੯. ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਸੁਤ੍ਤਂ

੮੯. ਏਵਂ ਮੇ ਸੁਤਂ – ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਜੇਤਵਨੇ ਅਨਾਥਪਿਣ੍ਡਿਕਸ੍ਸ ਆਰਾਮੇ. ਤਤ੍ਰ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਆਵੁਸੋ ਭਿਕ੍ਖਵੇ’’ਤਿ. ‘‘ਆਵੁਸੋ’’ਤਿ ਖੋ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸੁਂ. ਆਯਸ੍ਮਾ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘‘ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ [ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠੀ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ.)] ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠੀ’ਤਿ, ਆਵੁਸੋ, ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਕਿਤ੍ਤਾਵਤਾ ਨੁ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਹੋਤਿ, ਉਜੁਗਤਾਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿ, ਧਮ੍ਮੇ ਅਵੇਚ੍ਚਪ੍ਪਸਾਦੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਆਗਤੋ ਇਮਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ?

‘‘ਦੂਰਤੋਪਿ ਖੋ ਮਯਂ, ਆਵੁਸੋ, ਆਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯਾਮ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਏਤਸ੍ਸ ਭਾਸਿਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਮਞ੍ਞਾਤੁਂ. ਸਾਧੁ ਵਤਾਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂਯੇਵ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਂ ਪਟਿਭਾਤੁ ਏਤਸ੍ਸ ਭਾਸਿਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ. ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਧਾਰੇਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ‘‘ਤੇਨ ਹਿ, ਆਵੁਸੋ, ਸੁਣਾਥ, ਸਾਧੁਕਂ ਮਨਸਿ ਕਰੋਥ, ਭਾਸਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਮਾਵੁਸੋ’’ਤਿ ਖੋ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸੁਂ. ਆਯਸ੍ਮਾ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਯਤੋ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਅਕੁਸਲਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਅਕੁਸਲਮੂਲਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਕੁਸਲਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਕੁਸਲਮੂਲਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ – ਏਤ੍ਤਾਵਤਾਪਿ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਹੋਤਿ, ਉਜੁਗਤਾਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿ, ਧਮ੍ਮੇ ਅਵੇਚ੍ਚਪ੍ਪਸਾਦੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਆਗਤੋ ਇਮਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਂ. ਕਤਮਂ ਪਨਾਵੁਸੋ, ਅਕੁਸਲਂ, ਕਤਮਂ ਅਕੁਸਲਮੂਲਂ, ਕਤਮਂ ਕੁਸਲਂ, ਕਤਮਂ ਕੁਸਲਮੂਲਂ? ਪਾਣਾਤਿਪਾਤੋ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਕੁਸਲਂ, ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਂ ਅਕੁਸਲਂ, ਕਾਮੇਸੁਮਿਚ੍ਛਾਚਾਰੋ ਅਕੁਸਲਂ, ਮੁਸਾਵਾਦੋ ਅਕੁਸਲਂ, ਪਿਸੁਣਾ ਵਾਚਾ [ਪਿਸੁਣਵਾਚਾ (ਕ.)] ਅਕੁਸਲਂ, ਫਰੁਸਾ ਵਾਚਾ [ਫਰੁਸਵਾਚਾ (ਕ.)] ਅਕੁਸਲਂ, ਸਮ੍ਫਪ੍ਪਲਾਪੋ ਅਕੁਸਲਂ, ਅਭਿਜ੍ਝਾ ਅਕੁਸਲਂ, ਬ੍ਯਾਪਾਦੋ ਅਕੁਸਲਂ, ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿ ਅਕੁਸਲਂ – ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਾਵੁਸੋ ਅਕੁਸਲਂ. ਕਤਮਞ੍ਚਾਵੁਸੋ, ਅਕੁਸਲਮੂਲਂ? ਲੋਭੋ ਅਕੁਸਲਮੂਲਂ, ਦੋਸੋ ਅਕੁਸਲਮੂਲਂ, ਮੋਹੋ ਅਕੁਸਲਮੂਲਂ – ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਾਵੁਸੋ, ਅਕੁਸਲਮੂਲਂ.

‘‘ਕਤਮਞ੍ਚਾਵੁਸੋ, ਕੁਸਲਂ? ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾ ਵੇਰਮਣੀ ਕੁਸਲਂ, ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਾ ਵੇਰਮਣੀ ਕੁਸਲਂ, ਕਾਮੇਸੁਮਿਚ੍ਛਾਚਾਰਾ ਵੇਰਮਣੀ ਕੁਸਲਂ, ਮੁਸਾਵਾਦਾ ਵੇਰਮਣੀ ਕੁਸਲਂ, ਪਿਸੁਣਾਯ ਵਾਚਾਯ ਵੇਰਮਣੀ ਕੁਸਲਂ, ਫਰੁਸਾਯ ਵਾਚਾਯ ਵੇਰਮਣੀ ਕੁਸਲਂ, ਸਮ੍ਫਪ੍ਪਲਾਪਾ ਵੇਰਮਣੀ ਕੁਸਲਂ, ਅਨਭਿਜ੍ਝਾ ਕੁਸਲਂ, ਅਬ੍ਯਾਪਾਦੋ ਕੁਸਲਂ, ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਕੁਸਲਂ – ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਾਵੁਸੋ, ਕੁਸਲਂ. ਕਤਮਞ੍ਚਾਵੁਸੋ, ਕੁਸਲਮੂਲਂ? ਅਲੋਭੋ ਕੁਸਲਮੂਲਂ, ਅਦੋਸੋ ਕੁਸਲਮੂਲਂ, ਅਮੋਹੋ ਕੁਸਲਮੂਲਂ – ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਾਵੁਸੋ, ਕੁਸਲਮੂਲਂ.

‘‘ਯਤੋ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਏਵਂ ਅਕੁਸਲਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਅਕੁਸਲਮੂਲਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਕੁਸਲਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਕੁਸਲਮੂਲਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਸੋ ਸਬ੍ਬਸੋ ਰਾਗਾਨੁਸਯਂ ਪਹਾਯ, ਪਟਿਘਾਨੁਸਯਂ ਪਟਿਵਿਨੋਦੇਤ੍ਵਾ, ‘ਅਸ੍ਮੀ’ਤਿ ਦਿਟ੍ਠਿਮਾਨਾਨੁਸਯਂ ਸਮੂਹਨਿਤ੍ਵਾ, ਅਵਿਜ੍ਜਂ ਪਹਾਯ ਵਿਜ੍ਜਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤ੍ਵਾ, ਦਿਟ੍ਠੇਵਧਮ੍ਮੇ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਨ੍ਤਕਰੋ ਹੋਤਿ – ਏਤ੍ਤਾਵਤਾਪਿ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਹੋਤਿ, ਉਜੁਗਤਾਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿ, ਧਮ੍ਮੇ ਅਵੇਚ੍ਚਪ੍ਪਸਾਦੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਆਗਤੋ ਇਮਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ.

੯੦. ‘‘ਸਾਧਾਵੁਸੋ’’ਤਿ ਖੋ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਭਾਸਿਤਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਅਨੁਮੋਦਿਤ੍ਵਾ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਂ ਉਤ੍ਤਰਿ [ਉਤ੍ਤਰਿਂ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਪੀ.)] ਪਞ੍ਹਂ ਅਪੁਚ੍ਛੁਂ [ਅਪੁਚ੍ਛਿਂਸੁ (ਸ੍ਯਾ.)] – ‘‘ਸਿਯਾ ਪਨਾਵੁਸੋ, ਅਞ੍ਞੋਪਿ ਪਰਿਯਾਯੋ ਯਥਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਹੋਤਿ, ਉਜੁਗਤਾਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿ, ਧਮ੍ਮੇ ਅਵੇਚ੍ਚਪ੍ਪਸਾਦੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਆਗਤੋ ਇਮਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ?

‘‘ਸਿਯਾ, ਆਵੁਸੋ. ਯਤੋ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਆਹਾਰਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਆਹਾਰਸਮੁਦਯਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਆਹਾਰਨਿਰੋਧਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਆਹਾਰਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ – ਏਤ੍ਤਾਵਤਾਪਿ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਹੋਤਿ, ਉਜੁਗਤਾਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿ, ਧਮ੍ਮੇ ਅਵੇਚ੍ਚਪ੍ਪਸਾਦੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਆਗਤੋ ਇਮਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਂ. ਕਤਮੋ ਪਨਾਵੁਸੋ, ਆਹਾਰੋ, ਕਤਮੋ ਆਹਾਰਸਮੁਦਯੋ, ਕਤਮੋ ਆਹਾਰਨਿਰੋਧੋ, ਕਤਮਾ ਆਹਾਰਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ? ਚਤ੍ਤਾਰੋਮੇ, ਆਵੁਸੋ, ਆਹਾਰਾ ਭੂਤਾਨਂ ਵਾ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਠਿਤਿਯਾ, ਸਮ੍ਭਵੇਸੀਨਂ ਵਾ ਅਨੁਗ੍ਗਹਾਯ. ਕਤਮੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ? ਕਬਲ਼ੀਕਾਰੋ ਆਹਾਰੋ ਓਲ਼ਾਰਿਕੋ ਵਾ ਸੁਖੁਮੋ ਵਾ, ਫਸ੍ਸੋ ਦੁਤਿਯੋ, ਮਨੋਸਞ੍ਚੇਤਨਾ ਤਤਿਯਾ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਚਤੁਤ੍ਥਂ. ਤਣ੍ਹਾਸਮੁਦਯਾ ਆਹਾਰਸਮੁਦਯੋ, ਤਣ੍ਹਾਨਿਰੋਧਾ ਆਹਾਰਨਿਰੋਧੋ, ਅਯਮੇਵ ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ ਆਹਾਰਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਸਮ੍ਮਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ ਸਮ੍ਮਾਵਾਚਾ ਸਮ੍ਮਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ, ਸਮ੍ਮਾਆਜੀਵੋ ਸਮ੍ਮਾਵਾਯਾਮੋ ਸਮ੍ਮਾਸਤਿ ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ’.

‘‘ਯਤੋ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਏਵਂ ਆਹਾਰਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਆਹਾਰਸਮੁਦਯਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਆਹਾਰਨਿਰੋਧਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਆਹਾਰਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਸੋ ਸਬ੍ਬਸੋ ਰਾਗਾਨੁਸਯਂ ਪਹਾਯ, ਪਟਿਘਾਨੁਸਯਂ ਪਟਿਵਿਨੋਦੇਤ੍ਵਾ, ‘ਅਸ੍ਮੀ’ਤਿ ਦਿਟ੍ਠਿਮਾਨਾਨੁਸਯਂ ਸਮੂਹਨਿਤ੍ਵਾ, ਅਵਿਜ੍ਜਂ ਪਹਾਯ ਵਿਜ੍ਜਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤ੍ਵਾ, ਦਿਟ੍ਠੇਵਧਮ੍ਮੇ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਨ੍ਤਕਰੋ ਹੋਤਿ – ਏਤ੍ਤਾਵਤਾਪਿ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਹੋਤਿ, ਉਜੁਗਤਾਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿ, ਧਮ੍ਮੇ ਅਵੇਚ੍ਚਪ੍ਪਸਾਦੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਆਗਤੋ ਇਮਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ.

੯੧. ‘‘ਸਾਧਾਵੁਸੋ’’ਤਿ ਖੋ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਭਾਸਿਤਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਅਨੁਮੋਦਿਤ੍ਵਾ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਂ ਉਤ੍ਤਰਿ ਪਞ੍ਹਂ ਅਪੁਚ੍ਛੁਂ – ‘‘ਸਿਯਾ ਪਨਾਵੁਸੋ, ਅਞ੍ਞੋਪਿ ਪਰਿਯਾਯੋ ਯਥਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਹੋਤਿ, ਉਜੁਗਤਾਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿ, ਧਮ੍ਮੇ ਅਵੇਚ੍ਚਪ੍ਪਸਾਦੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਆਗਤੋ ਇਮਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ?

‘‘ਸਿਯਾ, ਆਵੁਸੋ. ਯਤੋ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਦੁਕ੍ਖਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ – ਏਤ੍ਤਾਵਤਾਪਿ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਹੋਤਿ, ਉਜੁਗਤਾਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿ, ਧਮ੍ਮੇ ਅਵੇਚ੍ਚਪ੍ਪਸਾਦੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਆਗਤੋ ਇਮਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਂ. ਕਤਮਂ ਪਨਾਵੁਸੋ, ਦੁਕ੍ਖਂ, ਕਤਮੋ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੋ, ਕਤਮੋ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧੋ, ਕਤਮਾ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ? ਜਾਤਿਪਿ ਦੁਕ੍ਖਾ, ਜਰਾਪਿ ਦੁਕ੍ਖਾ, ਮਰਣਮ੍ਪਿ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਾਪਿ ਦੁਕ੍ਖਾ, ਅਪ੍ਪਿਯੇਹਿ ਸਮ੍ਪਯੋਗੋਪਿ ਦੁਕ੍ਖੋ, ਪਿਯੇਹਿ ਵਿਪ੍ਪਯੋਗੋਪਿ ਦੁਕ੍ਖੋ, ਯਮ੍ਪਿਚ੍ਛਂ ਨ ਲਭਤਿ ਤਮ੍ਪਿ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਪਞ੍ਚੁਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਾ [ਪਞ੍ਚੁਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਾਪਿ (ਕ.)] ਦੁਕ੍ਖਾ – ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਾਵੁਸੋ, ਦੁਕ੍ਖਂ. ਕਤਮੋ ਚਾਵੁਸੋ, ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੋ? ਯਾਯਂ ਤਣ੍ਹਾ ਪੋਨੋਬ੍ਭਵਿਕਾ ਨਨ੍ਦੀਰਾਗਸਹਗਤਾ [ਪੋਨੋਭਵਿਕਾ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਤਤ੍ਰਤਤ੍ਰਾਭਿਨਨ੍ਦਿਨੀ [ਨਨ੍ਦਿਰਾਗਸਹਗਤਾ (ਸੀ. ਪੀ.)], ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ, ਕਾਮਤਣ੍ਹਾ ਭਵਤਣ੍ਹਾ ਵਿਭਵਤਣ੍ਹਾ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਾਵੁਸੋ, ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੋ. ਕਤਮੋ ਚਾਵੁਸੋ, ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧੋ? ਯੋ ਤਸ੍ਸਾਯੇਵ ਤਣ੍ਹਾਯ ਅਸੇਸਵਿਰਾਗਨਿਰੋਧੋ ਚਾਗੋ ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਗ੍ਗੋ ਮੁਤ੍ਤਿ ਅਨਾਲਯੋ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਾਵੁਸੋ, ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧੋ. ਕਤਮਾ ਚਾਵੁਸੋ, ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ? ਅਯਮੇਵ ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ, ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ…ਪੇ… ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਾਵੁਸੋ, ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ.

‘‘ਯਤੋ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਏਵਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਸੋ ਸਬ੍ਬਸੋ ਰਾਗਾਨੁਸਯਂ ਪਹਾਯ, ਪਟਿਘਾਨੁਸਯਂ ਪਟਿਵਿਨੋਦੇਤ੍ਵਾ, ‘ਅਸ੍ਮੀ’ਤਿ ਦਿਟ੍ਠਿਮਾਨਾਨੁਸਯਂ ਸਮੂਹਨਿਤ੍ਵਾ, ਅਵਿਜ੍ਜਂ ਪਹਾਯ ਵਿਜ੍ਜਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤ੍ਵਾ, ਦਿਟ੍ਠੇਵਧਮ੍ਮੇ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਨ੍ਤਕਰੋ ਹੋਤਿ – ਏਤ੍ਤਾਵਤਾਪਿ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਹੋਤਿ, ਉਜੁਗਤਾਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿ, ਧਮ੍ਮੇ ਅਵੇਚ੍ਚਪ੍ਪਸਾਦੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਆਗਤੋ ਇਮਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ.

੯੨. ‘‘ਸਾਧਾਵੁਸੋ’’ਤਿ ਖੋ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਭਾਸਿਤਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਅਨੁਮੋਦਿਤ੍ਵਾ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਂ ਉਤ੍ਤਰਿ ਪਞ੍ਹਂ ਅਪੁਚ੍ਛੁਂ – ‘‘ਸਿਯਾ ਪਨਾਵੁਸੋ, ਅਞ੍ਞੋਪਿ ਪਰਿਯਾਯੋ ਯਥਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਹੋਤਿ, ਉਜੁਗਤਾਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿ, ਧਮ੍ਮੇ ਅਵੇਚ੍ਚਪ੍ਪਸਾਦੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਆਗਤੋ ਇਮਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ?

‘‘ਸਿਯਾ, ਆਵੁਸੋ. ਯਤੋ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਜਰਾਮਰਣਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਜਰਾਮਰਣਸਮੁਦਯਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਜਰਾਮਰਣਨਿਰੋਧਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਜਰਾਮਰਣਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ – ਏਤ੍ਤਾਵਤਾਪਿ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਹੋਤਿ, ਉਜੁਗਤਾਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿ, ਧਮ੍ਮੇ ਅਵੇਚ੍ਚਪ੍ਪਸਾਦੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਆਗਤੋ ਇਮਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਂ. ਕਤਮਂ ਪਨਾਵੁਸੋ, ਜਰਾਮਰਣਂ, ਕਤਮੋ ਜਰਾਮਰਣਸਮੁਦਯੋ, ਕਤਮੋ ਜਰਾਮਰਣਨਿਰੋਧੋ, ਕਤਮਾ ਜਰਾਮਰਣਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ? ਯਾ ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਤਮ੍ਹਿ ਤਮ੍ਹਿ ਸਤ੍ਤਨਿਕਾਯੇ ਜਰਾ ਜੀਰਣਤਾ ਖਣ੍ਡਿਚ੍ਚਂ ਪਾਲਿਚ੍ਚਂ ਵਲਿਤ੍ਤਚਤਾ ਆਯੁਨੋ ਸਂਹਾਨਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਪਰਿਪਾਕੋ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਾਵੁਸੋ, ਜਰਾ. ਕਤਮਞ੍ਚਾਵੁਸੋ, ਮਰਣਂ? ਯਾ [ਯਂ (ਪੀ. ਕ.), ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਸੁਤ੍ਤੇਪਿ] ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਤਮ੍ਹਾ ਤਮ੍ਹਾ ਸਤ੍ਤਨਿਕਾਯਾ ਚੁਤਿ ਚਵਨਤਾ ਭੇਦੋ ਅਨ੍ਤਰਧਾਨਂ ਮਚ੍ਚੁ ਮਰਣਂ ਕਾਲਂਕਿਰਿਯਾ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਭੇਦੋ, ਕਲ਼ੇਵਰਸ੍ਸ ਨਿਕ੍ਖੇਪੋ, ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸੁਪਚ੍ਛੇਦੋ – ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਾਵੁਸੋ, ਮਰਣਂ. ਇਤਿ ਅਯਞ੍ਚ ਜਰਾ ਇਦਞ੍ਚ ਮਰਣਂ – ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਾਵੁਸੋ, ਜਰਾਮਰਣਂ. ਜਾਤਿਸਮੁਦਯਾ ਜਰਾਮਰਣਸਮੁਦਯੋ, ਜਾਤਿਨਿਰੋਧਾ ਜਰਾਮਰਣਨਿਰੋਧੋ, ਅਯਮੇਵ ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ ਜਰਾਮਰਣਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ…ਪੇ… ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ.

‘‘ਯਤੋ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਏਵਂ ਜਰਾਮਰਣਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਜਰਾਮਰਣਸਮੁਦਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਜਰਾਮਰਣਨਿਰੋਧਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਜਰਾਮਰਣਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਸੋ ਸਬ੍ਬਸੋ ਰਾਗਾਨੁਸਯਂ ਪਹਾਯ…ਪੇ… ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਨ੍ਤਕਰੋ ਹੋਤਿ – ਏਤ੍ਤਾਵਤਾਪਿ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਹੋਤਿ, ਉਜੁਗਤਾਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿ, ਧਮ੍ਮੇ ਅਵੇਚ੍ਚਪ੍ਪਸਾਦੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਆਗਤੋ ਇਮਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ.

੯੩. ‘‘ਸਾਧਾਵੁਸੋ’’ਤਿ ਖੋ…ਪੇ… ਅਪੁਚ੍ਛੁਂ – ਸਿਯਾ ਪਨਾਵੁਸੋ…ਪੇ… ‘‘ਸਿਯਾ, ਆਵੁਸੋ. ਯਤੋ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਜਾਤਿਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਜਾਤਿਸਮੁਦਯਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਜਾਤਿਨਿਰੋਧਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਜਾਤਿਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ – ਏਤ੍ਤਾਵਤਾਪਿ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਹੋਤਿ, ਉਜੁਗਤਾਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿ, ਧਮ੍ਮੇ ਅਵੇਚ੍ਚਪ੍ਪਸਾਦੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਆਗਤੋ ਇਮਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਂ. ਕਤਮਾ ਪਨਾਵੁਸੋ, ਜਾਤਿ, ਕਤਮੋ ਜਾਤਿਸਮੁਦਯੋ, ਕਤਮੋ ਜਾਤਿਨਿਰੋਧੋ, ਕਤਮਾ ਜਾਤਿਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ? ਯਾ ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਤਮ੍ਹਿ ਤਮ੍ਹਿ ਸਤ੍ਤਨਿਕਾਯੇ ਜਾਤਿ ਸਞ੍ਜਾਤਿ ਓਕ੍ਕਨ੍ਤਿ ਅਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਪਾਤੁਭਾਵੋ, ਆਯਤਨਾਨਂ ਪਟਿਲਾਭੋ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਾਵੁਸੋ, ਜਾਤਿ. ਭਵਸਮੁਦਯਾ ਜਾਤਿਸਮੁਦਯੋ, ਭਵਨਿਰੋਧਾ ਜਾਤਿਨਿਰੋਧੋ, ਅਯਮੇਵ ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ ਜਾਤਿਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ…ਪੇ… ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ.

‘‘ਯਤੋ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਏਵਂ ਜਾਤਿਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਜਾਤਿਸਮੁਦਯਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਜਾਤਿਨਿਰੋਧਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਜਾਤਿਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਸੋ ਸਬ੍ਬਸੋ ਰਾਗਾਨੁਸਯਂ ਪਹਾਯ…ਪੇ… ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਨ੍ਤਕਰੋ ਹੋਤਿ – ਏਤ੍ਤਾਵਤਾਪਿ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਹੋਤਿ, ਉਜੁਗਤਾਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿ, ਧਮ੍ਮੇ ਅਵੇਚ੍ਚਪ੍ਪਸਾਦੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਆਗਤੋ ਇਮਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ.

੯੪. ‘‘ਸਾਧਾਵੁਸੋ’’ਤਿ ਖੋ…ਪੇ… ਅਪੁਚ੍ਛੁਂ – ਸਿਯਾ ਪਨਾਵੁਸੋ…ਪੇ… ‘‘ਸਿਯਾ, ਆਵੁਸੋ. ਯਤੋ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਭਵਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਭਵਸਮੁਦਯਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਭਵਨਿਰੋਧਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਭਵਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ – ਏਤ੍ਤਾਵਤਾਪਿ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਹੋਤਿ, ਉਜੁਗਤਾਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿ, ਧਮ੍ਮੇ ਅਵੇਚ੍ਚਪ੍ਪਸਾਦੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਆਗਤੋ ਇਮਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਂ. ਕਤਮੋ ਪਨਾਵੁਸੋ, ਭਵੋ, ਕਤਮੋ ਭਵਸਮੁਦਯੋ, ਕਤਮੋ ਭਵਨਿਰੋਧੋ, ਕਤਮਾ ਭਵਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ? ਤਯੋਮੇ, ਆਵੁਸੋ, ਭਵਾ – ਕਾਮਭਵੋ, ਰੂਪਭਵੋ, ਅਰੂਪਭਵੋ. ਉਪਾਦਾਨਸਮੁਦਯਾ ਭਵਸਮੁਦਯੋ, ਉਪਾਦਾਨਨਿਰੋਧਾ ਭਵਨਿਰੋਧੋ, ਅਯਮੇਵ ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ ਭਵਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ…ਪੇ… ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ.

‘‘ਯਤੋ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਏਵਂ ਭਵਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਭਵਸਮੁਦਯਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਭਵਨਿਰੋਧਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਭਵਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਸੋ ਸਬ੍ਬਸੋ ਰਾਗਾਨੁਸਯਂ ਪਹਾਯ…ਪੇ… ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਨ੍ਤਕਰੋ ਹੋਤਿ. ਏਤ੍ਤਾਵਤਾਪਿ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਹੋਤਿ, ਉਜੁਗਤਾਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿ, ਧਮ੍ਮੇ ਅਵੇਚ੍ਚਪ੍ਪਸਾਦੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਆਗਤੋ ਇਮਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ.

੯੫. ‘‘ਸਾਧਾਵੁਸੋ’’ਤਿ ਖੋ…ਪੇ… ਅਪੁਚ੍ਛੁਂ – ਸਿਯਾ ਪਨਾਵੁਸੋ…ਪੇ… ‘‘ਸਿਯਾ, ਆਵੁਸੋ. ਯਤੋ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਉਪਾਦਾਨਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਉਪਾਦਾਨਸਮੁਦਯਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਉਪਾਦਾਨਨਿਰੋਧਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਉਪਾਦਾਨਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ – ਏਤ੍ਤਾਵਤਾਪਿ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਹੋਤਿ, ਉਜੁਗਤਾਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿ, ਧਮ੍ਮੇ ਅਵੇਚ੍ਚਪ੍ਪਸਾਦੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਆਗਤੋ ਇਮਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਂ. ਕਤਮਂ ਪਨਾਵੁਸੋ, ਉਪਾਦਾਨਂ, ਕਤਮੋ ਉਪਾਦਾਨਸਮੁਦਯੋ, ਕਤਮੋ ਉਪਾਦਾਨਨਿਰੋਧੋ, ਕਤਮਾ ਉਪਾਦਾਨਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ? ਚਤ੍ਤਾਰਿਮਾਨਿ, ਆਵੁਸੋ, ਉਪਾਦਾਨਾਨਿ – ਕਾਮੁਪਾਦਾਨਂ, ਦਿਟ੍ਠੁਪਾਦਾਨਂ, ਸੀਲਬ੍ਬਤੁਪਾਦਾਨਂ, ਅਤ੍ਤਵਾਦੁਪਾਦਾਨਂ. ਤਣ੍ਹਾਸਮੁਦਯਾ ਉਪਾਦਾਨਸਮੁਦਯੋ, ਤਣ੍ਹਾਨਿਰੋਧਾ ਉਪਾਦਾਨਨਿਰੋਧੋ, ਅਯਮੇਵ ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ ਉਪਾਦਾਨਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ…ਪੇ… ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ.

‘‘ਯਤੋ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਏਵਂ ਉਪਾਦਾਨਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਉਪਾਦਾਨਸਮੁਦਯਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਉਪਾਦਾਨਨਿਰੋਧਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਉਪਾਦਾਨਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਸੋ ਸਬ੍ਬਸੋ ਰਾਗਾਨੁਸਯਂ ਪਹਾਯ…ਪੇ… ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਨ੍ਤਕਰੋ ਹੋਤਿ – ਏਤ੍ਤਾਵਤਾਪਿ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਹੋਤਿ, ਉਜੁਗਤਾਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿ, ਧਮ੍ਮੇ ਅਵੇਚ੍ਚਪ੍ਪਸਾਦੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਆਗਤੋ ਇਮਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ.

੯੬. ‘‘ਸਾਧਾਵੁਸੋ’’ਤਿ ਖੋ…ਪੇ… ਅਪੁਚ੍ਛੁਂ – ਸਿਯਾ ਪਨਾਵੁਸੋ…ਪੇ… ‘‘ਸਿਯਾ, ਆਵੁਸੋ. ਯਤੋ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਤਣ੍ਹਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਤਣ੍ਹਾਸਮੁਦਯਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਤਣ੍ਹਾਨਿਰੋਧਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਤਣ੍ਹਾਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ – ਏਤ੍ਤਾਵਤਾਪਿ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਹੋਤਿ, ਉਜੁਗਤਾਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿ, ਧਮ੍ਮੇ ਅਵੇਚ੍ਚਪ੍ਪਸਾਦੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਆਗਤੋ ਇਮਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਂ. ਕਤਮਾ ਪਨਾਵੁਸੋ, ਤਣ੍ਹਾ, ਕਤਮੋ ਤਣ੍ਹਾਸਮੁਦਯੋ, ਕਤਮੋ ਤਣ੍ਹਾਨਿਰੋਧੋ, ਕਤਮਾ ਤਣ੍ਹਾਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ? ਛਯਿਮੇ, ਆਵੁਸੋ, ਤਣ੍ਹਾਕਾਯਾ – ਰੂਪਤਣ੍ਹਾ, ਸਦ੍ਦਤਣ੍ਹਾ, ਗਨ੍ਧਤਣ੍ਹਾ, ਰਸਤਣ੍ਹਾ, ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਤਣ੍ਹਾ, ਧਮ੍ਮਤਣ੍ਹਾ. ਵੇਦਨਾਸਮੁਦਯਾ ਤਣ੍ਹਾਸਮੁਦਯੋ, ਵੇਦਨਾਨਿਰੋਧਾ ਤਣ੍ਹਾਨਿਰੋਧੋ, ਅਯਮੇਵ ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ ਤਣ੍ਹਾਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ…ਪੇ… ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ.

‘‘ਯਤੋ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਏਵਂ ਤਣ੍ਹਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਤਣ੍ਹਾਸਮੁਦਯਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਤਣ੍ਹਾਨਿਰੋਧਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਤਣ੍ਹਾਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਸੋ ਸਬ੍ਬਸੋ ਰਾਗਾਨੁਸਯਂ ਪਹਾਯ…ਪੇ… ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਨ੍ਤਕਰੋ ਹੋਤਿ – ਏਤ੍ਤਾਵਤਾਪਿ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਹੋਤਿ, ਉਜੁਗਤਾਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿ, ਧਮ੍ਮੇ ਅਵੇਚ੍ਚਪ੍ਪਸਾਦੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਆਗਤੋ ਇਮਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ.

੯੭. ‘‘ਸਾਧਾਵੁਸੋ’’ਤਿ ਖੋ…ਪੇ… ਅਪੁਚ੍ਛੁਂ – ਸਿਯਾ ਪਨਾਵੁਸੋ…ਪੇ… ‘‘ਸਿਯਾ, ਆਵੁਸੋ. ਯਤੋ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਵੇਦਨਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਵੇਦਨਾਸਮੁਦਯਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਵੇਦਨਾਨਿਰੋਧਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਵੇਦਨਾਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ – ਏਤ੍ਤਾਵਤਾਪਿ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਹੋਤਿ, ਉਜੁਗਤਾਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿ, ਧਮ੍ਮੇ ਅਵੇਚ੍ਚਪ੍ਪਸਾਦੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਆਗਤੋ ਇਮਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਂ. ਕਤਮਾ ਪਨਾਵੁਸੋ, ਵੇਦਨਾ, ਕਤਮੋ ਵੇਦਨਾਸਮੁਦਯੋ, ਕਤਮੋ ਵੇਦਨਾਨਿਰੋਧੋ, ਕਤਮਾ ਵੇਦਨਾਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ? ਛਯਿਮੇ, ਆਵੁਸੋ, ਵੇਦਨਾਕਾਯਾ – ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਜਾ ਵੇਦਨਾ, ਸੋਤਸਮ੍ਫਸ੍ਸਜਾ ਵੇਦਨਾ, ਘਾਨਸਮ੍ਫਸ੍ਸਜਾ ਵੇਦਨਾ, ਜਿਵ੍ਹਾਸਮ੍ਫਸ੍ਸਜਾ ਵੇਦਨਾ, ਕਾਯਸਮ੍ਫਸ੍ਸਜਾ ਵੇਦਨਾ, ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਜਾ ਵੇਦਨਾ. ਫਸ੍ਸਸਮੁਦਯਾ ਵੇਦਨਾਸਮੁਦਯੋ, ਫਸ੍ਸਨਿਰੋਧਾ ਵੇਦਨਾਨਿਰੋਧੋ, ਅਯਮੇਵ ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ ਵੇਦਨਾਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ…ਪੇ… ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ.

‘‘ਯਤੋ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਏਵਂ ਵੇਦਨਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਵੇਦਨਾਸਮੁਦਯਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਵੇਦਨਾਨਿਰੋਧਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਵੇਦਨਾਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਸੋ ਸਬ੍ਬਸੋ ਰਾਗਾਨੁਸਯਂ ਪਹਾਯ…ਪੇ… ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਨ੍ਤਕਰੋ ਹੋਤਿ – ਏਤ੍ਤਾਵਤਾਪਿ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਹੋਤਿ, ਉਜੁਗਤਾਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿ, ਧਮ੍ਮੇ ਅਵੇਚ੍ਚਪ੍ਪਸਾਦੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਆਗਤੋ ਇਮਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ.

੯੮. ‘‘ਸਾਧਾਵੁਸੋ’’ਤਿ ਖੋ…ਪੇ… ਅਪੁਚ੍ਛੁਂ – ਸਿਯਾ ਪਨਾਵੁਸੋ…ਪੇ… ‘‘ਸਿਯਾ, ਆਵੁਸੋ. ਯਤੋ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਫਸ੍ਸਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਫਸ੍ਸਸਮੁਦਯਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਫਸ੍ਸਨਿਰੋਧਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਫਸ੍ਸਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ – ਏਤ੍ਤਾਵਤਾਪਿ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਹੋਤਿ, ਉਜੁਗਤਾਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿ, ਧਮ੍ਮੇ ਅਵੇਚ੍ਚਪ੍ਪਸਾਦੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਆਗਤੋ ਇਮਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਂ. ਕਤਮੋ ਪਨਾਵੁਸੋ, ਫਸ੍ਸੋ, ਕਤਮੋ ਫਸ੍ਸਸਮੁਦਯੋ, ਕਤਮੋ ਫਸ੍ਸਨਿਰੋਧੋ, ਕਤਮਾ ਫਸ੍ਸਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ? ਛਯਿਮੇ, ਆਵੁਸੋ, ਫਸ੍ਸਕਾਯਾ – ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ, ਸੋਤਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ, ਘਾਨਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ, ਜਿਵ੍ਹਾਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ, ਕਾਯਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ, ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ. ਸਲ਼ਾਯਤਨਸਮੁਦਯਾ ਫਸ੍ਸਸਮੁਦਯੋ, ਸਲ਼ਾਯਤਨਨਿਰੋਧਾ ਫਸ੍ਸਨਿਰੋਧੋ, ਅਯਮੇਵ ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ ਫਸ੍ਸਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ…ਪੇ… ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ.

‘‘ਯਤੋ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਏਵਂ ਫਸ੍ਸਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਫਸ੍ਸਸਮੁਦਯਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਫਸ੍ਸਨਿਰੋਧਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਫਸ੍ਸਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਸੋ ਸਬ੍ਬਸੋ ਰਾਗਾਨੁਸਯਂ ਪਹਾਯ…ਪੇ… ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਨ੍ਤਕਰੋ ਹੋਤਿ – ਏਤ੍ਤਾਵਤਾਪਿ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਹੋਤਿ, ਉਜੁਗਤਾਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿ, ਧਮ੍ਮੇ ਅਵੇਚ੍ਚਪ੍ਪਸਾਦੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਆਗਤੋ ਇਮਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ.

੯੯. ‘‘ਸਾਧਾਵੁਸੋ’’ਤਿ ਖੋ…ਪੇ… ਅਪੁਚ੍ਛੁਂ – ਸਿਯਾ ਪਨਾਵੁਸੋ…ਪੇ… ‘‘ਸਿਯਾ, ਆਵੁਸੋ. ਯਤੋ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਸਲ਼ਾਯਤਨਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਸਲ਼ਾਯਤਨਸਮੁਦਯਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਸਲ਼ਾਯਤਨਨਿਰੋਧਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਸਲ਼ਾਯਤਨਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ – ਏਤ੍ਤਾਵਤਾਪਿ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਹੋਤਿ, ਉਜੁਗਤਾਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿ, ਧਮ੍ਮੇ ਅਵੇਚ੍ਚਪ੍ਪਸਾਦੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਆਗਤੋ ਇਮਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਂ. ਕਤਮਂ ਪਨਾਵੁਸੋ, ਸਲ਼ਾਯਤਨਂ, ਕਤਮੋ ਸਲ਼ਾਯਤਨਸਮੁਦਯੋ, ਕਤਮੋ ਸਲ਼ਾਯਤਨਨਿਰੋਧੋ, ਕਤਮਾ ਸਲ਼ਾਯਤਨਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ? ਛਯਿਮਾਨਿ, ਆਵੁਸੋ, ਆਯਤਨਾਨਿ – ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਂ, ਸੋਤਾਯਤਨਂ, ਘਾਨਾਯਤਨਂ, ਜਿਵ੍ਹਾਯਤਨਂ, ਕਾਯਾਯਤਨਂ, ਮਨਾਯਤਨਂ. ਨਾਮਰੂਪਸਮੁਦਯਾ ਸਲ਼ਾਯਤਨਸਮੁਦਯੋ, ਨਾਮਰੂਪਨਿਰੋਧਾ ਸਲ਼ਾਯਤਨਨਿਰੋਧੋ, ਅਯਮੇਵ ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ ਸਲ਼ਾਯਤਨਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ…ਪੇ… ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ.

‘‘ਯਤੋ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਏਵਂ ਸਲ਼ਾਯਤਨਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਸਲ਼ਾਯਤਨਸਮੁਦਯਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਸਲ਼ਾਯਤਨਨਿਰੋਧਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਸਲ਼ਾਯਤਨਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਸੋ ਸਬ੍ਬਸੋ ਰਾਗਾਨੁਸਯਂ ਪਹਾਯ…ਪੇ… ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਨ੍ਤਕਰੋ ਹੋਤਿ – ਏਤ੍ਤਾਵਤਾਪਿ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਹੋਤਿ, ਉਜੁਗਤਾਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿ, ਧਮ੍ਮੇ ਅਵੇਚ੍ਚਪ੍ਪਸਾਦੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਆਗਤੋ ਇਮਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ.

੧੦੦. ‘‘ਸਾਧਾਵੁਸੋ’’ਤਿ ਖੋ…ਪੇ… ਅਪੁਚ੍ਛੁਂ – ਸਿਯਾ ਪਨਾਵੁਸੋ…ਪੇ… ‘‘ਸਿਯਾ, ਆਵੁਸੋ. ਯਤੋ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਨਾਮਰੂਪਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਨਾਮਰੂਪਸਮੁਦਯਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਨਾਮਰੂਪਨਿਰੋਧਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਨਾਮਰੂਪਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ – ਏਤ੍ਤਾਵਤਾਪਿ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਹੋਤਿ, ਉਜੁਗਤਾਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿ, ਧਮ੍ਮੇ ਅਵੇਚ੍ਚਪ੍ਪਸਾਦੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਆਗਤੋ ਇਮਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਂ. ਕਤਮਂ ਪਨਾਵੁਸੋ, ਨਾਮਰੂਪਂ, ਕਤਮੋ ਨਾਮਰੂਪਸਮੁਦਯੋ, ਕਤਮੋ ਨਾਮਰੂਪਨਿਰੋਧੋ, ਕਤਮਾ ਨਾਮਰੂਪਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ? ਵੇਦਨਾ, ਸਞ੍ਞਾ, ਚੇਤਨਾ, ਫਸ੍ਸੋ, ਮਨਸਿਕਾਰੋ – ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਾਵੁਸੋ, ਨਾਮਂ; ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਚ ਮਹਾਭੂਤਾਨਿ, ਚਤੁਨ੍ਨਞ੍ਚ ਮਹਾਭੂਤਾਨਂ ਉਪਾਦਾਯਰੂਪਂ – ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਾਵੁਸੋ, ਰੂਪਂ. ਇਤਿ ਇਦਞ੍ਚ ਨਾਮਂ ਇਦਞ੍ਚ ਰੂਪਂ – ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਾਵੁਸੋ, ਨਾਮਰੂਪਂ. ਵਿਞ੍ਞਾਣਸਮੁਦਯਾ ਨਾਮਰੂਪਸਮੁਦਯੋ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਨਿਰੋਧਾ ਨਾਮਰੂਪਨਿਰੋਧੋ, ਅਯਮੇਵ ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ ਨਾਮਰੂਪਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ…ਪੇ… ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ.

‘‘ਯਤੋ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਏਵਂ ਨਾਮਰੂਪਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਨਾਮਰੂਪਸਮੁਦਯਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਨਾਮਰੂਪਨਿਰੋਧਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਨਾਮਰੂਪਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਸੋ ਸਬ੍ਬਸੋ ਰਾਗਾਨੁਸਯਂ ਪਹਾਯ…ਪੇ… ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਨ੍ਤਕਰੋ ਹੋਤਿ – ਏਤ੍ਤਾਵਤਾਪਿ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਹੋਤਿ, ਉਜੁਗਤਾਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿ, ਧਮ੍ਮੇ ਅਵੇਚ੍ਚਪ੍ਪਸਾਦੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਆਗਤੋ ਇਮਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ.

੧੦੧. ‘‘ਸਾਧਾਵੁਸੋ’’ਤਿ ਖੋ…ਪੇ… ਅਪੁਚ੍ਛੁਂ – ਸਿਯਾ ਪਨਾਵੁਸੋ…ਪੇ… ‘‘ਸਿਯਾ, ਆਵੁਸੋ. ਯਤੋ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਵਿਞ੍ਞਾਣਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਸਮੁਦਯਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਨਿਰੋਧਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ – ਏਤ੍ਤਾਵਤਾਪਿ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਹੋਤਿ, ਉਜੁਗਤਾਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿ, ਧਮ੍ਮੇ ਅਵੇਚ੍ਚਪ੍ਪਸਾਦੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਆਗਤੋ ਇਮਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਂ. ਕਤਮਂ ਪਨਾਵੁਸੋ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਕਤਮੋ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸਮੁਦਯੋ, ਕਤਮੋ ਵਿਞ੍ਞਾਣਨਿਰੋਧੋ, ਕਤਮਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ? ਛਯਿਮੇ, ਆਵੁਸੋ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਕਾਯਾ – ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਸੋਤਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਘਾਨਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਂ. ਸਙ੍ਖਾਰਸਮੁਦਯਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸਮੁਦਯੋ, ਸਙ੍ਖਾਰਨਿਰੋਧਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਨਿਰੋਧੋ, ਅਯਮੇਵ ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ ਵਿਞ੍ਞਾਣਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ…ਪੇ… ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ.

‘‘ਯਤੋ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਏਵਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸਮੁਦਯਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਨਿਰੋਧਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਸੋ ਸਬ੍ਬਸੋ ਰਾਗਾਨੁਸਯਂ ਪਹਾਯ…ਪੇ… ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਨ੍ਤਕਰੋ ਹੋਤਿ – ਏਤ੍ਤਾਵਤਾਪਿ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਹੋਤਿ, ਉਜੁਗਤਾਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿ, ਧਮ੍ਮੇ ਅਵੇਚ੍ਚਪ੍ਪਸਾਦੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਆਗਤੋ ਇਮਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ.

੧੦੨. ‘‘ਸਾਧਾਵੁਸੋ’’ਤਿ ਖੋ…ਪੇ… ਅਪੁਚ੍ਛੁਂ – ਸਿਯਾ ਪਨਾਵੁਸੋ…ਪੇ… ‘‘ਸਿਯਾ, ਆਵੁਸੋ. ਯਤੋ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਸਙ੍ਖਾਰਸਮੁਦਯਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਸਙ੍ਖਾਰਨਿਰੋਧਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਸਙ੍ਖਾਰਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ – ਏਤ੍ਤਾਵਤਾਪਿ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਹੋਤਿ, ਉਜੁਗਤਾਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿ, ਧਮ੍ਮੇ ਅਵੇਚ੍ਚਪ੍ਪਸਾਦੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਆਗਤੋ ਇਮਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਂ. ਕਤਮੇ ਪਨਾਵੁਸੋ, ਸਙ੍ਖਾਰਾ, ਕਤਮੋ ਸਙ੍ਖਾਰਸਮੁਦਯੋ, ਕਤਮੋ ਸਙ੍ਖਾਰਨਿਰੋਧੋ, ਕਤਮਾ ਸਙ੍ਖਾਰਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ? ਤਯੋਮੇ, ਆਵੁਸੋ, ਸਙ੍ਖਾਰਾ – ਕਾਯਸਙ੍ਖਾਰੋ, ਵਚੀਸਙ੍ਖਾਰੋ, ਚਿਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਰੋ. ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਮੁਦਯਾ ਸਙ੍ਖਾਰਸਮੁਦਯੋ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਨਿਰੋਧਾ ਸਙ੍ਖਾਰਨਿਰੋਧੋ, ਅਯਮੇਵ ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ ਸਙ੍ਖਾਰਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ…ਪੇ… ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ.

‘‘ਯਤੋ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਏਵਂ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਸਙ੍ਖਾਰਸਮੁਦਯਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਸਙ੍ਖਾਰਨਿਰੋਧਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਸਙ੍ਖਾਰਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਸੋ ਸਬ੍ਬਸੋ ਰਾਗਾਨੁਸਯਂ ਪਹਾਯ, ਪਟਿਘਾਨੁਸਯਂ ਪਟਿਵਿਨੋਦੇਤ੍ਵਾ, ‘ਅਸ੍ਮੀ’ਤਿ ਦਿਟ੍ਠਿਮਾਨਾਨੁਸਯਂ ਸਮੂਹਨਿਤ੍ਵਾ, ਅਵਿਜ੍ਜਂ ਪਹਾਯ ਵਿਜ੍ਜਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤ੍ਵਾ, ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਨ੍ਤਕਰੋ ਹੋਤਿ – ਏਤ੍ਤਾਵਤਾਪਿ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਹੋਤਿ, ਉਜੁਗਤਾਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿ, ਧਮ੍ਮੇ ਅਵੇਚ੍ਚਪ੍ਪਸਾਦੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਆਗਤੋ ਇਮਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ.

੧੦੩. ‘‘ਸਾਧਾਵੁਸੋ’’ਤਿ ਖੋ…ਪੇ… ਅਪੁਚ੍ਛੁਂ – ਸਿਯਾ ਪਨਾਵੁਸੋ…ਪੇ… ‘‘ਸਿਯਾ, ਆਵੁਸੋ. ਯਤੋ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਅਵਿਜ੍ਜਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਮੁਦਯਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਨਿਰੋਧਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ – ਏਤ੍ਤਾਵਤਾਪਿ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਹੋਤਿ, ਉਜੁਗਤਾਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿ, ਧਮ੍ਮੇ ਅਵੇਚ੍ਚਪ੍ਪਸਾਦੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਆਗਤੋ ਇਮਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਂ. ਕਤਮਾ ਪਨਾਵੁਸੋ, ਅਵਿਜ੍ਜਾ, ਕਤਮੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਮੁਦਯੋ, ਕਤਮੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾਨਿਰੋਧੋ, ਕਤਮਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ? ਯਂ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਦੁਕ੍ਖੇ ਅਞ੍ਞਾਣਂ, ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੇ ਅਞ੍ਞਾਣਂ, ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧੇ ਅਞ੍ਞਾਣਂ, ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਯਾ ਪਟਿਪਦਾਯ ਅਞ੍ਞਾਣਂ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਾਵੁਸੋ, ਅਵਿਜ੍ਜਾ. ਆਸਵਸਮੁਦਯਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਮੁਦਯੋ, ਆਸਵਨਿਰੋਧਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਨਿਰੋਧੋ, ਅਯਮੇਵ ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ…ਪੇ… ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ.

‘‘ਯਤੋ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਏਵਂ ਅਵਿਜ੍ਜਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਮੁਦਯਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਨਿਰੋਧਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਸੋ ਸਬ੍ਬਸੋ ਰਾਗਾਨੁਸਯਂ ਪਹਾਯ, ਪਟਿਘਾਨੁਸਯਂ ਪਟਿਵਿਨੋਦੇਤ੍ਵਾ, ‘ਅਸ੍ਮੀ’ਤਿ ਦਿਟ੍ਠਿਮਾਨਾਨੁਸਯਂ ਸਮੂਹਨਿਤ੍ਵਾ, ਅਵਿਜ੍ਜਂ ਪਹਾਯ ਵਿਜ੍ਜਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤ੍ਵਾ, ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਨ੍ਤਕਰੋ ਹੋਤਿ – ਏਤ੍ਤਾਵਤਾਪਿ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਹੋਤਿ, ਉਜੁਗਤਾਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿ, ਧਮ੍ਮੇ ਅਵੇਚ੍ਚਪ੍ਪਸਾਦੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਆਗਤੋ ਇਮਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ.

੧੦੪. ‘‘ਸਾਧਾਵੁਸੋ’’ਤਿ ਖੋ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਭਾਸਿਤਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਅਨੁਮੋਦਿਤ੍ਵਾ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਂ ਉਤ੍ਤਰਿ ਪਞ੍ਹਂ ਅਪੁਚ੍ਛੁਂ – ‘‘ਸਿਯਾ ਪਨਾਵੁਸੋ, ਅਞ੍ਞੋਪਿ ਪਰਿਯਾਯੋ ਯਥਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਹੋਤਿ, ਉਜੁਗਤਾਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿ, ਧਮ੍ਮੇ ਅਵੇਚ੍ਚਪ੍ਪਸਾਦੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਆਗਤੋ ਇਮਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ?

‘‘ਸਿਯਾ, ਆਵੁਸੋ. ਯਤੋ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਆਸਵਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਆਸਵਸਮੁਦਯਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਆਸਵਨਿਰੋਧਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਆਸਵਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ – ਏਤ੍ਤਾਵਤਾਪਿ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਹੋਤਿ, ਉਜੁਗਤਾਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿ, ਧਮ੍ਮੇ ਅਵੇਚ੍ਚਪ੍ਪਸਾਦੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਆਗਤੋ ਇਮਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਂ. ਕਤਮੋ ਪਨਾਵੁਸੋ, ਆਸਵੋ, ਕਤਮੋ ਆਸਵਸਮੁਦਯੋ, ਕਤਮੋ ਆਸਵਨਿਰੋਧੋ, ਕਤਮਾ ਆਸਵਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾਤਿ? ਤਯੋਮੇ, ਆਵੁਸੋ, ਆਸਵਾ – ਕਾਮਾਸਵੋ, ਭਵਾਸਵੋ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਵੋ. ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਮੁਦਯਾ ਆਸਵਸਮੁਦਯੋ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਨਿਰੋਧਾ ਆਸਵਨਿਰੋਧੋ, ਅਯਮੇਵ ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ ਆਸਵਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ…ਪੇ… ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ.

‘‘ਯਤੋ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਏਵਂ ਆਸਵਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਆਸਵਸਮੁਦਯਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਆਸਵਨਿਰੋਧਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂ ਆਸਵਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਸੋ ਸਬ੍ਬਸੋ ਰਾਗਾਨੁਸਯਂ ਪਹਾਯ, ਪਟਿਘਾਨੁਸਯਂ ਪਟਿਵਿਨੋਦੇਤ੍ਵਾ, ‘ਅਸ੍ਮੀ’ਤਿ ਦਿਟ੍ਠਿਮਾਨਾਨੁਸਯਂ ਸਮੂਹਨਿਤ੍ਵਾ, ਅਵਿਜ੍ਜਂ ਪਹਾਯ ਵਿਜ੍ਜਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤ੍ਵਾ, ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਨ੍ਤਕਰੋ ਹੋਤਿ – ਏਤ੍ਤਾਵਤਾਪਿ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਹੋਤਿ, ਉਜੁਗਤਾਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿ, ਧਮ੍ਮੇ ਅਵੇਚ੍ਚਪ੍ਪਸਾਦੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਆਗਤੋ ਇਮਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ.

ਇਦਮਵੋਚਾਯਸ੍ਮਾ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ. ਅਤ੍ਤਮਨਾ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਭਾਸਿਤਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦੁਨ੍ਤਿ.

ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਸੁਤ੍ਤਂ ਨਿਟ੍ਠਿਤਂ ਨਵਮਂ. [ਇਤੋ ਪਰਂ ਕੇਸੁਚਿ ਪੋਤ੍ਥਕੇਸੁ ਇਮਾਪਿ ਗਾਥਾਯੋ§ਏਵਂ ਦਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ –§ਦੁਕ੍ਖਂ ਜਰਾਮਰਣਂ ਉਪਾਦਾਨਂ, ਸਲ਼ਾਯਤਨਂ ਨਾਮਰੂਪਂ. ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਯਾ ਸਾ ਪਰੇ, ਕਤਮਾ ਪਨਾਵੁਸੋ ਪਦਾਨਂ§ਕਿਂ ਜਾਤਿ ਤਣ੍ਹਾ ਚ ਵੇਦਨਾ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਚਤੁਕ੍ਕਨਯੋ. ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਪਰੇ ਕਤਮਾ, ਪਨਾਵੁਸੋ ਪਦਾਨਂ ਕੇਵਲਂ§ਆਹਾਰੋ ਚ ਭਵੋ ਫਸ੍ਸੋ, ਸਙ੍ਖਾਰੋ ਆਸਵਪਞ੍ਚਮੋ. ਯਾਵ ਪਞ੍ਚ ਪਰੇ ਕਤਮਾ, ਪਨਾਵੁਸੋ ਪਦਾਨਂ ਕਿਂ§ਕਤਮਨ੍ਤਿ ਛਬ੍ਬਿਧਾ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਕਤਮਾਨਿ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਾਨਿ. ਕਤਮੋ ਪਞ੍ਚਵਿਧੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਏਕਸਙ੍ਖਾਨਂ ਪਞ੍ਚਨਯਪਦਾਨਿ ਚਾਤਿ]