍ਜ ਪਕ੍ਕਮਤਿ. ਅਯਂ ਖੋ, ਸਨ੍ਦਕ, ਤੇਨ ਭਗਵਤਾ ਜਾਨਤਾ ਪਸ੍ਸਤਾ ਅਰਹਤਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਦੁਤਿਯੋ ਅਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਵਾਸੋ ਅਕ੍ਖਾਤੋ ਯਤ੍ਥ ਵਿਞ੍ਞੂ ਪੁਰਿਸੋ ਸਸਕ੍ਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਨ ਵਸੇਯ੍ਯ, ਵਸਨ੍ਤੋ ਚ ਨਾਰਾਧੇਯ੍ਯ ਞਾਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਕੁਸਲਂ.

੨੨੭. ‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਸਨ੍ਦਕ, ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਸਤ੍ਥਾ ਏਵਂਵਾਦੀ ਹੋਤਿ ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ – ‘ਨਤ੍ਥਿ ਹੇਤੁ, ਨਤ੍ਥਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਸਂਕਿਲੇਸਾਯ; ਅਹੇਤੂ ਅਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਸਤ੍ਤਾ ਸਂਕਿਲਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ; ਨਤ੍ਥਿ ਹੇਤੁ, ਨਤ੍ਥਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯਾ; ਅਹੇਤੂ ਅਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਸਤ੍ਤਾ ਵਿਸੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ; ਨਤ੍ਥਿ ਬਲਂ, ਨਤ੍ਥਿ ਵੀਰਿਯਂ, ਨਤ੍ਥਿ ਪੁਰਿਸਥਾਮੋ, ਨਤ੍ਥਿ ਪੁਰਿਸਪਰਕ੍ਕਮੋ; ਸਬ੍ਬੇ ਸਤ੍ਤਾ ਸਬ੍ਬੇ ਪਾਣਾ ਸਬ੍ਬੇ ਭੂਤਾ ਸਬ੍ਬੇ ਜੀਵਾ ਅਵਸਾ ਅਬਲਾ ਅਵੀਰਿਯਾ ਨਿਯਤਿਸਙ੍ਗਤਿਭਾਵਪਰਿਣਤਾ ਛਸ੍ਵੇਵਾਭਿਜਾਤੀਸੁ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਂ ਪਟਿਸਂਵੇਦੇਨ੍ਤੀ’ਤਿ.

‘‘ਤਤ੍ਰ, ਸਨ੍ਦਕ, ਵਿਞ੍ਞੂ ਪੁਰਿਸੋ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ – ‘ਅਯਂ ਖੋ ਭਵਂ ਸਤ੍ਥਾ ਏਵਂਵਾਦੀ ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ – ਨਤ੍ਥਿ ਹੇਤੁ, ਨਤ੍ਥਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਸਂਕਿਲੇਸਾਯ, ਅਹੇਤੂ ਅਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਸਤ੍ਤਾ ਸਂਕਿਲਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ. ਨਤ੍ਥਿ ਹੇਤੁ ਨਤ੍ਥਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯਾ, ਅਹੇਤੂ ਅਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਸਤ੍ਤਾ ਵਿਸੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ. ਨਤ੍ਥਿ ਬਲਂ, ਨਤ੍ਥਿ ਵੀਰਿਯਂ, ਨਤ੍ਥਿ ਪੁਰਿਸਥਾਮੋ, ਨਤ੍ਥਿ ਪੁਰਿਸਪਰਕ੍ਕਮੋ, ਸਬ੍ਬੇ ਸਤ੍ਤਾ ਸਬ੍ਬੇ ਪਾਣਾ ਸਬ੍ਬੇ ਭੂਤਾ ਸਬ੍ਬੇ ਜੀਵਾ ਅਵਸਾ ਅਬਲਾ ਅਵੀਰਿਯਾ ਨਿਯਤਿਸਙ੍ਗਤਿਭਾਵਪਰਿਣਤਾ ਛਸ੍ਵੇਵਾਭਿਜਾਤੀਸੁ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਂ ਪਟਿਸਂਵੇਦੇਨ੍ਤੀ’ਤਿ. ਸਚੇ ਇਮਸ੍ਸ ਭੋਤੋ ਸਤ੍ਥੁਨੋ ਸਚ੍ਚਂ ਵਚਨਂ, ਅਕਤੇਨ ਮੇ ਏਤ੍ਥ ਕਤਂ, ਅਵੁਸਿਤੇਨ ਮੇ ਏਤ੍ਥ ਵੁਸਿਤਂ. ਉਭੋਪਿ ਮਯਂ ਏਤ੍ਥ ਸਮਸਮਾ ਸਾਮਞ੍ਞਂ ਪਤ੍ਤਾ, ਯੋ ਚਾਹਂ ਨ ਵਦਾਮਿ ‘ਉਭੋ ਅਹੇਤੂ ਅਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਵਿਸੁਜ੍ਝਿਸ੍ਸਾਮਾ’ਤਿ. ਅਤਿਰੇਕਂ ਖੋ ਪਨਿਮਸ੍ਸ ਭੋਤੋ ਸਤ੍ਥੁਨੋ ਨਗ੍ਗਿਯਂ ਮੁਣ੍ਡਿਯਂ ਉਕ੍ਕੁਟਿਕਪ੍ਪਧਾਨਂ ਕੇਸਮਸ੍ਸੁਲੋਚਨਂ ਯੋਹਂ ਪੁਤ੍ਤਸਮ੍ਬਾਧਸਯਨਂ ਅਜ੍ਝਾਵਸਨ੍ਤੋ ਕਾਸਿਕਚਨ੍ਦਨਂ ਪਚ੍ਚਨੁਭੋਨ੍ਤੋ ਮਾਲਾਗਨ੍ਧਵਿਲੇਪਨਂ ਧਾਰੇਨ੍ਤੋ ਜਾਤਰੂਪਰਜਤਂ ਸਾਦਿਯਨ੍ਤੋ ਇਮਿਨਾ ਭੋਤਾ ਸਤ੍ਥਾਰਾ ਸਮਸਮਗਤਿਕੋ ਭਵਿਸ੍ਸਾਮਿ. ਅਭਿਸਮ੍ਪਰਾਯਂ ਸੋਹਂ ਕਿਂ ਜਾਨਨ੍ਤੋ ਕਿਂ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸਤ੍ਥਰਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਚਰਿਸ੍ਸਾਮਿ? ‘ਸੋ ਅਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਵਾਸੋ ਅਯ’ਨ੍ਤਿ – ਇਤਿ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਾ ਨਿਬ੍ਬਿਜ੍ਜ ਪਕ੍ਕਮਤਿ. ਅਯਂ ਖੋ, ਸਨ੍ਦਕ, ਤੇਨ ਭਗਵਤਾ ਜਾਨਤਾ ਪਸ੍ਸਤਾ ਅਰਹਤਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਤਤਿਯੋ ਅਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਵਾਸੋ ਅਕ੍ਖਾਤੋ ਯਤ੍ਥ ਵਿਞ੍ਞੂ ਪੁਰਿਸੋ ਸਸਕ੍ਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਨ ਵਸੇਯ੍ਯ, ਵਸਨ੍ਤੋ ਚ ਨਾਰਾਧੇਯ੍ਯ ਞਾਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਕੁਸਲਂ.

੨੨੮. ‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਸਨ੍ਦਕ, ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਸਤ੍ਥਾ ਏਵਂਵਾਦੀ ਹੋਤਿ ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ – ‘ਸਤ੍ਤਿਮੇ ਕਾਯਾ ਅਕਟਾ ਅਕਟਵਿਧਾ ਅਨਿਮ੍ਮਿਤਾ ਅਨਿਮ੍ਮਾਤਾ ਵਞ੍ਝਾ ਕੂਟਟ੍ਠਾ ਏਸਿਕਟ੍ਠਾਯਿਟ੍ਠਿਤਾ, ਤੇ ਨ ਇਞ੍ਜਨ੍ਤਿ ਨ ਵਿਪਰਿਣਮਨ੍ਤਿ ਨ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਬ੍ਯਾਬਾਧੇਨ੍ਤਿ ਨਾਲਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸ੍ਸ ਸੁਖਾਯ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਵਾ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਾਯ ਵਾ. ਕਤਮੇ ਸਤ੍ਤ? ਪਥਵੀਕਾਯੋ ਆਪੋਕਾਯੋ ਤੇਜੋਕਾਯੋ ਵਾਯੋਕਾਯੋ ਸੁਖੇ ਦੁਕ੍ਖੇ ਜੀਵੇ ਸਤ੍ਤਮੇ – ਇਮੇ ਸਤ੍ਤਕਾਯਾ ਅਕਟਾ ਅਕਟਵਿਧਾ ਅਨਿਮ੍ਮਿਤਾ ਅਨਿਮ੍ਮਾਤਾ ਵਞ੍ਝਾ ਕੂਟਟ੍ਠਾ ਏਸਿਕਟ੍ਠਾਯਿਟ੍ਠਿਤਾ. ਤੇ ਨ ਇਞ੍ਜਨ੍ਤਿ ਨ ਵਿਪਰਿਣਮਨ੍ਤਿ ਨ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਬ੍ਯਾਬਾਧੇਨ੍ਤਿ. ਨਾਲਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸ੍ਸ ਸੁਖਾਯ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਵਾ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਾਯ ਵਾ. ਤਤ੍ਥ ਨਤ੍ਥਿ ਹਨ੍ਤਾ ਵਾ ਘਾਤੇਤਾ ਵਾ ਸੋਤਾ ਵਾ ਸਾਵੇਤਾ ਵਾ ਵਿਞ੍ਞਾਤਾ ਵਾ ਵਿਞ੍ਞਾਪੇਤਾ ਵਾ. ਯੋਪਿ ਤਿਣ੍ਹੇਨ ਸਤ੍ਥੇਨ ਸੀਸਂ ਛਿਨ੍ਦਤਿ, ਨ ਕੋਚਿ ਕਞ੍ਚਿ [ਕਿਞ੍ਚਿ (ਕ.)] ਜੀਵਿਤਾ ਵੋਰੋਪੇਤਿ. ਸਤ੍ਤਨ੍ਨਂਤ੍ਵੇਵ ਕਾਯਾਨਮਨ੍ਤਰੇਨ ਸਤ੍ਥਂ ਵਿਵਰਮਨੁਪਤਤਿ. ਚੁਦ੍ਦਸ ਖੋ ਪਨਿਮਾਨਿ ਯੋਨਿਪਮੁਖਸਤਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਸਟ੍ਠਿ ਚ ਸਤਾਨਿ ਛ ਚ ਸਤਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਚ ਕਮ੍ਮੁਨੋ ਸਤਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਚ ਕਮ੍ਮਾਨਿ ਤੀਣਿ ਚ ਕਮ੍ਮਾਨਿ, ਕਮ੍ਮੇ ਚ ਅਡ੍ਢਕਮ੍ਮੇ ਚ, ਦ੍ਵਟ੍ਠਿਪਟਿਪਦਾ, ਦ੍ਵਟ੍ਠਨ੍ਤਰਕਪ੍ਪਾ, ਛਲ਼ਾਭਿਜਾਤਿਯੋ, ਅਟ੍ਠ ਪੁਰਿਸਭੂਮਿਯੋ, ਏਕੂਨਪਞ੍ਞਾਸ ਆਜੀਵਕਸਤੇ, ਏਕੂਨਪਞ੍ਞਾਸ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਸਤੇ, ਏਕੂਨਪਞ੍ਞਾਸ ਨਾਗਾਵਾਸਸਤੇ, ਵੀਸੇ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਤੇ, ਤਿਂਸੇ ਨਿਰਯਸਤੇ, ਛਤ੍ਤਿਂਸ ਰਜੋਧਾਤੁਯੋ, ਸਤ੍ਤ ਸਞ੍ਞੀਗਬ੍ਭਾ, ਸਤ੍ਤ ਅਸਞ੍ਞੀਗਬ੍ਭਾ, ਸਤ੍ਤ ਨਿਗਣ੍ਠਿਗਬ੍ਭਾ, ਸਤ੍ਤ ਦੇਵਾ, ਸਤ੍ਤ ਮਾਨੁਸਾ, ਸਤ੍ਤ ਪੇਸਾਚਾ, ਸਤ੍ਤ ਸਰਾ, ਸਤ੍ਤ ਪਵੁਟਾ, ਸਤ੍ਤ ਪਪਾਤਾ, ਸਤ੍ਤ ਪਪਾਤਸਤਾਨਿ, ਸਤ੍ਤ ਸੁਪਿਨਾ, ਸਤ੍ਤ ਸੁਪਿਨਸਤਾਨਿ, ਚੁਲ੍ਲਾਸੀਤਿ [ਚੂਲ਼ਾਸੀਤਿ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਮਹਾਕਪ੍ਪਿਨੋ [ਮਹਾਕਪ੍ਪੁਨੋ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਸਤਸਹਸ੍ਸਾਨਿ, ਯਾਨਿ ਬਾਲੇ ਚ ਪਣ੍ਡਿਤੇ ਚ ਸਨ੍ਧਾਵਿਤ੍ਵਾ ਸਂਸਰਿਤ੍ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਨ੍ਤਂ ਕਰਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਨਤ੍ਥਿ ਇਮਿਨਾਹਂ ਸੀਲੇਨ ਵਾ ਵਤੇਨ ਵਾ ਤਪੇਨ ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯੇਨ ਵਾ ਅਪਰਿਪਕ੍ਕਂ ਵਾ ਕਮ੍ਮਂ ਪਰਿਪਾਚੇਸ੍ਸਾਮਿ, ਪਰਿਪਕ੍ਕਂ ਵਾ ਕਮ੍ਮਂ ਫੁਸ੍ਸ ਫੁਸ੍ਸ ਬ੍ਯਨ੍ਤਿਂ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ. ਹੇਵਂ ਨਤ੍ਥਿ ਦੋਣਮਿਤੇ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖੇ ਪਰਿਯਨ੍ਤਕਤੇ ਸਂਸਾਰੇ, ਨਤ੍ਥਿ ਹਾਯਨਵਡ੍ਢਨੇ, ਨਤ੍ਥਿ ਉਕ੍ਕਂਸਾਵਕਂਸੇ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਨਾਮ ਸੁਤ੍ਤਗੁਲ਼ੇ ਖਿਤ੍ਤੇ ਨਿਬ੍ਬੇਠਿਯਮਾਨਮੇਵ ਪਲੇਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਬਾਲੇ ਚ ਪਣ੍ਡਿਤੇ ਚ ਸਨ੍ਧਾਵਿਤ੍ਵਾ ਸਂਸਰਿਤ੍ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਨ੍ਤਂ ਕਰਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’ਤਿ.

‘‘ਤਤ੍ਰ, ਸਨ੍ਦਕ, ਵਿਞ੍ਞੂ ਪੁਰਿਸੋ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ – ‘ਅਯਂ ਖੋ ਭਵਂ ਸਤ੍ਥਾ ਏਵਂਵਾਦੀ ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ – ਸਤ੍ਤਿਮੇ ਕਾਯਾ ਅਕਟਾ ਅਕਟਵਿਧਾ ਅਨਿਮ੍ਮਿਤਾ ਅਨਿਮ੍ਮਾਤਾ ਵਞ੍ਝਾ ਕੂਟਟ੍ਠਾ ਏਸਿਕਟ੍ਠਾਯਿਟ੍ਠਿਤਾ. ਤੇ ਨ ਇਞ੍ਜਨ੍ਤਿ ਨ ਵਿਪਰਿਣਮਨ੍ਤਿ ਨ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਬ੍ਯਾਬਾਧੇਨ੍ਤਿ. ਨਾਲਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸ੍ਸ ਸੁਖਾਯ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਵਾ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਾਯ ਵਾ. ਕਤਮੇ ਸਤ੍ਤ? ਪਥਵੀਕਾਯੋ ਆਪੋਕਾਯੋ ਤੇਜੋਕਾਯੋ ਵਾਯੋਕਾਯੋ ਸੁਖੇ ਦੁਕ੍ਖੇ ਜੀਵੇ ਸਤ੍ਤਮੇ – ਇਮੇ ਸਤ੍ਤ ਕਾਯਾ ਅਕਟਾ ਅਕਟਵਿਧਾ ਅਨਿਮ੍ਮਿਤਾ ਅਨਿਮ੍ਮਾਤਾ ਵਞ੍ਝਾ ਕੂਟਟ੍ਠਾ ਏਸਿਕਟ੍ਠਾਯਿਟ੍ਠਿਤਾ. ਤੇ ਨ ਇਞ੍ਜਨ੍ਤਿ ਨ ਵਿਪਰਿਣਮਨ੍ਤਿ ਨ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਬ੍ਯਾਬਾਧੇਨ੍ਤਿ. ਨਾਲਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸ੍ਸ ਸੁਖਾਯ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਵਾ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਾਯ ਵਾ. ਤਤ੍ਥ ਨਤ੍ਥਿ ਹਨ੍ਤਾ ਵਾ ਘਾਤੇਤਾ ਵਾ ਸੋਤਾ ਵਾ ਸਾਵੇਤਾ ਵਾ ਵਿਞ੍ਞਾਤਾ ਵਾ ਵਿਞ੍ਞਾਪੇਤਾ ਵਾ. ਯੋਪਿ ਤਿਣ੍ਹੇਨ ਸਤ੍ਥੇਨ ਸੀਸਂ ਛਿਨ੍ਦਤਿ, ਨ ਕੋਚਿ ਕਞ੍ਚਿ ਜੀਵਿਤਾ ਵੋਰੋਪੇਤਿ. ਸਤ੍ਤਨ੍ਨਂਤ੍ਵੇਵ ਕਾਯਾਨਮਨ੍ਤਰੇਨ ਸਤ੍ਥਂ ਵਿਵਰਮਨੁਪਤਤਿ. ਚੁਦ੍ਦਸ ਖੋ ਪਨਿਮਾਨਿ ਯੋਨਿਪਮੁਖਸਤਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਸਟ੍ਠਿ ਚ ਸਤਾਨਿ ਛ ਚ ਸਤਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਚ ਕਮ੍ਮੁਨੋ ਸਤਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਚ ਕਮ੍ਮਾਨਿ ਤੀਣਿ ਚ ਕਮ੍ਮਾਨਿ, ਕਮ੍ਮੇ ਚ ਅਡ੍ਢਕਮ੍ਮੇ ਚ, ਦ੍ਵਟ੍ਠਿਪਟਿਪਦਾ, ਦ੍ਵਟ੍ਠਨ੍ਤਰਕਪ੍ਪਾ, ਛਲ਼ਾਭਿਜਾਤਿਯੋ, ਅਟ੍ਠ ਪੁਰਿਸਭੂਮਿਯੋ, ਏਕੂਨਪਞ੍ਞਾਸ ਆਜੀਵਕਸਤੇ, ਏਕੂਨਪਞ੍ਞਾਸ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਸਤੇ, ਏਕੂਨਪਞ੍ਞਾਸ ਨਾਗਾਵਾਸਸਤੇ, ਵੀਸੇ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਤੇ, ਤਿਂਸੇ ਨਿਰਯਸਤੇ, ਛਤ੍ਤਿਂਸ ਰਜੋਧਾਤੁਯੋ, ਸਤ੍ਤ ਸਞ੍ਞੀਗਬ੍ਭਾ, ਸਤ੍ਤ ਅਸਞ੍ਞੀਗਬ੍ਭਾ, ਸਤ੍ਤ ਨਿਗਣ੍ਠਿਗਬ੍ਭਾ, ਸਤ੍ਤ ਦੇਵਾ, ਸਤ੍ਤ ਮਾਨੁਸਾ, ਸਤ੍ਤ ਪੇਸਾਚਾ, ਸਤ੍ਤ ਸਰਾ, ਸਤ੍ਤ ਪਵੁਟਾ, ਸਤ੍ਤ ਪਪਾਤਾ, ਸਤ੍ਤ ਪਪਾਤਸਤਾਨਿ, ਸਤ੍ਤ ਸੁਪਿਨਾ, ਸਤ੍ਤ ਸੁਪਿਨਸਤਾਨਿ, ਚੁਲ੍ਲਾਸੀਤਿ ਮਹਾਕਪ੍ਪਿਨੋ ਸਤਸਹਸ੍ਸਾਨਿ, ਯਾਨਿ ਬਾਲੇ ਚ ਪਣ੍ਡਿਤੇ ਚ ਸਨ੍ਧਾਵਿਤ੍ਵਾ ਸਂਸਰਿਤ੍ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਨ੍ਤਂ ਕਰਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਨਤ੍ਥਿ ਇਮਿਨਾਹਂ ਸੀਲੇਨ ਵਾ ਵਤੇਨ ਵਾ ਤਪੇਨ ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯੇਨ ਵਾ ਅਪਰਿਪਕ੍ਕਂ ਵਾ ਕਮ੍ਮਂ ਪਰਿਪਾਚੇਸ੍ਸਾਮਿ, ਪਰਿਪਕ੍ਕਂ ਵਾ ਕਮ੍ਮਂ ਫੁਸ੍ਸ ਫੁਸ੍ਸ ਬ੍ਯਨ੍ਤਿਂ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ, ਹੇਵਂ ਨਤ੍ਥਿ ਦੋਣਮਿਤੇ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖੇ ਪਰਿਯਨ੍ਤਕਤੇ ਸਂਸਾਰੇ, ਨਤ੍ਥਿ ਹਾਯਨਵਡ੍ਢਨੇ, ਨਤ੍ਥਿ ਉਕ੍ਕਂਸਾਵਕਂਸੇ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਨਾਮ ਸੁਤ੍ਤਗੁਲ਼ੇ ਖਿਤ੍ਤੇ ਨਿਬ੍ਬੇਠਿਯਮਾਨਮੇਵ ਪਲੇਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਬਾਲੇ ਚ ਪਣ੍ਡਿਤੇ ਚ ਸਨ੍ਧਾਵਿਤ੍ਵਾ ਸਂਸਰਿਤ੍ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਨ੍ਤਂ ਕਰਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’ਤਿ. ਸਚੇ ਪਨ ਇਮਸ੍ਸ ਭੋਤੋ ਸਤ੍ਥੁਨੋ ਸਚ੍ਚਂ ਵਚਨਂ, ਅਕਤੇਨ ਮੇ ਏਤ੍ਥ ਕਤਂ, ਅਵੁਸਿਤੇਨ ਮੇ ਏਤ੍ਥ ਵੁਸਿਤਂ. ਉਭੋਪਿ ਮਯਂ ਏਤ੍ਥ ਸਮਸਮਾ ਸਾਮਞ੍ਞਂ ਪਤ੍ਤਾ, ਯੋ ਚਾਹਂ ਨ ਵਦਾਮਿ. ‘ਉਭੋ ਸਨ੍ਧਾਵਿਤ੍ਵਾ ਸਂਸਰਿਤ੍ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਨ੍ਤਂ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮਾ’ਤਿ. ਅਤਿਰੇਕਂ ਖੋ ਪਨਿਮਸ੍ਸ ਭੋਤੋ ਸਤ੍ਥੁਨੋ ਨਗ੍ਗਿਯਂ ਮੁਣ੍ਡਿਯਂ ਉਕ੍ਕੁਟਿਕਪ੍ਪਧਾਨਂ ਕੇਸਮਸ੍ਸੁਲੋਚਨਂ ਯੋਹਂ ਪੁਤ੍ਤਸਮ੍ਬਾਧਸਯਨਂ ਅਜ੍ਝਾਵਸਨ੍ਤੋ ਕਾਸਿਕਚਨ੍ਦਨਂ ਪਚ੍ਚਨੁਭੋਨ੍ਤੋ ਮਾਲਾਗਨ੍ਧਵਿਲੇਪਨਂ ਧਾਰੇਨ੍ਤੋ ਜਾਤਰੂਪਰਜਤਂ ਸਾਦਿਯਨ੍ਤੋ ਇਮਿਨਾ ਭੋਤਾ ਸਤ੍ਥਾਰਾ ਸਮਸਮਗਤਿਕੋ ਭਵਿਸ੍ਸਾਮਿ. ਅਭਿਸਮ੍ਪਰਾਯਂ ਸੋਹਂ ਕਿਂ ਜਾਨਨ੍ਤੋ ਕਿਂ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸਤ੍ਥਰਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਚਰਿਸ੍ਸਾਮਿ? ‘ਸੋ ਅਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਵਾਸੋ ਅਯ’ਨ੍ਤਿ – ਇਤਿ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਾ ਨਿਬ੍ਬਿਜ੍ਜ ਪਕ੍ਕਮਤਿ. ਅਯਂ ਖੋ, ਸਨ੍ਦਕ, ਤੇਨ ਭਗਵਤਾ ਜਾਨਤਾ ਪਸ੍ਸਤਾ ਅਰਹਤਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਚਤੁਤ੍ਥੋ ਅਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਵਾਸੋ ਅਕ੍ਖਾਤੋ ਯਤ੍ਥ ਵਿਞ੍ਞੂ ਪੁਰਿਸੋ ਸਸਕ੍ਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਨ ਵਸੇਯ੍ਯ, ਵਸਨ੍ਤੋ ਚ ਨਾਰਾਧੇਯ੍ਯ ਞਾਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਕੁਸਲਂ.

‘‘ਇਮੇ ਖੋ ਤੇ, ਸਨ੍ਦਕ, ਤੇਨ ਭਗਵਤਾ ਜਾਨਤਾ ਪਸ੍ਸਤਾ ਅਰਹਤਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਅਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਵਾਸਾ ਅਕ੍ਖਾਤਾ ਯਤ੍ਥ ਵਿਞ੍ਞੂ ਪੁਰਿਸੋ ਸਸਕ੍ਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਨ ਵਸੇਯ੍ਯ, ਵਸਨ੍ਤੋ ਚ ਨਾਰਾਧੇਯ੍ਯ ਞਾਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਕੁਸਲ’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਅਚ੍ਛਰਿਯਂ, ਭੋ ਆਨਨ੍ਦ, ਅਬ੍ਭੁਤਂ, ਭੋ ਆਨਨ੍ਦ! ਯਾਵਞ੍ਚਿਦਂ ਤੇਨ ਭਗਵਤਾ ਜਾਨਤਾ ਪਸ੍ਸਤਾ ਅਰਹਤਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਅਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਵਾਸਾਵ ਸਮਾਨਾ ‘ਅਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਵਾਸਾ’ਤਿ ਅਕ੍ਖਾਤਾ ਯਤ੍ਥ ਵਿਞ੍ਞੂ ਪੁਰਿਸੋ ਸਸਕ੍ਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਨ ਵਸੇਯ੍ਯ, ਵਸਨ੍ਤੋ ਚ ਨਾਰਾਧੇਯ੍ਯ ਞਾਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਕੁਸਲਨ੍ਤਿ. ਕਤਮਾਨਿ ਪਨ ਤਾਨਿ, ਭੋ ਆਨਨ੍ਦ, ਤੇਨ ਭਗਵਤਾ ਜਾਨਤਾ ਪਸ੍ਸਤਾ ਅਰਹਤਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਨਸ੍ਸਾਸਿਕਾਨਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਾਨਿ ਅਕ੍ਖਾਤਾਨਿ ਯਤ੍ਥ ਵਿਞ੍ਞੂ ਪੁਰਿਸੋ ਸਸਕ੍ਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਨ ਵਸੇਯ੍ਯ, ਵਸਨ੍ਤੋ ਚ ਨਾਰਾਧੇਯ੍ਯ ਞਾਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਕੁਸਲ’’ਨ੍ਤਿ?

੨੨੯. ‘‘ਇਧ, ਸਨ੍ਦਕ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਸਤ੍ਥਾ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੂ ਸਬ੍ਬਦਸ੍ਸਾਵੀ ਅਪਰਿਸੇਸਂ ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ ਪਟਿਜਾਨਾਤਿ – ‘ਚਰਤੋ ਚ ਮੇ ਤਿਟ੍ਠਤੋ ਚ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਜਾਗਰਸ੍ਸ ਚ ਸਤਤਂ ਸਮਿਤਂ ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਿਤ’ਨ੍ਤਿ. ਸੋ ਸੁਞ੍ਞਮ੍ਪਿ ਅਗਾਰਂ ਪਵਿਸਤਿ, ਪਿਣ੍ਡਮ੍ਪਿ ਨ ਲਭਤਿ, ਕੁਕ੍ਕੁਰੋਪਿ ਡਂਸਤਿ, ਚਣ੍ਡੇਨਪਿ ਹਤ੍ਥਿਨਾ ਸਮਾਗਚ੍ਛਤਿ, ਚਣ੍ਡੇਨਪਿ ਅਸ੍ਸੇਨ ਸਮਾਗਚ੍ਛਤਿ, ਚਣ੍ਡੇਨਪਿ ਗੋਣੇਨ ਸਮਾਗਚ੍ਛਤਿ, ਇਤ੍ਥਿਯਾਪਿ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸਪਿ ਨਾਮਮ੍ਪਿ ਗੋਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਪੁਚ੍ਛਤਿ, ਗਾਮਸ੍ਸਪਿ ਨਿਗਮਸ੍ਸਪਿ ਨਾਮਮ੍ਪਿ ਮਗ੍ਗਮ੍ਪਿ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਸੋ ‘ਕਿਮਿਦ’ਨ੍ਤਿ ਪੁਟ੍ਠੋ ਸਮਾਨੋ ‘ਸੁਞ੍ਞਂ ਮੇ ਅਗਾਰਂ ਪਵਿਸਿਤਬ੍ਬਂ ਅਹੋਸਿ’, ਤੇਨ ਪਾਵਿਸਿਂ; ‘ਪਿਣ੍ਡਮ੍ਪਿ ਅਲਦ੍ਧਬ੍ਬਂ ਅਹੋਸਿ’, ਤੇਨ ਨਾਲਤ੍ਥਂ; ‘ਕੁਕ੍ਕੁਰੇਨ ਡਂਸਿਤਬ੍ਬਂ ਅਹੋਸਿ’, ਤੇਨਮ੍ਹਿ [ਤੇਨ (ਕ.), ਤੇਨਾਸਿਂ (?)] ਦਟ੍ਠੋ; ‘ਚਣ੍ਡੇਨ ਹਤ੍ਥਿਨਾ ਸਮਾਗਨ੍ਤਬ੍ਬਂ ਅਹੋਸਿ’, ਤੇਨ ਸਮਾਗਮਿਂ; ‘ਚਣ੍ਡੇਨ ਅਸ੍ਸੇਨ ਸਮਾਗਨ੍ਤਬ੍ਬਂ ਅਹੋਸਿ’, ਤੇਨ ਸਮਾਗਮਿਂ; ‘ਚਣ੍ਡੇਨ ਗੋਣੇਨ ਸਮਾਗਨ੍ਤਬ੍ਬਂ ਅਹੋਸਿ’, ਤੇਨ ਸਮਾਗਮਿਂ; ‘ਇਤ੍ਥਿਯਾਪਿ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸਪਿ ਨਾਮਮ੍ਪਿ ਗੋਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਂ ਅਹੋਸਿ’, ਤੇਨ ਪੁਚ੍ਛਿਂ; ‘ਗਾਮਸ੍ਸਪਿ ਨਿਗਮਸ੍ਸਪਿ ਨਾਮਮ੍ਪਿ ਮਗ੍ਗਮ੍ਪਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਂ ਅਹੋਸਿ’, ਤੇਨ ਪੁਚ੍ਛਿਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਰ, ਸਨ੍ਦਕ, ਵਿਞ੍ਞੂ ਪੁਰਿਸੋ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ – ‘ਅਯਂ ਖੋ ਭਵਂ ਸਤ੍ਥਾ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੂ ਸਬ੍ਬਦਸ੍ਸਾਵੀ ਅਪਰਿਸੇਸਂ ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ ਪਟਿਜਾਨਾਤਿ…ਪੇ… ‘ਗਾਮਸ੍ਸਪਿ ਨਿਗਮਸ੍ਸਪਿ ਨਾਮਮ੍ਪਿ ਮਗ੍ਗਮ੍ਪਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਂ ਅਹੋਸਿ, ਤੇਨ ਪੁਚ੍ਛਿ’ਨ੍ਤਿ. ਸੋ ‘ਅਨਸ੍ਸਾਸਿਕਂ ਇਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯ’ਨ੍ਤਿ – ਇਤਿ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਾ ਨਿਬ੍ਬਿਜ੍ਜ ਪਕ੍ਕਮਤਿ. ਇਦਂ ਖੋ, ਸਨ੍ਦਕ, ਤੇਨ ਭਗਵਤਾ ਜਾਨਤਾ ਪਸ੍ਸਤਾ ਅਰਹਤਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਪਠਮਂ ਅਨਸ੍ਸਾਸਿਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਅਕ੍ਖਾਤਂ ਯਤ੍ਥ ਵਿਞ੍ਞੂ ਪੁਰਿਸੋ ਸਸਕ੍ਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਨ ਵਸੇਯ੍ਯ, ਵਸਨ੍ਤੋ ਚ ਨਾਰਾਧੇਯ੍ਯ ਞਾਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਕੁਸਲਂ.

੨੩੦. ‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਸਨ੍ਦਕ, ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਸਤ੍ਥਾ ਅਨੁਸ੍ਸਵਿਕੋ ਹੋਤਿ ਅਨੁਸ੍ਸਵਸਚ੍ਚੋ. ਸੋ ਅਨੁਸ੍ਸਵੇਨ ਇਤਿਹਿਤਿਹਪਰਮ੍ਪਰਾਯ ਪਿਟਕਸਮ੍ਪਦਾਯ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ. ਅਨੁਸ੍ਸਵਿਕਸ੍ਸ ਖੋ ਪਨ, ਸਨ੍ਦਕ, ਸਤ੍ਥੁਨੋ ਅਨੁਸ੍ਸਵਸਚ੍ਚਸ੍ਸ ਸੁਸ੍ਸੁਤਮ੍ਪਿ ਹੋਤਿ ਦੁਸ੍ਸੁਤਮ੍ਪਿ ਹੋਤਿ ਤਥਾਪਿ ਹੋਤਿ ਅਞ੍ਞਥਾਪਿ ਹੋਤਿ. ਤਤ੍ਰ, ਸਨ੍ਦਕ, ਵਿਞ੍ਞੂ ਪੁਰਿਸੋ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ – ‘ਅਯਂ ਖੋ ਭਵਂ ਸਤ੍ਥਾ ਅਨੁਸ੍ਸਵਿਕੋ ਅਨੁਸ੍ਸਵਸਚ੍ਚੋ ਸੋ ਅਨੁਸ੍ਸਵੇਨ ਇਤਿਹਿਤਿਹਪਰਮ੍ਪਰਾਯ ਪਿਟਕਸਮ੍ਪਦਾਯ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ. ਅਨੁਸ੍ਸਵਿਕਸ੍ਸ ਖੋ ਪਨ ਸਤ੍ਥੁਨੋ ਅਨੁਸ੍ਸਵਸਚ੍ਚਸ੍ਸ ਸੁਸ੍ਸੁਤਮ੍ਪਿ ਹੋਤਿ ਦੁਸ੍ਸੁਤਮ੍ਪਿ ਹੋਤਿ ਤਥਾਪਿ ਹੋਤਿ ਅਞ੍ਞਥਾਪਿ ਹੋਤਿ’. ਸੋ ‘ਅਨਸ੍ਸਾਸਿਕਂ ਇਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯ’ਨ੍ਤਿ – ਇਤਿ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਾ ਨਿਬ੍ਬਿਜ੍ਜ ਪਕ੍ਕਮਤਿ. ਇਦਂ ਖੋ, ਸਨ੍ਦਕ, ਤੇਨ ਭਗਵਤਾ ਜਾਨਤਾ ਪਸ੍ਸਤਾ ਅਰਹਤਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਦੁਤਿਯਂ ਅਨਸ੍ਸਾਸਿਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਅਕ੍ਖਾਤਂ ਯਤ੍ਥ ਵਿਞ੍ਞੂ ਪੁਰਿਸੋ ਸਸਕ੍ਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਨ ਵਸੇਯ੍ਯ, ਵਸਨ੍ਤੋ ਚ ਨਾਰਾਧੇਯ੍ਯ ਞਾਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਕੁਸਲਂ.

੨੩੧. ‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਸਨ੍ਦਕ, ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਸਤ੍ਥਾ ਤਕ੍ਕੀ ਹੋਤਿ ਵੀਮਂਸੀ. ਸੋ ਤਕ੍ਕਪਰਿਯਾਹਤਂ ਵੀਮਂਸਾਨੁਚਰਿਤਂ ਸਯਂਪਟਿਭਾਨਂ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ. ਤਕ੍ਕਿਸ੍ਸ ਖੋ ਪਨ, ਸਨ੍ਦਕ, ਸਤ੍ਥੁਨੋ ਵੀਮਂਸਿਸ੍ਸ ਸੁਤਕ੍ਕਿਤਮ੍ਪਿ ਹੋਤਿ ਦੁਤ੍ਤਕ੍ਕਿਤਮ੍ਪਿ ਹੋਤਿ ਤਥਾਪਿ ਹੋਤਿ ਅਞ੍ਞਥਾਪਿ ਹੋਤਿ. ਤਤ੍ਰ, ਸਨ੍ਦਕ, ਵਿਞ੍ਞੂ ਪੁਰਿਸੋ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ – ‘ਅਯਂ ਖੋ ਭਵਂ ਸਤ੍ਥਾ ਤਕ੍ਕੀ ਵੀਮਂਸੀ. ਸੋ ਤਕ੍ਕਪਰਿਯਾਹਤਂ ਵੀਮਂਸਾਨੁਚਰਿਤਂ ਸਯਂਪਟਿਭਾਨਂ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ. ਤਕ੍ਕਿਸ੍ਸ ਖੋ ਪਨ ਸਤ੍ਥੁਨੋ ਵੀਮਂਸਿਸ੍ਸ ਸੁਤਕ੍ਕਿਤਮ੍ਪਿ ਹੋਤਿ ਦੁਤ੍ਤਕ੍ਕਿਤਮ੍ਪਿ ਹੋਤਿ ਤਥਾਪਿ ਹੋਤਿ ਅਞ੍ਞਥਾਪਿ ਹੋਤਿ’. ਸੋ ‘ਅਨਸ੍ਸਾਸਿਕਂ ਇਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯ’ਨ੍ਤਿ – ਇਤਿ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਾ ਨਿਬ੍ਬਿਜ੍ਜ ਪਕ੍ਕਮਤਿ. ਇਦਂ ਖੋ, ਸਨ੍ਦਕ, ਤੇਨ ਭਗਵਤਾ ਜਾਨਤਾ ਪਸ੍ਸਤਾ ਅਰਹਤਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਤਤਿਯਂ ਅਨਸ੍ਸਾਸਿਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਅਕ੍ਖਾਤਂ ਯਤ੍ਥ ਵਿਞ੍ਞੂ ਪੁਰਿਸੋ ਸਸਕ੍ਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਨ ਵਸੇਯ੍ਯ, ਵਸਨ੍ਤੋ ਚ ਨਾਰਾਧੇਯ੍ਯ ਞਾਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਕੁਸਲਂ.

੨੩੨. ‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਸਨ੍ਦਕ, ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਸਤ੍ਥਾ ਮਨ੍ਦੋ ਹੋਤਿ ਮੋਮੂਹੋ. ਸੋ ਮਨ੍ਦਤ੍ਤਾ ਮੋਮੂਹਤ੍ਤਾ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ [ਤਥਾ ਤਥਾ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਟ੍ਠੋ ਸਮਾਨੋ ਵਾਚਾਵਿਕ੍ਖੇਪਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ ਅਮਰਾਵਿਕ੍ਖੇਪਂ – ‘ਏਵਨ੍ਤਿਪਿ [ਏਵਮ੍ਪਿ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਮੇ ਨੋ, ਤਥਾਤਿਪਿ [ਤਥਾਪਿ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਮੇ ਨੋ, ਅਞ੍ਞਥਾਤਿਪਿ [ਅਞ੍ਞਥਾਪਿ (ਸੀ. ਪੀ.) ( ) ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਨਤ੍ਥਿ] ਮੇ ਨੋ, ਨੋਤਿਪਿ ਮੇ ਨੋ, ਨੋ ਨੋਤਿਪਿ ਮੇ ਨੋ’ਤਿ. ਤਤ੍ਰ, ਸਨ੍ਦਕ, ਵਿਞ੍ਞੂ ਪੁਰਿਸੋ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ – ‘ਅਯਂ ਖੋ ਭਵਂ ਸਤ੍ਥਾ ਮਨ੍ਦੋ ਮੋਮੂਹੋ. ਸੋ ਮਨ੍ਦਤ੍ਤਾ ਮੋਮੂਹਤ੍ਤਾ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਟ੍ਠੋ ਸਮਾਨੋ ਵਾਚਾਵਿਕ੍ਖੇਪਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ ਅਮਰਾਵਿਕ੍ਖੇਪਂ – ਏਵਨ੍ਤਿਪਿ ਮੇ ਨੋ, ਤਥਾਤਿਪਿ ਮੇ ਨੋ, ਅਞ੍ਞਥਾਤਿਪਿ ਮੇ ਨੋ, ਨੋਤਿਪਿ ਮੇ ਨੋ, ਨੋ ਨੋਤਿਪਿ ਮੇ ਨੋ’ਤਿ. ਸੋ ‘ਅਨਸ੍ਸਾਸਿਕਂ ਇਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯ’ਨ੍ਤਿ – ਇਤਿ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਾ ਨਿਬ੍ਬਿਜ੍ਜ ਪਕ੍ਕਮਤਿ. ਇਦਂ ਖੋ, ਸਨ੍ਦਕ, ਤੇਨ ਭਗਵਤਾ ਜਾਨਤਾ ਪਸ੍ਸਤਾ ਅਰਹਤਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਚਤੁਤ੍ਥਂ ਅਨਸ੍ਸਾਸਿਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਅਕ੍ਖਾਤਂ ਯਤ੍ਥ ਵਿਞ੍ਞੂ ਪੁਰਿਸੋ ਸਸਕ੍ਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਨ ਵਸੇਯ੍ਯ, ਵਸਨ੍ਤੋ ਚ ਨਾਰਾਧੇਯ੍ਯ ਞਾਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਕੁਸਲਂ.

‘‘ਇਮਾਨਿ ਖੋ, (ਤਾਨਿ ਸਨ੍ਦਕ, ਤੇਨ ਭਗਵਤਾ ਜਾਨਤਾ ਪਸ੍ਸਤਾ ਅਰਹਤਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਨਸ੍ਸਾਸਿਕਾਨਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਾਨਿ ਅਕ੍ਖਾਤਾਨਿ ਯਤ੍ਥ ਵਿਞ੍ਞੂ ਪੁਰਿਸੋ ਸਸਕ੍ਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਨ ਵਸੇਯ੍ਯ, ਵਸਨ੍ਤੋ ਚ ਨਾਰਾਧੇਯ੍ਯ ਞਾਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਕੁਸਲ’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਅਚ੍ਛਰਿਯਂ, ਭੋ ਆਨਨ੍ਦ, ਅਬ੍ਭੁਤਂ, ਭੋ ਆਨਨ੍ਦ! ਯਾਵਞ੍ਚਿਦਂ ਤੇਨ ਭਗਵਤਾ ਜਾਨਤਾ ਪਸ੍ਸਤਾ ਅਰਹਤਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਨਸ੍ਸਾਸਿਕਾਨੇਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਾਨਿ ਅਨਸ੍ਸਾਸਿਕਾਨਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਾਨੀਤਿ ਅਕ੍ਖਾਤਾਨਿ ਯਤ੍ਥ ਵਿਞ੍ਞੂ ਪੁਰਿਸੋ ਸਸਕ੍ਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਨ ਵਸੇਯ੍ਯ, ਵਸਨ੍ਤੋ ਚ ਨਾਰਾਧੇਯ੍ਯ ਞਾਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਕੁਸਲਂ. ਸੋ ਪਨ, ਭੋ ਆਨਨ੍ਦ, ਸਤ੍ਥਾ ਕਿਂ ਵਾਦੀ ਕਿਂ ਅਕ੍ਖਾਯੀ ਯਤ੍ਥ ਵਿਞ੍ਞੂ ਪੁਰਿਸੋ ਸਸਕ੍ਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਵਸੇਯ੍ਯ, ਵਸਨ੍ਤੋ ਚ ਆਰਾਧੇਯ੍ਯ ਞਾਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਕੁਸਲ’’ਨ੍ਤਿ.

੨੩੩. ‘‘ਇਧ, ਸਨ੍ਦਕ, ਤਥਾਗਤੋ ਲੋਕੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਅਰਹਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਵਿਜ੍ਜਾਚਰਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਸੁਗਤੋ ਲੋਕਵਿਦੂ ਅਨੁਤ੍ਤਰੋ ਪੁਰਿਸਦਮ੍ਮਸਾਰਥਿ ਸਤ੍ਥਾ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ ਬੁਦ੍ਧੋ ਭਗਵਾ…ਪੇ… [ਵਿਤ੍ਥਾਰੋ ਮ. ਨਿ. ੨.੯-੧੦ ਕਨ੍ਦਰਕਸੁਤ੍ਤੇ] ਸੋ ਇਮੇ ਪਞ੍ਚ ਨੀਵਰਣੇ ਪਹਾਯ ਚੇਤਸੋ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸੇ ਪਞ੍ਞਾਯ ਦੁਬ੍ਬਲੀਕਰਣੇ ਵਿਵਿਚ੍ਚੇਵ ਕਾਮੇਹਿ ਵਿਵਿਚ੍ਚ ਅਕੁਸਲੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਵਿਤਕ੍ਕਂ ਸਵਿਚਾਰਂ ਵਿਵੇਕਜਂ ਪੀਤਿਸੁਖਂ ਪਠਮਂ ਝਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਯਸ੍ਮਿਂ ਖੋ [ਯਸ੍ਮਿਂ ਖੋ ਪਨ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਕ.)], ਸਨ੍ਦਕ, ਸਤ੍ਥਰਿ ਸਾਵਕੋ ਏਵਰੂਪਂ ਉਲ਼ਾਰਵਿਸੇਸਂ ਅਧਿਗਚ੍ਛਤਿ ਤਤ੍ਥ ਵਿਞ੍ਞੂ ਪੁਰਿਸੋ ਸਸਕ੍ਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਵਸੇਯ੍ਯ, ਵਸਨ੍ਤੋ ਚ ਆਰਾਧੇਯ੍ਯ ਞਾਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਕੁਸਲਂ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਸਨ੍ਦਕ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਾਨਂ ਵੂਪਸਮਾ…ਪੇ... ਦੁਤਿਯਂ ਝਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਯਸ੍ਮਿਂ ਖੋ, ਸਨ੍ਦਕ, ਸਤ੍ਥਰਿ ਸਾਵਕੋ ਏਵਰੂਪਂ ਉਲ਼ਾਰਵਿਸੇਸਂ ਅਧਿਗਚ੍ਛਤਿ ਤਤ੍ਥ ਵਿਞ੍ਞੂ ਪੁਰਿਸੋ ਸਸਕ੍ਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਵਸੇਯ੍ਯ, ਵਸਨ੍ਤੋ ਚ ਆਰਾਧੇਯ੍ਯ ਞਾਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਕੁਸਲਂ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਸਨ੍ਦਕ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਪੀਤਿਯਾ ਚ ਵਿਰਾਗਾ ਉਪੇਕ੍ਖਕੋ ਚ ਵਿਹਰਤਿ…ਪੇ… ਤਤਿਯਂ ਝਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਯਸ੍ਮਿਂ ਖੋ, ਸਨ੍ਦਕ, ਸਤ੍ਥਰਿ ਸਾਵਕੋ ਏਵਰੂਪਂ ਉਲ਼ਾਰਵਿਸੇਸਂ ਅਧਿਗਚ੍ਛਤਿ ਤਤ੍ਥ ਵਿਞ੍ਞੂ ਪੁਰਿਸੋ ਸਸਕ੍ਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਵਸੇਯ੍ਯ, ਵਸਨ੍ਤੋ ਚ ਆਰਾਧੇਯ੍ਯ ਞਾਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਕੁਸਲਂ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਸਨ੍ਦਕ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਸੁਖਸ੍ਸ ਚ ਪਹਾਨਾ…ਪੇ… ਚਤੁਤ੍ਥਂ ਝਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਯਸ੍ਮਿਂ ਖੋ, ਸਨ੍ਦਕ, ਸਤ੍ਥਰਿ ਸਾਵਕੋ ਏਵਰੂਪਂ ਉਲ਼ਾਰਵਿਸੇਸਂ ਅਧਿਗਚ੍ਛਤਿ ਤਤ੍ਥ ਵਿਞ੍ਞੂ ਪੁਰਿਸੋ ਸਸਕ੍ਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਵਸੇਯ੍ਯ, ਵਸਨ੍ਤੋ ਚ ਆਰਾਧੇਯ੍ਯ ਞਾਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਕੁਸਲਂ.

‘‘ਸੋ ਏਵਂ ਸਮਾਹਿਤੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧੇ ਪਰਿਯੋਦਾਤੇ ਅਨਙ੍ਗਣੇ ਵਿਗਤੂਪਕ੍ਕਿਲੇਸੇ ਮੁਦੁਭੂਤੇ ਕਮ੍ਮਨਿਯੇ ਠਿਤੇ ਆਨੇਞ੍ਜਪ੍ਪਤ੍ਤੇ ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਾਨੁਸ੍ਸਤਿਞਾਣਾਯ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਭਿਨਿਨ੍ਨਾਮੇਤਿ. ਸੋ ਅਨੇਕਵਿਹਿਤਂ ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਤਿ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਏਕਮ੍ਪਿ ਜਾਤਿਂ ਦ੍ਵੇਪਿ ਜਾਤਿਯੋ…ਪੇ… ਇਤਿ ਸਾਕਾਰਂ ਸਉਦ੍ਦੇਸਂ ਅਨੇਕਵਿਹਿਤਂ ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਤਿ. ਯਸ੍ਮਿਂ ਖੋ, ਸਨ੍ਦਕ, ਸਤ੍ਥਰਿ ਸਾਵਕੋ ਏਵਰੂਪਂ ਉਲ਼ਾਰਵਿਸੇਸਂ ਅਧਿਗਚ੍ਛਤਿ ਤਤ੍ਥ ਵਿਞ੍ਞੂ ਪੁਰਿਸੋ ਸਸਕ੍ਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਵਸੇਯ੍ਯ, ਵਸਨ੍ਤੋ ਚ ਆਰਾਧੇਯ੍ਯ ਞਾਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਕੁਸਲਂ.

‘‘ਸੋ ਏਵਂ ਸਮਾਹਿਤੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧੇ ਪਰਿਯੋਦਾਤੇ ਅਨਙ੍ਗਣੇ ਵਿਗਤੂਪਕ੍ਕਿਲੇਸੇ ਮੁਦੁਭੂਤੇ ਕਮ੍ਮਨਿਯੇ ਠਿਤੇ ਆਨੇਞ੍ਜਪ੍ਪਤ੍ਤੇ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਚੁਤੂਪਪਾਤਞਾਣਾਯ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਭਿਨਿਨ੍ਨਾਮੇਤਿ. ਸੋ ਦਿਬ੍ਬੇਨ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਵਿਸੁਦ੍ਧੇਨ ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਮਾਨੁਸਕੇਨ ਸਤ੍ਤੇ ਪਸ੍ਸਤਿ ਚਵਮਾਨੇ ਉਪਪਜ੍ਜਮਾਨੇ ਹੀਨੇ ਪਣੀਤੇ ਸੁਵਣ੍ਣੇ ਦੁਬ੍ਬਣ੍ਣੇ ਸੁਗਤੇ ਦੁਗ੍ਗਤੇ…ਪੇ… ਯਥਾਕਮ੍ਮੂਪਗੇ ਸਤ੍ਤੇ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਯਸ੍ਮਿਂ ਖੋ, ਸਨ੍ਦਕ, ਸਤ੍ਥਰਿ ਸਾਵਕੋ ਏਵਰੂਪਂ ਉਲ਼ਾਰਵਿਸੇਸਂ ਅਧਿਗਚ੍ਛਤਿ ਤਤ੍ਥ ਵਿਞ੍ਞੂ ਪੁਰਿਸੋ ਸਸਕ੍ਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਵਸੇਯ੍ਯ, ਵਸਨ੍ਤੋ ਚ ਆਰਾਧੇਯ੍ਯ ਞਾਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਕੁਸਲਂ.

‘‘ਸੋ ਏਵਂ ਸਮਾਹਿਤੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧੇ ਪਰਿਯੋਦਾਤੇ ਅਨਙ੍ਗਣੇ ਵਿਗਤੂਪਕ੍ਕਿਲੇਸੇ ਮੁਦੁਭੂਤੇ ਕਮ੍ਮਨਿਯੇ ਠਿਤੇ ਆਨੇਞ੍ਜਪ੍ਪਤ੍ਤੇ ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਞਾਣਾਯ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਭਿਨਿਨ੍ਨਾਮੇਤਿ. ਸੋ ‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖ’ਨ੍ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ‘ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੋ’ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ‘ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧੋ’ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ‘ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ’ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ; ‘ਇਮੇ ਆਸਵਾ’ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ‘ਅਯਂ ਆਸਵਸਮੁਦਯੋ’ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ‘ਅਯਂ ਆਸਵਨਿਰੋਧੋ’ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ‘ਅਯਂ ਆਸਵਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ’ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਏਵਂ ਜਾਨਤੋ ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਤੋ ਕਾਮਾਸਵਾਪਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਮੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਵਾਸਵਾਪਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਮੁਚ੍ਚਤਿ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਵਾਪਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਮੁਚ੍ਚਤਿ. ਵਿਮੁਤ੍ਤਸ੍ਮਿਂ ਵਿਮੁਤ੍ਤਮਿਤਿ ਞਾਣਂ ਹੋਤਿ. ‘ਖੀਣਾ ਜਾਤਿ, ਵੁਸਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ, ਕਤਂ ਕਰਣੀਯਂ, ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਯਸ੍ਮਿਂ ਖੋ, ਸਨ੍ਦਕ, ਸਤ੍ਥਰਿ ਸਾਵਕੋ ਏਵਰੂਪਂ ਉਲ਼ਾਰਵਿਸੇਸਂ ਅਧਿਗਚ੍ਛਤਿ ਤਤ੍ਥ ਵਿਞ੍ਞੂ ਪੁਰਿਸੋ ਸਸਕ੍ਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਵਸੇਯ੍ਯ, ਵਸਨ੍ਤੋ ਚ ਆਰਾਧੇਯ੍ਯ ਞਾਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਕੁਸਲ’’ਨ੍ਤਿ.

੨੩੪. ‘‘ਯੋ ਪਨ ਸੋ, ਭੋ ਆਨਨ੍ਦ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਰਹਂ ਖੀਣਾਸਵੋ ਵੁਸਿਤਵਾ ਕਤਕਰਣੀਯੋ ਓਹਿਤਭਾਰੋ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਸਦਤ੍ਥੋ ਪਰਿਕ੍ਖੀਣਭਵਸਂਯੋਜਨੋ ਸਮ੍ਮਦਞ੍ਞਾ ਵਿਮੁਤ੍ਤੋ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜੇਯ੍ਯ ਸੋ ਕਾਮੇ’’ਤਿ? ‘‘ਯੋ ਸੋ, ਸਨ੍ਦਕ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਰਹਂ ਖੀਣਾਸਵੋ ਵੁਸਿਤਵਾ ਕਤਕਰਣੀਯੋ ਓਹਿਤਭਾਰੋ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਸਦਤ੍ਥੋ ਪਰਿਕ੍ਖੀਣਭਵਸਂਯੋਜਨੋ ਸਮ੍ਮਦਞ੍ਞਾ ਵਿਮੁਤ੍ਤੋ ਅਭਬ੍ਬੋ ਸੋ ਪਞ੍ਚਟ੍ਠਾਨਾਨਿ ਅਜ੍ਝਾਚਰਿਤੁਂ. ਅਭਬ੍ਬੋ ਖੀਣਾਸਵੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਞ੍ਚਿਚ੍ਚ ਪਾਣਂ ਜੀਵਿਤਾ ਵੋਰੋਪੇਤੁਂ, ਅਭਬ੍ਬੋ ਖੀਣਾਸਵੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਦਿਨ੍ਨਂ ਥੇਯ੍ਯਸਙ੍ਖਾਤਂ ਆਦਾਤੁਂ, ਅਭਬ੍ਬੋ ਖੀਣਾਸਵੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਮੇਥੁਨਂ ਧਮ੍ਮਂ ਪਟਿਸੇਵੇਤੁਂ, ਅਭਬ੍ਬੋ ਖੀਣਾਸਵੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਮ੍ਪਜਾਨਮੁਸਾ ਭਾਸਿਤੁਂ, ਅਭਬ੍ਬੋ ਖੀਣਾਸਵੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਨ੍ਨਿਧਿਕਾਰਕਂ ਕਾਮੇ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਿਤੁਂ, ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਗਾਰਿਯਭੂਤੋ. ਯੋ ਸੋ, ਸਨ੍ਦਕ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਰਹਂ ਖੀਣਾਸਵੋ ਵੁਸਿਤਵਾ ਕਤਕਰਣੀਯੋ ਓਹਿਤਭਾਰੋ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਸਦਤ੍ਥੋ ਪਰਿਕ੍ਖੀਣਭਵਸਂਯੋਜਨੋ ਸਮ੍ਮਦਞ੍ਞਾ ਵਿਮੁਤ੍ਤੋ ਅਭਬ੍ਬੋ ਸੋ ਇਮਾਨਿ ਪਞ੍ਚਟ੍ਠਾਨਾਨਿ ਅਜ੍ਝਾਚਰਿਤੁ’’ਨ੍ਤਿ.

੨੩੫. ‘‘ਯੋ ਪਨ ਸੋ, ਭੋ ਆਨਨ੍ਦ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਰਹਂ ਖੀਣਾਸਵੋ ਵੁਸਿਤਵਾ ਕਤਕਰਣੀਯੋ ਓਹਿਤਭਾਰੋ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਸਦਤ੍ਥੋ ਪਰਿਕ੍ਖੀਣਭਵਸਂਯੋਜਨੋ ਸਮ੍ਮਦਞ੍ਞਾ ਵਿਮੁਤ੍ਤੋ ਤਸ੍ਸ ਚਰਤੋ ਚੇਵ ਤਿਟ੍ਠਤੋ ਚ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਜਾਗਰਸ੍ਸ ਚ ਸਤਤਂ ਸਮਿਤਂ ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਿਤਂ – ‘ਖੀਣਾ ਮੇ ਆਸਵਾ’’’ਤਿ? ‘‘ਤੇਨ ਹਿ, ਸਨ੍ਦਕ, ਉਪਮਂ ਤੇ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮਿ; ਉਪਮਾਯਪਿਧੇਕਚ੍ਚੇ ਵਿਞ੍ਞੂ ਪੁਰਿਸਾ ਭਾਸਿਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਆਜਾਨਨ੍ਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਸਨ੍ਦਕ, ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਹਤ੍ਥਪਾਦਾ ਛਿਨ੍ਨਾ; ਤਸ੍ਸ ਚਰਤੋ ਚੇਵ ਤਿਟ੍ਠਤੋ ਚ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਜਾਗਰਸ੍ਸ ਚ ਸਤਤਂ ਸਮਿਤਂ (ਜਾਨਾਤਿ – ‘ਛਿਨ੍ਨਾ ਮੇ ਹਤ੍ਥਪਾਦਾ’ਤਿ, ਉਦਾਹੁ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਮਾਨੋ ਜਾਨਾਤਿ – ‘ਛਿਨ੍ਨਾ ਮੇ ਹਤ੍ਥਪਾਦਾ’’’ਤਿ? ‘‘ਨ ਖੋ, ਭੋ ਆਨਨ੍ਦ, ਸੋ ਪੁਰਿਸੋ ਸਤਤਂ ਸਮਿਤਂ ਜਾਨਾਤਿ – ‘ਛਿਨ੍ਨਾ ਮੇ ਹਤ੍ਥਪਾਦਾ’ ਤਿ.) [(ਛਿਨ੍ਨਾਵ ਹਤ੍ਥਪਾਦਾ,) (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਅਪਿ ਚ ਖੋ ਪਨ ਨਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਮਾਨੋ ਜਾਨਾਤਿ – ‘ਛਿਨ੍ਨਾ ਮੇ ਹਤ੍ਥਪਾਦਾ’’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਸਨ੍ਦਕ, ਯੋ ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਰਹਂ ਖੀਣਾਸਵੋ ਵੁਸਿਤਵਾ ਕਤਕਰਣੀਯੋ ਓਹਿਤਭਾਰੋ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਸਦਤ੍ਥੋ ਪਰਿਕ੍ਖੀਣਭਵਸਂਯੋਜਨੋ ਸਮ੍ਮਦਞ੍ਞਾ ਵਿਮੁਤ੍ਤੋ ਤਸ੍ਸ ਚਰਤੋ ਚੇਵ ਤਿਟ੍ਠਤੋ ਚ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਜਾਗਰਸ੍ਸ ਚ ਸਤਤਂ ਸਮਿਤਂ (ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ ਨ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਿਤਂ – ‘ਖੀਣਾ ਮੇ ਆਸਵਾ’ਤਿ;) [(ਖੀਣਾਵ ਆਸਵਾ,) (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਅਪਿ ਚ ਖੋ ਪਨ ਨਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਮਾਨੋ ਜਾਨਾਤਿ – ‘ਖੀਣਾ ਮੇ ਆਸਵਾ’’’ਤਿ.

੨੩੬. ‘‘ਕੀਵਬਹੁਕਾ ਪਨ, ਭੋ ਆਨਨ੍ਦ, ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯੇ ਨਿਯ੍ਯਾਤਾਰੋ’’ਤਿ? ‘‘ਨ ਖੋ, ਸਨ੍ਦਕ, ਏਕਂਯੇਵ ਸਤਂ ਨ ਦ੍ਵੇ ਸਤਾਨਿ ਨ ਤੀਣਿ ਸਤਾਨਿ ਨ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਤਾਨਿ ਨ ਪਞ੍ਚ ਸਤਾਨਿ, ਅਥ ਖੋ ਭਿਯ੍ਯੋਵ ਯੇ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯੇ ਨਿਯ੍ਯਾਤਾਰੋ’’ਤਿ. ‘‘ਅਚ੍ਛਰਿਯਂ, ਭੋ ਆਨਨ੍ਦ, ਅਬ੍ਭੁਤਂ, ਭੋ ਆਨਨ੍ਦ! ਨ ਚ ਨਾਮ ਸਧਮ੍ਮੋਕ੍ਕਂਸਨਾ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਨ ਪਰਧਮ੍ਮਵਮ੍ਭਨਾ, ਆਯਤਨੇ ਚ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾ ਤਾਵ ਬਹੁਕਾ ਚ ਨਿਯ੍ਯਾਤਾਰੋ ਪਞ੍ਞਾਯਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ. ਇਮੇ ਪਨਾਜੀਵਕਾ ਪੁਤ੍ਤਮਤਾਯ ਪੁਤ੍ਤਾ ਅਤ੍ਤਾਨਞ੍ਚੇਵ ਉਕ੍ਕਂਸੇਨ੍ਤਿ, ਪਰੇ ਚ ਵਮ੍ਭੇਨ੍ਤਿ ਤਯੋ ਚੇਵ ਨਿਯ੍ਯਾਤਾਰੋ ਪਞ੍ਞਪੇਨ੍ਤਿ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਨਨ੍ਦਂ ਵਚ੍ਛਂ, ਕਿਸਂ ਸਂਕਿਚ੍ਚਂ, ਮਕ੍ਖਲਿਂ ਗੋਸਾਲ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਸਨ੍ਦਕੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਸਕਂ ਪਰਿਸਂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਚਰਨ੍ਤੁ ਭੋਨ੍ਤੋ ਸਮਣੇ ਗੋਤਮੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਵਾਸੋ. ਨ ਦਾਨਿ ਸੁਕਰਂ ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕੇ ਪਰਿਚ੍ਚਜਿਤੁ’’ਨ੍ਤਿ. ਇਤਿ ਹਿਦਂ ਸਨ੍ਦਕੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਸਕਂ ਪਰਿਸਂ ਉਯ੍ਯੋਜੇਸਿ ਭਗਵਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯੇਤਿ.

ਸਨ੍ਦਕਸੁਤ੍ਤਂ ਨਿਟ੍ਠਿਤਂ ਛਟ੍ਠਂ.

੭. ਮਹਾਸਕੁਲੁਦਾਯਿਸੁਤ੍ਤਂ

੨੩੭. ਏਵਂ ਮੇ ਸੁਤਂ – ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਰਾਜਗਹੇ ਵਿਹਰਤਿ ਵੇਲ਼ੁਵਨੇ ਕਲਨ੍ਦਕਨਿਵਾਪੇ. ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਸਮ੍ਬਹੁਲਾ ਅਭਿਞ੍ਞਾਤਾ ਅਭਿਞ੍ਞਾਤਾ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾ ਮੋਰਨਿਵਾਪੇ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾਰਾਮੇ ਪਟਿਵਸਨ੍ਤਿ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਅਨ੍ਨਭਾਰੋ ਵਰਧਰੋ ਸਕੁਲੁਦਾਯੀ ਚ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਅਞ੍ਞੇ ਚ ਅਭਿਞ੍ਞਾਤਾ ਅਭਿਞ੍ਞਾਤਾ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾ. ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹਸਮਯਂ ਨਿਵਾਸੇਤ੍ਵਾ ਪਤ੍ਤਚੀਵਰਮਾਦਾਯ ਰਾਜਗਹਂ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਪਾਵਿਸਿ. ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਤੋ ਏਤਦਹੋਸਿ – ‘‘ਅਤਿਪ੍ਪਗੋ ਖੋ ਤਾਵ ਰਾਜਗਹੇ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਚਰਿਤੁਂ. ਯਂਨੂਨਾਹਂ ਯੇਨ ਮੋਰਨਿਵਾਪੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾਰਾਮੋ ਯੇਨ ਸਕੁਲੁਦਾਯੀ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਯੇਨ ਮੋਰਨਿਵਾਪੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾਰਾਮੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ. ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਸਕੁਲੁਦਾਯੀ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਮਹਤਿਯਾ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਪਰਿਸਾਯ ਸਦ੍ਧਿਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ ਉਨ੍ਨਾਦਿਨਿਯਾ ਉਚ੍ਚਾਸਦ੍ਦਮਹਾਸਦ੍ਦਾਯ ਅਨੇਕਵਿਹਿਤਂ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਕਥਂ ਕਥੇਨ੍ਤਿਯਾ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਰਾਜਕਥਂ ਚੋਰਕਥਂ ਮਹਾਮਤ੍ਤਕਥਂ ਸੇਨਾਕਥਂ ਭਯਕਥਂ ਯੁਦ੍ਧਕਥਂ ਅਨ੍ਨਕਥਂ ਪਾਨਕਥਂ ਵਤ੍ਥਕਥਂ ਸਯਨਕਥਂ ਮਾਲਾਕਥਂ ਗਨ੍ਧਕਥਂ ਞਾਤਿਕਥਂ ਯਾਨਕਥਂ ਗਾਮਕਥਂ ਨਿਗਮਕਥਂ ਨਗਰਕਥਂ ਜਨਪਦਕਥਂ ਇਤ੍ਥਿਕਥਂ ਸੂਰਕਥਂ ਵਿਸਿਖਾਕਥਂ ਕੁਮ੍ਭਟ੍ਠਾਨਕਥਂ ਪੁਬ੍ਬਪੇਤਕਥਂ ਨਾਨਤ੍ਤਕਥਂ ਲੋਕਕ੍ਖਾਯਿਕਂ ਸਮੁਦ੍ਦਕ੍ਖਾਯਿਕਂ ਇਤਿਭਵਾਭਵਕਥਂ ਇਤਿ ਵਾ. ਅਦ੍ਦਸਾ ਖੋ ਸਕੁਲੁਦਾਯੀ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਦੂਰਤੋਵ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ. ਦਿਸ੍ਵਾਨ ਸਕਂ ਪਰਿਸਂ ਸਣ੍ਠਾਪੇਤਿ – ‘‘ਅਪ੍ਪਸਦ੍ਦਾ ਭੋਨ੍ਤੋ ਹੋਨ੍ਤੁ; ਮਾ ਭੋਨ੍ਤੋ ਸਦ੍ਦਮਕਤ੍ਥ. ਅਯਂ ਸਮਣੋ ਗੋਤਮੋ ਆਗਚ੍ਛਤਿ; ਅਪ੍ਪਸਦ੍ਦਕਾਮੋ ਖੋ ਪਨ ਸੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਅਪ੍ਪਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਵਣ੍ਣਵਾਦੀ. ਅਪ੍ਪੇਵ ਨਾਮ ਅਪ੍ਪਸਦ੍ਦਂ ਪਰਿਸਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤਬ੍ਬਂ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਤੇ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾ ਤੁਣ੍ਹੀ ਅਹੇਸੁਂ. ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਯੇਨ ਸਕੁਲੁਦਾਯੀ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ. ਅਥ ਖੋ ਸਕੁਲੁਦਾਯੀ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਏਤੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ. ਸ੍ਵਾਗਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਤੋ. ਚਿਰਸ੍ਸਂ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ ਇਮਂ ਪਰਿਯਾਯਮਕਾਸਿ ਯਦਿਦਂ ਇਧਾਗਮਨਾਯ. ਨਿਸੀਦਤੁ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ; ਇਦਮਾਸਨਂ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਨਿਸੀਦਿ ਭਗਵਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੇ ਆਸਨੇ. ਸਕੁਲੁਦਾਯੀਪਿ ਖੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਨੀਚਂ ਆਸਨਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਂ ਖੋ ਸਕੁਲੁਦਾਯਿਂ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਂ ਭਗਵਾ ਏਤਦਵੋਚ –

੨੩੮. ‘‘ਕਾਯਨੁਤ੍ਥ, ਉਦਾਯਿ, ਏਤਰਹਿ ਕਥਾਯ ਸਨ੍ਨਿਸਿਨ੍ਨਾ, ਕਾ ਚ ਪਨ ਵੋ ਅਨ੍ਤਰਾਕਥਾ ਵਿਪ੍ਪਕਤਾ’’ਤਿ? ‘‘ਤਿਟ੍ਠਤੇਸਾ, ਭਨ੍ਤੇ, ਕਥਾ ਯਾਯ ਮਯਂ ਏਤਰਹਿ ਕਥਾਯ ਸਨ੍ਨਿਸਿਨ੍ਨਾ. ਨੇਸਾ, ਭਨ੍ਤੇ, ਕਥਾ ਭਗਵਤੋ ਦੁਲ੍ਲਭਾ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ ਪਚ੍ਛਾਪਿ ਸਵਨਾਯ. ਪੁਰਿਮਾਨਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਦਿਵਸਾਨਿ ਪੁਰਿਮਤਰਾਨਿ ਨਾਨਾਤਿਤ੍ਥਿਯਾਨਂ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ ਕੁਤੂਹਲਸਾਲਾਯਂ ਸਨ੍ਨਿਸਿਨ੍ਨਾਨਂ ਸਨ੍ਨਿਪਤਿਤਾਨਂ ਅਯਮਨ੍ਤਰਾਕਥਾ ਉਦਪਾਦਿ – ‘ਲਾਭਾ ਵਤ, ਭੋ, ਅਙ੍ਗਮਗਧਾਨਂ, ਸੁਲਦ੍ਧਲਾਭਾ ਵਤ, ਭੋ, ਅਙ੍ਗਮਗਧਾਨਂ! ਤਤ੍ਰਿਮੇ [ਯਤ੍ਥਿਮੇ (ਸੀ.)] ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਸਙ੍ਘਿਨੋ ਗਣਿਨੋ ਗਣਾਚਰਿਯਾ ਞਾਤਾ ਯਸਸ੍ਸਿਨੋ ਤਿਤ੍ਥਕਰਾ ਸਾਧੁਸਮ੍ਮਤਾ ਬਹੁਜਨਸ੍ਸ ਰਾਜਗਹਂ ਵਸ੍ਸਾਵਾਸਂ ਓਸਟਾ. ਅਯਮ੍ਪਿ ਖੋ ਪੂਰਣੋ ਕਸ੍ਸਪੋ ਸਙ੍ਘੀ ਚੇਵ ਗਣੀ ਚ ਗਣਾਚਰਿਯੋ ਚ ਞਾਤੋ ਯਸਸ੍ਸੀ ਤਿਤ੍ਥਕਰੋ ਸਾਧੁਸਮ੍ਮਤੋ ਬਹੁਜਨਸ੍ਸ; ਸੋਪਿ ਰਾਜਗਹਂ ਵਸ੍ਸਾਵਾਸਂ ਓਸਟੋ. ਅਯਮ੍ਪਿ ਖੋ ਮਕ੍ਖਲਿ ਗੋਸਾਲੋ…ਪੇ… ਅਜਿਤੋ ਕੇਸਕਮ੍ਬਲੋ… ਪਕੁਧੋ ਕਚ੍ਚਾਯਨੋ… ਸਞ੍ਜਯੋ ਬੇਲਟ੍ਠਪੁਤ੍ਤੋ… ਨਿਗਣ੍ਠੋ ਨਾਟਪੁਤ੍ਤੋ ਸਙ੍ਘੀ ਚੇਵ ਗਣੀ ਚ ਗਣਾਚਰਿਯੋ ਚ ਞਾਤੋ ਯਸਸ੍ਸੀ ਤਿਤ੍ਥਕਰੋ ਸਾਧੁਸਮ੍ਮਤੋ ਬਹੁਜਨਸ੍ਸ; ਸੋਪਿ ਰਾਜਗਹਂ ਵਸ੍ਸਾਵਾਸਂ ਓਸਟੋ. ਅਯਮ੍ਪਿ ਖੋ ਸਮਣੋ ਗੋਤਮੋ ਸਙ੍ਘੀ ਚੇਵ ਗਣੀ ਚ ਗਣਾਚਰਿਯੋ ਚ ਞਾਤੋ ਯਸਸ੍ਸੀ ਤਿਤ੍ਥਕਰੋ ਸਾਧੁਸਮ੍ਮਤੋ ਬਹੁਜਨਸ੍ਸ; ਸੋਪਿ ਰਾਜਗਹਂ ਵਸ੍ਸਾਵਾਸਂ ਓਸਟੋ. ਕੋ ਨੁ ਖੋ ਇਮੇਸਂ ਭਵਤਂ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ ਸਙ੍ਘੀਨਂ ਗਣੀਨਂ ਗਣਾਚਰਿਯਾਨਂ ਞਾਤਾਨਂ ਯਸਸ੍ਸੀਨਂ ਤਿਤ੍ਥਕਰਾਨਂ ਸਾਧੁਸਮ੍ਮਤਾਨਂ ਬਹੁਜਨਸ੍ਸ ਸਾਵਕਾਨਂ ਸਕ੍ਕਤੋ ਗਰੁਕਤੋ ਮਾਨਿਤੋ ਪੂਜਿਤੋ, ਕਞ੍ਚ ਪਨ ਸਾਵਕਾ ਸਕ੍ਕਤ੍ਵਾ ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ [ਗਰੁਕਤ੍ਵਾ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਹਰਨ੍ਤੀ’’’ਤਿ?

੨੩੯. ‘‘ਤਤ੍ਰੇਕਚ੍ਚੇ ਏਵਮਾਹਂਸੁ – ‘ਅਯਂ ਖੋ ਪੂਰਣੋ ਕਸ੍ਸਪੋ ਸਙ੍ਘੀ ਚੇਵ ਗਣੀ ਚ ਗਣਾਚਰਿਯੋ ਚ ਞਾਤੋ ਯਸਸ੍ਸੀ ਤਿਤ੍ਥਕਰੋ ਸਾਧੁਸਮ੍ਮਤੋ ਬਹੁਜਨਸ੍ਸ; ਸੋ ਚ ਖੋ ਸਾਵਕਾਨਂ ਨ ਸਕ੍ਕਤੋ ਨ ਗਰੁਕਤੋ ਨ ਮਾਨਿਤੋ ਨ ਪੂਜਿਤੋ, ਨ ਚ ਪਨ ਪੂਰਣਂ ਕਸ੍ਸਪਂ ਸਾਵਕਾ ਸਕ੍ਕਤ੍ਵਾ ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ. ਭੂਤਪੁਬ੍ਬਂ ਪੂਰਣੋ ਕਸ੍ਸਪੋ ਅਨੇਕਸਤਾਯ ਪਰਿਸਾਯ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ. ਤਤ੍ਰਞ੍ਞਤਰੋ ਪੂਰਣਸ੍ਸ ਕਸ੍ਸਪਸ੍ਸ ਸਾਵਕੋ ਸਦ੍ਦਮਕਾਸਿ – ‘‘ਮਾ ਭੋਨ੍ਤੋ ਪੂਰਣਂ ਕਸ੍ਸਪਂ ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਥ; ਨੇਸੋ ਏਤਂ ਜਾਨਾਤਿ; ਮਯਮੇਤਂ ਜਾਨਾਮ, ਅਮ੍ਹੇ ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਪੁਚ੍ਛਥ; ਮਯਮੇਤਂ ਭਵਨ੍ਤਾਨਂ ਬ੍ਯਾਕਰਿਸ੍ਸਾਮਾ’’ਤਿ. ਭੂਤਪੁਬ੍ਬਂ ਪੂਰਣੋ ਕਸ੍ਸਪੋ ਬਾਹਾ ਪਗ੍ਗਯ੍ਹ ਕਨ੍ਦਨ੍ਤੋ ਨ ਲਭਤਿ – ‘‘ਅਪ੍ਪਸਦ੍ਦਾ ਭੋਨ੍ਤੋ ਹੋਨ੍ਤੁ, ਮਾ ਭੋਨ੍ਤੋ ਸਦ੍ਦਮਕਤ੍ਥ. ਨੇਤੇ, ਭਵਨ੍ਤੇ, ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਅਮ੍ਹੇ ਏਤੇ ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤਿ; ਮਯਮੇਤੇਸਂ ਬ੍ਯਾਕਰਿਸ੍ਸਾਮਾ’’ਤਿ. ਬਹੂ ਖੋ ਪਨ ਪੂਰਣਸ੍ਸ ਕਸ੍ਸਪਸ੍ਸ ਸਾਵਕਾ ਵਾਦਂ ਆਰੋਪੇਤ੍ਵਾ ਅਪਕ੍ਕਨ੍ਤਾ – ‘‘ਨ ਤ੍ਵਂ ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯਂ ਆਜਾਨਾਸਿ, ਅਹਂ ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯਂ ਆਜਾਨਾਮਿ, ਕਿਂ ਤ੍ਵਂ ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯਂ ਆਜਾਨਿਸ੍ਸਸਿ? ਮਿਚ੍ਛਾਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਤ੍ਵਮਸਿ, ਅਹਮਸ੍ਮਿ ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਨ੍ਨੋ, ਸਹਿਤਂ ਮੇ, ਅਸਹਿਤਂ ਤੇ, ਪੁਰੇਵਚਨੀਯਂ ਪਚ੍ਛਾ ਅਵਚ, ਪਚ੍ਛਾਵਚਨੀਯਂ ਪੁਰੇ ਅਵਚ, ਅਧਿਚਿਣ੍ਣਂ ਤੇ ਵਿਪਰਾਵਤ੍ਤਂ, ਆਰੋਪਿਤੋ ਤੇ ਵਾਦੋ, ਨਿਗ੍ਗਹਿਤੋਸਿ, ਚਰ ਵਾਦਪ੍ਪਮੋਕ੍ਖਾਯ, ਨਿਬ੍ਬੇਠੇਹਿ ਵਾ ਸਚੇ ਪਹੋਸੀ’’ਤਿ. ਇਤਿ ਪੂਰਣੋ ਕਸ੍ਸਪੋ ਸਾਵਕਾਨਂ ਨ ਸਕ੍ਕਤੋ ਨ ਗਰੁਕਤੋ ਨ ਮਾਨਿਤੋ ਨ ਪੂਜਿਤੋ, ਨ ਚ ਪਨ ਪੂਰਣਂ ਕਸ੍ਸਪਂ ਸਾਵਕਾ ਸਕ੍ਕਤ੍ਵਾ ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ. ਅਕ੍ਕੁਟ੍ਠੋ ਚ ਪਨ ਪੂਰਣੋ ਕਸ੍ਸਪੋ ਧਮ੍ਮਕ੍ਕੋਸੇਨਾ’’’ਤਿ.

‘‘ਏਕਚ੍ਚੇ ਏਵਮਾਹਂਸੁ – ‘ਅਯਮ੍ਪਿ ਖੋ ਮਕ੍ਖਲਿ ਗੋਸਾਲੋ…ਪੇ… ਅਜਿਤੋ ਕੇਸਕਮ੍ਬਲੋ… ਪਕੁਧੋ ਕਚ੍ਚਾਯਨੋ… ਸਞ੍ਜਯੋ ਬੇਲਟ੍ਠਪੁਤ੍ਤੋ… ਨਿਗਣ੍ਠੋ ਨਾਟਪੁਤ੍ਤੋ ਸਙ੍ਘੀ ਚੇਵ ਗਣੀ ਚ ਗਣਾਚਰਿਯੋ ਚ ਞਾਤੋ ਯਸਸ੍ਸੀ ਤਿਤ੍ਥਕਰੋ ਸਾਧੁਸਮ੍ਮਤੋ ਬਹੁਜਨਸ੍ਸ; ਸੋ ਚ ਖੋ ਸਾਵਕਾਨਂ ਨ ਸਕ੍ਕਤੋ ਨ ਗਰੁਕਤੋ ਨ ਮਾਨਿਤੋ ਨ ਪੂਜਿਤੋ, ਨ ਚ ਪਨ ਨਿਗਣ੍ਠਂ ਨਾਟਪੁਤ੍ਤਂ ਸਾਵਕਾ ਸਕ੍ਕਤ੍ਵਾ ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ. ਭੂਤਪੁਬ੍ਬਂ ਨਿਗਣ੍ਠੋ ਨਾਟਪੁਤ੍ਤੋ ਅਨੇਕਸਤਾਯ ਪਰਿਸਾਯ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ. ਤਤ੍ਰਞ੍ਞਤਰੋ ਨਿਗਣ੍ਠਸ੍ਸ ਨਾਟਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਾਵਕੋ ਸਦ੍ਦਮਕਾਸਿ – ਮਾ ਭੋਨ੍ਤੋ ਨਿਗਣ੍ਠਂ ਨਾਟਪੁਤ੍ਤਂ ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਥ; ਨੇਸੋ ਏਤਂ ਜਾਨਾਤਿ; ਮਯਮੇਤਂ ਜਾਨਾਮ, ਅਮ੍ਹੇ ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਪੁਚ੍ਛਥ; ਮਯਮੇਤਂ ਭਵਨ੍ਤਾਨਂ ਬ੍ਯਾਕਰਿਸ੍ਸਾਮਾਤਿ. ਭੂਤਪੁਬ੍ਬਂ ਨਿਗਣ੍ਠੋ ਨਾਟਪੁਤ੍ਤੋ ਬਾਹਾ ਪਗ੍ਗਯ੍ਹ ਕਨ੍ਦਨ੍ਤੋ ਨ ਲਭਤਿ – ‘‘ਅਪ੍ਪਸਦ੍ਦਾ ਭੋਨ੍ਤੋ ਹੋਨ੍ਤੁ, ਮਾ ਭੋਨ੍ਤੋ ਸਦ੍ਦਮਕਤ੍ਥ. ਨੇਤੇ ਭਵਨ੍ਤੇ ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਅਮ੍ਹੇ ਏਤੇ ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤਿ; ਮਯਮੇਤੇਸਂ ਬ੍ਯਾਕਰਿਸ੍ਸਾਮਾ’’ਤਿ. ਬਹੂ ਖੋ ਪਨ ਨਿਗਣ੍ਠਸ੍ਸ ਨਾਟਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਾਵਕਾ ਵਾਦਂ ਆਰੋਪੇਤ੍ਵਾ ਅਪਕ੍ਕਨ੍ਤਾ – ‘‘ਨ ਤ੍ਵਂ ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯਂ ਆਜਾਨਾਸਿ, ਅਹਂ ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯਂ ਆਜਾਨਾਮਿ. ਕਿਂ ਤ੍ਵਂ ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯਂ ਆਜਾਨਿਸ੍ਸਸਿ? ਮਿਚ੍ਛਾਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਤ੍ਵਮਸਿ. ਅਹਮਸ੍ਮਿ ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਨ੍ਨੋ. ਸਹਿਤਂ ਮੇ ਅਸਹਿਤਂ ਤੇ, ਪੁਰੇਵਚਨੀਯਂ ਪਚ੍ਛਾ ਅਵਚ, ਪਚ੍ਛਾਵਚਨੀਯਂ ਪੁਰੇ ਅਵਚ, ਅਧਿਚਿਣ੍ਣਂ ਤੇ ਵਿਪਰਾਵਤ੍ਤਂ, ਆਰੋਪਿਤੋ ਤੇ ਵਾਦੋ, ਨਿਗ੍ਗਹਿਤੋਸਿ, ਚਰ ਵਾਦਪ੍ਪਮੋਕ੍ਖਾਯ, ਨਿਬ੍ਬੇਠੇਹਿ ਵਾ ਸਚੇ ਪਹੋਸੀ’’ਤਿ. ਇਤਿ ਨਿਗਣ੍ਠੋ ਨਾਟਪੁਤ੍ਤੋ ਸਾਵਕਾਨਂ ਨ ਸਕ੍ਕਤੋ ਨ ਗਰੁਕਤੋ ਨ ਮਾਨਿਤੋ ਨ ਪੂਜਿਤੋ, ਨ ਚ ਪਨ ਨਿਗਣ੍ਠਂ ਨਾਟਪੁਤ੍ਤਂ ਸਾਵਕਾ ਸਕ੍ਕਤ੍ਵਾ ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ. ਅਕ੍ਕੁਟ੍ਠੋ ਚ ਪਨ ਨਿਗਣ੍ਠੋ ਨਾਟਪੁਤ੍ਤੋ ਧਮ੍ਮਕ੍ਕੋਸੇਨਾ’’’ਤਿ.

੨੪੦. ‘‘ਏਕਚ੍ਚੇ ਏਵਮਾਹਂਸੁ – ‘ਅਯਮ੍ਪਿ ਖੋ ਸਮਣੋ ਗੋਤਮੋ ਸਙ੍ਘੀ ਚੇਵ ਗਣੀ ਚ ਗਣਾਚਰਿਯੋ ਚ ਞਾਤੋ ਯਸਸ੍ਸੀ ਤਿਤ੍ਥਕਰੋ ਸਾਧੁਸਮ੍ਮਤੋ ਬਹੁਜਨਸ੍ਸ; ਸੋ ਚ ਖੋ ਸਾਵਕਾਨਂ ਸਕ੍ਕਤੋ ਗਰੁਕਤੋ ਮਾਨਿਤੋ ਪੂਜਿਤੋ, ਸਮਣਞ੍ਚ ਪਨ ਗੋਤਮਂ ਸਾਵਕਾ ਸਕ੍ਕਤ੍ਵਾ ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ. ਭੂਤਪੁਬ੍ਬਂ ਸਮਣੋ ਗੋਤਮੋ ਅਨੇਕਸਤਾਯ ਪਰਿਸਾਯ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਸਿ. ਤਤ੍ਰਞ੍ਞਤਰੋ ਸਮਣਸ੍ਸ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਸਾਵਕੋ ਉਕ੍ਕਾਸਿ. ਤਮੇਨਾਞ੍ਞਤਰੋ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਜਣ੍ਣੁਕੇਨ [ਜਣ੍ਣੁਕੇ (ਸੀ.)] ਘਟ੍ਟੇਸਿ – ‘‘ਅਪ੍ਪਸਦ੍ਦੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਹੋਤੁ, ਮਾਯਸ੍ਮਾ ਸਦ੍ਦਮਕਾਸਿ, ਸਤ੍ਥਾ ਨੋ ਭਗਵਾ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਸੀ’’ਤਿ. ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਸਮਣੋ ਗੋਤਮੋ ਅਨੇਕਸਤਾਯ ਪਰਿਸਾਯ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ, ਨੇਵ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਸਮਣਸ੍ਸ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਸਾਵਕਾਨਂ ਖਿਪਿਤਸਦ੍ਦੋ ਵਾ ਹੋਤਿ ਉਕ੍ਕਾਸਿਤਸਦ੍ਦੋ ਵਾ. ਤਮੇਨਂ ਮਹਾਜਨਕਾਯੋ ਪਚ੍ਚਾਸੀਸਮਾਨਰੂਪੋ [ਪਚ੍ਚਾਸਿਂ ਸਮਾਨਰੂਪੋ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਿਤੋ ਹੋਤਿ – ‘‘ਯਂ ਨੋ ਭਗਵਾ ਧਮ੍ਮਂ ਭਾਸਿਸ੍ਸਤਿ ਤਂ ਨੋ ਸੋਸ੍ਸਾਮਾ’’ਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਨਾਮ ਪੁਰਿਸੋ ਚਾਤੁਮ੍ਮਹਾਪਥੇ ਖੁਦ੍ਦਮਧੁਂ [ਖੁਦ੍ਦਂ ਮਧੁਂ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਅਨੇਲਕਂ ਪੀਲ਼ੇਯ੍ਯ [ਉਪ੍ਪੀਲ਼ੇਯ੍ਯ (ਸੀ.)]. ਤਮੇਨਂ ਮਹਾਜਨਕਾਯੋ ਪਚ੍ਚਾਸੀਸਮਾਨਰੂਪੋ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਿਤੋ ਅਸ੍ਸ. ਏਵਮੇਵ ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਸਮਣੋ ਗੋਤਮੋ ਅਨੇਕਸਤਾਯ ਪਰਿਸਾਯ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ, ਨੇਵ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਸਮਣਸ੍ਸ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਸਾਵਕਾਨਂ ਖਿਪਿਤਸਦ੍ਦੋ ਵਾ ਹੋਤਿ ਉਕ੍ਕਾਸਿਤਸਦ੍ਦੋ ਵਾ. ਤਮੇਨਂ ਮਹਾਜਨਕਾਯੋ ਪਚ੍ਚਾਸੀਸਮਾਨਰੂਪੋ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਿਤੋ ਹੋਤਿ – ‘‘ਯਂ ਨੋ ਭਗਵਾ ਧਮ੍ਮਂ ਭਾਸਿਸ੍ਸਤਿ ਤਂ ਨੋ ਸੋਸ੍ਸਾਮਾ’’ਤਿ. ਯੇਪਿ ਸਮਣਸ੍ਸ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਸਾਵਕਾ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀਹਿ ਸਮ੍ਪਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਸਿਕ੍ਖਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਯ ਹੀਨਾਯਾਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਤੇਪਿ ਸਤ੍ਥੁ ਚੇਵ ਵਣ੍ਣਵਾਦਿਨੋ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਚ ਵਣ੍ਣਵਾਦਿਨੋ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਚ ਵਣ੍ਣਵਾਦਿਨੋ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਅਤ੍ਤਗਰਹਿਨੋਯੇਵ ਹੋਨ੍ਤਿ ਅਨਞ੍ਞਗਰਹਿਨੋ, ‘‘ਮਯਮੇਵਮ੍ਹਾ ਅਲਕ੍ਖਿਕਾ ਮਯਂ ਅਪ੍ਪਪੁਞ੍ਞਾ ਤੇ ਮਯਂ ਏਵਂ ਸ੍ਵਾਕ੍ਖਾਤੇ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯੇ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਨਾਸਕ੍ਖਿਮ੍ਹਾ ਯਾਵਜੀਵਂ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਂ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਚਰਿਤੁ’’ਨ੍ਤਿ. ਤੇ ਆਰਾਮਿਕਭੂਤਾ ਵਾ ਉਪਾਸਕਭੂਤਾ ਵਾ ਪਞ੍ਚਸਿਕ੍ਖਾਪਦੇ ਸਮਾਦਾਯ ਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਇਤਿ ਸਮਣੋ ਗੋਤਮੋ ਸਾਵਕਾਨਂ ਸਕ੍ਕਤੋ ਗਰੁਕਤੋ ਮਾਨਿਤੋ ਪੂਜਿਤੋ, ਸਮਣਞ੍ਚ ਪਨ ਗੋਤਮਂ ਸਾਵਕਾ ਸਕ੍ਕਤ੍ਵਾ ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਹਰਨ੍ਤੀ’’’ਤਿ.

੨੪੧. ‘‘ਕਤਿ ਪਨ ਤ੍ਵਂ, ਉਦਾਯਿ, ਮਯਿ ਧਮ੍ਮੇ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਸਿ, ਯੇਹਿ ਮਮਂ [ਮਮ (ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ)] ਸਾਵਕਾ ਸਕ੍ਕਰੋਨ੍ਤਿ ਗਰੁਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ [ਗਰੁਕਰੋਨ੍ਤਿ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਮਾਨੇਨ੍ਤਿ ਪੂਜੇਨ੍ਤਿ, ਸਕ੍ਕਤ੍ਵਾ ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਹਰਨ੍ਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਪਞ੍ਚ ਖੋ ਅਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਤਿ ਧਮ੍ਮੇ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਾਮਿ ਯੇਹਿ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਸਾਵਕਾ ਸਕ੍ਕਰੋਨ੍ਤਿ ਗਰੁਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ ਮਾਨੇਨ੍ਤਿ ਪੂਜੇਨ੍ਤਿ, ਸਕ੍ਕਤ੍ਵਾ ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ. ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ਭਗਵਾ ਹਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਪ੍ਪਾਹਾਰੋ, ਅਪ੍ਪਾਹਾਰਤਾਯ ਚ ਵਣ੍ਣਵਾਦੀ. ਯਮ੍ਪਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ ਅਪ੍ਪਾਹਾਰੋ, ਅਪ੍ਪਾਹਾਰਤਾਯ ਚ ਵਣ੍ਣਵਾਦੀ ਇਮਂ ਖੋ ਅਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਤਿ ਪਠਮਂ ਧਮ੍ਮਂ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਾਮਿ ਯੇਨ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਸਾਵਕਾ ਸਕ੍ਕਰੋਨ੍ਤਿ ਗਰੁਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ ਮਾਨੇਨ੍ਤਿ ਪੂਜੇਨ੍ਤਿ, ਸਕ੍ਕਤ੍ਵਾ ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ ਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠੋ ਇਤਰੀਤਰੇਨ ਚੀਵਰੇਨ, ਇਤਰੀਤਰਚੀਵਰਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠਿਯਾ ਚ ਵਣ੍ਣਵਾਦੀ. ਯਮ੍ਪਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ ਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠੋ ਇਤਰੀਤਰੇਨ ਚੀਵਰੇਨ, ਇਤਰੀਤਰਚੀਵਰਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠਿਯਾ ਚ ਵਣ੍ਣਵਾਦੀ, ਇਮਂ ਖੋ ਅਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਤਿ ਦੁਤਿਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਾਮਿ ਯੇਨ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਸਾਵਕਾ ਸਕ੍ਕਰੋਨ੍ਤਿ ਗਰੁਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ ਮਾਨੇਨ੍ਤਿ ਪੂਜੇਨ੍ਤਿ, ਸਕ੍ਕਤ੍ਵਾ ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ ਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠੋ ਇਤਰੀਤਰੇਨ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤੇਨ, ਇਤਰੀਤਰਪਿਣ੍ਡਪਾਤਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠਿਯਾ ਚ ਵਣ੍ਣਵਾਦੀ. ਯਮ੍ਪਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ ਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠੋ ਇਤਰੀਤਰੇਨ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤੇਨ, ਇਤਰੀਤਰਪਿਣ੍ਡਪਾਤਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠਿਯਾ ਚ ਵਣ੍ਣਵਾਦੀ, ਇਮਂ ਖੋ ਅਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਤਿ ਤਤਿਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਾਮਿ ਯੇਨ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਸਾਵਕਾ ਸਕ੍ਕਰੋਨ੍ਤਿ ਗਰੁਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ ਮਾਨੇਨ੍ਤਿ ਪੂਜੇਨ੍ਤਿ, ਸਕ੍ਕਤ੍ਵਾ ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ ਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠੋ ਇਤਰੀਤਰੇਨ ਸੇਨਾਸਨੇਨ, ਇਤਰੀਤਰਸੇਨਾਸਨਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠਿਯਾ ਚ ਵਣ੍ਣਵਾਦੀ. ਯਮ੍ਪਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ ਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠੋ ਇਤਰੀਤਰੇਨ ਸੇਨਾਸਨੇਨ, ਇਤਰੀਤਰਸੇਨਾਸਨਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠਿਯਾ ਚ ਵਣ੍ਣਵਾਦੀ, ਇਮਂ ਖੋ ਅਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਤਿ ਚਤੁਤ੍ਥਂ ਧਮ੍ਮਂ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਾਮਿ ਯੇਨ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਸਾਵਕਾ ਸਕ੍ਕਰੋਨ੍ਤਿ ਗਰੁਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ ਮਾਨੇਨ੍ਤਿ ਪੂਜੇਨ੍ਤਿ, ਸਕ੍ਕਤ੍ਵਾ ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ ਪਵਿਵਿਤ੍ਤੋ, ਪਵਿਵੇਕਸ੍ਸ ਚ ਵਣ੍ਣਵਾਦੀ. ਯਮ੍ਪਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ ਪਵਿਵਿਤ੍ਤੋ, ਪਵਿਵੇਕਸ੍ਸ ਚ ਵਣ੍ਣਵਾਦੀ, ਇਮਂ ਖੋ ਅਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਤਿ ਪਞ੍ਚਮਂ ਧਮ੍ਮਂ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਾਮਿ ਯੇਨ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਸਾਵਕਾ ਸਕ੍ਕਰੋਨ੍ਤਿ ਗਰੁਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ ਮਾਨੇਨ੍ਤਿ ਪੂਜੇਨ੍ਤਿ, ਸਕ੍ਕਤ੍ਵਾ ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ.

‘‘ਇਮੇ ਖੋ ਅਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਤਿ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਾਮਿ ਯੇਹਿ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਸਾਵਕਾ ਸਕ੍ਕਰੋਨ੍ਤਿ ਗਰੁਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ ਮਾਨੇਨ੍ਤਿ ਪੂਜੇਨ੍ਤਿ, ਸਕ੍ਕਤ੍ਵਾ ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਹਰਨ੍ਤੀ’’ਤਿ.

੨੪੨. ‘‘‘ਅਪ੍ਪਾਹਾਰੋ ਸਮਣੋ ਗੋਤਮੋ, ਅਪ੍ਪਾਹਾਰਤਾਯ ਚ ਵਣ੍ਣਵਾਦੀ’ਤਿ, ਇਤਿ ਚੇ ਮਂ, ਉਦਾਯਿ, ਸਾਵਕਾ ਸਕ੍ਕਰੇਯ੍ਯੁਂ ਗਰੁਂ ਕਰੇਯ੍ਯੁਂ ਮਾਨੇਯ੍ਯੁਂ ਪੂਜੇਯ੍ਯੁਂ, ਸਕ੍ਕਤ੍ਵਾ ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਹਰੇਯ੍ਯੁਂ, ਸਨ੍ਤਿ ਖੋ ਪਨ ਮੇ, ਉਦਾਯਿ, ਸਾਵਕਾ ਕੋਸਕਾਹਾਰਾਪਿ ਅਡ੍ਢਕੋਸਕਾਹਾਰਾਪਿ ਬੇਲੁਵਾਹਾਰਾਪਿ ਅਡ੍ਢਬੇਲੁਵਾਹਾਰਾਪਿ. ਅਹਂ ਖੋ ਪਨ, ਉਦਾਯਿ, ਅਪ੍ਪੇਕਦਾ ਇਮਿਨਾ ਪਤ੍ਤੇਨ ਸਮਤਿਤ੍ਤਿਕਮ੍ਪਿ ਭੁਞ੍ਜਾਮਿ ਭਿਯ੍ਯੋਪਿ ਭੁਞ੍ਜਾਮਿ. ‘ਅਪ੍ਪਾਹਾਰੋ ਸਮਣੋ ਗੋਤਮੋ, ਅਪ੍ਪਾਹਾਰਤਾਯ ਚ ਵਣ੍ਣਵਾਦੀ’ਤਿ, ਇਤਿ ਚੇ ਮਂ, ਉਦਾਯਿ, ਸਾਵਕਾ ਸਕ੍ਕਰੇਯ੍ਯੁਂ ਗਰੁਂ ਕਰੇਯ੍ਯੁਂ ਮਾਨੇਯ੍ਯੁਂ ਪੂਜੇਯ੍ਯੁਂ, ਸਕ੍ਕਤ੍ਵਾ ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਹਰੇਯ੍ਯੁਂ, ਯੇ ਤੇ, ਉਦਾਯਿ, ਮਮ ਸਾਵਕਾ ਕੋਸਕਾਹਾਰਾਪਿ ਅਡ੍ਢਕੋਸਕਾਹਾਰਾਪਿ ਬੇਲੁਵਾਹਾਰਾਪਿ ਅਡ੍ਢਬੇਲੁਵਾਹਾਰਾਪਿ ਨ ਮਂ ਤੇ ਇਮਿਨਾ ਧਮ੍ਮੇਨ ਸਕ੍ਕਰੇਯ੍ਯੁਂ ਗਰੁਂ ਕਰੇਯ੍ਯੁਂ ਮਾਨੇਯ੍ਯੁਂ ਪੂਜੇਯ੍ਯੁਂ, ਸਕ੍ਕਤ੍ਵਾ ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਹਰੇਯ੍ਯੁਂ.