੧. ਪਠਮਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਨਿਦ੍ਦੇਸੋ

੧੮੪. ਏਵਂ ਮੇ ਸੁਤਂ – ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਜੇਤਵਨੇ ਅਨਾਥਪਿਣ੍ਡਿਕਸ੍ਸ ਆਰਾਮੇ. ਤਤ੍ਰ ਖੋ ਭਗਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਭਿਕ੍ਖਵੋ’’ਤਿ. ‘‘ਭਦਨ੍ਤੇ’’ਤਿ [‘‘ਭਦ੍ਦਨ੍ਤੇ’’ਤਿ (ਕ.)] ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਗਵਤੋ ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸੁਂ. ਭਗਵਾ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਪਞ੍ਚਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ. ਕਤਮਾਨਿ ਪਞ੍ਚ? ਸਦ੍ਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ, ਵੀਰਿਯਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ, ਸਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ, ਸਮਾਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ, ਪਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ – ਇਮਾਨਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ’’ [ਸਂ. ਨਿ. ੫.੪੭੧].

੧੮੫. ਇਮਾਨਿ ਪਞ੍ਚਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਕਤਿਹਾਕਾਰੇਹਿ ਵਿਸੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ? ਇਮਾਨਿ ਪਞ੍ਚਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਪਨ੍ਨਰਸਹਿ ਆਕਾਰੇਹਿ ਵਿਸੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ. ਅਸ੍ਸਦ੍ਧੇ ਪੁਗ੍ਗਲੇ ਪਰਿਵਜ੍ਜਯਤੋ, ਸਦ੍ਧੇ ਪੁਗ੍ਗਲੇ ਸੇਵਤੋ ਭਜਤੋ ਪਯਿਰੁਪਾਸਤੋ, ਪਸਾਦਨੀਯੇ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤੋ – ਇਮੇਹਿ ਤੀਹਾਕਾਰੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਵਿਸੁਜ੍ਝਤਿ. ਕੁਸੀਤੇ ਪੁਗ੍ਗਲੇ ਪਰਿਵਜ੍ਜਯਤੋ, ਆਰਦ੍ਧਵੀਰਿਯੇ ਪੁਗ੍ਗਲੇ ਸੇਵਤੋ ਭਜਤੋ ਪਯਿਰੁਪਾਸਤੋ, ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨੇ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤੋ – ਇਮੇਹਿ ਤੀਹਾਕਾਰੇਹਿ ਵੀਰਿਯਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਵਿਸੁਜ੍ਝਤਿ. ਮੁਟ੍ਠਸ੍ਸਤੀ ਪੁਗ੍ਗਲੇ ਪਰਿਵਜ੍ਜਯਤੋ, ਉਪਟ੍ਠਿਤਸ੍ਸਤੀ ਪੁਗ੍ਗਲੇ ਸੇਵਤੋ ਭਜਤੋ ਪਯਿਰੁਪਾਸਤੋ, ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨੇ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤੋ – ਇਮੇਹਿ ਤੀਹਾਕਾਰੇਹਿ ਸਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਵਿਸੁਜ੍ਝਤਿ. ਅਸਮਾਹਿਤੇ ਪੁਗ੍ਗਲੇ ਪਰਿਵਜ੍ਜਯਤੋ, ਸਮਾਹਿਤੇ ਪੁਗ੍ਗਲੇ ਸੇਵਤੋ ਭਜਤੋ ਪਯਿਰੁਪਾਸਤੋ, ਝਾਨਵਿਮੋਕ੍ਖੇ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤੋ – ਇਮੇਹਿ ਤੀਹਾਕਾਰੇਹਿ ਸਮਾਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਵਿਸੁਜ੍ਝਤਿ. ਦੁਪ੍ਪਞ੍ਞੇ ਪੁਗ੍ਗਲੇ ਪਰਿਵਜ੍ਜਯਤੋ, ਪਞ੍ਞਵਨ੍ਤੇ ਪੁਗ੍ਗਲੇ ਸੇਵਤੋ ਭਜਤੋ ਪਯਿਰੁਪਾਸਤੋ, ਗਮ੍ਭੀਰਞਾਣਚਰਿਯਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤੋ – ਇਮੇਹਿ ਤੀਹਾਕਾਰੇਹਿ ਪਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਵਿਸੁਜ੍ਝਤਿ. ਇਤਿ ਇਮੇ ਪਞ੍ਚ ਪੁਗ੍ਗਲੇ ਪਰਿਵਜ੍ਜਯਤੋ, ਪਞ੍ਚ ਪੁਗ੍ਗਲੇ ਸੇਵਤੋ ਭਜਤੋ ਪਯਿਰੁਪਾਸਤੋ, ਪਞ੍ਚ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਕ੍ਖਨ੍ਧੇ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤੋ – ਇਮੇਹਿ ਪਨ੍ਨਰਸਹਿ ਆਕਾਰੇਹਿ ਇਮਾਨਿ ਪਞ੍ਚਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਵਿਸੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ.

ਕਤਿਹਾਕਾਰੇਹਿ ਪਞ੍ਚਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਭਾਵਿਯਨ੍ਤਿ, ਕਤਿਹਾਕਾਰੇਹਿ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਭਾਵਨਾ ਹੋਤਿ? ਦਸਹਾਕਾਰੇਹਿ ਪਞ੍ਚਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਭਾਵਿਯਨ੍ਤਿ, ਦਸਹਾਕਾਰੇਹਿ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਭਾਵਨਾ ਹੋਤਿ. ਅਸ੍ਸਦ੍ਧਿਯਂ ਪਜਹਨ੍ਤੋ ਸਦ੍ਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਭਾਵੇਤਿ, ਸਦ੍ਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਭਾਵੇਨ੍ਤੋ ਅਸ੍ਸਦ੍ਧਿਯਂ ਪਜਹਤਿ; ਕੋਸਜ੍ਜਂ ਪਜਹਨ੍ਤੋ ਵੀਰਿਯਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਭਾਵੇਤਿ, ਵੀਰਿਯਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਭਾਵੇਨ੍ਤੋ ਕੋਸਜ੍ਜਂ ਪਜਹਤਿ; ਪਮਾਦਂ ਪਜਹਨ੍ਤੋ ਸਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਭਾਵੇਤਿ, ਸਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਭਾਵੇਨ੍ਤੋ ਪਮਾਦਂ ਪਜਹਤਿ; ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਂ ਪਜਹਨ੍ਤੋ ਸਮਾਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਭਾਵੇਤਿ, ਸਮਾਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਭਾਵੇਨ੍ਤੋ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਂ ਪਜਹਤਿ; ਅਵਿਜ੍ਜਂ ਪਜਹਨ੍ਤੋ ਪਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਭਾਵੇਤਿ, ਪਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਭਾਵੇਨ੍ਤੋ ਅਵਿਜ੍ਜਂ ਪਜਹਤਿ. ਇਮੇਹਿ ਦਸਹਾਕਾਰੇਹਿ ਪਞ੍ਚਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਭਾਵਿਯਨ੍ਤਿ, ਇਮੇਹਿ ਦਸਹਾਕਾਰੇਹਿ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਭਾਵਨਾ ਹੋਤਿ.

ਕਤਿਹਾਕਾਰੇਹਿ ਪਞ੍ਚਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਭਾਵਿਤਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ ਸੁਭਾਵਿਤਾਨਿ? ਦਸਹਾਕਾਰੇਹਿ ਪਞ੍ਚਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਭਾਵਿਤਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ ਸੁਭਾਵਿਤਾਨਿ. ਅਸ੍ਸਦ੍ਧਿਯਸ੍ਸ ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ ਸੁਪ੍ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ ਸਦ੍ਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਭਾਵਿਤਂ ਹੋਤਿ ਸੁਭਾਵਿਤਂ; ਸਦ੍ਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾ ਸੁਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾ ਅਸ੍ਸਦ੍ਧਿਯਂ ਪਹੀਨਂ ਹੋਤਿ ਸੁਪ੍ਪਹੀਨਂ. ਕੋਸਜ੍ਜਸ੍ਸ ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ ਸੁਪ੍ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ ਵੀਰਿਯਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਭਾਵਿਤਂ ਹੋਤਿ ਸੁਭਾਵਿਤਂ; ਵੀਰਿਯਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾ ਸੁਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾ ਕੋਸਜ੍ਜਂ ਪਹੀਨਂ ਹੋਤਿ ਸੁਪ੍ਪਹੀਨਂ. ਪਮਾਦਸ੍ਸ ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ ਸੁਪ੍ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ ਸਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਭਾਵਿਤਂ ਹੋਤਿ ਸੁਭਾਵਿਤਂ; ਸਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾ ਸੁਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾ ਪਮਾਦੋ ਪਹੀਨੋ ਹੋਤਿ ਸੁਪ੍ਪਹੀਨੋ. ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਸ੍ਸ ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ ਸੁਪ੍ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ ਸਮਾਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਭਾਵਿਤਂ ਹੋਤਿ ਸੁਭਾਵਿਤਂ; ਸਮਾਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾ ਸੁਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਂ ਪਹੀਨਂ ਹੋਤਿ ਸੁਪ੍ਪਹੀਨਂ. ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ ਪਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਭਾਵਿਤਂ ਹੋਤਿ ਸੁਭਾਵਿਤਂ; ਪਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾ ਸੁਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਪਹੀਨਾ ਹੋਤਿ ਸੁਪ੍ਪਹੀਨਾ. ਇਮੇਹਿ ਦਸਹਾਕਾਰੇਹਿ ਪਞ੍ਚਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਭਾਵਿਤਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ ਸੁਭਾਵਿਤਾਨਿ.

੧੮੬. ਕਤਿਹਾਕਾਰੇਹਿ ਪਞ੍ਚਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਭਾਵਿਯਨ੍ਤਿ, ਕਤਿਹਾਕਾਰੇਹਿ ਪਞ੍ਚਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਭਾਵਿਤਾਨਿ ਚੇਵ ਹੋਨ੍ਤਿ ਸੁਭਾਵਿਤਾਨਿ ਚ ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਾਨਿ ਚ ਸੁਪ੍ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਾਨਿ ਚ? ਚਤੂਹਾਕਾਰੇਹਿ ਪਞ੍ਚਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਭਾਵਿਯਨ੍ਤਿ ਚਤੂਹਾਕਾਰੇਹਿ ਪਞ੍ਚਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਭਾਵਿਤਾਨਿ ਚੇਵ ਹੋਨ੍ਤਿ ਸੁਭਾਵਿਤਾਨਿ ਚ ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਾਨਿ ਚ ਸੁਪ੍ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਾਨਿ ਚ. ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਪਞ੍ਚਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਭਾਵਿਯਨ੍ਤਿ; ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਫਲਕ੍ਖਣੇ ਪਞ੍ਚਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਭਾਵਿਤਾਨਿ ਚੇਵ ਹੋਨ੍ਤਿ ਸੁਭਾਵਿਤਾਨਿ ਚ ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਾਨਿ ਚ ਸੁਪ੍ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਾਨਿ ਚ. ਸਕਦਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਪਞ੍ਚਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਭਾਵਿਯਨ੍ਤਿ; ਸਕਦਾਗਾਮਿਫਲਕ੍ਖਣੇ ਪਞ੍ਚਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਭਾਵਿਤਾਨਿ ਚੇਵ ਹੋਨ੍ਤਿ ਸੁਭਾਵਿਤਾਨਿ ਚ ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਾਨਿ ਚ ਸੁਪ੍ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਾਨਿ ਚ. ਅਨਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਪਞ੍ਚਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਭਾਵਿਯਨ੍ਤਿ; ਅਨਾਗਾਮਿਫਲਕ੍ਖਣੇ ਪਞ੍ਚਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਭਾਵਿਤਾਨਿ ਚੇਵ ਹੋਨ੍ਤਿ ਸੁਭਾਵਿਤਾਨਿ ਚ ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਾਨਿ ਚ ਸੁਪ੍ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਾਨਿ ਚ. ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਪਞ੍ਚਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਭਾਵਿਯਨ੍ਤਿ; ਅਰਹਤ੍ਤਫਲਕ੍ਖਣੇ ਪਞ੍ਚਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਭਾਵਿਤਾਨਿ ਚੇਵ ਹੋਨ੍ਤਿ ਸੁਭਾਵਿਤਾਨਿ ਚ ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਾਨਿ ਚ ਸੁਪ੍ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਾਨਿ ਚ. ਇਤਿ ਚਤਸ੍ਸੋ ਮਗ੍ਗਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯੋ, ਚਤਸ੍ਸੋ ਫਲਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯੋ, ਚਤਸ੍ਸੋ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯੋ, ਚਤਸ੍ਸੋ ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯੋ. ਇਮੇਹਿ ਚਤੂਹਾਕਾਰੇਹਿ ਪਞ੍ਚਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਭਾਵਿਯਨ੍ਤਿ; ਇਮੇਹਿ ਚਤੂਹਾਕਾਰੇਹਿ ਪਞ੍ਚਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਭਾਵਿਤਾਨਿ ਚੇਵ ਹੋਨ੍ਤਿ ਸੁਭਾਵਿਤਾਨਿ ਚ ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਾਨਿ ਚ ਸੁਪ੍ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਾਨਿ ਚ.

ਕਤਿਨਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਭਾਵਨਾ; ਕਤਿ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਭਾਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾ? ਅਟ੍ਠਨ੍ਨਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਭਾਵਨਾ; ਤਯੋ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਭਾਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾ. ਕਤਮੇਸਂ ਅਟ੍ਠਨ੍ਨਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਭਾਵਨਾ? ਸਤ੍ਤਨ੍ਨਞ੍ਚ ਸੇਕ੍ਖਾਨਂ, ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਕਲ੍ਯਾਣਕਸ੍ਸ ਚ – ਇਮੇਸਂ ਅਟ੍ਠਨ੍ਨਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਭਾਵਨਾ. ਕਤਮੇ ਤਯੋ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਭਾਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾ? ਸਵਨੇਨ ਬੁਦ੍ਧੋ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਸਾਵਕੋ ਖੀਣਾਸਵੋ ਭਾਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋ, ਸਯਂ ਭੂਤਟ੍ਠੇਨ ਪਚ੍ਚੇਕਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਭਾਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋ, ਅਪ੍ਪਮੇਯ੍ਯਟ੍ਠੇਨ ਤਥਾਗਤੋ ਅਰਹਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਭਾਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋ – ਇਮੇ ਤਯੋ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਭਾਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾ. ਇਤਿ ਇਮੇਸਂ ਅਟ੍ਠਨ੍ਨਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਭਾਵਨਾ; ਇਮੇ ਤਯੋ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਭਾਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾ.

ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਪਠਮੋ.