੧੨. ਦ੍ਵਯਤਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਸੁਤ੍ਤਂ

ਏਵਂ ਮੇ ਸੁਤਂ – ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਪੁਬ੍ਬਾਰਾਮੇ ਮਿਗਾਰਮਾਤੁਪਾਸਾਦੇ. ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤਦਹੁਪੋਸਥੇ ਪਨ੍ਨਰਸੇ ਪੁਣ੍ਣਾਯ ਪੁਣ੍ਣਮਾਯ ਰਤ੍ਤਿਯਾ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘਪਰਿਵੁਤੋ ਅਬ੍ਭੋਕਾਸੇ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਤੁਣ੍ਹੀਭੂਤਂ ਤੁਣ੍ਹੀਭੂਤਂ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘਂ ਅਨੁਵਿਲੋਕੇਤ੍ਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ –

‘‘‘ਯੇ ਤੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਰਿਯਾ ਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕਾ ਸਮ੍ਬੋਧਗਾਮਿਨੋ, ਤੇਸਂ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਰਿਯਾਨਂ ਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕਾਨਂ ਸਮ੍ਬੋਧਗਾਮੀਨਂ ਕਾ ਉਪਨਿਸਾ ਸਵਨਾਯਾ’ਤਿ ਇਤਿ ਚੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਚ੍ਛਿਤਾਰੋ ਅਸ੍ਸੁ, ਤੇ ਏਵਮਸ੍ਸੁ ਵਚਨੀਯਾ – ‘ਯਾਵਦੇਵ ਦ੍ਵਯਤਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਞਾਣਾਯਾ’ਤਿ. ਕਿਞ੍ਚ ਦ੍ਵਯਤਂ ਵਦੇਥ?

(੧) ‘‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੋਤਿ ਅਯਮੇਕਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ. ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧੋ, ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾਤਿ, ਅਯਂ ਦੁਤਿਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ. ਏਵਂ ਸਮ੍ਮਾ ਦ੍ਵਯਤਾਨੁਪਸ੍ਸਿਨੋ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤਸ੍ਸ ਆਤਾਪਿਨੋ ਪਹਿਤਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਹਰਤੋ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਫਲਾਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਫਲਂ ਪਾਟਿਕਙ੍ਖਂ – ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਅਞ੍ਞਾ, ਸਤਿ ਵਾ ਉਪਾਦਿਸੇਸੇ ਅਨਾਗਾਮਿਤਾ’’ਤਿ.

ਇਦਮਵੋਚ ਭਗਵਾ. ਇਦਂ ਵਤ੍ਵਾਨ ਸੁਗਤੋ ਅਥਾਪਰਂ ਏਤਦਵੋਚ ਸਤ੍ਥਾ –

੭੨੯. ‘‘ਯੇ ਦੁਕ੍ਖਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਨ੍ਤਿ, ਅਥੋ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵਂ;

ਯਤ੍ਥ ਚ ਸਬ੍ਬਸੋ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਅਸੇਸਂ ਉਪਰੁਜ੍ਝਤਿ;

ਤਞ੍ਚ ਮਗ੍ਗਂ ਨ ਜਾਨਨ੍ਤਿ, ਦੁਕ੍ਖੂਪਸਮਗਾਮਿਨਂ.

੭੩੦. ‘‘ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਹੀਨਾ ਤੇ, ਅਥੋ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯਾ;

ਅਭਬ੍ਬਾ ਤੇ ਅਨ੍ਤਕਿਰਿਯਾਯ, ਤੇ ਵੇ ਜਾਤਿਜਰੂਪਗਾ.

੭੩੧. ‘‘ਯੇ ਚ ਦੁਕ੍ਖਂ ਪਜਾਨਨ੍ਤਿ, ਅਥੋ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵਂ;

ਯਤ੍ਥ ਚ ਸਬ੍ਬਸੋ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਅਸੇਸਂ ਉਪਰੁਜ੍ਝਤਿ;

ਤਞ੍ਚ ਮਗ੍ਗਂ ਪਜਾਨਨ੍ਤਿ, ਦੁਕ੍ਖੂਪਸਮਗਾਮਿਨਂ.

੭੩੨. ‘‘ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ, ਅਥੋ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯਾ;

ਭਬ੍ਬਾ ਤੇ ਅਨ੍ਤਕਿਰਿਯਾਯ, ਨ ਤੇ ਜਾਤਿਜਰੂਪਗਾ’’ਤਿ.

(੨) ‘‘‘ਸਿਯਾ ਅਞ੍ਞੇਨਪਿ ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਸਮ੍ਮਾ ਦ੍ਵਯਤਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ’ਤਿ, ਇਤਿ ਚੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਚ੍ਛਿਤਾਰੋ ਅਸ੍ਸੁ; ‘ਸਿਯਾ’ਤਿਸ੍ਸੁ ਵਚਨੀਯਾ. ਕਥਞ੍ਚ ਸਿਯਾ? ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਦੁਕ੍ਖਂ ਸਮ੍ਭੋਤਿ ਸਬ੍ਬਂ ਉਪਧਿਪਚ੍ਚਯਾਤਿ, ਅਯਮੇਕਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ. ਉਪਧੀਨਂ ਤ੍ਵੇਵ ਅਸੇਸਵਿਰਾਗਨਿਰੋਧਾ ਨਤ੍ਥਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵੋਤਿ, ਅਯਂ ਦੁਤਿਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ. ਏਵਂ ਸਮ੍ਮਾ…ਪੇ… ਅਥਾਪਰਂ ਏਤਦਵੋਚ ਸਤ੍ਥਾ –

੭੩੩. ‘‘ਉਪਧਿਨਿਦਾਨਾ ਪਭਵਨ੍ਤਿ ਦੁਕ੍ਖਾ, ਯੇ ਕੇਚਿ ਲੋਕਸ੍ਮਿਮਨੇਕਰੂਪਾ;

ਯੋ ਵੇ ਅਵਿਦ੍ਵਾ ਉਪਧਿਂ ਕਰੋਤਿ, ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਦੁਕ੍ਖਮੁਪੇਤਿ ਮਨ੍ਦੋ;

ਤਸ੍ਮਾ ਪਜਾਨਂ ਉਪਧਿਂ ਨ ਕਯਿਰਾ, ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਜਾਤਿਪ੍ਪਭਵਾਨੁਪਸ੍ਸੀ’’ਤਿ.

(੩) ‘‘‘ਸਿਯਾ ਅਞ੍ਞੇਨਪਿ ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਸਮ੍ਮਾ ਦ੍ਵਯਤਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ’ਤਿ, ਇਤਿ ਚੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਚ੍ਛਿਤਾਰੋ ਅਸ੍ਸੁ; ‘ਸਿਯਾ’ਤਿਸ੍ਸੁ ਵਚਨੀਯਾ. ਕਥਞ੍ਚ ਸਿਯਾ? ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਦੁਕ੍ਖਂ ਸਮ੍ਭੋਤਿ ਸਬ੍ਬਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਾਤਿ, ਅਯਮੇਕਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ. ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਤ੍ਵੇਵ ਅਸੇਸਵਿਰਾਗਨਿਰੋਧਾ ਨਤ੍ਥਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵੋਤਿ, ਅਯਂ ਦੁਤਿਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ. ਏਵਂ ਸਮ੍ਮਾ…ਪੇ… ਅਥਾਪਰਂ ਏਤਦਵੋਚ ਸਤ੍ਥਾ –

੭੩੪. ‘‘ਜਾਤਿਮਰਣਸਂਸਾਰਂ, ਯੇ ਵਜਨ੍ਤਿ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ;

ਇਤ੍ਥਭਾਵਞ੍ਞਥਾਭਾਵਂ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਯੇਵ ਸਾ ਗਤਿ.

੭੩੫. ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਹਾਯਂ ਮਹਾਮੋਹੋ, ਯੇਨਿਦਂ ਸਂਸਿਤਂ ਚਿਰਂ;

ਵਿਜ੍ਜਾਗਤਾ ਚ ਯੇ ਸਤ੍ਤਾ, ਨ ਤੇ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ [ਨਾਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਪੁਨਬ੍ਭਵ’’ਨ੍ਤਿ.

(੪) ‘‘ਸਿਯਾ ਅਞ੍ਞੇਨਪਿ…ਪੇ… ਕਥਞ੍ਚ ਸਿਯਾ? ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਦੁਕ੍ਖਂ ਸਮ੍ਭੋਤਿ ਸਬ੍ਬਂ ਸਙ੍ਖਾਰਪਚ੍ਚਯਾਤਿ, ਅਯਮੇਕਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ. ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਤ੍ਵੇਵ ਅਸੇਸਵਿਰਾਗਨਿਰੋਧਾ ਨਤ੍ਥਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵੋਤਿ, ਅਯਂ ਦੁਤਿਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ. ਏਵਂ ਸਮ੍ਮਾ…ਪੇ… ਅਥਾਪਰਂ ਏਤਦਵੋਚ ਸਤ੍ਥਾ –

੭੩੬. ‘‘ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਦੁਕ੍ਖਂ ਸਮ੍ਭੋਤਿ, ਸਬ੍ਬਂ ਸਙ੍ਖਾਰਪਚ੍ਚਯਾ;

ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਨਿਰੋਧੇਨ, ਨਤ੍ਥਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵੋ.

੭੩੭. ‘‘ਏਤਮਾਦੀਨਵਂ ਞਤ੍ਵਾ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਸਙ੍ਖਾਰਪਚ੍ਚਯਾ;

ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰਸਮਥਾ, ਸਞ੍ਞਾਨਂ ਉਪਰੋਧਨਾ;

ਏਵਂ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯੋ ਹੋਤਿ, ਏਤਂ ਞਤ੍ਵਾ ਯਥਾਤਥਂ.

੭੩੮. ‘‘ਸਮ੍ਮਦ੍ਦਸਾ ਵੇਦਗੁਨੋ, ਸਮ੍ਮਦਞ੍ਞਾਯ ਪਣ੍ਡਿਤਾ;

ਅਭਿਭੁਯ੍ਯ ਮਾਰਸਂਯੋਗਂ, ਨ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ [ਨਾਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਪੁਨਬ੍ਭਵ’’ਨ੍ਤਿ.

(੫) ‘‘ਸਿਯਾ ਅਞ੍ਞੇਨਪਿ…ਪੇ… ਕਥਞ੍ਚ ਸਿਯਾ? ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਦੁਕ੍ਖਂ ਸਮ੍ਭੋਤਿ ਸਬ੍ਬਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਪਚ੍ਚਯਾਤਿ, ਅਯਮੇਕਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ. ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਤ੍ਵੇਵ ਅਸੇਸਵਿਰਾਗਨਿਰੋਧਾ ਨਤ੍ਥਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵੋਤਿ, ਅਯਂ ਦੁਤਿਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ. ਏਵਂ ਸਮ੍ਮਾ…ਪੇ… ਅਥਾਪਰਂ ਏਤਦਵੋਚ ਸਤ੍ਥਾ –

੭੩੯. ‘‘ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਦੁਕ੍ਖਂ ਸਮ੍ਭੋਤਿ, ਸਬ੍ਬਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਪਚ੍ਚਯਾ;

ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਨਿਰੋਧੇਨ, ਨਤ੍ਥਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵੋ.

੭੪੦. ‘‘ਏਤਮਾਦੀਨਵਂ ਞਤ੍ਵਾ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਪਚ੍ਚਯਾ;

ਵਿਞ੍ਞਾਣੂਪਸਮਾ ਭਿਕ੍ਖੁ, ਨਿਚ੍ਛਾਤੋ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬੁਤੋ’’ਤਿ.

(੬) ‘‘ਸਿਯਾ ਅਞ੍ਞੇਨਪਿ…ਪੇ… ਕਥਞ੍ਚ ਸਿਯਾ? ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਦੁਕ੍ਖਂ ਸਮ੍ਭੋਤਿ ਸਬ੍ਬਂ ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾਤਿ, ਅਯਮੇਕਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ. ਫਸ੍ਸਸ੍ਸ ਤ੍ਵੇਵ ਅਸੇਸਵਿਰਾਗਨਿਰੋਧਾ ਨਤ੍ਥਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵੋਤਿ, ਅਯਂ ਦੁਤਿਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ. ਏਵਂ ਸਮ੍ਮਾ…ਪੇ… ਅਥਾਪਰਂ ਏਤਦਵੋਚ ਸਤ੍ਥਾ –

੭੪੧. ‘‘ਤੇਸਂ ਫਸ੍ਸਪਰੇਤਾਨਂ, ਭਵਸੋਤਾਨੁਸਾਰਿਨਂ;

ਕੁਮ੍ਮਗ੍ਗਪਟਿਪਨ੍ਨਾਨਂ, ਆਰਾ ਸਂਯੋਜਨਕ੍ਖਯੋ.

੭੪੨. ‘‘ਯੇ ਚ ਫਸ੍ਸਂ ਪਰਿਞ੍ਞਾਯ, ਅਞ੍ਞਾਯੁਪਸਮੇ [ਪਞ੍ਞਾਯ ਉਪਸਮੇ (ਸ੍ਯਾ.)] ਰਤਾ;

ਤੇ ਵੇ ਫਸ੍ਸਾਭਿਸਮਯਾ, ਨਿਚ੍ਛਾਤਾ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬੁਤਾ’’ਤਿ.

(੭) ‘‘ਸਿਯਾ ਅਞ੍ਞੇਨਪਿ…ਪੇ… ਕਥਞ੍ਚ ਸਿਯਾ? ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਦੁਕ੍ਖਂ ਸਮ੍ਭੋਤਿ ਸਬ੍ਬਂ ਵੇਦਨਾਪਚ੍ਚਯਾਤਿ, ਅਯਮੇਕਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ. ਵੇਦਨਾਨਂ ਤ੍ਵੇਵ ਅਸੇਸਵਿਰਾਗਨਿਰੋਧਾ ਨਤ੍ਥਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵੋਤਿ, ਅਯਂ ਦੁਤਿਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ. ਏਵਂ ਸਮ੍ਮਾ…ਪੇ… ਅਥਾਪਰਂ ਏਤਦਵੋਚ ਸਤ੍ਥਾ –

੭੪੩. ‘‘ਸੁਖਂ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਸਹ;

ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਞ੍ਚ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਚ, ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਅਤ੍ਥਿ ਵੇਦਿਤਂ.

੭੪੪. ‘‘ਏਤਂ ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਞਤ੍ਵਾਨ, ਮੋਸਧਮ੍ਮਂ ਪਲੋਕਿਨਂ [ਪਲੋਕਿਤਂ (ਸੀ.)];

ਫੁਸ੍ਸ ਫੁਸ੍ਸ ਵਯਂ ਪਸ੍ਸਂ, ਏਵਂ ਤਤ੍ਥ ਵਿਜਾਨਤਿ [ਵਿਰਜ੍ਜਤਿ (ਕ. ਸੀ.)];

ਵੇਦਨਾਨਂ ਖਯਾ ਭਿਕ੍ਖੁ, ਨਿਚ੍ਛਾਤੋ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬੁਤੋ’’ਤਿ.

(੮) ‘‘ਸਿਯਾ ਅਞ੍ਞੇਨਪਿ…ਪੇ… ਕਥਞ੍ਚ ਸਿਯਾ? ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਦੁਕ੍ਖਂ ਸਮ੍ਭੋਤਿ ਸਬ੍ਬਂ ਤਣ੍ਹਾਪਚ੍ਚਯਾਤਿ, ਅਯਮੇਕਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ. ਤਣ੍ਹਾਯ ਤ੍ਵੇਵ ਅਸੇਸਵਿਰਾਗਨਿਰੋਧਾ ਨਤ੍ਥਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵੋਤਿ, ਅਯਂ ਦੁਤਿਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ. ਏਵਂ ਸਮ੍ਮਾ…ਪੇ… ਅਥਾਪਰਂ ਏਤਦਵੋਚ ਸਤ੍ਥਾ –

੭੪੫. ‘‘ਤਣ੍ਹਾਦੁਤਿਯੋ ਪੁਰਿਸੋ, ਦੀਘਮਦ੍ਧਾਨ ਸਂਸਰਂ;

ਇਤ੍ਥਭਾਵਞ੍ਞਥਾਭਾਵਂ, ਸਂਸਾਰਂ ਨਾਤਿਵਤ੍ਤਤਿ.

੭੪੬. ‘‘ਏਤਮਾਦੀਨਵਂ ਞਤ੍ਵਾ, ਤਣ੍ਹਂ [ਤਣ੍ਹਾ (ਬਹੂਸੁ) ਇਤਿਵੁਤ੍ਤਕੇ ੧੫ ਪਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਂ] ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵਂ;

ਵੀਤਤਣ੍ਹੋ ਅਨਾਦਾਨੋ, ਸਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਰਿਬ੍ਬਜੇ’’ਤਿ.

(੯) ‘‘ਸਿਯਾ ਅਞ੍ਞੇਨਪਿ…ਪੇ… ਕਥਞ੍ਚ ਸਿਯਾ? ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਦੁਕ੍ਖਂ ਸਮ੍ਭੋਤਿ ਸਬ੍ਬਂ ਉਪਾਦਾਨਪਚ੍ਚਯਾਤਿ, ਅਯਮੇਕਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ. ਉਪਾਦਾਨਾਨਂ [ਉਪਾਦਾਨਸ੍ਸ (ਸ੍ਯਾ. ਕ.)] ਤ੍ਵੇਵ ਅਸੇਸਵਿਰਾਗਨਿਰੋਧਾ ਨਤ੍ਥਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵੋਤਿ, ਅਯਂ ਦੁਤਿਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ. ਏਵਂ ਸਮ੍ਮਾ…ਪੇ… ਅਥਾਪਰਂ ਏਤਦਵੋਚ ਸਤ੍ਥਾ –

੭੪੭. ‘‘ਉਪਾਦਾਨਪਚ੍ਚਯਾ ਭਵੋ, ਭੂਤੋ ਦੁਕ੍ਖਂ ਨਿਗਚ੍ਛਤਿ;

ਜਾਤਸ੍ਸ ਮਰਣਂ ਹੋਤਿ, ਏਸੋ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵੋ.

੭੪੮. ‘‘ਤਸ੍ਮਾ ਉਪਾਦਾਨਕ੍ਖਯਾ, ਸਮ੍ਮਦਞ੍ਞਾਯ ਪਣ੍ਡਿਤਾ;

ਜਾਤਿਕ੍ਖਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾਯ, ਨ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਪੁਨਬ੍ਭਵ’’ਨ੍ਤਿ.

(੧੦) ‘‘ਸਿਯਾ ਅਞ੍ਞੇਨਪਿ…ਪੇ… ਕਥਞ੍ਚ ਸਿਯਾ? ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਦੁਕ੍ਖਂ ਸਮ੍ਭੋਤਿ ਸਬ੍ਬਂ ਆਰਮ੍ਭਪਚ੍ਚਯਾਤਿ, ਅਯਮੇਕਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ. ਆਰਮ੍ਭਾਨਂ ਤ੍ਵੇਵ ਅਸੇਸਵਿਰਾਗਨਿਰੋਧਾ ਨਤ੍ਥਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵੋਤਿ, ਅਯਂ ਦੁਤਿਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ. ਏਵਂ ਸਮ੍ਮਾ…ਪੇ… ਅਥਾਪਰਂ ਏਤਦਵੋਚ ਸਤ੍ਥਾ –

੭੪੯. ‘‘ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਦੁਕ੍ਖਂ ਸਮ੍ਭੋਤਿ, ਸਬ੍ਬਂ ਆਰਮ੍ਭਪਚ੍ਚਯਾ;

ਆਰਮ੍ਭਾਨਂ ਨਿਰੋਧੇਨ, ਨਤ੍ਥਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵੋ.

੭੫੦. ‘‘ਏਤਮਾਦੀਨਵਂ ਞਤ੍ਵਾ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਆਰਮ੍ਭਪਚ੍ਚਯਾ;

ਸਬ੍ਬਾਰਮ੍ਭਂ ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਜ੍ਜ, ਅਨਾਰਮ੍ਭੇ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਨੋ.

੭੫੧. ‘‘ਉਚ੍ਛਿਨ੍ਨਭਵਤਣ੍ਹਸ੍ਸ, ਸਨ੍ਤਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ;

ਵਿਕ੍ਖੀਣੋ [ਵਿਤਿਣ੍ਣੋ (ਸੀ.)] ਜਾਤਿਸਂਸਾਰੋ, ਨਤ੍ਥਿ ਤਸ੍ਸ ਪੁਨਬ੍ਭਵੋ’’ਤਿ.

(੧੧) ‘‘ਸਿਯਾ ਅਞ੍ਞੇਨਪਿ…ਪੇ… ਕਥਞ੍ਚ ਸਿਯਾ? ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਦੁਕ੍ਖਂ ਸਮ੍ਭੋਤਿ ਸਬ੍ਬਂ ਆਹਾਰਪਚ੍ਚਯਾਤਿ, ਅਯਮੇਕਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ. ਆਹਾਰਾਨਂ ਤ੍ਵੇਵ ਅਸੇਸਵਿਰਾਗਨਿਰੋਧਾ ਨਤ੍ਥਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵੋਤਿ, ਅਯਂ ਦੁਤਿਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ. ਏਵਂ ਸਮ੍ਮਾ…ਪੇ… ਅਥਾਪਰਂ ਏਤਦਵੋਚ ਸਤ੍ਥਾ –

੭੫੨. ‘‘ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਦੁਕ੍ਖਂ ਸਮ੍ਭੋਤਿ, ਸਬ੍ਬਂ ਆਹਾਰਪਚ੍ਚਯਾ;

ਆਹਾਰਾਨਂ ਨਿਰੋਧੇਨ, ਨਤ੍ਥਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵੋ.

੭੫੩. ‘‘ਏਤਮਾਦੀਨਵਂ ਞਤ੍ਵਾ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਆਹਾਰਪਚ੍ਚਯਾ;

ਸਬ੍ਬਾਹਾਰਂ ਪਰਿਞ੍ਞਾਯ, ਸਬ੍ਬਾਹਾਰਮਨਿਸ੍ਸਿਤੋ.

੭੫੪. ‘‘ਆਰੋਗ੍ਯਂ ਸਮ੍ਮਦਞ੍ਞਾਯ, ਆਸਵਾਨਂ ਪਰਿਕ੍ਖਯਾ;

ਸਙ੍ਖਾਯ ਸੇਵੀ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠੋ, ਸਙ੍ਖ੍ਯਂ [ਸਙ੍ਖਂ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਨੋਪੇਤਿ ਵੇਦਗੂ’’ਤਿ.

(੧੨) ‘‘ਸਿਯਾ ਅਞ੍ਞੇਨਪਿ…ਪੇ… ਕਥਞ੍ਚ ਸਿਯਾ? ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਦੁਕ੍ਖਂ ਸਮ੍ਭੋਤਿ ਸਬ੍ਬਂ ਇਞ੍ਜਿਤਪਚ੍ਚਯਾਤਿ, ਅਯਮੇਕਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ. ਇਞ੍ਜਿਤਾਨਂ ਤ੍ਵੇਵ ਅਸੇਸਵਿਰਾਗਨਿਰੋਧਾ ਨਤ੍ਥਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵੋਤਿ, ਅਯਂ ਦੁਤਿਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ. ਏਵਂ ਸਮ੍ਮਾ…ਪੇ… ਅਥਾਪਰਂ ਏਤਦਵੋਚ ਸਤ੍ਥਾ –

੭੫੫. ‘‘ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਦੁਕ੍ਖਂ ਸਮ੍ਭੋਤਿ, ਸਬ੍ਬਂ ਇਞ੍ਜਿਤਪਚ੍ਚਯਾ;

ਇਞ੍ਜਿਤਾਨਂ ਨਿਰੋਧੇਨ, ਨਤ੍ਥਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵੋ.

੭੫੬. ‘‘ਏਤਮਾਦੀਨਵਂ ਞਤ੍ਵਾ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਇਞ੍ਜਿਤਪਚ੍ਚਯਾ;

ਤਸ੍ਮਾ ਹਿ ਏਜਂ ਵੋਸ੍ਸਜ੍ਜ, ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਉਪਰੁਨ੍ਧਿਯ;

ਅਨੇਜੋ ਅਨੁਪਾਦਾਨੋ, ਸਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਰਿਬ੍ਬਜੇ’’ਤਿ.

(੧੩) ‘‘ਸਿਯਾ ਅਞ੍ਞੇਨਪਿ…ਪੇ… ਕਥਞ੍ਚ ਸਿਯਾ? ਨਿਸ੍ਸਿਤਸ੍ਸ ਚਲਿਤਂ ਹੋਤੀਤਿ, ਅਯਮੇਕਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ. ਅਨਿਸ੍ਸਿਤੋ ਨ ਚਲਤੀਤਿ, ਅਯਂ ਦੁਤਿਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ. ਏਵਂ ਸਮ੍ਮਾ…ਪੇ… ਅਥਾਪਰਂ ਏਤਦਵੋਚ ਸਤ੍ਥਾ –

੭੫੭. ‘‘ਅਨਿਸ੍ਸਿਤੋ ਨ ਚਲਤਿ, ਨਿਸ੍ਸਿਤੋ ਚ ਉਪਾਦਿਯਂ;

ਇਤ੍ਥਭਾਵਞ੍ਞਥਾਭਾਵਂ, ਸਂਸਾਰਂ ਨਾਤਿਵਤ੍ਤਤਿ.

੭੫੮. ‘‘ਏਤਮਾਦੀਨਵਂ ਞਤ੍ਵਾ, ਨਿਸ੍ਸਯੇਸੁ ਮਹਬ੍ਭਯਂ;

ਅਨਿਸ੍ਸਿਤੋ ਅਨੁਪਾਦਾਨੋ, ਸਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਰਿਬ੍ਬਜੇ’’ਤਿ.

(੧੪) ‘‘ਸਿਯਾ ਅਞ੍ਞੇਨਪਿ…ਪੇ… ਕਥਞ੍ਚ ਸਿਯਾ? ਰੂਪੇਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰੂਪਾ [ਆਰੁਪ੍ਪਾ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਸਨ੍ਤਤਰਾਤਿ, ਅਯਮੇਕਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ. ਅਰੂਪੇਹਿ ਨਿਰੋਧੋ ਸਨ੍ਤਤਰੋਤਿ, ਅਯਂ ਦੁਤਿਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ. ਏਵਂ ਸਮ੍ਮਾ…ਪੇ… ਅਥਾਪਰਂ ਏਤਦਵੋਚ ਸਤ੍ਥਾ –

੭੫੯. ‘‘ਯੇ ਚ ਰੂਪੂਪਗਾ ਸਤ੍ਤਾ, ਯੇ ਚ ਅਰੂਪਟ੍ਠਾਯਿਨੋ [ਆਰੁਪ੍ਪਵਾਸਿਨੋ (ਸੀ. ਪੀ.)];

ਨਿਰੋਧਂ ਅਪ੍ਪਜਾਨਨ੍ਤਾ, ਆਗਨ੍ਤਾਰੋ ਪੁਨਬ੍ਭਵਂ.

੭੬੦. ‘‘ਯੇ ਚ ਰੂਪੇ ਪਰਿਞ੍ਞਾਯ, ਅਰੂਪੇਸੁ ਅਸਣ੍ਠਿਤਾ [ਸੁਸਣ੍ਠਿਤਾ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਪੀ.)];

ਨਿਰੋਧੇ ਯੇ ਵਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਜਨਾ ਮਚ੍ਚੁਹਾਯਿਨੋ’’ਤਿ.

(੧੫) ‘‘ਸਿਯਾ ਅਞ੍ਞੇਨਪਿ…ਪੇ… ਕਥਞ੍ਚ ਸਿਯਾ? ਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਦੇਵਕਸ੍ਸ ਲੋਕਸ੍ਸ ਸਮਾਰਕਸ੍ਸ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਕਸ੍ਸ ਸਸ੍ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਯਾ ਪਜਾਯ ਸਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਯ ਇਦਂ ਸਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਉਪਨਿਜ੍ਝਾਯਿਤਂ ਤਦਮਰਿਯਾਨਂ ਏਤਂ ਮੁਸਾਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਸੁਦਿਟ੍ਠਂ, ਅਯਮੇਕਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ. ਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਦੇਵਕਸ੍ਸ…ਪੇ… ਸਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਯ ਇਦਂ ਮੁਸਾਤਿ ਉਪਨਿਜ੍ਝਾਯਿਤਂ, ਤਦਮਰਿਯਾਨਂ ਏਤਂ ਸਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਸੁਦਿਟ੍ਠਂ, ਅਯਂ ਦੁਤਿਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ. ਏਵਂ ਸਮ੍ਮਾ…ਪੇ… ਅਥਾਪਰਂ ਏਤਦਵੋਚ ਸਤ੍ਥਾ –

੭੬੧. ‘‘ਅਨਤ੍ਤਨਿ ਅਤ੍ਤਮਾਨਿਂ [ਅਤ੍ਤਮਾਨੀ (ਸ੍ਯਾ.), ਅਤ੍ਤਮਾਨਂ (ਪੀ. ਕ.)], ਪਸ੍ਸ ਲੋਕਂ ਸਦੇਵਕਂ;

ਨਿਵਿਟ੍ਠਂ ਨਾਮਰੂਪਸ੍ਮਿਂ, ਇਦਂ ਸਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਮਞ੍ਞਤਿ.

੭੬੨. ‘‘ਯੇਨ ਯੇਨ ਹਿ ਮਞ੍ਞਨ੍ਤਿ, ਤਤੋ ਤਂ ਹੋਤਿ ਅਞ੍ਞਥਾ;

ਤਞ੍ਹਿ ਤਸ੍ਸ ਮੁਸਾ ਹੋਤਿ, ਮੋਸਧਮ੍ਮਞ੍ਹਿ ਇਤ੍ਤਰਂ.

੭੬੩. ‘‘ਅਮੋਸਧਮ੍ਮਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ, ਤਦਰਿਯਾ ਸਚ੍ਚਤੋ ਵਿਦੂ;

ਤੇ ਵੇ ਸਚ੍ਚਾਭਿਸਮਯਾ, ਨਿਚ੍ਛਾਤਾ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬੁਤਾ’’ਤਿ.

(੧੬) ‘‘‘ਸਿਯਾ ਅਞ੍ਞੇਨਪਿ ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਸਮ੍ਮਾ ਦ੍ਵਯਤਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ’ਤਿ, ਇਤਿ ਚੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਚ੍ਛਿਤਾਰੋ ਅਸ੍ਸੁ; ‘ਸਿਯਾ’ਤਿਸ੍ਸੁ ਵਚਨੀਯਾ. ਕਥਞ੍ਚ ਸਿਯਾ? ਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਦੇਵਕਸ੍ਸ ਲੋਕਸ੍ਸ ਸਮਾਰਕਸ੍ਸ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਕਸ੍ਸ ਸਸ੍ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਯਾ ਪਜਾਯ ਸਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਯ ਇਦਂ ਸੁਖਨ੍ਤਿ ਉਪਨਿਜ੍ਝਾਯਿਤਂ, ਤਦਮਰਿਯਾਨਂ ਏਤਂ ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਸੁਦਿਟ੍ਠਂ, ਅਯਮੇਕਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ. ਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਦੇਵਕਸ੍ਸ…ਪੇ… ਸਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਯ ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਉਪਨਿਜ੍ਝਾਯਿਤਂ ਤਦਮਰਿਯਾਨਂ ਏਤਂ ਸੁਖਨ੍ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਸੁਦਿਟ੍ਠਂ, ਅਯਂ ਦੁਤਿਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ. ਏਵਂ ਸਮ੍ਮਾ ਦ੍ਵਯਤਾਨੁਪਸ੍ਸਿਨੋ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤਸ੍ਸ ਆਤਾਪਿਨੋ ਪਹਿਤਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਹਰਤੋ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਫਲਾਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਫਲਂ ਪਾਟਿਕਙ੍ਖਂ – ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਅਞ੍ਞਾ, ਸਤਿ ਵਾ ਉਪਾਦਿਸੇਸੇ ਅਨਾਗਾਮਿਤਾਤਿ. ਇਦਮਵੋਚ ਭਗਵਾ. ਇਦਂ ਵਤ੍ਵਾਨ ਸੁਗਤੋ ਅਥਾਪਰਂ ਏਤਦਵੋਚ ਸਤ੍ਥਾ –

੭੬੪. ‘‘ਰੂਪਾ ਸਦ੍ਦਾ ਰਸਾ ਗਨ੍ਧਾ, ਫਸ੍ਸਾ ਧਮ੍ਮਾ ਚ ਕੇਵਲਾ;

ਇਟ੍ਠਾ ਕਨ੍ਤਾ ਮਨਾਪਾ ਚ, ਯਾਵਤਤ੍ਥੀਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.

੭੬੫. ‘‘ਸਦੇਵਕਸ੍ਸ ਲੋਕਸ੍ਸ, ਏਤੇ ਵੋ ਸੁਖਸਮ੍ਮਤਾ;

ਯਤ੍ਥ ਚੇਤੇ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਨੇਸਂ ਦੁਕ੍ਖਸਮ੍ਮਤਂ.

੭੬੬. ‘‘ਸੁਖਨ੍ਤਿ ਦਿਟ੍ਠਮਰਿਯੇਹਿ, ਸਕ੍ਕਾਯਸ੍ਸੁਪਰੋਧਨਂ;

ਪਚ੍ਚਨੀਕਮਿਦਂ ਹੋਤਿ, ਸਬ੍ਬਲੋਕੇਨ ਪਸ੍ਸਤਂ.

੭੬੭. ‘‘ਯਂ ਪਰੇ ਸੁਖਤੋ ਆਹੁ, ਤਦਰਿਯਾ ਆਹੁ ਦੁਕ੍ਖਤੋ;

ਯਂ ਪਰੇ ਦੁਕ੍ਖਤੋ ਆਹੁ, ਤਦਰਿਯਾ ਸੁਖਤੋ ਵਿਦੂ.

੭੬੮. ‘‘ਪਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਂ ਦੁਰਾਜਾਨਂ, ਸਮ੍ਪਮੂਲ਼੍ਹੇਤ੍ਥਵਿਦ੍ਦਸੁ [ਸਮ੍ਪਮੂਲ਼੍ਹੇਤ੍ਥ ਅਵਿਦ੍ਦਸੁ (ਸੀ. ਪੀ.), ਸਮ੍ਮੂਲ਼੍ਹੇਤ੍ਥ ਅਵਿਦ੍ਦਸੁ (?)];

ਨਿਵੁਤਾਨਂ ਤਮੋ ਹੋਤਿ, ਅਨ੍ਧਕਾਰੋ ਅਪਸ੍ਸਤਂ.

੭੬੯. ‘‘ਸਤਞ੍ਚ ਵਿਵਟਂ ਹੋਤਿ, ਆਲੋਕੋ ਪਸ੍ਸਤਾਮਿਵ;

ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਨ ਵਿਜਾਨਨ੍ਤਿ, ਮਗ੍ਗਾ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਕੋਵਿਦਾ.

੭੭੦. ‘‘ਭਵਰਾਗਪਰੇਤੇਹਿ, ਭਵਸੋਤਾਨੁਸਾਰਿਭਿ;

ਮਾਰਧੇਯ੍ਯਾਨੁਪਨ੍ਨੇਹਿ, ਨਾਯਂ ਧਮ੍ਮੋ ਸੁਸਮ੍ਬੁਧੋ.

੭੭੧. ‘‘ਕੋ ਨੁ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰਮਰਿਯੇਹਿ, ਪਦਂ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੁਮਰਹਤਿ;

ਯਂ ਪਦਂ ਸਮ੍ਮਦਞ੍ਞਾਯ, ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਅਨਾਸਵਾ’’ਤਿ.

ਇਦਮਵੋਚ ਭਗਵਾ. ਅਤ੍ਤਮਨਾ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਗਵਤੋ ਭਾਸਿਤਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦੁਨ੍ਤਿ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਚ [ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਖੋ (ਸੀ.)] ਪਨ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਸ੍ਮਿਂ ਭਞ੍ਞਮਾਨੇ ਸਟ੍ਠਿਮਤ੍ਤਾਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਅਨੁਪਾਦਾਯ ਆਸਵੇਹਿ ਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਵਿਮੁਚ੍ਚਿਂਸੂਤਿ.

ਦ੍ਵਯਤਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਸੁਤ੍ਤਂ ਦ੍ਵਾਦਸਮਂ ਨਿਟ੍ਠਿਤਂ.

ਤਸ੍ਸੁਦ੍ਦਾਨਂ –

ਸਚ੍ਚਂ ਉਪਧਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਚ, ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਵਿਞ੍ਞਾਣਪਞ੍ਚਮਂ;

ਫਸ੍ਸਵੇਦਨਿਯਾ ਤਣ੍ਹਾ, ਉਪਾਦਾਨਾਰਮ੍ਭਆਹਾਰਾ;

ਇਞ੍ਜਿਤਂ ਚਲਿਤਂ ਰੂਪਂ, ਸਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖੇਨ ਸੋਲ਼ਸਾਤਿ.

ਮਹਾਵਗ੍ਗੋ ਤਤਿਯੋ ਨਿਟ੍ਠਿਤੋ.