੫. ਚੂਲ਼ਸਚ੍ਚਕਸੁਤ੍ਤਂ

੩੫੩. ਏਵਂ ਮੇ ਸੁਤਂ – ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਵੇਸਾਲਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਮਹਾਵਨੇ ਕੂਟਾਗਾਰਸਾਲਾਯਂ. ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਸਚ੍ਚਕੋ ਨਿਗਣ੍ਠਪੁਤ੍ਤੋ ਵੇਸਾਲਿਯਂ ਪਟਿਵਸਤਿ ਭਸ੍ਸਪ੍ਪਵਾਦਕੋ ਪਣ੍ਡਿਤਵਾਦੋ ਸਾਧੁਸਮ੍ਮਤੋ ਬਹੁਜਨਸ੍ਸ. ਸੋ ਵੇਸਾਲਿਯਂ ਪਰਿਸਤਿ ਏਵਂ ਵਾਚਂ ਭਾਸਤਿ – ‘‘ਨਾਹਂ ਤਂ ਪਸ੍ਸਾਮਿ ਸਮਣਂ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਵਾ, ਸਙ੍ਘਿਂ ਗਣਿਂ ਗਣਾਚਰਿਯਂ, ਅਪਿ ਅਰਹਨ੍ਤਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਂ ਪਟਿਜਾਨਮਾਨਂ, ਯੋ ਮਯਾ ਵਾਦੇਨ ਵਾਦਂ ਸਮਾਰਦ੍ਧੋ ਨ ਸਙ੍ਕਮ੍ਪੇਯ੍ਯ ਨ ਸਮ੍ਪਕਮ੍ਪੇਯ੍ਯ ਨ ਸਮ੍ਪਵੇਧੇਯ੍ਯ, ਯਸ੍ਸ ਨ ਕਚ੍ਛੇਹਿ ਸੇਦਾ ਮੁਚ੍ਚੇਯ੍ਯੁਂ. ਥੂਣਂ ਚੇਪਾਹਂ ਅਚੇਤਨਂ ਵਾਦੇਨ ਵਾਦਂ ਸਮਾਰਭੇਯ੍ਯਂ, ਸਾਪਿ ਮਯਾ ਵਾਦੇਨ ਵਾਦਂ ਸਮਾਰਦ੍ਧਾ ਸਙ੍ਕਮ੍ਪੇਯ੍ਯ ਸਮ੍ਪਕਮ੍ਪੇਯ੍ਯ ਸਮ੍ਪਵੇਧੇਯ੍ਯ. ਕੋ ਪਨ ਵਾਦੋ ਮਨੁਸ੍ਸਭੂਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿ?

ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਅਸ੍ਸਜਿ ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹਸਮਯਂ ਨਿਵਾਸੇਤ੍ਵਾ ਪਤ੍ਤਚੀਵਰਮਾਦਾਯ ਵੇਸਾਲਿਂ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਪਾਵਿਸਿ. ਅਦ੍ਦਸਾ ਖੋ ਸਚ੍ਚਕੋ ਨਿਗਣ੍ਠਪੁਤ੍ਤੋ ਵੇਸਾਲਿਯਂ ਜਙ੍ਘਾਵਿਹਾਰਂ ਅਨੁਚਙ੍ਕਮਮਾਨੋ ਅਨੁਵਿਚਰਮਾਨੋ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਅਸ੍ਸਜਿਂ ਦੂਰਤੋਵ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ. ਦਿਸ੍ਵਾਨ ਯੇਨਾਯਸ੍ਮਾ ਅਸ੍ਸਜਿ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਆਯਸ੍ਮਤਾ ਅਸ੍ਸਜਿਨਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਮ੍ਮੋਦਿ. ਸਮ੍ਮੋਦਨੀਯਂ ਕਥਂ ਸਾਰਣੀਯਂ ਵੀਤਿਸਾਰੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਅਟ੍ਠਾਸਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਠਿਤੋ ਖੋ ਸਚ੍ਚਕੋ ਨਿਗਣ੍ਠਪੁਤ੍ਤੋ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਅਸ੍ਸਜਿਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਕਥਂ ਪਨ, ਭੋ ਅਸ੍ਸਜਿ, ਸਮਣੋ ਗੋਤਮੋ ਸਾਵਕੇ ਵਿਨੇਤਿ, ਕਥਂਭਾਗਾ ਚ ਪਨ ਸਮਣਸ੍ਸ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਸਾਵਕੇਸੁ ਅਨੁਸਾਸਨੀ ਬਹੁਲਾ ਪਵਤ੍ਤਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਏਵਂ ਖੋ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਭਗਵਾ ਸਾਵਕੇ ਵਿਨੇਤਿ, ਏਵਂਭਾਗਾ ਚ ਪਨ ਭਗਵਤੋ ਸਾਵਕੇਸੁ ਅਨੁਸਾਸਨੀ ਬਹੁਲਾ ਪਵਤ੍ਤਤਿ – ‘ਰੂਪਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਵੇਦਨਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ, ਸਞ੍ਞਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ, ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਨਿਚ੍ਚਂ. ਰੂਪਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਤ੍ਤਾ, ਵੇਦਨਾ ਅਨਤ੍ਤਾ, ਸਞ੍ਞਾ ਅਨਤ੍ਤਾ, ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਅਨਤ੍ਤਾ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਨਤ੍ਤਾ. ਸਬ੍ਬੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ, ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ ਅਨਤ੍ਤਾ’ਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਭਗਵਾ ਸਾਵਕੇ ਵਿਨੇਤਿ, ਏਵਂਭਾਗਾ ਚ ਪਨ ਭਗਵਤੋ ਸਾਵਕੇਸੁ ਅਨੁਸਾਸਨੀ ਬਹੁਲਾ ਪਵਤ੍ਤਤੀ’’ਤਿ. ‘‘ਦੁਸ੍ਸੁਤਂ ਵਤ, ਭੋ ਅਸ੍ਸਜਿ, ਅਸ੍ਸੁਮ੍ਹ ਯੇ ਮਯਂ ਏਵਂਵਾਦਿਂ ਸਮਣਂ ਗੋਤਮਂ ਅਸ੍ਸੁਮ੍ਹ. ਅਪ੍ਪੇਵ ਨਾਮ ਮਯਂ ਕਦਾਚਿ ਕਰਹਚਿ ਤੇਨ ਭੋਤਾ ਗੋਤਮੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਮਾਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯਾਮ, ਅਪ੍ਪੇਵ ਨਾਮ ਸਿਯਾ ਕੋਚਿਦੇਵ ਕਥਾਸਲ੍ਲਾਪੋ, ਅਪ੍ਪੇਵ ਨਾਮ ਤਸ੍ਮਾ ਪਾਪਕਾ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਾ ਵਿਵੇਚੇਯ੍ਯਾਮਾ’’ਤਿ.

੩੫੪. ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਪਞ੍ਚਮਤ੍ਤਾਨਿ ਲਿਚ੍ਛਵਿਸਤਾਨਿ ਸਨ੍ਥਾਗਾਰੇ [ਸਨ੍ਧਾਗਾਰੇ (ਕ.)] ਸਨ੍ਨਿਪਤਿਤਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ ਕੇਨਚਿਦੇਵ ਕਰਣੀਯੇਨ. ਅਥ ਖੋ ਸਚ੍ਚਕੋ ਨਿਗਣ੍ਠਪੁਤ੍ਤੋ ਯੇਨ ਤੇ ਲਿਚ੍ਛਵੀ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਤੇ ਲਿਚ੍ਛਵੀ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਅਭਿਕ੍ਕਮਨ੍ਤੁ ਭੋਨ੍ਤੋ ਲਿਚ੍ਛਵੀ, ਅਭਿਕ੍ਕਮਨ੍ਤੁ ਭੋਨ੍ਤੋ ਲਿਚ੍ਛਵੀ, ਅਜ੍ਜ ਮੇ ਸਮਣੇਨ ਗੋਤਮੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਕਥਾਸਲ੍ਲਾਪੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਸਚੇ ਮੇ ਸਮਣੋ ਗੋਤਮੋ ਤਥਾ ਪਤਿਟ੍ਠਿਸ੍ਸਤਿ ਯਥਾ ਚ ਮੇ [ਯਥਾਸ੍ਸ ਮੇ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਞਾਤਞ੍ਞਤਰੇਨ ਸਾਵਕੇਨ ਅਸ੍ਸਜਿਨਾ ਨਾਮ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਂ, ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਨਾਮ ਬਲਵਾ ਪੁਰਿਸੋ ਦੀਘਲੋਮਿਕਂ ਏਲ਼ਕਂ ਲੋਮੇਸੁ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਆਕਡ੍ਢੇਯ੍ਯ ਪਰਿਕਡ੍ਢੇਯ੍ਯ ਸਮ੍ਪਰਿਕਡ੍ਢੇਯ੍ਯ, ਏਵਮੇਵਾਹਂ ਸਮਣਂ ਗੋਤਮਂ ਵਾਦੇਨ ਵਾਦਂ ਆਕਡ੍ਢਿਸ੍ਸਾਮਿ ਪਰਿਕਡ੍ਢਿਸ੍ਸਾਮਿ ਸਮ੍ਪਰਿਕਡ੍ਢਿਸ੍ਸਾਮਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਨਾਮ ਬਲਵਾ ਸੋਣ੍ਡਿਕਾਕਮ੍ਮਕਾਰੋ ਮਹਨ੍ਤਂ ਸੋਣ੍ਡਿਕਾਕਿਲ਼ਞ੍ਜਂ ਗਮ੍ਭੀਰੇ ਉਦਕਰਹਦੇ ਪਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਕਣ੍ਣੇ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਆਕਡ੍ਢੇਯ੍ਯ ਪਰਿਕਡ੍ਢੇਯ੍ਯ ਸਮ੍ਪਰਿਕਡ੍ਢੇਯ੍ਯ, ਏਵਮੇਵਾਹਂ ਸਮਣਂ ਗੋਤਮਂ ਵਾਦੇਨ ਵਾਦਂ ਆਕਡ੍ਢਿਸ੍ਸਾਮਿ ਪਰਿਕਡ੍ਢਿਸ੍ਸਾਮਿ ਸਮ੍ਪਰਿਕਡ੍ਢਿਸ੍ਸਾਮਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਨਾਮ ਬਲਵਾ ਸੋਣ੍ਡਿਕਾਧੁਤ੍ਤੋ ਵਾਲਂ [ਥਾਲਂ (ਕ.)] ਕਣ੍ਣੇ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਓਧੁਨੇਯ੍ਯ ਨਿਦ੍ਧੁਨੇਯ੍ਯ ਨਿਪ੍ਫੋਟੇਯ੍ਯ [ਨਿਚ੍ਛਾਦੇਯ੍ਯ (ਸੀ. ਪੀ. ਕ.), ਨਿਚ੍ਛੋਟੇਯ੍ਯ (ਕ.), ਨਿਪ੍ਪੋਠੇਯ੍ਯ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)] ਏਵਮੇਵਾਹਂ ਸਮਣਂ ਗੋਤਮਂ ਵਾਦੇਨ ਵਾਦਂ ਓਧੁਨਿਸ੍ਸਾਮਿ ਨਿਦ੍ਧੁਨਿਸ੍ਸਾਮਿ ਨਿਪ੍ਫੋਟੇਸ੍ਸਾਮਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਨਾਮ ਕੁਞ੍ਜਰੋ ਸਟ੍ਠਿਹਾਯਨੋ ਗਮ੍ਭੀਰਂ ਪੋਕ੍ਖਰਣਿਂ ਓਗਾਹੇਤ੍ਵਾ ਸਾਣਧੋਵਿਕਂ ਨਾਮ ਕੀਲ਼ਿਤਜਾਤਂ ਕੀਲ਼ਤਿ, ਏਵਮੇਵਾਹਂ ਸਮਣਂ ਗੋਤਮਂ ਸਾਣਧੋਵਿਕਂ ਮਞ੍ਞੇ ਕੀਲ਼ਿਤਜਾਤਂ ਕੀਲ਼ਿਸ੍ਸਾਮਿ. ਅਭਿਕ੍ਕਮਨ੍ਤੁ ਭੋਨ੍ਤੋ ਲਿਚ੍ਛਵੀ, ਅਭਿਕ੍ਕਮਨ੍ਤੁ ਭੋਨ੍ਤੋ ਲਿਚ੍ਛਵੀ, ਅਜ੍ਜ ਮੇ ਸਮਣੇਨ ਗੋਤਮੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਕਥਾਸਲ੍ਲਾਪੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ. ਤਤ੍ਰੇਕਚ੍ਚੇ ਲਿਚ੍ਛਵੀ ਏਵਮਾਹਂਸੁ – ‘‘ਕਿਂ ਸਮਣੋ ਗੋਤਮੋ ਸਚ੍ਚਕਸ੍ਸ ਨਿਗਣ੍ਠਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਾਦਂ ਆਰੋਪੇਸ੍ਸਤਿ, ਅਥ ਖੋ ਸਚ੍ਚਕੋ ਨਿਗਣ੍ਠਪੁਤ੍ਤੋ ਸਮਣਸ੍ਸ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਵਾਦਂ ਆਰੋਪੇਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ? ਏਕਚ੍ਚੇ ਲਿਚ੍ਛਵੀ ਏਵਮਾਹਂਸੁ – ‘‘ਕਿਂ ਸੋ ਭਵਮਾਨੋ ਸਚ੍ਚਕੋ ਨਿਗਣ੍ਠਪੁਤ੍ਤੋ ਯੋ ਭਗਵਤੋ ਵਾਦਂ ਆਰੋਪੇਸ੍ਸਤਿ, ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਸਚ੍ਚਕਸ੍ਸ ਨਿਗਣ੍ਠਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਾਦਂ ਆਰੋਪੇਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ? ਅਥ ਖੋ ਸਚ੍ਚਕੋ ਨਿਗਣ੍ਠਪੁਤ੍ਤੋ ਪਞ੍ਚਮਤ੍ਤੇਹਿ ਲਿਚ੍ਛਵਿਸਤੇਹਿ ਪਰਿਵੁਤੋ ਯੇਨ ਮਹਾਵਨਂ ਕੂਟਾਗਾਰਸਾਲਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ.

੩੫੫. ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਸਮ੍ਬਹੁਲਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਅਬ੍ਭੋਕਾਸੇ ਚਙ੍ਕਮਨ੍ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਸਚ੍ਚਕੋ ਨਿਗਣ੍ਠਪੁਤ੍ਤੋ ਯੇਨ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਕਹਂ ਨੁ ਖੋ, ਭੋ, ਏਤਰਹਿ ਸੋ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ ਵਿਹਰਤਿ? ਦਸ੍ਸਨਕਾਮਾ ਹਿ ਮਯਂ ਤਂ ਭਵਨ੍ਤਂ ਗੋਤਮ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਏਸ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਭਗਵਾ ਮਹਾਵਨਂ ਅਜ੍ਝੋਗਾਹੇਤ੍ਵਾ ਅਞ੍ਞਤਰਸ੍ਮਿਂ ਰੁਕ੍ਖਮੂਲੇ ਦਿਵਾਵਿਹਾਰਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ’’ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਸਚ੍ਚਕੋ ਨਿਗਣ੍ਠਪੁਤ੍ਤੋ ਮਹਤਿਯਾ ਲਿਚ੍ਛਵਿਪਰਿਸਾਯ ਸਦ੍ਧਿਂ ਮਹਾਵਨਂ ਅਜ੍ਝੋਗਾਹੇਤ੍ਵਾ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਤਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਮ੍ਮੋਦਿ. ਸਮ੍ਮੋਦਨੀਯਂ ਕਥਂ ਸਾਰਣੀਯਂ ਵੀਤਿਸਾਰੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਤੇਪਿ ਖੋ ਲਿਚ੍ਛਵੀ ਅਪ੍ਪੇਕਚ੍ਚੇ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿਂਸੁ, ਅਪ੍ਪੇਕਚ੍ਚੇ ਭਗਵਤਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਮ੍ਮੋਦਿਂਸੁ, ਸਮ੍ਮੋਦਨੀਯਂ ਕਥਂ ਸਾਰਣੀਯਂ ਵੀਤਿਸਾਰੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿਂਸੁ. ਅਪ੍ਪੇਕਚ੍ਚੇ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨਞ੍ਜਲਿਂ ਪਣਾਮੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿਂਸੁ, ਅਪ੍ਪੇਕਚ੍ਚੇ ਭਗਵਤੋ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਨਾਮਗੋਤ੍ਤਂ ਸਾਵੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿਂਸੁ, ਅਪ੍ਪੇਕਚ੍ਚੇ ਤੁਣ੍ਹੀਭੂਤਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿਂਸੁ.

੩੫੬. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਸਚ੍ਚਕੋ ਨਿਗਣ੍ਠਪੁਤ੍ਤੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਪੁਚ੍ਛੇਯ੍ਯਾਹਂ ਭਵਨ੍ਤਂ ਗੋਤਮਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਵ ਦੇਸਂ, ਸਚੇ ਮੇ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ ਓਕਾਸਂ ਕਰੋਤਿ ਪਞ੍ਹਸ੍ਸ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਾਯਾ’’ਤਿ. ‘‘ਪੁਚ੍ਛ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਯਦਾਕਙ੍ਖਸੀ’’ਤਿ. ‘‘ਕਥਂ ਪਨ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ ਸਾਵਕੇ ਵਿਨੇਤਿ, ਕਥਂਭਾਗਾ ਚ ਪਨ ਭੋਤੋ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਸਾਵਕੇਸੁ ਅਨੁਸਾਸਨੀ ਬਹੁਲਾ ਪਵਤ੍ਤਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਏਵਂ ਖੋ ਅਹਂ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਸਾਵਕੇ ਵਿਨੇਮਿ, ਏਵਂਭਾਗਾ ਚ ਪਨ ਮੇ ਸਾਵਕੇਸੁ ਅਨੁਸਾਸਨੀ ਬਹੁਲਾ ਪਵਤ੍ਤਤਿ – ‘ਰੂਪਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਵੇਦਨਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ, ਸਞ੍ਞਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ, ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਨਿਚ੍ਚਂ. ਰੂਪਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਤ੍ਤਾ, ਵੇਦਨਾ ਅਨਤ੍ਤਾ, ਸਞ੍ਞਾ ਅਨਤ੍ਤਾ, ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਅਨਤ੍ਤਾ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਨਤ੍ਤਾ. ਸਬ੍ਬੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ, ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ ਅਨਤ੍ਤਾ’ਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ ਅਹਂ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਸਾਵਕੇ ਵਿਨੇਮਿ, ਏਵਂਭਾਗਾ ਚ ਪਨ ਮੇ ਸਾਵਕੇਸੁ ਅਨੁਸਾਸਨੀ ਬਹੁਲਾ ਪਵਤ੍ਤਤੀ’’ਤਿ.

‘‘ਉਪਮਾ ਮਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਪਟਿਭਾਤੀ’’ਤਿ. ‘‘ਪਟਿਭਾਤੁ ਤਂ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨਾ’’ਤਿ ਭਗਵਾ ਅਵੋਚ.

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਯੇ ਕੇਚਿਮੇ ਬੀਜਗਾਮਭੂਤਗਾਮਾ ਵੁਦ੍ਧਿਂ ਵਿਰੂਲ਼੍ਹਿਂ ਵੇਪੁਲ੍ਲਂ ਆਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਸਬ੍ਬੇ ਤੇ ਪਥਵਿਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਪਥਵਿਯਂ ਪਤਿਟ੍ਠਾਯ. ਏਵਮੇਤੇ ਬੀਜਗਾਮਭੂਤਗਾਮਾ ਵੁਦ੍ਧਿਂ ਵਿਰੂਲ਼੍ਹਿਂ ਵੇਪੁਲ੍ਲਂ ਆਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਵਾ ਪਨ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਯੇ ਕੇਚਿਮੇ ਬਲਕਰਣੀਯਾ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਾ ਕਰੀਯਨ੍ਤਿ, ਸਬ੍ਬੇ ਤੇ ਪਥਵਿਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਪਥਵਿਯਂ ਪਤਿਟ੍ਠਾਯ. ਏਵਮੇਤੇ ਬਲਕਰਣੀਯਾ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਾ ਕਰੀਯਨ੍ਤਿ. ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਰੂਪਤ੍ਤਾਯਂ ਪੁਰਿਸਪੁਗ੍ਗਲੋ ਰੂਪੇ ਪਤਿਟ੍ਠਾਯ ਪੁਞ੍ਞਂ ਵਾ ਅਪੁਞ੍ਞਂ ਵਾ ਪਸਵਤਿ, ਵੇਦਨਤ੍ਤਾਯਂ ਪੁਰਿਸਪੁਗ੍ਗਲੋ ਵੇਦਨਾਯਂ ਪਤਿਟ੍ਠਾਯ ਪੁਞ੍ਞਂ ਵਾ ਅਪੁਞ੍ਞਂ ਵਾ ਪਸਵਤਿ, ਸਞ੍ਞਤ੍ਤਾਯਂ ਪੁਰਿਸਪੁਗ੍ਗਲੋ ਸਞ੍ਞਾਯਂ ਪਤਿਟ੍ਠਾਯ ਪੁਞ੍ਞਂ ਵਾ ਅਪੁਞ੍ਞਂ ਵਾ ਪਸਵਤਿ, ਸਙ੍ਖਾਰਤ੍ਤਾਯਂ ਪੁਰਿਸਪੁਗ੍ਗਲੋ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਪਤਿਟ੍ਠਾਯ ਪੁਞ੍ਞਂ ਵਾ ਅਪੁਞ੍ਞਂ ਵਾ ਪਸਵਤਿ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਤ੍ਤਾਯਂ ਪੁਰਿਸਪੁਗ੍ਗਲੋ ਵਿਞ੍ਞਾਣੇ ਪਤਿਟ੍ਠਾਯ ਪੁਞ੍ਞਂ ਵਾ ਅਪੁਞ੍ਞਂ ਵਾ ਪਸਵਤੀ’’ਤਿ.

‘‘ਨਨੁ ਤ੍ਵਂ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਏਵਂ ਵਦੇਸਿ – ‘ਰੂਪਂ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ, ਵੇਦਨਾ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ, ਸਞ੍ਞਾ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ, ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’’’ਤਿ? ‘‘ਅਹਞ੍ਹਿ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਏਵਂ ਵਦਾਮਿ – ‘ਰੂਪਂ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ, ਵੇਦਨਾ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ, ਸਞ੍ਞਾ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ, ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ, ਅਯਞ੍ਚ ਮਹਤੀ ਜਨਤਾ’’ਤਿ.

‘‘ਕਿਞ੍ਹਿ ਤੇ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਮਹਤੀ ਜਨਤਾ ਕਰਿਸ੍ਸਤਿ? ਇਙ੍ਘ ਤ੍ਵਂ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਸਕਞ੍ਞੇਵ ਵਾਦਂ ਨਿਬ੍ਬੇਠੇਹੀ’’ਤਿ. ‘‘ਅਹਞ੍ਹਿ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਏਵਂ ਵਦਾਮਿ – ‘ਰੂਪਂ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ, ਵੇਦਨਾ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ, ਸਞ੍ਞਾ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ, ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’’’ਤਿ.

੩੫੭. ‘‘ਤੇਨ ਹਿ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਤਞ੍ਞੇਵੇਤ੍ਥ ਪਟਿਪੁਚ੍ਛਿਸ੍ਸਾਮਿ, ਯਥਾ ਤੇ ਖਮੇਯ੍ਯ ਤਥਾ ਨਂ [ਤਥਾ ਤਂ (ਕ.)] ਬ੍ਯਾਕਰੇਯ੍ਯਾਸਿ. ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਵਤ੍ਤੇਯ੍ਯ ਰਞ੍ਞੋ ਖਤ੍ਤਿਯਸ੍ਸ ਮੁਦ੍ਧਾਵਸਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਕਸ੍ਮਿਂ ਵਿਜਿਤੇ ਵਸੋ – ਘਾਤੇਤਾਯਂ ਵਾ ਘਾਤੇਤੁਂ, ਜਾਪੇਤਾਯਂ ਵਾ ਜਾਪੇਤੁਂ, ਪਬ੍ਬਾਜੇਤਾਯਂ ਵਾ ਪਬ੍ਬਾਜੇਤੁਂ, ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਰਞ੍ਞੋ ਪਸੇਨਦਿਸ੍ਸ ਕੋਸਲਸ੍ਸ, ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਵਾ ਪਨ ਰਞ੍ਞੋ ਮਾਗਧਸ੍ਸ ਅਜਾਤਸਤ੍ਤੁਸ੍ਸ ਵੇਦੇਹਿਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿ? ‘‘ਵਤ੍ਤੇਯ੍ਯ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਰਞ੍ਞੋ ਖਤ੍ਤਿਯਸ੍ਸ ਮੁਦ੍ਧਾਵਸਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਕਸ੍ਮਿਂ ਵਿਜਿਤੇ ਵਸੋ – ਘਾਤੇਤਾਯਂ ਵਾ ਘਾਤੇਤੁਂ, ਜਾਪੇਤਾਯਂ ਵਾ ਜਾਪੇਤੁਂ, ਪਬ੍ਬਾਜੇਤਾਯਂ ਵਾ ਪਬ੍ਬਾਜੇਤੁਂ, ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਰਞ੍ਞੋ ਪਸੇਨਦਿਸ੍ਸ ਕੋਸਲਸ੍ਸ, ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਵਾ ਪਨ ਰਞ੍ਞੋ ਮਾਗਧਸ੍ਸ ਅਜਾਤਸਤ੍ਤੁਸ੍ਸ ਵੇਦੇਹਿਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ. ਇਮੇਸਮ੍ਪਿ ਹਿ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਸਙ੍ਘਾਨਂ ਗਣਾਨਂ – ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ, ਵਜ੍ਜੀਨਂ ਮਲ੍ਲਾਨਂ – ਵਤ੍ਤਤਿ ਸਕਸ੍ਮਿਂ ਵਿਜਿਤੇ ਵਸੋ – ਘਾਤੇਤਾਯਂ ਵਾ ਘਾਤੇਤੁਂ, ਜਾਪੇਤਾਯਂ ਵਾ ਜਾਪੇਤੁਂ, ਪਬ੍ਬਾਜੇਤਾਯਂ ਵਾ ਪਬ੍ਬਾਜੇਤੁਂ. ਕਿਂ ਪਨ ਰਞ੍ਞੋ ਖਤ੍ਤਿਯਸ੍ਸ ਮੁਦ੍ਧਾਵਸਿਤ੍ਤਸ੍ਸ, ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਰਞ੍ਞੋ ਪਸੇਨਦਿਸ੍ਸ ਕੋਸਲਸ੍ਸ, ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਵਾ ਪਨ ਰਞ੍ਞੋ ਮਾਗਧਸ੍ਸ ਅਜਾਤਸਤ੍ਤੁਸ੍ਸ ਵੇਦੇਹਿਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ? ਵਤ੍ਤੇਯ੍ਯ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਵਤ੍ਤਿਤੁਞ੍ਚ ਮਰਹਤੀ’’ਤਿ.

‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਯਂ ਤ੍ਵਂ ਏਵਂ ਵਦੇਸਿ – ‘ਰੂਪਂ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ, ਵਤ੍ਤਤਿ ਤੇ ਤਸ੍ਮਿਂ ਰੂਪੇ ਵਸੋ – ਏਵਂ ਮੇ ਰੂਪਂ ਹੋਤੁ, ਏਵਂ ਮੇ ਰੂਪਂ ਮਾ ਅਹੋਸੀ’’ਤਿ? ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ, ਸਚ੍ਚਕੋ ਨਿਗਣ੍ਠਪੁਤ੍ਤੋ ਤੁਣ੍ਹੀ ਅਹੋਸਿ. ਦੁਤਿਯਮ੍ਪਿ ਖੋ ਭਗਵਾ ਸਚ੍ਚਕਂ ਨਿਗਣ੍ਠਪੁਤ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਯਂ ਤ੍ਵਂ ਏਵਂ ਵਦੇਸਿ – ‘ਰੂਪਂ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ, ਵਤ੍ਤਤਿ ਤੇ ਤਸ੍ਮਿਂ ਰੂਪੇ ਵਸੋ – ਏਵਂ ਮੇ ਰੂਪਂ ਹੋਤੁ, ਏਵਂ ਮੇ ਰੂਪਂ ਮਾ ਅਹੋਸੀ’’ਤਿ? ਦੁਤਿਯਮ੍ਪਿ ਖੋ ਸਚ੍ਚਕੋ ਨਿਗਣ੍ਠਪੁਤ੍ਤੋ ਤੁਣ੍ਹੀ ਅਹੋਸਿ. ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਸਚ੍ਚਕਂ ਨਿਗਣ੍ਠਪੁਤ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਬ੍ਯਾਕਰੋਹਿ ਦਾਨਿ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਨ ਦਾਨਿ ਤੇ ਤੁਣ੍ਹੀਭਾਵਸ੍ਸ ਕਾਲੋ. ਯੋ ਕੋਚਿ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ ਤਥਾਗਤੇਨ ਯਾਵਤਤਿਯਂ ਸਹਧਮ੍ਮਿਕਂ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਟ੍ਠੋ ਨ ਬ੍ਯਾਕਰੋਤਿ, ਏਤ੍ਥੇਵਸ੍ਸ ਸਤ੍ਤਧਾ ਮੁਦ੍ਧਾ ਫਲਤੀ’’ਤਿ.

ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਵਜਿਰਪਾਣਿ ਯਕ੍ਖੋ ਆਯਸਂ ਵਜਿਰਂ ਆਦਾਯ ਆਦਿਤ੍ਤਂ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਲਿਤਂ ਸਜੋਤਿਭੂਤਂ ਸਚ੍ਚਕਸ੍ਸ ਨਿਗਣ੍ਠਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪਰਿਵੇਹਾਸਂ ਠਿਤੋ ਹੋਤਿ – ‘ਸਚਾਯਂ ਸਚ੍ਚਕੋ ਨਿਗਣ੍ਠਪੁਤ੍ਤੋ ਭਗਵਤਾ ਯਾਵਤਤਿਯਂ ਸਹਧਮ੍ਮਿਕਂ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਟ੍ਠੋ ਨ ਬ੍ਯਾਕਰਿਸ੍ਸਤਿ ਏਤ੍ਥੇਵਸ੍ਸ ਸਤ੍ਤਧਾ ਮੁਦ੍ਧਂ ਫਾਲੇਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ. ਤਂ ਖੋ ਪਨ ਵਜਿਰਪਾਣਿਂ ਯਕ੍ਖਂ ਭਗਵਾ ਚੇਵ ਪਸ੍ਸਤਿ ਸਚ੍ਚਕੋ ਚ ਨਿਗਣ੍ਠਪੁਤ੍ਤੋ. ਅਥ ਖੋ ਸਚ੍ਚਕੋ ਨਿਗਣ੍ਠਪੁਤ੍ਤੋ ਭੀਤੋ ਸਂਵਿਗ੍ਗੋ ਲੋਮਹਟ੍ਠਜਾਤੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂਯੇਵ ਤਾਣਂ ਗਵੇਸੀ ਭਗਵਨ੍ਤਂਯੇਵ ਲੇਣਂ ਗਵੇਸੀ ਭਗਵਨ੍ਤਂਯੇਵ ਸਰਣਂ ਗਵੇਸੀ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਪੁਚ੍ਛਤੁ ਮਂ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ, ਬ੍ਯਾਕਰਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ.

੩੫੮. ‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਯਂ ਤ੍ਵਂ ਏਵਂ ਵਦੇਸਿ – ‘ਰੂਪਂ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ, ਵਤ੍ਤਤਿ ਤੇ ਤਸ੍ਮਿਂ ਰੂਪੇ ਵਸੋ – ਏਵਂ ਮੇ ਰੂਪਂ ਹੋਤੁ, ਏਵਂ ਮੇ ਰੂਪਂ ਮਾ ਅਹੋਸੀ’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹਿਦਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ’’.

‘‘ਮਨਸਿ ਕਰੋਹਿ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ; ਮਨਸਿ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਖੋ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਬ੍ਯਾਕਰੋਹਿ. ਨ ਖੋ ਤੇ ਸਨ੍ਧਿਯਤਿ ਪੁਰਿਮੇਨ ਵਾ ਪਚ੍ਛਿਮਂ ਪਚ੍ਛਿਮੇਨ ਵਾ ਪੁਰਿਮਂ. ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਯਂ ਤ੍ਵਂ ਏਵਂ ਵਦੇਸਿ – ‘ਵੇਦਨਾ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ, ਵਤ੍ਤਤਿ ਤੇ ਤਿਸ੍ਸਂ ਵੇਦਨਾਯਂ [ਤਾਯਂ ਵੇਦਨਾਯਂ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ.)] ਵਸੋ – ਏਵਂ ਮੇ ਵੇਦਨਾ ਹੋਤੁ, ਏਵਂ ਮੇ ਵੇਦਨਾ ਮਾ ਅਹੋਸੀ’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹਿਦਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ’’.

‘‘ਮਨਸਿ ਕਰੋਹਿ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ; ਮਨਸਿ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਖੋ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਬ੍ਯਾਕਰੋਹਿ. ਨ ਖੋ ਤੇ ਸਨ੍ਧਿਯਤਿ ਪੁਰਿਮੇਨ ਵਾ ਪਚ੍ਛਿਮਂ, ਪਚ੍ਛਿਮੇਨ ਵਾ ਪੁਰਿਮਂ. ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਯਂ ਤ੍ਵਂ ਏਵਂ ਵਦੇਸਿ – ‘ਸਞ੍ਞਾ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ, ਵਤ੍ਤਤਿ ਤੇ ਤਿਸ੍ਸਂ ਸਞ੍ਞਾਯਂ ਵਸੋ – ਏਵਂ ਮੇ ਸਞ੍ਞਾ ਹੋਤੁ, ਏਵਂ ਮੇ ਸਞ੍ਞਾ ਮਾ ਅਹੋਸੀ’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹਿਦਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ’’.

‘‘ਮਨਸਿ ਕਰੋਹਿ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ; ਮਨਸਿ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਖੋ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਬ੍ਯਾਕਰੋਹਿ. ਨ ਖੋ ਤੇ ਸਨ੍ਧਿਯਤਿ ਪੁਰਿਮੇਨ ਵਾ ਪਚ੍ਛਿਮਂ, ਪਚ੍ਛਿਮੇਨ ਵਾ ਪੁਰਿਮਂ. ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਯਂ ਤ੍ਵਂ ਏਵਂ ਵਦੇਸਿ – ‘ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ, ਵਤ੍ਤਤਿ ਤੇ ਤੇਸੁ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਵਸੋ – ਏਵਂ ਮੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਹੋਨ੍ਤੁ, ਏਵਂ ਮੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਮਾ ਅਹੇਸੁ’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹਿਦਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ’’.

‘‘ਮਨਸਿ ਕਰੋਹਿ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ; ਮਨਸਿ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਖੋ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਬ੍ਯਾਕਰੋਹਿ. ਨ ਖੋ ਤੇ ਸਨ੍ਧਿਯਤਿ ਪੁਰਿਮੇਨ ਵਾ ਪਚ੍ਛਿਮਂ, ਪਚ੍ਛਿਮੇਨ ਵਾ ਪੁਰਿਮਂ. ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਯਂ ਤ੍ਵਂ ਏਵਂ ਵਦੇਸਿ – ‘ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ, ਵਤ੍ਤਤਿ ਤੇ ਤਸ੍ਮਿਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣੇ ਵਸੋ – ਏਵਂ ਮੇ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਹੋਤੁ, ਏਵਂ ਮੇ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਮਾ ਅਹੋਸੀ’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹਿਦਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ’’.

‘‘ਮਨਸਿ ਕਰੋਹਿ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ; ਮਨਸਿ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਖੋ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਬ੍ਯਾਕਰੋਹਿ. ਨ ਖੋ ਤੇ ਸਨ੍ਧਿਯਤਿ ਪੁਰਿਮੇਨ ਵਾ ਪਚ੍ਛਿਮਂ, ਪਚ੍ਛਿਮੇਨ ਵਾ ਪੁਰਿਮਂ. ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਰੂਪਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ’’. ‘‘ਯਂ ਪਨਾਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਦੁਕ੍ਖਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ’’. ‘‘ਯਂ ਪਨਾਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ, ਕਲ੍ਲਂ ਨੁ ਤਂ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਿਤੁਂ – ‘ਏਤਂ ਮਮ, ਏਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਏਸੋ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹਿਦਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ’’.

‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਵੇਦਨਾ…ਪੇ… ਸਞ੍ਞਾ…ਪੇ… ਸਙ੍ਖਾਰਾ…ਪੇ… ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ’’. ‘‘ਯਂ ਪਨਾਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਦੁਕ੍ਖਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ’’. ‘‘ਯਂ ਪਨਾਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ, ਕਲ੍ਲਂ ਨੁ ਤਂ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਿਤੁਂ – ‘ਏਤਂ ਮਮ, ਏਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਏਸੋ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹਿਦਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ’’.

‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਯੋ ਨੁ ਖੋ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਲ੍ਲੀਨੋ ਦੁਕ੍ਖਂ ਉਪਗਤੋ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਜ੍ਝੋਸਿਤੋ, ਦੁਕ੍ਖਂ ‘ਏਤਂ ਮਮ, ਏਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਏਸੋ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ, ਅਪਿ ਨੁ ਖੋ ਸੋ ਸਾਮਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਪਰਿਜਾਨੇਯ੍ਯ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਪਰਿਕ੍ਖੇਪੇਤ੍ਵਾ ਵਿਹਰੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ? ‘‘ਕਿਞ੍ਹਿ ਸਿਯਾ, ਭੋ ਗੋਤਮ? ਨੋ ਹਿਦਂ, ਭੋ ਗੋਤਮਾ’’ਤਿ.

‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਨਨੁ ਤ੍ਵਂ ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਲ੍ਲੀਨੋ ਦੁਕ੍ਖਂ ਉਪਗਤੋ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਜ੍ਝੋਸਿਤੋ, ਦੁਕ੍ਖਂ – ‘ਏਤਂ ਮਮ, ਏਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਏਸੋ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਸੀ’’ਤਿ? ‘‘ਕਿਞ੍ਹਿ ਨੋ ਸਿਯਾ, ਭੋ ਗੋਤਮ? ਏਵਮੇਤਂ ਭੋ ਗੋਤਮਾ’’ਤਿ.

੩੫੯. ‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਪੁਰਿਸੋ ਸਾਰਤ੍ਥਿਕੋ ਸਾਰਗਵੇਸੀ ਸਾਰਪਰਿਯੇਸਨਂ ਚਰਮਾਨੋ ਤਿਣ੍ਹਂ ਕੁਠਾਰਿਂ [ਕੁਧਾਰਿਂ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਕ.)] ਆਦਾਯ ਵਨਂ ਪਵਿਸੇਯ੍ਯ. ਸੋ ਤਤ੍ਥ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਮਹਨ੍ਤਂ ਕਦਲਿਕ੍ਖਨ੍ਧਂ ਉਜੁਂ ਨਵਂ ਅਕੁਕ੍ਕੁਕਜਾਤਂ [ਅਕੁਕ੍ਕੁਟਜਾਤਂ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)]. ਤਮੇਨਂ ਮੂਲੇ ਛਿਨ੍ਦੇਯ੍ਯ, ਮੂਲੇ ਛੇਤ੍ਵਾ ਅਗ੍ਗੇ ਛਿਨ੍ਦੇਯ੍ਯ, ਅਗ੍ਗੇ ਛੇਤ੍ਵਾ ਪਤ੍ਤਵਟ੍ਟਿਂ ਵਿਨਿਬ੍ਭੁਜੇਯ੍ਯ [ਵਿਨਿਬ੍ਭੁਜ੍ਜੇਯ੍ਯ (ਕ.)]. ਸੋ ਤਤ੍ਥ ਪਤ੍ਤਵਟ੍ਟਿਂ ਵਿਨਿਬ੍ਭੁਜਨ੍ਤੋ ਫੇਗ੍ਗੁਮ੍ਪਿ ਨਾਧਿਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ, ਕੁਤੋ ਸਾਰਂ? ਏਵਮੇਵ ਖੋ ਤ੍ਵਂ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਮਯਾ ਸਕਸ੍ਮਿਂ ਵਾਦੇ ਸਮਨੁਯੁਞ੍ਜਿਯਮਾਨੋ ਸਮਨੁਗਾਹਿਯਮਾਨੋ ਸਮਨੁਭਾਸਿਯਮਾਨੋ ਰਿਤ੍ਤੋ ਤੁਚ੍ਛੋ ਅਪਰਦ੍ਧੋ. ਭਾਸਿਤਾ ਖੋ ਪਨ ਤੇ ਏਸਾ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਵੇਸਾਲਿਯਂ ਪਰਿਸਤਿ ਵਾਚਾ – ‘ਨਾਹਂ ਤਂ ਪਸ੍ਸਾਮਿ ਸਮਣਂ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਵਾ, ਸਙ੍ਘਿਂ ਗਣਿਂ ਗਣਾਚਰਿਯਂ, ਅਪਿ ਅਰਹਨ੍ਤਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਂ ਪਟਿਜਾਨਮਾਨਂ, ਯੋ ਮਯਾ ਵਾਦੇਨ ਵਾਦਂ ਸਮਾਰਦ੍ਧੋ ਨ ਸਙ੍ਕਮ੍ਪੇਯ੍ਯ ਨ ਸਮ੍ਪਕਮ੍ਪੇਯ੍ਯ ਨ ਸਮ੍ਪਵੇਧੇਯ੍ਯ, ਯਸ੍ਸ ਨ ਕਚ੍ਛੇਹਿ ਸੇਦਾ ਮੁਚ੍ਚੇਯ੍ਯੁਂ. ਥੂਣਂ ਚੇਪਾਹਂ ਅਚੇਤਨਂ ਵਾਦੇਨ ਵਾਦਂ ਸਮਾਰਭੇਯ੍ਯਂ ਸਾਪਿ ਮਯਾ ਵਾਦੇਨ ਵਾਦਂ ਸਮਾਰਦ੍ਧਾ ਸਙ੍ਕਮ੍ਪੇਯ੍ਯ ਸਮ੍ਪਕਮ੍ਪੇਯ੍ਯ ਸਮ੍ਪਵੇਧੇਯ੍ਯ. ਕੋ ਪਨ ਵਾਦੋ ਮਨੁਸ੍ਸਭੂਤਸ੍ਸਾ’ਤਿ? ਤੁਯ੍ਹਂ ਖੋ ਪਨ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਅਪ੍ਪੇਕਚ੍ਚਾਨਿ ਸੇਦਫੁਸਿਤਾਨਿ ਨਲਾਟਾ ਮੁਤ੍ਤਾਨਿ, ਉਤ੍ਤਰਾਸਙ੍ਗਂ ਵਿਨਿਭਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਭੂਮਿਯਂ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਾਨਿ. ਮਯ੍ਹਂ ਖੋ ਪਨ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਨਤ੍ਥਿ ਏਤਰਹਿ ਕਾਯਸ੍ਮਿਂ ਸੇਦੋ’’ਤਿ. ਇਤਿ ਭਗਵਾ ਤਸ੍ਮਿਂ [ਤਸ੍ਸਂ (?)] ਪਰਿਸਤਿ ਸੁਵਣ੍ਣਵਣ੍ਣਂ ਕਾਯਂ ਵਿਵਰਿ. ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ, ਸਚ੍ਚਕੋ ਨਿਗਣ੍ਠਪੁਤ੍ਤੋ ਤੁਣ੍ਹੀਭੂਤੋ ਮਙ੍ਕੁਭੂਤੋ ਪਤ੍ਤਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਅਧੋਮੁਖੋ ਪਜ੍ਝਾਯਨ੍ਤੋ ਅਪ੍ਪਟਿਭਾਨੋ ਨਿਸੀਦਿ.

੩੬੦. ਅਥ ਖੋ ਦੁਮ੍ਮੁਖੋ ਲਿਚ੍ਛਵਿਪੁਤ੍ਤੋ ਸਚ੍ਚਕਂ ਨਿਗਣ੍ਠਪੁਤ੍ਤਂ ਤੁਣ੍ਹੀਭੂਤਂ ਮਙ੍ਕੁਭੂਤਂ ਪਤ੍ਤਕ੍ਖਨ੍ਧਂ ਅਧੋਮੁਖਂ ਪਜ੍ਝਾਯਨ੍ਤਂ ਅਪ੍ਪਟਿਭਾਨਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਉਪਮਾ ਮਂ, ਭਗਵਾ, ਪਟਿਭਾਤੀ’’ਤਿ. ‘‘ਪਟਿਭਾਤੁ ਤਂ, ਦੁਮ੍ਮੁਖਾ’’ਤਿ ਭਗਵਾ ਅਵੋਚ. ‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਗਾਮਸ੍ਸ ਵਾ ਨਿਗਮਸ੍ਸ ਵਾ ਅਵਿਦੂਰੇ ਪੋਕ੍ਖਰਣੀ. ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਸ ਕਕ੍ਕਟਕੋ. ਅਥ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸਮ੍ਬਹੁਲਾ ਕੁਮਾਰਕਾ ਵਾ ਕੁਮਾਰਿਕਾ ਵਾ ਤਮ੍ਹਾ ਗਾਮਾ ਵਾ ਨਿਗਮਾ ਵਾ ਨਿਕ੍ਖਮਿਤ੍ਵਾ ਯੇਨ ਸਾ ਪੋਕ੍ਖਰਣੀ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮੇਯ੍ਯੁਂ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਤਂ ਪੋਕ੍ਖਰਣਿਂ ਓਗਾਹੇਤ੍ਵਾ ਤਂ ਕਕ੍ਕਟਕਂ ਉਦਕਾ ਉਦ੍ਧਰਿਤ੍ਵਾ ਥਲੇ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪੇਯ੍ਯੁਂ. ਯਞ੍ਞਦੇਵ ਹਿ ਸੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਕਕ੍ਕਟਕੋ ਅਲ਼ਂ ਅਭਿਨਿਨ੍ਨਾਮੇਯ੍ਯ ਤਂ ਤਦੇਵ ਤੇ ਕੁਮਾਰਕਾ ਵਾ ਕੁਮਾਰਿਕਾ ਵਾ ਕਟ੍ਠੇਨ ਵਾ ਕਥਲੇਨ ਵਾ ਸਞ੍ਛਿਨ੍ਦੇਯ੍ਯੁਂ ਸਮ੍ਭਞ੍ਜੇਯ੍ਯੁਂ ਸਮ੍ਪਲਿਭਞ੍ਜੇਯ੍ਯੁਂ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਸੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਕਕ੍ਕਟਕੋ ਸਬ੍ਬੇਹਿ ਅਲ਼ੇਹਿ ਸਞ੍ਛਿਨ੍ਨੇਹਿ ਸਮ੍ਭਗ੍ਗੇਹਿ ਸਮ੍ਪਲਿਭਗ੍ਗੇਹਿ ਅਭਬ੍ਬੋ ਤਂ ਪੋਕ੍ਖਰਣਿਂ ਪੁਨ ਓਤਰਿਤੁਂ, ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਪੁਬ੍ਬੇ. ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਯਾਨਿ ਸਚ੍ਚਕਸ੍ਸ ਨਿਗਣ੍ਠਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਸੂਕਾਯਿਤਾਨਿ ਵਿਸੇਵਿਤਾਨਿ ਵਿਪ੍ਫਨ੍ਦਿਤਾਨਿ ਤਾਨਿਪਿ ਸਬ੍ਬਾਨਿ [ਵਿਪ੍ਫਨ੍ਦਿਤਾਨਿ ਕਾਨਿਚਿ ਕਾਨਿਚਿ ਤਾਨਿ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਭਗਵਤਾ ਸਞ੍ਛਿਨ੍ਨਾਨਿ ਸਮ੍ਭਗ੍ਗਾਨਿ ਸਮ੍ਪਲਿਭਗ੍ਗਾਨਿ; ਅਭਬ੍ਬੋ ਚ ਦਾਨਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸਚ੍ਚਕੋ ਨਿਗਣ੍ਠਪੁਤ੍ਤੋ ਪੁਨ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤੁਂ ਯਦਿਦਂ ਵਾਦਾਧਿਪ੍ਪਾਯੋ’’ਤਿ. ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ, ਸਚ੍ਚਕੋ ਨਿਗਣ੍ਠਪੁਤ੍ਤੋ ਦੁਮ੍ਮੁਖਂ ਲਿਚ੍ਛਵਿਪੁਤ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਆਗਮੇਹਿ ਤ੍ਵਂ, ਦੁਮ੍ਮੁਖ, ਆਗਮੇਹਿ ਤ੍ਵਂ, ਦੁਮ੍ਮੁਖ ( ) [(ਮੁਖਰੋਸਿ ਤ੍ਵਂ ਦੁਮ੍ਮੁਖ) (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)] ਨ ਮਯਂ ਤਯਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਮਨ੍ਤੇਮ, ਇਧ ਮਯਂ ਭੋਤਾ ਗੋਤਮੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਮਨ੍ਤੇਮ.

੩੬੧. ‘‘ਤਿਟ੍ਠਤੇਸਾ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਅਮ੍ਹਾਕਞ੍ਚੇਵ ਅਞ੍ਞੇਸਞ੍ਚ ਪੁਥੁਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ ਵਾਚਾ. ਵਿਲਾਪਂ ਵਿਲਪਿਤਂ ਮਞ੍ਞੇ. ਕਿਤ੍ਤਾਵਤਾ ਚ ਨੁ ਖੋ ਭੋਤੋ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਸਾਵਕੋ ਸਾਸਨਕਰੋ ਹੋਤਿ ਓਵਾਦਪਤਿਕਰੋ ਤਿਣ੍ਣਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛੋ ਵਿਗਤਕਥਂਕਥੋ ਵੇਸਾਰਜ੍ਜਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਅਪਰਪ੍ਪਚ੍ਚਯੋ ਸਤ੍ਥੁਸਾਸਨੇ ਵਿਹਰਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਇਧ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਮਮ ਸਾਵਕੋ ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਰੂਪਂ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਵਾ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਵਾ ਓਲ਼ਾਰਿਕਂ ਵਾ ਸੁਖੁਮਂ ਵਾ ਹੀਨਂ ਵਾ ਪਣੀਤਂ ਵਾ ਯਂ ਦੂਰੇ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਵਾ, ਸਬ੍ਬਂ ਰੂਪਂ ‘ਨੇਤਂ ਮਮ, ਨੇਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਨ ਮੇਸੋ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਏਵਮੇਤਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਪਸ੍ਸਤਿ; ਯਾ ਕਾਚਿ ਵੇਦਨਾ…ਪੇ… ਯਾ ਕਾਚਿ ਸਞ੍ਞਾ…ਪੇ… ਯੇ ਕੇਚਿ ਸਙ੍ਖਾਰਾ…ਪੇ… ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਵਾ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਵਾ ਓਲ਼ਾਰਿਕਂ ਵਾ ਸੁਖੁਮਂ ਵਾ ਹੀਨਂ ਵਾ ਪਣੀਤਂ ਵਾ, ਯਂ ਦੂਰੇ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਵਾ, ਸਬ੍ਬਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ‘ਨੇਤਂ ਮਮ, ਨੇਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਨ ਮੇਸੋ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਏਵਮੇਤਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਪਸ੍ਸਤਿ. ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਖੋ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਮਮ ਸਾਵਕੋ ਸਾਸਨਕਰੋ ਹੋਤਿ ਓਵਾਦਪਤਿਕਰੋ ਤਿਣ੍ਣਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛੋ ਵਿਗਤਕਥਂਕਥੋ ਵੇਸਾਰਜ੍ਜਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਅਪਰਪ੍ਪਚ੍ਚਯੋ ਸਤ੍ਥੁਸਾਸਨੇ ਵਿਹਰਤੀ’’ਤਿ.

‘‘ਕਿਤ੍ਤਾਵਤਾ ਪਨ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਰਹਂ ਹੋਤਿ ਖੀਣਾਸਵੋ ਵੁਸਿਤਵਾ ਕਤਕਰਣੀਯੋ ਓਹਿਤਭਾਰੋ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਸਦਤ੍ਥੋ ਪਰਿਕ੍ਖੀਣਭਵਸਂਯੋਜਨੋ ਸਮ੍ਮਦਞ੍ਞਾ ਵਿਮੁਤ੍ਤੋ’’ਤਿ? ‘‘ਇਧ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਰੂਪਂ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਵਾ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਵਾ ਓਲ਼ਾਰਿਕਂ ਵਾ ਸੁਖੁਮਂ ਵਾ ਹੀਨਂ ਵਾ ਪਣੀਤਂ ਵਾ ਯਂ ਦੂਰੇ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਵਾ ਸਬ੍ਬਂ ਰੂਪਂ ‘ਨੇਤਂ ਮਮ, ਨੇਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਨ ਮੇਸੋ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਏਵਮੇਤਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਦਿਸ੍ਵਾ ਅਨੁਪਾਦਾ ਵਿਮੁਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ; ਯਾ ਕਾਚਿ ਵੇਦਨਾ…ਪੇ… ਯਾ ਕਾਚਿ ਸਞ੍ਞਾ…ਪੇ… ਯੇ ਕੇਚਿ ਸਙ੍ਖਾਰਾ…ਪੇ… ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਵਾ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਵਾ ਓਲ਼ਾਰਿਕਂ ਵਾ ਸੁਖੁਮਂ ਵਾ ਹੀਨਂ ਵਾ ਪਣੀਤਂ ਵਾ ਯਂ ਦੂਰੇ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਵਾ ਸਬ੍ਬਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ‘ਨੇਤਂ ਮਮ, ਨੇਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਨ ਮੇਸੋ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਏਵਮੇਤਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਦਿਸ੍ਵਾ ਅਨੁਪਾਦਾ ਵਿਮੁਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ. ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਖੋ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਰਹਂ ਹੋਤਿ ਖੀਣਾਸਵੋ ਵੁਸਿਤਵਾ ਕਤਕਰਣੀਯੋ ਓਹਿਤਭਾਰੋ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਸਦਤ੍ਥੋ ਪਰਿਕ੍ਖੀਣਭਵਸਂਯੋਜਨੋ ਸਮ੍ਮਦਞ੍ਞਾ ਵਿਮੁਤ੍ਤੋ. ਏਵਂ ਵਿਮੁਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ ਖੋ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਤੀਹਿ ਅਨੁਤ੍ਤਰਿਯੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ – ਦਸ੍ਸਨਾਨੁਤ੍ਤਰਿਯੇਨ, ਪਟਿਪਦਾਨੁਤ੍ਤਰਿਯੇਨ, ਵਿਮੁਤ੍ਤਾਨੁਤ੍ਤਰਿਯੇਨ. ਏਵਂ ਵਿਮੁਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ ਖੋ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਤਥਾਗਤਞ੍ਞੇਵ ਸਕ੍ਕਰੋਤਿ ਗਰੁਂ ਕਰੋਤਿ ਮਾਨੇਤਿ ਪੂਜੇਤਿ – ਬੁਦ੍ਧੋ ਸੋ ਭਗਵਾ ਬੋਧਾਯ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ, ਦਨ੍ਤੋ ਸੋ ਭਗਵਾ ਦਮਥਾਯ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ, ਸਨ੍ਤੋ ਸੋ ਭਗਵਾ ਸਮਥਾਯ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ, ਤਿਣ੍ਣੋ ਸੋ ਭਗਵਾ ਤਰਣਾਯ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ, ਪਰਿਨਿਬ੍ਬੁਤੋ ਸੋ ਭਗਵਾ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨਾਯ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤੀ’’ਤਿ.

੩੬੨. ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ, ਸਚ੍ਚਕੋ ਨਿਗਣ੍ਠਪੁਤ੍ਤੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਮਯਮੇਵ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਧਂਸੀ, ਮਯਂ ਪਗਬ੍ਬਾ, ਯੇ ਮਯਂ ਭਵਨ੍ਤਂ ਗੋਤਮਂ ਵਾਦੇਨ ਵਾਦਂ ਆਸਾਦੇਤਬ੍ਬਂ ਅਮਞ੍ਞਿਮ੍ਹ. ਸਿਯਾ ਹਿ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਹਤ੍ਥਿਂ ਪਭਿਨ੍ਨਂ ਆਸਜ੍ਜ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਸੋਤ੍ਥਿਭਾਵੋ, ਨ ਤ੍ਵੇਵ ਭਵਨ੍ਤਂ ਗੋਤਮਂ ਆਸਜ੍ਜ ਸਿਯਾ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਸੋਤ੍ਥਿਭਾਵੋ. ਸਿਯਾ ਹਿ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਪਜ੍ਜਲਿਤਂ [ਜਲਨ੍ਤਂ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਅਗ੍ਗਿਕ੍ਖਨ੍ਧਂ ਆਸਜ੍ਜ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਸੋਤ੍ਥਿਭਾਵੋ, ਨ ਤ੍ਵੇਵ ਭਵਨ੍ਤਂ ਗੋਤਮਂ ਆਸਜ੍ਜ ਸਿਯਾ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਸੋਤ੍ਥਿਭਾਵੋ. ਸਿਯਾ ਹਿ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਆਸੀਵਿਸਂ ਘੋਰਵਿਸਂ ਆਸਜ੍ਜ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਸੋਤ੍ਥਿਭਾਵੋ, ਨ ਤ੍ਵੇਵ ਭਵਨ੍ਤਂ ਗੋਤਮਂ ਆਸਜ੍ਜ ਸਿਯਾ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਸੋਤ੍ਥਿਭਾਵੋ. ਮਯਮੇਵ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਧਂਸੀ, ਮਯਂ ਪਗਬ੍ਬਾ, ਯੇ ਮਯਂ ਭਵਨ੍ਤਂ ਗੋਤਮਂ ਵਾਦੇਨ ਵਾਦਂ ਆਸਾਦੇਤਬ੍ਬਂ ਅਮਞ੍ਞਿਮ੍ਹ. ਅਧਿਵਾਸੇਤੁ [ਅਧਿਵਾਸੇਤੁ ਚ (ਪੀ. ਕ.)] ਮੇ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ ਸ੍ਵਾਤਨਾਯ ਭਤ੍ਤਂ ਸਦ੍ਧਿਂ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘੇਨਾ’’ਤਿ. ਅਧਿਵਾਸੇਸਿ ਭਗਵਾ ਤੁਣ੍ਹੀਭਾਵੇਨ.

੩੬੩. ਅਥ ਖੋ ਸਚ੍ਚਕੋ ਨਿਗਣ੍ਠਪੁਤ੍ਤੋ ਭਗਵਤੋ ਅਧਿਵਾਸਨਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਤੇ ਲਿਚ੍ਛਵੀ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਸੁਣਨ੍ਤੁ ਮੇ ਭੋਨ੍ਤੋ ਲਿਚ੍ਛਵੀ, ਸਮਣੋ ਮੇ ਗੋਤਮੋ ਨਿਮਨ੍ਤਿਤੋ ਸ੍ਵਾਤਨਾਯ ਸਦ੍ਧਿਂ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘੇਨ. ਤੇਨ ਮੇ ਅਭਿਹਰੇਯ੍ਯਾਥ ਯਮਸ੍ਸ ਪਤਿਰੂਪਂ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾਥਾ’’ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਤੇ ਲਿਚ੍ਛਵੀ ਤਸ੍ਸਾ ਰਤ੍ਤਿਯਾ ਅਚ੍ਚਯੇਨ ਸਚ੍ਚਕਸ੍ਸ ਨਿਗਣ੍ਠਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਞ੍ਚਮਤ੍ਤਾਨਿ ਥਾਲਿਪਾਕਸਤਾਨਿ ਭਤ੍ਤਾਭਿਹਾਰਂ ਅਭਿਹਰਿਂਸੁ. ਅਥ ਖੋ ਨਿਗਣ੍ਠਪੁਤ੍ਤੋ ਸਕੇ ਆਰਾਮੇ ਪਣੀਤਂ ਖਾਦਨੀਯਂ ਭੋਜਨੀਯਂ ਪਟਿਯਾਦਾਪੇਤ੍ਵਾ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲਂ ਆਰੋਚਾਪੇਸਿ – ‘‘ਕਾਲੋ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਨਿਟ੍ਠਿਤਂ ਭਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹਸਮਯਂ ਨਿਵਾਸੇਤ੍ਵਾ ਪਤ੍ਤਚੀਵਰਮਾਦਾਯ ਯੇਨ ਸਚ੍ਚਕਸ੍ਸ ਨਿਗਣ੍ਠਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਆਰਾਮੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੇ ਆਸਨੇ ਨਿਸੀਦਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘੇਨ. ਅਥ ਖੋ ਸਚ੍ਚਕੋ ਨਿਗਣ੍ਠਪੁਤ੍ਤੋ ਬੁਦ੍ਧਪ੍ਪਮੁਖਂ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘਂ ਪਣੀਤੇਨ ਖਾਦਨੀਯੇਨ ਭੋਜਨੀਯੇਨ ਸਹਤ੍ਥਾ ਸਨ੍ਤਪ੍ਪੇਸਿ ਸਮ੍ਪਵਾਰੇਸਿ. ਅਥ ਖੋ ਸਚ੍ਚਕੋ ਨਿਗਣ੍ਠਪੁਤ੍ਤੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਭੁਤ੍ਤਾਵਿਂ ਓਨੀਤਪਤ੍ਤਪਾਣਿਂ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਨੀਚਂ ਆਸਨਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਸਚ੍ਚਕੋ ਨਿਗਣ੍ਠਪੁਤ੍ਤੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਯਮਿਦਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਦਾਨੇ ਪੁਞ੍ਞਞ੍ਚ ਪੁਞ੍ਞਮਹੀ ਚ ਤਂ ਦਾਯਕਾਨਂ ਸੁਖਾਯ ਹੋਤੂ’’ਤਿ. ‘‘ਯਂ ਖੋ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਤਾਦਿਸਂ ਦਕ੍ਖਿਣੇਯ੍ਯਂ ਆਗਮ੍ਮ ਅਵੀਤਰਾਗਂ ਅਵੀਤਦੋਸਂ ਅਵੀਤਮੋਹਂ, ਤਂ ਦਾਯਕਾਨਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਯਂ ਖੋ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਮਾਦਿਸਂ ਦਕ੍ਖਿਣੇਯ੍ਯਂ ਆਗਮ੍ਮ ਵੀਤਰਾਗਂ ਵੀਤਦੋਸਂ ਵੀਤਮੋਹਂ, ਤਂ ਤੁਯ੍ਹਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ.

ਚੂਲ਼ਸਚ੍ਚਕਸੁਤ੍ਤਂ ਨਿਟ੍ਠਿਤਂ ਪਞ੍ਚਮਂ.