੫. ਪਞ੍ਚਮਭੂਮਿ
੪੩. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਹਾਰਵਿਭਙ੍ਗੋ? ਯਤ੍ਥ ਸੋਲ਼ਸ ਹਾਰਾ ਅਕ੍ਖਰਸੋ ਭੇਦਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਆਦਿਮ੍ਹਿ ਦੇਸਨਾਹਾਰੋ. ਤਤ੍ਥ ਅਯਂ ਗਾਥਾ ਕੁਸਲਾ ਵਾ ਅਕੁਸਲਾ ਵਾ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਵਾ ਸਚ੍ਚੇਕਦੇਸੋ ਵਾ. ਕਿਂ ਦੇਸਿਤਨ੍ਤਿ? ਸੁਤ੍ਤੇ ਵੀਮਂਸਾ ਦੇਸਨਾਹਾਰੋ. ਯਥਾ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਾਨਿ ਨਿਕ੍ਖੇਪੋ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਸਾਧਾਰਣਾਨਿ ਅਸਾਧਾਰਣਾਨਿ ਚ. ਯਾਨਿ ਚ ਅਟ੍ਠਾਰਸ ਪਦਾਨਿ ਦੁਕ੍ਖਤੋ ਸਤ੍ਤ ਪਦਾਨਿ ਸਙ੍ਖੇਪੇਨ ਕਾਯਿਕੇਨ ਚੇਤਸਿਕੇਨ ਦੁਕ੍ਖੇਨ, ਅਪ੍ਪਿਯਸਮ੍ਪਯੋਗੇਨ ਪਿਯਵਿਪ੍ਪਯੋਗੇਨ ਚ ਤੀਹਿ ਚ ਸਙ੍ਖਤਾਹਿ. ਤਤ੍ਥ ਤੀਣਿ ਸਙ੍ਖਤਲਕ੍ਖਣਾਨਿ ਤਿਸ੍ਸੋ ਦੁਕ੍ਖਤਾ ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਸਙ੍ਖਤਲਕ੍ਖਣਂ, ਸਙ੍ਖਾਰਦੁਕ੍ਖਤਾਯ ਦੁਕ੍ਖਤਾ ਚ ਸਙ੍ਖਤਲਕ੍ਖਣਂ, ਵਿਪਰਿਣਾਮਦੁਕ੍ਖਤਾਯ ਦੁਕ੍ਖਤਾਤਿ ਅਞ੍ਞਥਤ੍ਥਂ ਚ ਸਙ੍ਖਤਲਕ੍ਖਣਂ, ਦੁਕ੍ਖਦੁਕ੍ਖਤਾਯ ਚ ਦੁਕ੍ਖਤਾ, ਇਮੇਸਂ ਤਿਣ੍ਣਂ ਸਙ੍ਖਤਲਕ੍ਖਣਾਨਂ ਤੀਸੁ ਵੇਦਨਾਭੂਮੀਸੁ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾ ਵੇਦਨਾ ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਸਙ੍ਖਤਲਕ੍ਖਣਂ, ਸਙ੍ਖਾਰਦੁਕ੍ਖਤਾਯ ਚ ਦੁਕ੍ਖਤਾ ਤਯੋ ਸਙ੍ਖਤਲਕ੍ਖਣਂ, ਸੁਖਾ ਵੇਦਨਾਯ ਚ ਵਿਪਰਿਣਾਮਦੁਕ੍ਖਤਾਯ ਚ ਦੁਕ੍ਖਤਾਤਿ ਅਞ੍ਞਥਤ੍ਤਂ ਸਙ੍ਖਤਲਕ੍ਖਣਂ, ਦੁਕ੍ਖਾਵੇਦਨਾ ਦੁਕ੍ਖਦੁਕ੍ਖਤਾ ਚ ਦੁਕ੍ਖਤਾ ਇਮਮ੍ਹਿ ਇਮੇਸੁ ਨਵਪਦੇਸੁ ਪਠਮਕੇਸੁ ਸਤ੍ਤਸੁ ਪਦੇਸੁ ਸੋਲ਼ਸਸੁ ਪਦੇਸੁ ਦੁਕ੍ਖਾ ਪਰਿਯੇਸਿਤਬ੍ਬਾ, ਏਕਾਦਸ ਦੁਕ੍ਖਤਾਯ ਚ ਲਕ੍ਖਣਂ ਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਂ. ਪਾਤੁਭਾਵਲਕ੍ਖਣਾ ਜਾਤਿਯਾ ਚ ਪਾਤੁਭਾਵਚੁਤਿਲਕ੍ਖਣੋ ਚੁਤੋਤਿ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਪਨ੍ਨਰਸਪਦਾਨਿ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਾਨਿ, ਏਵਂ ਸਾਧਾਰਣਾਨਿ ਅਸਾਧਾਰਣਾਨਿ ਚ ਸਤ੍ਤਸੁ ਦਸਸੁ ਪਦੇਸੁ ਸਞ੍ਞਾਸ ਤਿਵਿਧੇ ਚ ਸਾਸਨਪ੍ਪਟ੍ਠਾਨੇ ਅਟ੍ਠਾਰਸਵਿਧੇਸੁ ਚ ਸੁਤ੍ਤਾਧਿਟ੍ਠਾਨੇਸੁ ਦਸਵਿਧੇਸੁ ਚ ਸੁਤ੍ਤਵਿਧੇਯ੍ਯੇਸੁ ਸੋਲ਼ਸਵਿਧੇਸੁ ਚ ਹਾਰੇਸੁ ਏਕਵੀਸਤਿਵਿਧਾਯ ਚ ਪਵਿਚਯਵੀਮਂਸਾਯਾਤਿ ਇਦਂ ਦੇਸਿਤਂ. ਯਥਾਭੂਤਞ੍ਚ ਦੇਸਿਤਨ੍ਤਿ, ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਦੇਸਨਾਹਾਰੋ.
੪੪. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਵਿਚਯੋ ਹਾਰੋ?
ਪਦਂ ਪਞ੍ਹਾ ਚ ਪੁਚ੍ਛਾ ਚ, ਕਿਂ ਪੁਬ੍ਬਂ ਕਿਞ੍ਚ ਪਚ੍ਛਿਮਂ;
ਅਨੁਗੀਤਿ ਸਾ ਚ ਵਿਚਯੋ, ਹਾਰੋ ਵਿਚਯੋਤਿ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ.
ਪਦਨ੍ਤਿ ਪਠਮਂ ਪਦਂ. ਤਸ੍ਸ ਕੋ ਅਤ੍ਥੋ? ਯਂ ਭਗਵਾ ਪੁਟ੍ਠੋ ਆਯਸ੍ਮਤਾ ਅਜਿਤੇਨ ਤਂ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ, ਕਤਿਪਦਾਨਿ ਪੁਟ੍ਠਾਨਿ ਯਥਾਕਿਂ ਕੇਨਸ੍ਸੁ ਨਿਵੁਤੋ ਲੋਕੋਤਿ ਗਾਥਾ, ਇਮਾਨਿ ਕਤਿਪਦਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਇਤਿ ਵਿਸਜ੍ਜਨਾਯ ਪੁਚ੍ਛਾ. ਯਤ੍ਤਕੇਹਿ ਪਦੇਹਿ ਭਗਵਤਾ ਵਿਸਜ੍ਜਿਤਾਨਿ ਪਦਾਨਿ ਇਤਿ ਪੁਚ੍ਛਾਯ ਚ ਯਾ ਪਦਾਨਂ ਸਙ੍ਕਾਸਨਾ, ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਪਦਨ੍ਤਿ.
ਪਞ੍ਹਾਤਿ ਇਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਪਦਾਨਿ. ਕਤਿ ਪਞ੍ਹਾ? ਏਕੋ ਵਾ ਦ੍ਵੇ ਵਾ ਤਦੁਤ੍ਤਰਿ ਵਾ ਇਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਪਦਾਨਿ ਏਕੋ ਪਞ੍ਹੋ, ਅਤ੍ਥਾਨੁਪਰਿਵਤ੍ਤਿ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਹੋਤਿ, ਸਮ੍ਬਹੁਲਾਨਿਪਿ ਪਦਾਨਿ ਏਕਮੇਵਤ੍ਥਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਇਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਪਦਾਨਿ ਅਨੁਪਰਿਵਤ੍ਤੀਨਿ ਤਂ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨੇਨ ਏਕੋ ਪਞ੍ਹੋਵ ਹੋਤਿ. ਕੇਨਸ੍ਸੁ ਨਿਵੁਤੋ ਲੋਕੋਤਿ ਲੋਕਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਪੁਚ੍ਛਤਿ, ਕੇਨਸ੍ਸੁ ਨਪ੍ਪਕਾਸਤਿ ਕਿਸ੍ਸਾਭਿਲੇਪਨਂ ਬ੍ਰੂਸੀਤਿ ਤਂਯੇਵ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਕਿਂਸੁ ਤਸ੍ਸ ਮਹਬ੍ਭਯਨ੍ਤਿ ਤਂਯੇਵ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਏਵਂ ਅਤ੍ਥਾਨੁਪਰਿਵਤ੍ਤਿ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਏਕੋ ਪਞ੍ਹੋ ਹੋਤਿ, ਸੋ ਪਞ੍ਹੋ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੋ ਏਕਂਸਬ੍ਯਾਕਰਣੀਯੋ ਵਿਭਜ੍ਜਬ੍ਯਾਕਰਣੀਯੋ ਪਟਿਪੁਚ੍ਛਾਬ੍ਯਾਕਰਣੀਯੋ ਠਪਨਿਯੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਚਕ੍ਖੁ ਅਨਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਏਕਂਸਬ੍ਯਾਕਰਣੀਯੋ, ਯਂ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਤਂ ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਵਿਭਜ੍ਜਬ੍ਯਾਕਰਣੀਯੋ, ਸਿਯਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਨ ਚਕ੍ਖੁ, ਯਾਨਿਪਿ ਆਯਤਨਾਨਿ ਚ ਨ ਚਕ੍ਖੁ, ਤਾਨਿਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਨ ਚਕ੍ਖੁਯੇਵ, ਅਯਂ ਵਿਭਜ੍ਜਬ੍ਯਾਕਰਣੀਯੋ, ਯਂ ਚਕ੍ਖੁ ਤਂ ਚਕ੍ਖੁਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਨੇਤਿ ਪਟਿਪੁਚ੍ਛਾਬ੍ਯਾਕਰਣੀਯੋ, ਤਂ ਚਕ੍ਖੁ ਤਥਾਗਤੋਤਿ ਠਪਨਿਯੋ. ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਚਕ੍ਖੁਨਾਤਿ ਠਪਨਿਯੋ ਪਞ੍ਹੋ. ਇਦਂ ਪਞ੍ਹਂ ਭਗਵਾ ਕਿਂ ਪੁਚ੍ਛਿਤੋ, ਲੋਕਸ੍ਸ ਸਂਕਿਲੇਸੋ ਪੁਚ੍ਛਿਤੋ. ਕਿਂ ਕਾਰਣਂ? ਤਿਵਿਧੋ ਹਿ ਸਂਕਿਲੇਸੋ ਤਣ੍ਹਾਸਂਕਿਲੇਸੋ ਚ ਦਿਟ੍ਠਿਸਂਕਿਲੇਸੋ ਚ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸਂਕਿਲੇਸੋ ਚ. ਤਤ੍ਥ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਨਿਵੁਤੋਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਜਪ੍ਪਾਤਿ ਤਣ੍ਹਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਮਹਬ੍ਭਯਨ੍ਤਿ ਅਕੁਸਲਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਸੋਤਂ ਨਾਮ ਸੁਖਵੇਦਨੀਯਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨੀਯੋ ਵਿਪਾਕੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ ਵਿਜ੍ਜਤੀਤਿ ਭਗਵਾ ਵਿਸਜ੍ਜੇਤਿ, ਚਤੂਹਿ ਯੋ ਪਦੇਹਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਨਿਵੁਤੋ ਲੋਕੋਤਿ…ਪੇ… ਏਵਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.
੪੫. ਤਦੁਤ੍ਤਰਿ ਪਟਿਪੁਚ੍ਛਤਿ, ਸਵਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬਧਿ ਸੋਤਾਤਿ ਗਾਥਾ, ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਪਦਾਨਿ ਪੁਚ੍ਛਤਿ ਤਂ ਭਗਵਾ ਦ੍ਵੀਹਿ ਪਦੇਹਿ ਵਿਸਜ੍ਜੇਤਿ.
ਯਾਨਿ ਸੋਤਾਨਿ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ, ਸਤਿ ਤੇਸਂ ਨਿਵਾਰਣਂ;
ਸੋਤਾਨਂ ਸਂਵਰਂ ਬ੍ਰੂਮਿ, ਪਞ੍ਞਾਯੇਤੇ ਪਿਧੀਯਰੇ.
ਇਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਪਦਾਨਿ ਦ੍ਵੀਹਿ ਪਦੇਹਿ ਵਿਸਜ੍ਜੇਤਿ. ਇਦਂ ਪਦਨ੍ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤੋ, ਤਸ੍ਸ ਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠਸ੍ਸ ਲੋਕਸ੍ਸ ਵੋਦਾਨਂ ਪੁਚ੍ਛਿਤੋ, ਸੋਤਾਨਿ ਛ ਤਣ੍ਹਾਕਾਯਾ ਬਹੁਲਾਧਿਵਚਨੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬੇਹਿ ਆਯਤਨੇਹਿ. ਤਾਨਿ ਸੋਤਾਨਿ ਕੇਨ ਨਿਵਾਰਿਯਨ੍ਤੀਤਿ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨਪਹਾਨਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ, ਕੇਨ ਸੋਤਾ ਪਿਧੀਯਰੇਤਿ ਅਨੁਸਯਸਮੁਗ੍ਘਾਤਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਭਗਵਾ ਛਸੁ ਦ੍ਵਾਰੇਸੁ ਸਤਿਯਾ ਦੇਸੇਤਿ, ਯੋ ਹਿ ਸਮ੍ਪਜਾਨੋ ਵਿਹਰਤਿ ਸਤਿਦੋਵਾਰਿਕੇ ਚ ਤਸ੍ਸ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਗੁਤ੍ਤਾਨਿ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਗੁਤ੍ਤੇਸੁ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਯਾ ਯਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ, ਸਾ ਸਾ ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਸੋਤਾਨਂ ਤਸ੍ਸਾ ਚ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਯੋ ਲੋਕੋ ਨਿਵੁਤੋ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਪਹਾਨਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ. ਏਵਂ ਸੋਤਾਨਿ ਪਿਹਿਤਾਨਿਪਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਤੋ ਉਤ੍ਤਰਿ ਪੁਚ੍ਛਤਿ.
ਪਞ੍ਞਾ ਚ ਸਤਿ ਚ ਨਾਮਰੂਪਸ੍ਸ ਖੋ ਤਸ੍ਸ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਪੁਟ੍ਠੁਮਾਗਮ੍ਮ ਕਤ੍ਥੇਤਂ ਉਪਸਮ੍ਮਤਿ ਇਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਪਦਾਨਿ ਭਗਵਾ ਏਕੇਨ ਪਦੇਨ ਵਿਸਜ੍ਜੇਤਿ.
ਯਮੇਤਂ ਪਞ੍ਹਂ ਅਪੁਚ੍ਛਿ [ਪੁਚ੍ਛਸੇ ਪਞ੍ਹਂ (ਪੀ. ਕ.) ਪਸ੍ਸ ਸੁ. ਨਿ. ੧੦੪੩], ਅਜਿਤ ਤਂ ਵਦਾਮਿ ਤੇ…ਪੇ…;
ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਨਿਰੋਧੇਨ, ਏਤ੍ਥੇਤਂ ਉਪਸਮ੍ਮਤਿ.
ਇਮਿਨਾ ਪਞ੍ਹੇਨ ਕਿਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ? ਅਨੁਪਾਦਿਸੇਸਨਿਬ੍ਬਾਨਧਾਤੁਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ, ਤਂ ਭਗਵਾ ਅਨੁਪਾਦਿਸੇਸਾਯ ਨਿਬ੍ਬਾਨਧਾਤੁਯਾ ਵਿਸਜ੍ਜੇਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਪਠਮੇਨ ਪਞ੍ਹੇਨ ਸਂਕਿਲੇਸਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਦੁਤਿਯੇਨ ਪਞ੍ਹੇਨ ਵੋਦਾਨਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਤਤਿਯੇਨ ਪਞ੍ਹੇਨ ਸੋਪਾਦਿਸੇਸਨਿਬ੍ਬਾਨਧਾਤੁਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਚਤੁਤ੍ਥੇਨ ਪਞ੍ਹੇਨ ਅਨੁਪਾਦਿਸੇਸਨਿਬ੍ਬਾਨਧਾਤੁਂ ਪਟਿਪੁਚ੍ਛਤਿ ਤਤੋ ਉਤ੍ਤਰਿ ਪਟਿਪੁਚ੍ਛਤਿ.
ਯੇ ਚ ਸਙ੍ਖਾਤਧਮ੍ਮਾਸੇ, ਯੇ ਚ ਸੇਖਾ [ਸੇਕ੍ਖਾ (ਕ.) ਪਸ੍ਸ ਸੁ. ਨਿ. ੧੦੪੪] ਪੁਥੂ ਇਧ;
ਤੇਸਂ ਮੇ ਨਿਪਕੋ ਇਰਿਯਂ, ਪੁਟ੍ਠੋ ਪਬ੍ਰੂਹਿ ਮਾਰਿਸ.
ਇਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਪਦਾਨਿ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਕਤਿ ਚ ਪਨ ਤੇ ਪਞ੍ਹੇ ਸਙ੍ਖਾਤਧਮ੍ਮਾ ਚ ਅਰਹਨ੍ਤਾ ਸੇਕ੍ਖਾ ਚ? ਕਿਂ ਪੁਬ੍ਬਂ ਕਿਞ੍ਚ ਪਚ੍ਛਿਮਨ੍ਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ. ਤਤ੍ਥ ਕਤਰਂ ਪਠਮਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ, ਕਤਰਂ ਪਚ੍ਛਾ? ਅਰਹਨ੍ਤਂ ਪਠਮਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਸੇਕ੍ਖਧਮ੍ਮੇ ਤਤ੍ਥ ਕੇਨ ਪਦੇਨ ਸਙ੍ਖਾਤਧਮ੍ਮਾਤਿ ਅਰਹਨ੍ਤੋ ਗਹਿਤਾ, ਪੁਥੂਤਿ ਸੇਕ੍ਖਾ ਗਹਿਤਾ. ਤੇਸਂ ਮੇ ਨਿਪਕੋਤਿ ਸਾਧਾਰਣਂ ਪਦਂ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਸਾਧਾਰਣਾਨਿ ਚ ਅਸਾਧਾਰਣਾਨਿ ਚ ਪਞ੍ਹੇਸੁ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਤਂ ਭਗਵਾ ਵਿਸਜ੍ਜੇਤਿ. ਨ ਤਥਾ ਪੁਟ੍ਠਂ, ਪਠਮਂ ਪੁਟ੍ਠਂ, ਤਂ ਪਚ੍ਛਾ ਵਿਸਜ੍ਜੇਤਿ. ਯਂ ਪਚ੍ਛਾ ਪੁਚ੍ਛਿਤਂ ਪਠਮਂ ਵਿਸਜ੍ਜੇਤਿ. ਕਿਞ੍ਚ ਇਦਂ ਪੁਚ੍ਛਿਤਂ ਵਿਸੁਦ੍ਧਾਨਂ ਵਿਸੁਜ੍ਝਨ੍ਤਾਨਞ੍ਚ ਕਾ ਇਰਿਯਾਤਿ ਇਦਂ ਪੁਚ੍ਛਿ, ਤਂ ਕਾਮੇਸੁ ਨਾਭਿਗਿਜ੍ਝੇਯ੍ਯ. ਮਨਸਾਨਾਵਿਲੋ ਸਿਯਾਤਿ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨਾਨਿ ਵਿਤਕ੍ਕੇਨ ਚ ਭਗਵਾ ਨਿਵਾਰੇਤਿ, ਦ੍ਵੇ ਪਨ ਵਿਤਕ੍ਕਅਨਾਵਿਲਤਾਯ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨਂ, ਯਥਾ ਨੀਵਰਣੇਸੁ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਂ. ਕੁਸਲਾ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮੇਸੂਤਿ ਅਰਹਨ੍ਤਂ ਵਿਸਜ੍ਜੇਤਿ.
ਕੇਨਸ੍ਸੁ ਤਰਤਿ ਓਘਨ੍ਤਿ ਗਾਥਾ, ਇਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਪਦਾਨਿ. ਚਤ੍ਤਾਰੋਯੇਵ ਪਞ੍ਹਾ. ਕਿਂ ਕਾਰਣਂ, ਨ ਹਿ ਏਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥਾਨੁਪਰਿਵਤ੍ਤਿ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ [ਯਥਾਨੁਪਰਿਵਤ੍ਥਿਵਜ੍ਜਂ (ਪੀ. ਕ.)] ਯਥਾ ਪਠਮਂ ਅਜਿਤਪਞ੍ਹੇਸੁ, ਤਸ੍ਸ ਨ ਏਕਂਸੇਨ ਬਹੂਨਿ ਵਿਸਜ੍ਜਨਾਨਿ, ਬਹੁਕਾ ਪਞ੍ਹਾ, ਏਕੋਵ ਨ ਚਾਪਿ, ਸਬ੍ਬੇ ਪੁਚ੍ਛਤਿ, ਪੁਬ੍ਬੇ ਵਿਸਜ੍ਜਿਤੋ, ਯਥਾ ਚਤੁਤ੍ਥੋ ਅਜਿਤੋਪਞ੍ਹੇ, ਯਂ ਏਤ੍ਥ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਰਿਯੇਸਨਾਪਦਬਨ੍ਧੇਨ ਵਿਸਜ੍ਜਨਾਯੋ ਏਵਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਰਿਯੇਸਤਿ. ਯੋ ਪੁਨ ਏਤ੍ਥ ਯਂ ਏਵਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ ਤਤ੍ਥ ਅਯਮਾਕਾਰੋ ਪੁਚ੍ਛਨਾਯਂ ਅਨ੍ਤੋਜਟਾ ਬਹਿਜਟਾਤਿ ਗਾਥਾ [ਸਂ. ਨਿ. ੧.੨੯] ਪੁਚ੍ਛਿਤਵਿਸਜ੍ਜਨਾਯ ਮਗ੍ਗਿਤਬ੍ਬਾ. ਕਥਂ ਵਿਸਜ੍ਜਿਤਾਤਿ ਭਗਵਾਤਿ ਵਿਸਜ੍ਜੇਤਿ? ਸੀਲੇ ਪਤਿਟ੍ਠਾਯ ਨਰੋ ਸਪਞ੍ਞੋਤਿ ਗਾਥਾ. ਤਤ੍ਥ ਚਿਤ੍ਤਭਾਵਨਾਯ ਸਮਥਾ, ਪਞ੍ਞਾਭਾਵਨਾਯ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ. ਤਤ੍ਥ ਏਵਂ ਅਨੁਮੀਯਤਿ, ਯੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸਮਥੇਨ ਚ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਚ ਪਹੀਯਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਇਮੇ ਅਨ੍ਤੋਜਟਾ ਬਹਿਜਟਾ. ਤਤ੍ਥ ਵਿਸਜ੍ਜਨਂ ਸਮਥੇਨ ਰਾਗੋ ਪਹੀਯਤਿ, ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਅਵਿਜ੍ਜਾ. ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਵਤ੍ਥੁਕੋ ਰਾਗੋ ਅਨ੍ਤੋਜਟਾ, ਬਾਹਿਰਵਤ੍ਥੁਕੋ ਰਾਗੋ ਬਹਿਜਟਾ. ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਵਤ੍ਥੁਕਾ ਸਕ੍ਕਾਯਦਿਟ੍ਠਿ, ਅਯਂ ਅਨ੍ਤੋਜਟਾ. ਏਕਸਟ੍ਠਿ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਾਨਿ ਚ ਬਾਹਿਰਵਤ੍ਥੁਕਾਨਿ ਬਹਿਜਟਾ, ਯਾ ਹਿ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਵਤ੍ਥੁਕਾ ਯਾ ਦਿਟ੍ਠਿਭਾਗਿਯੇਨ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਅਯਂ ਜਟਾ. ਤਥਾ ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਯਾ ਕਾਚਿ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਵਤ੍ਥੁਕਾ ਤਣ੍ਹਾ ਚ ਦਿਟ੍ਠਿ ਚ, ਅਯਂ ਅਨ੍ਤੋਜਟਾ. ਯਾ ਕਾਚਿ ਬਾਹਿਰਵਤ੍ਥੁਕਾ ਤਣ੍ਹਾ ਚ ਦਿਟ੍ਠਿ ਚ, ਅਯਂ ਬਹਿਜਟਾ.
ਯਥਾ ਦੇਵਤਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ ‘‘ਚਤੁਚਕ੍ਕਂ ਨਵਦ੍ਵਾਰ’’ਨ੍ਤਿ ਗਾਥਾ [ਸਂਯੁਤ੍ਤਨਿਕਾਯੇ]. ਤਤ੍ਥ ਭਗਵਾ ਵਿਸਜ੍ਜੇਤਿ ‘‘ਛੇਤ੍ਵਾ ਨਦ੍ਧਿਂ ਵਰਤ੍ਤਂ ਚਾ’’ਤਿ ਗਾਥਾ, ਇਦਂ ਭਗਵਾ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਂ ਵਿਸਜ੍ਜੇਤਿ. ਇਮਾਯ ਵਿਸਜ੍ਜਨਾਯ ਭਗਵਾ ਅਨੁਮੀਯਤਿ ਕਿਲੇਸੇ ਏਤ੍ਥ ਪੁਰਿਮਾਯ ਗਾਥਾਯ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬੇਨ. ਤਂ ਹਿ ਚਤੁਚਕ੍ਕਨ੍ਤਿ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਵਾ ਹਤ੍ਥਪਾਦਾ. ਨਵਦ੍ਵਾਰਨ੍ਤਿ ਨਵ ਵਣਮੁਖਾਨਿ. ਯਥਾ ਚਤੁਚਕ੍ਕਨ੍ਤਿ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਉਪਾਦਾਨਾ, ਉਪਾਦਾਨਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਭਵੋ, ਉਪਾਦਾਨਨਿਰੋਧਾ ਭਵਨਿਰੋਧੋ. ਨਵਦ੍ਵਾਰਨ੍ਤਿ ਨਵ ਮਾਨਵਿਧਾ, ਮਾਨਜਾਤਿਕਾਯ ਹਿ ਦੁਕ੍ਖਂ ਸੇਯ੍ਯੇਨਮ੍ਹਿ ਪਰਸੋ ਤੀਣਿ ਤਿਕਾਨਿ ਪੁਣ੍ਣਂ. ਤਿਕੇਨ ਸਂਯੁਤ੍ਤਂ ਹਿ ਪਞ੍ਚਕਾਮਗੁਣਿਕੋ ਰਾਗੋ. ਤਤ੍ਥ ਨਦ੍ਧੀਤਿ ਤਣ੍ਹਾ ਵਿਸਜ੍ਜੀਯਤਿ. ਵਰਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਮਾਨਂ ਵਿਸਜ੍ਜੇਤਿ, ਇਚ੍ਛਾ ਲੋਭੋ ਚ ਪਾਪਕੋਤਿ ਪਞ੍ਚਕਾਮਗੁਣਿਕੋ ਰਾਗੋ. ਤਤ੍ਥ ਵਿਸਮਲੋਭੋ ਪਾਪਕੋਤਿ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਯਤਿ ਸਮੂਲਤਣ੍ਹਨ੍ਤਿ. ਅਞ੍ਞਾਣਮੂਲਕਾ ਤਣ੍ਹਾਤਿ ਅਞ੍ਞਾਣਮੂਲਕਾ ਤਣ੍ਹਾ, ਤਣ੍ਹਾਯ ਚ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਚ ਪਹਾਨਂ. ਯੇ ਚ ਪੁਨ ਅਞ੍ਞੇਪਿ ਕੇਚਿ ਚਤੁਚਕ੍ਕਯੋਗੇਨ ਤੇਨੇਵ ਕਾਰਣੇਨ ਚ ਯੁਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਸਂਸਾਰਗਾਮਿਨੋ ਧਮ੍ਮਾ ਸਬ੍ਬੇ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬਾ. ਤਤ੍ਥਾਯਂ ਗਾਥਾ ਵਿਸਜ੍ਜਨਾ ਪੁਚ੍ਛਾਯ ਚ ਵਿਸਜ੍ਜਨਾਯ ਸਮੇਤਿ [ਸਮਂਤਿ (ਪੀ.)]. ਯਂ ਯਦਿ ਸਨ੍ਦੇਨ ਅਥ ਸਹ ਬ੍ਯਾਕਰਣੇਨ ਅਨੁਗੀਤਿਯਂ ਚ ਸੋ ਵਿਚਯੋਤਿ ਭਗਵਾ ਯਤ੍ਤਕਾਨਿ ਪਦਾਨਿ ਨਿਕ੍ਖਿਪਤਿ, ਤਤ੍ਤਕੇਹਿ ਅਨੁਗਾਯਤਿ.
੪੬. ਅਟ੍ਠਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਦੂਤੇਯ੍ਯਂ ਗਨ੍ਤੁਮਰਹਤਿ [ਕਾਤੁਮਰਹਤਿ (ਪੀ. ਕ.) ਪਸ੍ਸ ਅ. ਨਿ. ੮.੧੬]. ਇਮਾਨਿ ਅਟ੍ਠ ਪਦਾਨਿ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾਨਿ. ਛਹਿ ਪਦੇਹਿ ਭਗਵਾ ਅਨੁਗਾਯਤਿ.
‘‘ਯੋ ਵੇ ਨ ਬ੍ਯਥਤਿ [ਬ੍ਯਾਥਤਿ (ਕ.)] ਪਤ੍ਵਾ, ਪਰਿਸਂ ਉਗ੍ਗਵਾਦਿਨਿਂ;
ਨ ਚ ਹਾਪੇਤਿ ਵਚਨਂ, ਨ ਚ ਛਾਦੇਤਿ ਸਾਸਨਂ.
‘‘ਅਸਨ੍ਦਿਦ੍ਧਿਂ ਚ ਭਣਤਿ, ਪੁਚ੍ਛਿਤੋ ਨ ਚ ਕੁਪ੍ਪਤਿ;
ਸ ਵੇ ਤਾਦਿਸਕੋ ਭਿਕ੍ਖੁ, ਦੂਤੇਯ੍ਯਂ ਗਨ੍ਤੁਮਰਹਤੀ’’ਤਿ.
ਤਤ੍ਥ ਪਨ ਭਗਵਾ ਯਤ੍ਤਕਾਨਿ ਪਦਾਨਿ ਨਿਕ੍ਖਿਪਤਿ, ਤਤ੍ਤਕੇਹਿ ਅਨੁਗਾਯਤਿ. ਸਤ੍ਤਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਕਲ੍ਯਾਣਮਿਤ੍ਤੋ ਪਿਯੋ ਗਰੁਭਾਵਨੀਯੋਤਿ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ, ਇਦਂ ਭਗਵਾ ਸਤ੍ਤਹਿ ਪਦੇਹਿ ਅਨੁਗਾਯਤਿ. ਇਤਿ ਬਹੁਸ੍ਸੁਤਵਾ ਅਨੁਗਾਯਤਿ, ਅਪ੍ਪਤਰਕਥਂ ਪਦਂ ਵਾ ਨਿਕ੍ਖੇਪੋ, ਬਹੁਸ੍ਸੁਤਵਾ ਨਵ ਪਦਾਨਿ ਨਿਕ੍ਖੇਪੋ, ਅਪ੍ਪਤਰਿਕਾ ਅਨੁਗੀਤਿਯਾ ਬਹੁਤਰਿਕਾ ਅਨੁਗਾਯਤਿ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਤੇ ਅਨੁਗੀਤਿ ਚ ਵਿਚਯੋ, ਅਯਂ ਵਿਚਯੋ ਨਾਮ ਹਾਰੋ.
ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਯੁਤ੍ਤਿਹਾਰੋ?
ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਹਾਰਾਨਂ, ਯਾ ਭੂਮੀ ਯੋ ਚ ਗੋਚਰੋ ਤੇਸਂ;
ਯੁਤ੍ਤਾਯੁਤ੍ਤਿ ਪਰਿਕ੍ਖਾ, ਹਾਰੋ ਯੁਤ੍ਤੀਤਿ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ.
ਹਾਰਾਨਂ ਸੋਲ਼ਸਨ੍ਨਂ ਯਥਾ ਦੇਸਨਾ ਯਥਾ ਵਿਚਯੋ ਯੋ ਚ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਯਤਿ, ਅਯਂ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ. ਅਯਂ ਪੁਚ੍ਛਾ ਸੁਤ੍ਤੇਸੁ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤੀਤਿ ਯਾ ਤਤ੍ਥ ਵੀਮਂਸਾ, ਅਯਂ ਯੁਤ੍ਤਿ.
ਯਥਾ ਹਿ ਸਹੇਤੂ ਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਸਤ੍ਤਾ ਸਂਕਿਲਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਅਤ੍ਥਿ ਹੇਤੁ ਅਤ੍ਥਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਸਂਕਿਲੇਸਾਯ, ਸਹੇਤੂ ਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਸਤ੍ਤਾ ਵਿਸੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ, ਅਤ੍ਥਿ ਹੇਤੁ ਅਤ੍ਥਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯਾ. ਸੀਲਵਤਾ, ਆਨਨ੍ਦ, ਪੁਗ੍ਗਲੇਨ ਨ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਿਯਾ ਕਿਨ੍ਤਿ ਮੇ ਵਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰੋ ਉਪ੍ਪਾਦੇਯ੍ਯ…ਪੇ… ਅਬ੍ਯਾਕਰਣਂ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਅਯਂ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯਾ ਮਗ੍ਗੋ. ਤਸ੍ਸ ਹੇਤੁ ਕੋ ਪਚ੍ਚਯੋ, ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧਸ੍ਸ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਹੇਤੁ ਚ ਪਚ੍ਚਯੋ ਚ. ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਸਂਸੇਵੋ ਯੋ ਚ ਪਤਿਰੂਪਦੇਸਵਾਸੋ ਚ, ਅਯਂ ਉਪਾਦਾਪਚ੍ਚਯਤਾ ਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯੋ. ਯਂ ਪੋਰਾਣਕਮ੍ਮਂ ਅਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕੋ ਪਚ੍ਚਯੋ, ਤਾਯ ਪਚ੍ਚਯਾਯ ਅਤ੍ਤਸਮ੍ਮਾਪਣਿਧਿ, ਅਯਂ ਹੇਤੁ. ਇਤਿ ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਸਹੇਤੁ ਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਇਦਂ ਲੋਕਿਕਂ ਸੀਲਂ.
ਯਂ ਪਨ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਂ ਸੀਲਂ, ਤਸ੍ਸ ਤੀਣਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਪਚ੍ਚਯੋ – ਸਦ੍ਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਵੀਰਿਯਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਸਮਾਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ – ਅਯਂ ਪਚ੍ਚਯੋ. ਸਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਞ੍ਚ ਪਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਞ੍ਚ ਹੇਤੁ. ਪਞ੍ਞਾਯ ਨਿਬ੍ਬੇਧਗਾਮਿਨਿਯਾ, ਯਂ ਸੀਲਂ ਜਾਯਤਿ. ਸੋਤਾਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਚ ਸੀਲਂ ਤੇਨਾਯਂ ਹੇਤੁ ਅਯਂ ਪਚ੍ਚਯੋ. ਯਂ ਪੁਨ ਸਮਾਧਿਨੋ ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿ ਚ ਪੀਤਿ ਚ ਪਾਮੋਜ੍ਜਂ ਪਚ੍ਚਯੋ. ਯਂ ਸੁਖਂ ਹੇਤੁ ਤੇਨ ਸਮਾਧਿਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਸਹੇਤੁ ਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯੋ. ਯਂ ਸਮਾਹਿਤੋ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਅਯਂ ਪਞ੍ਞਾ. ਤਸ੍ਸ ਪਰਤੋਘੋਸੋ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਚ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿਕਾਰੋ ਹੇਤੁ ਚ ਪਚ੍ਚਯੋ ਚ, ਇਤਿ ਇਮੇ ਤਯੋ ਖਨ੍ਧਾ ਸਹੇਤੂ ਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਏਵਂ ਸਤ੍ਤ ਪਞ੍ਞਾ. ਸਤ੍ਤਬ੍ਯਾਕਰਣੀਸੁ ਚ ਸੁਤ੍ਤੇਸੁ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤਿ. ਅਯਂ ਯੁਤ੍ਤਿਹਾਰੋ. ਸੋ ਚਤੂਸੁ ਮਹਾਪਦੇਸੇਸੁ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.
੪੭. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ?
ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ ਜਿਨੋ, ਤਸ੍ਸ ਚ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਯਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ;
ਇਤਿ ਯਾਵ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾ, ਏਸੋ ਹਾਰੋ ਪਦਟ੍ਠਾਨੋ.
ਤਤ੍ਥ ਪਞ੍ਚਕਾਮਗੁਣਾ ਕਾਮਰਾਗਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਯੇਸਂ ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਕਾਮਰਾਗੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਸ੍ਸਤਿ ਵਾ, ਏਤੇਸੁ ਯੇਪਿ ਪਞ੍ਚਸੁ ਰੂਪੇਸੁ ਆਯਤਨੇਸੁ ਨਾਞ੍ਞਤ੍ਰ ਏਤੇਹਿ ਕਾਮਰਾਗਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ. ਵੁਚ੍ਚਤੇ, ਤੇਨ ਪਞ੍ਚ ਕਾਮਗੁਣਾ ਕਾਮਰਾਗਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਪਞ੍ਚਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਰੂਪਰਾਗਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਮਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਭਵਰਾਗਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਸਕ੍ਕਾਯਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਏਕਸਟ੍ਠਿ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਾਨਿ ਦਿਟ੍ਠਿਰਾਗਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਕਾਮਧਾਤੁ ਕਾਮਰਾਗਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਅਰੂਪਧਾਤੁ ਅਰੂਪਰਾਗਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਸੁਖਸਞ੍ਞਾ ਕਾਮਰਾਗਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਬ੍ਯਾਪਾਦਸਞ੍ਞਾ ਬ੍ਯਾਪਾਦਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਅਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞਤਾ ਸਮ੍ਮੋਹਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਨਵ ਆਘਾਤਵਤ੍ਥੂਨਿ ਬ੍ਯਾਪਾਦਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਨਵਵਿਧਂ ਮਾਨਂ [ਨਵਮਾਨਂ ਵਿਧਮਾਨਸ੍ਸ (ਪੀ. ਕ.)] ਮਾਨਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਸੁਖਾ ਵੇਦਨਾ ਰਾਗਾਨੁਸਯਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਦੁਕ੍ਖਾ ਵੇਦਨਾ ਪਟਿਘਾਨੁਸਯਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾ ਵੇਦਨਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਨੁਸਯਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਅਤ੍ਤਵਾਦੁਪਾਦਾਨਞ੍ਚ ਮੁਸਾਵਾਦੋ ਚ ਲੋਭਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਪਾਣਾਤਿਪਾਤੋ ਚ ਪਿਸੁਣਵਾਚਾ ਚ ਫਰੁਸਵਾਚਾ ਚ ਬ੍ਯਾਪਾਦਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਮਿਚ੍ਛਤ੍ਤਞ੍ਚ ਸਮ੍ਫਪ੍ਪਲਾਪੋ ਚ ਮੋਹਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਭਵਂ ਭੋਗਞ੍ਚ ਵੋਕਾਰੋ ਅਹਂਕਾਰਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਬਾਹਿਰਾਨਂ ਪਰਿਗ੍ਗਹੋ ਮਮਂਕਾਰਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਕਾਯਸ੍ਸ ਸਙ੍ਗਂ [ਕਾਯਵਙ੍ਕਂ (ਪੀ.)] ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਕਾਯਿਕਦੋਸੋ ਦੋਸਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਕਾਯਿਕਕਾਸਾਵੋ ਲੋਭਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਯੋ ਯੋ ਵਾ ਪਨ ਧਮ੍ਮੋ ਯੇਨ ਯੇਨ ਆਰਮ੍ਮਣੇਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਸਚ੍ਚਾਧਿਟ੍ਠਾਨੇਨ ਵਾ ਧਮ੍ਮਾਧਿਟ੍ਠਾਨੇਨ ਵਾ ਅਨੁਸਯਨੇਨ ਵਾ, ਸੋ ਧਮ੍ਮੋ ਤਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਤੇਨ ਸਾਰਮ੍ਮਣੇਨ ਸੋ ਧਮ੍ਮੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ.
ਯਥਾ ਮਨੁਸ੍ਸੋ ਪੁਰਿਮਸ੍ਸ ਪਦਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ ਅਲਭਨ੍ਤੋ ਦੁਤਿਯਂ ਪਦਂ ਉਦ੍ਧਰਤਿ, ਸੋ ਪਚ੍ਛਾਨੁਪਦਂ ਸਂਹਰਤਿ. ਯਦਿ ਪਨ ਯੋ ਨ ਦੁਤਿਯਪਦਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ ਲਭਤਿ, ਅਪਰਂ ਪਦਂ ਉਦ੍ਧਰਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਯੋ ਚੇਸੋ ਪਚ੍ਚਯੋ ਭਵਤਿ. ਏਵਂ ਧਮ੍ਮੋ ਕੁਸਲੋ ਵਾ ਅਕੁਸਲੋ ਵਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤੋ ਵਾ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ ਅਲਭਨ੍ਤੋ ਨ ਪਵਤ੍ਤਤਿ. ਯਥਾ ਪਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਯੋਨਿਲਾਭੋ [ਯੋਨਿਸੋ ਲਾਭੋ (ਪੀ.)], ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਪਦਟ੍ਠਾਨੋ ਹਾਰੋ.
੪੮. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਲਕ੍ਖਣੋ ਹਾਰੋ?
ਵੁਤ੍ਤਮ੍ਹਿ ਏਕਧਮ੍ਮੇ, ਯੇ ਧਮ੍ਮਾ ਏਕਲਕ੍ਖਣਾ ਤੇਨ;
ਸਬ੍ਬੇ ਭਵਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਸੋ ਹਾਰੋ ਲਕ੍ਖਣੋ ਨਾਮ.
ਯੇਸਞ੍ਚ ਸੁਸਮਾਰਦ੍ਧਾ, ਨਿਚ੍ਚਂ ਕਾਯਗਤਾਸਤੀਤਿ ਗਾਥਾਯ ਵੁਤ੍ਤਾਯ ਕਾਯਗਤਾਸਤਿਯਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਵੇਦਨਾਗਤਾ ਚਿਤ੍ਤਗਤਾ ਧਮ੍ਮਗਤਾ ਚ ਸਤਿ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾਨਂ ਏਕੇਨ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨੇਨ. ਨ ਹਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤਿਯਾ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਨਾਨਾਸੁ ਗਤੀਸੁ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਕਾਯਗਤਾਸਤਿਯਾ ਵੁਤ੍ਤਾਯ ਵੁਤ੍ਤਾ ਵੇਦਨਾਗਤਾ ਚਿਤ੍ਤਧਮ੍ਮਗਤਾ ਚ. ਨ ਹਿ ਕਾਯਗਤਾਸਤਿਯਾ ਭਾਵਿਤਾਯ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਨ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਤਸ੍ਸਦਿਸੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਵੁਤ੍ਤੇਸੁ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਚ ਭਵਨ੍ਤਿ.
ਸਚਿਤ੍ਤਪਰਿਯੋਦਾਪਨਂ, ਏਤਂ ਬੁਦ੍ਧਾਨ ਸਾਸਨਨ੍ਤਿ ਗਾਥਾ ਚੇਤਸਿਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਚਿਤ੍ਤੇ ਰੂਪਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਇਦਂ ਨਾਮਰੂਪਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਂ. ਤਤੋ ਸਚਿਤ੍ਤਪਰਿਯੋਦਾਪਨਾ ਯਂ ਯਂ ਓਦਪੇਤਿ, ਤਂ ਦੁਕ੍ਖਂ. ਯੇਨ ਓਦਪੇਤਿ, ਸੋ ਮਗ੍ਗੋ. ਯਤੋ ਓਦਪਨਾ, ਸੋ ਨਿਰੋਧੋ. ਚਕ੍ਖੁਂ ਚ ਪਟਿਚ੍ਚ ਰੂਪੇ ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਤਤ੍ਥ ਸਹਜਾਤਾ ਵੇਦਨਾ ਸਞ੍ਞਾ ਚੇਤਨਾ ਫਸ੍ਸੋ ਮਨਸਿਕਾਰੋ ਏਤੇ ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਏਕਲਕ੍ਖਣਾ ਉਪ੍ਪਾਦਲਕ੍ਖਣੇਨ. ਯੋ ਚ ਰੂਪੇ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਵੇਦਨਾਯ ਸੋ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਸਞ੍ਞਾਸਙ੍ਖਾਰਵਿਞ੍ਞਾਣੇਸੁਪਿ ਸੋ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ. ਇਤਿ ਯੇ ਏਕਲਕ੍ਖਣਾ ਧਮ੍ਮਾ, ਤੇਸਂ ਏਕਮ੍ਹਿ ਧਮ੍ਮੇ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੇ ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਲਕ੍ਖਣੋ ਹਾਰੋ.
ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਚਤੁਬ੍ਯੂਹੋ ਹਾਰੋ?
ਨਿਰੁਤ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ ਚ, ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਾ ਦੇਸਨਾਯ ਚ;
ਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥੋ ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਸਨ੍ਧਿ, ਏਸੋ ਹਾਰੋ ਚਤੁਬ੍ਯੂਹੋ.
ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿ, ਸਾ ਕਥਂ ਪਰਿਯੇਸਿਤਬ੍ਬਾ [ਪਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਾ (ਪੀ. ਕ.)]? ਯਥਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ਭਗਵਤਾ ਏਕਾਦਸਹਿ ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਖਿਪ੍ਪਂ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਮਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਾਤਿ, ਅਤ੍ਥਕੁਸਲੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਧਮ੍ਮਕੁਸਲੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਕੁਸਲੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਇਤ੍ਥਾਧਿਵਚਨਕੁਸਲੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਪੁਰਿਸਾਧਿਵਚਨਕੁਸਲੋ ਚ, ਵਿਪੁਰਿਸਾਧਿਵਚਨਕੁਸਲੋ ਚ, ਅਤੀਤਾਧਿਵਚਨਕੁਸਲੋ ਚ, ਅਨਾਗਤਾਧਿਵਚਨਕੁਸਲੋ ਚ, ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਧਿਵਚਨਕੁਸਲੋ ਚ. ਏਕਾਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਕੁਸਲੋ ਨਾਨਾਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਕੁਸਲੋ. ਕਿਮ੍ਹਿ ਦੇਸਿਤਂ, ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ. ਇਤ੍ਥਾਧਿਵਚਨੇਨ ਪੁਰਿਸਾਧਿਵਚਨੇਨ ਵਿਪੁਰਿਸਾਧਿਵਚਨੇਨ ਸਬ੍ਬਂ ਯਥਾਸੁਤ੍ਤਂ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਂ. ਤਂ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਤੋ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਕੋਸਲ੍ਲਤੋ ਯੋ ਯਂ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸੁਨਿਰੁਤ੍ਤਿਦੁਨ੍ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਤਂ ਅਵੇਕ੍ਖਤਿ, ਇਦਂ ਏਵਂ ਨਿਰੋਪਯਿਤਬ੍ਬਂ. ਇਦਮ੍ਪਿ ਨ ਨਿਰੋਪਯਿਤਬ੍ਬਂ. ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤੇ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਕੋਸਲ੍ਲਂ.
੪੯. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਕੋਸਲ੍ਲਂ? ਯਥਾਦੇਸਿਤਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਸ੍ਸ ਵਾਰਂ ਗਚ੍ਛਤਿ ਇਮੇਨ ਭਗਵਤਾ ਦੇਸਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ. ਯਥਾ ਕਿਂ ਅਪ੍ਪਮਾਦੋ ਅਮਤਂ ਪਦਂ, ਪਮਾਦੋ ਮਚ੍ਚੁਨੋ ਪਦਨ੍ਤਿ ਗਾਥਾ. ਏਤ੍ਥ ਭਗਵਤੋ ਕੋ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ? ਯੇ ਅਸੀਤਿਮੇਵ ਆਕਙ੍ਖਨ੍ਤਿ ਤੇ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤਾ ਵਿਹਰਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਅਯਂ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.
ਯੋਗਸ੍ਸ ਕਾਲਂ ਨ ਨਿਵਤ੍ਤਤਿ ਯਾ ਚ, ਸੋ ਨ ਤਤ੍ਥ ਪਾਪਿਨ੍ਤਵੇ ਭਵਨ੍ਤਿ;
ਵੇਦਨਾਮਗ੍ਗਇਸਿਨਾ [ਵੇਦਨਾਮਗ੍ਗਂ ਇਸਿਨਾ (ਪੀ.)] ਪਵੇਦਿਤਂ, ਧੁਤਰਜਾਸਵਾ ਦੁਕ੍ਖਾ ਪਮੋਕ੍ਖਾਤਾ.
ਏਤ੍ਥ ਭਗਵਤੋ ਕੋ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ? ਯੇ ਦੁਕ੍ਖੇ ਨਾਸ੍ਸਾਦਕਾ [ਦੁਕ੍ਖੇਨ ਸਾਧਕਾ (ਪੀ.)], ਤੇ ਵੀਰਿਯਮਾਰਭਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯਾਤਿ. ਅਯਂ ਤਤ੍ਥ ਭਗਵਤੋ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਇਤਿ ਗਾਥਾਯ ਵਾ ਬ੍ਯਾਕਰਣੇਨ ਵਾ ਦੇਸਿਤੇ ਇਮਿਨਾ ਸੁਤ੍ਤੇਨ ਸਾਧਕਾ, ਯੋ ਏਵਂ ਧਮ੍ਮਾਨੁਧਮ੍ਮਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਸੋ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ, ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਦੇਸਨਾਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.
ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਸਨ੍ਧਿ? ਯਂ ਗਾਥਾਯਂ ਵਾ ਸੁਤ੍ਤੇਸੁ ਵਾ ਪਦਾਨਿ ਅਸੀਤਿ ਤਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਵਾ ਏਵਮੇਤਿ ਤਸ੍ਸਾ ਗਾਥਾਯ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਾ ਯਾਨਿ ਪੁਰਿਮਾਨਿ ਪਦਾਨਿ ਯਾਨਿ ਚ ਪਚ੍ਛਿਮਕਾਨਿ, ਤਾਨਿ ਸਮੋਸਾਰੇਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਏਵਂ ਸੋ ਪੁਬ੍ਬਾਪਰੇਨ ਸਨ੍ਧਿ ਞਾਯਤਿ. ਯਾ ਏਕਾ ਸਮਾਰਦ੍ਧਾ ਗਾਥਾ ਦ੍ਵੇ ਤੀਣਿ ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਮੇਕਦੇਸੇ ਭਾਸਿਤਾਨਂ ਅਭਾਸਿਤਾਹਿ ਗਾਥਾਹਿ ਅਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ ਅਤ੍ਥੋ ਭਵਤਿ ਤਦੁਪਧਾਰਿਤਬ੍ਬਂ. ਯਂਵ ਸਬ੍ਬਾ [ਯਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ (ਪੀ.)] ਇਤਿਸ੍ਸ ਪਰਿਯੇਸਮਾਨਸ੍ਸ ਪਰਿਯੇਸਨਾ ਕਙ੍ਖਾ, ਤਸ੍ਸ ਵਾ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਨਂ ਅਪਰੇ ਪਰਿਯੇਸਿਤਬ੍ਬਂ. ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤੇ ਪੁਬ੍ਬਾਪਰੇਨ ਸਨ੍ਧਿ. ਕੋਸਲ੍ਲਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਥੁਤੋ ਨਿਦਾਨਕੋਸਲ੍ਲਂ. ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਤੋ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਕੋਸਲ੍ਲਂ. ਦੇਸਨਾਧਿਪ੍ਪਾਯਕੋਸਲ੍ਲਂ. ਪੁਬ੍ਬਾਪਰੇਨ ਸਨ੍ਧਿਕੋਸਲ੍ਲਂ. ਤਤ੍ਥ ਤਸ੍ਸ ਗਾਥਾ ਪਰਿਯੇਸਿਤਾ ਨਿਦਾਨਂ ਵਾ. ਉਪਲਬ੍ਭਿਤੁਂ ਨ ਅਤ੍ਥੋ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬੋ ਵਤ੍ਥੁਤੋ ਨਿਦਾਨਕੋਸਲ੍ਲਂ ਅਤ੍ਥਕੋਸਲ੍ਲਂ ਇਮੇਹਿ ਚਤੂਹਿ ਪਦੇਹਿ ਅਤ੍ਥੋ ਪਰਿਯੇਸਿਯਨ੍ਤੋ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਰਿਯਿਟ੍ਠੋ ਹੋਤਿ. ਅਥ ਚ ਸਬ੍ਬੋ ਵਤ੍ਥੁਤੋ ਵਾ ਨਿਦਾਨੇਨ ਵਾ ਯੋ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨੋ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿ ਸਨ੍ਧਿ ਚ ਅਨੁਤ੍ਤਰੋ ਏਸੋ ਪੁਬ੍ਬਾਪਰੇਨ ਏਵਂ ਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥੇਨ ਦੇਸਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਯਂ ਚਤੁਬ੍ਯੂਹੋ ਹਾਰੋ.
੫੦. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਆਵਟ੍ਟੋ ਹਾਰੋ?
ਏਕਮ੍ਹਿ ਪਦਟ੍ਠਾਨੇ, ਪਰਿਯੇਸਤਿ ਸੇਸਕਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ;
ਆਵਟ੍ਟਤਿ ਪਟਿਪਕ੍ਖੇ, ਆਵਟ੍ਟੋ ਨਾਮ ਸੋ ਹਾਰੋ.
ਯਥਾ ਕਿਂ ਉਨ੍ਨਲ਼ਾਨਂ ਪਮਤ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿ ਗਾਥਾਯੋ. ਯਂ ਪਮਾਦੋ, ਇਦਂ ਕਿਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ? ਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਓਸਗ੍ਗਸ੍ਸ. ਕੁਸਲਧਮ੍ਮੋਸਗ੍ਗੋ ਪਨ ਕਿਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ? ਅਕੁਸਲਧਮ੍ਮਪਟਿਸੇਵਨਾਯ. ਕਿਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ, ਕੁਸਲਧਮ੍ਮਪਟਿਸੇਵਨਾਯ? ਕਿਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ, ਕਿਲੇਸਵਤ੍ਥੁਪਟਿਸੇਵਨਾਯ? ਇਤਿ ਪਮਾਦੇਨ ਮੋਹਪਕ੍ਖਿਯਾ ਦਿਟ੍ਠਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਛਨ੍ਦਰਾਗਪਕ੍ਖਿਯਾ. ਤਤ੍ਥ ਤਣ੍ਹਾ ਚ ਦਿਟ੍ਠਿ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਆਸਵਾ ਤਣ੍ਹਾ ਕਾਮਾਸਵੋ ਚ ਭਵਾਸਵੋ ਚ ਦਿਟ੍ਠਾਸਵੋ ਚ ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਵੋ ਚ. ਤਤ੍ਥ ਚਿਤ੍ਤੇ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਦਿਟ੍ਠਿ ਚੇਤਸਿਕੇਸੁ ਨਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਚਸੁ ਕਾਮਗੁਣੇਸੁ ਅਜ੍ਝਾਵਹਨੇਨ ਕਾਮਾਸਵੋ, ਉਪਪਤ੍ਤੀਸੁ ਆਸਤ੍ਤਿ ਭਵਾਸਵੋ. ਤਤ੍ਥ ਰੂਪਕਾਯੋ ਕਾਮਾਸਵਸ੍ਸ ਭਵਾਸਵਸ੍ਸ ਚ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਨਾਮਕਾਯੋ ਦਿਟ੍ਠਾਸਵਸ੍ਸ ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਵਸ੍ਸ ਚ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ.
ਤਤ੍ਥ ਅਲ੍ਲਿਯਨਾਯ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਵਾਹਨਂ ਕਾਮਾਸਵਸ੍ਸ ਲਕ੍ਖਣਂ. ਪਤ੍ਥਨਗਨ੍ਥਨਅਭਿਸਙ੍ਖਾਰਕਾਯਸਙ੍ਖਾਰਣਂ ਭਵਾਸਵਸ੍ਸ ਲਕ੍ਖਣਂ, ਅਭਿਨਿਵੇਸੋ ਚ ਪਰਾਮਾਸੋ ਚ ਦਿਟ੍ਠਾਸਵਸ੍ਸ ਲਕ੍ਖਣਂ. ਅਪ੍ਪਟਿਵੇਧੋ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਅਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞਾ ਚ ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਵਸ੍ਸ ਲਕ੍ਖਣਂ. ਇਮੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਆਸਵਾ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਉਪਾਦਾਨਾਨਿ. ਕਾਮਾਸਵੋ ਕਾਮੁਪਾਦਾਨਂ, ਭਵਾਸਵੋ ਭਵੁਪਾਦਾਨਂ, ਦਿਟ੍ਠਾਸਵੋ ਦਿਟ੍ਠੁਪਾਦਾਨਂ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਵੋ ਅਤ੍ਤਵਾਦੁਪਾਦਾਨਂ, ਇਮੇਹਿ ਚਤੂਹਿ ਉਪਾਦਾਨੇਹਿ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਾ. ਤਤ੍ਥ ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਵੋ ਚਿਤ੍ਤੇ ਪਹਾਤਬ੍ਬੋ, ਸੋ ਚਿਤ੍ਤੇ ਚਿਤ੍ਤਾਨੁਪਸ੍ਸਿਸ੍ਸ ਪਹੀਯਤਿ. ਦਿਟ੍ਠਾਸਵੋ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਪਹਾਤਬ੍ਬੋ, ਸੋ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਧਮ੍ਮਾਨੁਪਸ੍ਸਿਸ੍ਸ ਪਹੀਯਤਿ. ਭਵਾਸਵੋ ਆਸਤ੍ਤਿਯਾ ਪਹਾਤਬ੍ਬੋ, ਸੋ ਵੇਦਨਾਸੁ ਵੇਦਨਾਨੁਪਸ੍ਸਿਸ੍ਸ ਪਹੀਯਤਿ. ਕਾਮਾਸਵੋ ਪਞ੍ਚਸੁ ਕਾਮਗੁਣੇਸੁ ਪਹਾਤਬ੍ਬੋ, ਸੋ ਕਾਯੇ ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸਿਸ੍ਸ ਪਹੀਯਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ ਦੁਕ੍ਖਮਰਿਯਸਚ੍ਚਂ ਭਜਤਿ. ਵੇਦਨਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯੋ ਸੁਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਸੋਮਨਸ੍ਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਦੋਮਨਸ੍ਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਉਪੇਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ, ਸਤ੍ਤਕਿਲੇਸੋਪਚਾਰੋ ਤੇਨ ਸਮੁਦਯਂ ਭਜਤਿ. ਚਿਤ੍ਤੇ ਚਿਤ੍ਤਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ ਨਿਰੋਧਂ ਭਜਤਿ. ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਧਮ੍ਮਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ ਮਗ੍ਗਂ ਭਜਤਿ. ਤੇਨਸ੍ਸ ਚਤੂਸੁ ਚ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਤਸ੍ਸੇਵ ਸਬ੍ਬੇ ਪਹੀਯਨ੍ਤਿ, ਯੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾ ਪਠਮਂ ਉਨ੍ਨਲ਼ਾਨਂ ਪਮਤ੍ਤਾਨਂ ਤੇਸਂ ਵਡ੍ਢਨ੍ਤਿ ਆਸਵਾ. ਜਾਨਤੋ ਹਿ ਪਸ੍ਸਤੋ ਆਸਵਾਨਂ ਖਯੋ ਦੁਕ੍ਖਂ ਸਮੁਦਯੋ ਨਿਰੋਧੋ ਮਗ੍ਗੋ ਹਿ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ. ਏਵਂ ਪਰਿਯੇਸਿਤਬ੍ਬਾ. ਯਾਵ ਤਸ੍ਸ ਅਕੁਸਲਸ੍ਸ ਗਤਿ ਤਤੋ ਪਟਿਪਕ੍ਖੇਨ ਅਕੁਸਲੇ ਧਮ੍ਮੇ ਪਰਿਯੇਸਤਿ ਤੇਸਂ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਹਾਰੇਨ ਆਵਟ੍ਟਤਿ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤੇ ਆਵਟ੍ਟੋ ਹਾਰੋ. ਏਵਂ ਸੁਕ੍ਕਾਪਿ ਧਮ੍ਮਾ ਪਰਿਯੇਸਿਤਬ੍ਬਾ. ਅਕੁਸਲਧਮ੍ਮੇ ਆਗਮਿਸ੍ਸ.
ਤਤ੍ਥ ਆਵਟ੍ਟਸ੍ਸ ਹਾਰਸ੍ਸ ਅਯਂ ਭੂਮਿ ਸਤਿ ਉਪਟ੍ਠਾਨਾ ਚ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਾ ਚ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਞਾਣਾਨਿ ਸਕ੍ਕਾਯਸਮੁਪ੍ਪਾਦਾਯਗਾਮਿਨੀ ਚ ਪਟਿਪਦਾ ਸਕ੍ਕਾਯਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ.
੫੧. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਵਿਭਤ੍ਤਿ ਹਾਰੋ? ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਵਿਭਜ੍ਜਬ੍ਯਾਕਰਣੀਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਵਿਭਤ੍ਤਿ ਹਾਰੋ. ਯਥਾ ਕਿਂ ਆਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਪੁਨ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਹੋਤਿ, ਨੋ ਵਾਗਤਂ ਨ ਪਰਿਭਾਸਤਿ [ਨੋ ਵਾ ਨ ਪਰਿਭਾਸਤਿ (ਪੀ.), ਨ ਤਾਵਾਯਂ ਪਰਿਭਾਸਿ (ਕ.)] ਪਰਿਪੁਚ੍ਛਤਾਯ ਪਞ੍ਹਾਯ ਅਤਿਯਨਂ ਏਕਸ੍ਸ ਕਿਞ੍ਚਿ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤੇ ਵਿਭਤ੍ਤਿ ਹਾਰੋ.
ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਪਰਿਵਤ੍ਤਨੋ ਹਾਰੋ. ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਪਟਿਪਕ੍ਖਨਿਦ੍ਦੇਸੋ, ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਪਰਿਵਤ੍ਤਨੋ ਹਾਰੋ. ਯਥਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ਭਗਵਤਾ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਕਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿ ਨਿਜ੍ਜਿਣ੍ਣਾ ਹੋਤੀਤਿ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਸਬ੍ਬਾਨਿ ਮਗ੍ਗਙ੍ਗਾਨਿ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤੇ ਪਰਿਵਤ੍ਤਨੋ ਹਾਰੋ.
ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਵੇਵਚਨੋ ਹਾਰੋ?
ਵੇਵਚਨੇਹਿ ਅਨੇਕੇਹਿ, ਏਕਂ ਧਮ੍ਮਂ ਪਕਾਸਿਤਂ;
ਸੁਤ੍ਤੇ ਯੋ ਜਾਨਾਤਿ ਸੁਤ੍ਤਵਿਦੂ, ਵੇਵਚਨੋ ਨਾਮ ਸੋ ਹਾਰੋ.
ਯਥਾ ਆਯਸ੍ਮਾ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਏਕਮ੍ਹਿ ਵਤ੍ਥੁਮ੍ਹਿ ਵੇਵਚਨੇਨ ਨਾਨਾਵੁਤ੍ਤੇਨ ਭਗਵਤਾ ਪਸਂਸਿਤੋ ‘‘ਮਹਾਪਞ੍ਞੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਹਾਸਪਞ੍ਞੋ ਜਵਨਪਞ੍ਞੋ’’ਤਿ ਇਦਂ ਪਞ੍ਞਾਯ ਵੇਵਚਨਂ. ਯਥਾ ਚ ਮਗ੍ਗਵਿਭਙ੍ਗੇ ਨਿਯ੍ਯਾਨਤ੍ਥੋ ਏਕਮੇਕਂ ਮਗ੍ਗਙ੍ਗਂ ਵੇਵਚਨੇਹਿ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਂ. ਏਵਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਵੇਵਚਨਾ. ਏਕਂ ਅਕੁਸਲਮੂਲਂ ਤਦੇਵ ਸਨ੍ਤਂ ਤੇਸੁ ਤੇਸੁ ਜਨਪਦੇਸੁ ਤੇਨ ਤੇਨ ਪਜਾਨਨ੍ਤਿ. ਨ ਹਿ ਅਨੇਨ ਤਦੇਵਪਿ ਆਲਪਿਯਨ੍ਤਿ ਅਞ੍ਞਂ ਭਜਤਿ. ਸਬ੍ਬਕਾਮਜਹਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋਤਿ ਕਾਮਾ ਆਲਪਿਤਾ. ਯਸ੍ਸ ਨਿਤ੍ਥਿਣ੍ਣੋ ਸਙ੍ਕੋਤਿ ਤੇਯੇਵ ਕਾਮੇ ਸਙ੍ਕਾਤਿ ਆਲਪਤਿ. ਸੁਣਮਾਨਸ੍ਸ ਪੁਰੇਤਰਂ ਰਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਤੇਯੇਵ ਕਾਮੇ ਰਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਆਲਪਤਿ. ਏਵਂ ਸੁਤ੍ਤਮ੍ਹਿ ਯੋ ਧਮ੍ਮੋ ਦੇਸਿਯਤਿ ਤਸ੍ਸ ਪਰਿਯੇਟ੍ਠਿ ‘‘ਕਤਮਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਇਦਂ ਨਾਮਂ ਕਤਮਸ੍ਸ ਇਦਂ ਵੇਵਚਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੂ ਹਿ ਯੇਸਂ ਯੇਸਂ ਯਾ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿ ਹੋਤਿ, ਯਥਾਗਾਮਿ ਤੇਨ ਤੇਨ ਦੇਸੇਤੀਤਿ ਤਸ੍ਸ ਵੇਵਚਨਂ ਪਰਿਯੇਸਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਯਂ ਵੇਵਚਨੋ ਹਾਰੋ.
੫੨. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਹਾਰੋ? ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਾਨੀਤਿ ਸੁਤ੍ਤਂ ਨਿਦ੍ਦਿਸਤਿ, ਨਿਕ੍ਖੇਪਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ. ਯਾ ਸਮੁਦਯਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ. ਕਬਲ਼ੀਕਾਰੇ ਆਹਾਰੇ ਅਤ੍ਥਿ ਛਨ੍ਦੋ ਅਤ੍ਥਿ ਰਾਗੋ ਯਾਵ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਪਭਵਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਂ ਪਞ੍ਞਪੇਤਿ. ਕਬਲ਼ੀਕਾਰੇ ਆਹਾਰੇ ਨਤ੍ਥਿ ਛਨ੍ਦੋ…ਪੇ… ਸਮੁਗ੍ਘਾਤਿ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ.
ਤਸ੍ਸ ਕਾਮਾਸਵਾਪਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਮੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਵਾਸਵਾਪਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਮੁਚ੍ਚਤਿ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਵਾਪਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਮੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਪਹਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਂ ਪਞ੍ਞਪੇਤਿ. ਤਣ੍ਹਾ ਯਸ੍ਸ ਪੁਰਕ੍ਖਤਾ ਪਞ੍ਞਾ ਪਰਿਵਤ੍ਤਤਿ ਗਾਥਾ ਮਨਾਪਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਂ ਪਞ੍ਞਪੇਤਿ. ਏਵਂ ਪਨ ਮਨਾਪਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ਏਕਧਮ੍ਮਂ ਭਗਵਾ ਪਞ੍ਞਪੇਤਿ. ਨ ਹਿ ਤਣ੍ਹਾ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੋਤਿ ਕਾਰੇਤ੍ਵਾ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਤਣ੍ਹਾਸਮੁਦਯੋ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬੋ. ਯਥਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਕਾਮਵਿਤਕ੍ਕਂ ਨਾਧਿਵਾਸੇਤਿ ਵਿਨੋਦੇਤਿ ਪਜਹਤੀਤਿ ਪਟਿਕ੍ਖੇਪਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਕੁਸਲਾਨਞ੍ਚ ਅਕੁਸਲਾਨਞ੍ਚ ਯਞ੍ਚਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਕ੍ਖੇਤ੍ਤਂ ਭਵਤਿ, ਸੋ ਚੇਵ ਧਮ੍ਮੋ ਤਤ੍ਥ ਪਵਤ੍ਤਤਿ. ਤਦਵਸਿਟ੍ਠਾ ਧਮ੍ਮਾ ਤਸ੍ਸਾਨੁਵਤ੍ਤਕਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਸਾ ਦੁਵਿਧਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ – ਪਰਾਧੀਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਚ ਸਾਧੀਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਚ. ਕਤਮਾ ਸਾਧੀਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ? ਸਮਾਧਿਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ [ਪਸ੍ਸ ਸਂ. ਨਿ. ੩.੫], ਭਾਵੇਥ, ਸਮਾਹਿਤੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ. ‘‘ਰੂਪਂ ਅਨਿਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਅਯਂ ਸਾਧੀਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਪਰਾਧੀਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਚ, ਸਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਪਞ੍ਞਾਯ ਚ ਸੀਲਸ੍ਸ ਚ, ਯਥਾ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਝਾਨਾਨਿ ਭਾਵੇਥ. ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਿ ਸਮਾਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਮੁਦੂਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਤਾਨਿ ਚਤੁਪਰਾਧੀਨਾਨਿ, ਤੀਣਿ ਅਵੇਚ੍ਚਪ੍ਪਸਾਦੇਤਿ ਪਰਾਧੀਨਂ ਸਮਾਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਪਰਾਧੀਨਾਤਿ ਚਤੂਸੁ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚੇਸੁ ਅਪਰਾਧੀਨਂ ਪਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨੇਸੁ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨੇਸੁ ਵੀਰਿਯਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ. ਇਤਿ ਸਕੇ ਪਦਟ੍ਠਾਨੇ ਸਕੇ ਖੇਤ੍ਤਸਾਧੀਨੋ ਸੋ ਧਮ੍ਮੋ, ਸੋ ਚ ਤਤ੍ਥ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤਬ੍ਬੋ. ਤਸ੍ਸ ਪਟਿਪਕ੍ਖਾ ਨਿਘਾਤੋ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬੋ. ਏਤ੍ਥਾਯਂ ਅਨੇਕਾਕਾਰਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਕੇਨ ਕਾਰਣੇਨ ਅਯਂ ਧਮ੍ਮੋ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੋਤਿ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤੇ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ.
੫੩. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਓਤਰਣੋ ਹਾਰੋ? ਛਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਓਤਾਰੇਤਬ੍ਬਂ. ਕਤਮੇਸੁ ਛਸੁ? ਖਨ੍ਧੇਸੁ ਧਾਤੂਸੁ ਆਯਤਨੇਸੁ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਸਚ੍ਚੇਸੁ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੇਸੁ. ਨਤ੍ਥਿ ਤਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ਵਾ ਗਾਥਾ ਵਾ ਬ੍ਯਾਕਰਣਂ ਵਾ. ਇਮੇਸੁ ਛਨ੍ਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰਸ੍ਮਿਂ ਨ ਸਨ੍ਦਿਸ੍ਸਤਿ. ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਏਸ ਸਬ੍ਬਾ ਦੇਸਨਾ ਯਾ ਤਾ ਖਨ੍ਧਾ ਵਾ ਧਾਤੁਯੋ ਵਾ ਆਯਤਨਾਨਿ ਵਾ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਵਾ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ ਵਾ, ਤਤ੍ਥ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਰਾਗਦੋਸਮੋਹਾਨਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਤਤ੍ਥ ਤਿਸ੍ਸੋ ਵੇਦਨਾਯੋ ਤਸ੍ਸ ਸੁਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਸੋਮਨਸ੍ਸੋ ਸਵਿਚਾਰੋ, ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਦੋਮਨਸ੍ਸੋ ਸਵਿਚਾਰੋ, ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਉਪੇਕ੍ਖੋ ਸਵਿਚਾਰੋ. ਯਂ ਪੁਨ ਤਤ੍ਥ ਵੇਦਯਿਤਂ ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਂ, ਖਨ੍ਧੇਸੁ ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਤਤ੍ਥ ਕਾਯੋ ਪਮਤ੍ਤਂ ਸਉਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਤਞ੍ਚ ਸਙ੍ਖਾਰਗਤੋ ਦ੍ਵਿਧਾ ਚ ਭਵਙ੍ਗੋਤਰਣਂ ਕਮ੍ਮਂ ਤੀਣਿ ਚ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਿ ਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਾ ਵਾ ਅਪੁਞ੍ਞਾ ਵਾ ਆਨੇਞ੍ਜਾ ਵਾ ਹੇਤੁ ਸਬ੍ਬਸਰਾਗਸ੍ਸ ਨੋ ਵੀਤਰਾਗਸ੍ਸ, ਦੋਸਸ੍ਸ ਅਭਿਸਙ੍ਖਾਰਾਨਿ ਚ ਅਵੀਤਰਾਗੋ ਚੇਤੇਤਿ ਚ ਪਕਪ੍ਪੇਤਿ ਚ, ਵੀਤਰਾਗੋ ਪਨ ਚੇਤੇਤਿ ਚ ਨੋ ਅਭਿਸਙ੍ਖਰੋਤਿ, ਯਂ ਉਣ੍ਹਂ ਵਜਿਰਂ ਕਟ੍ਠੇ ਵਾ ਰੁਕ੍ਖੇ ਵਾ ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਵਾ ਪਤਨ੍ਤਂ ਭਿਨ੍ਦਤਿ ਚ ਡਹਤਿ ਚ, ਏਵਂ ਸਰਾਗਚੇਤਨਾ ਚੇਤੇਤਿ ਚ ਅਭਿਸਙ੍ਖਰੋਤਿ ਚ. ਯਥਾ ਸਤਂ ਵਜਿਰਂ ਨ ਭਿਨ੍ਦਤਿ ਨ ਚ ਡਹਤਿ, ਏਵਂ ਵੀਤਰਾਗਚੇਤਨਾ ਚੇਤੇਤਿ ਨ ਚ ਅਭਿਸਙ੍ਖਰੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਏਕੋ ਖਨ੍ਧੋ ਅਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਰੀਰਂ ਸਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ.
ਤਤ੍ਥ ਧਾਤੂਨਂ ਅਟ੍ਠਾਰਸ ਧਾਤੁਯੋ. ਤਤ੍ਥ ਯਾ ਰੂਪੀ ਦਸ ਧਾਤੁਯੋ, ਤਾਸੁ ਦੇਸਿਯਮਾਨਾਸੁ ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬੋ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਂ. ਯੇਪਿ ਚ ਛ ਵਿਞ੍ਞਾਣਕਾਯਾ ਮਨੋਧਾਤੁਸਤ੍ਤਮਾ, ਤਤ੍ਥ ਵਿਞ੍ਞਾਣਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਚ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬੋ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਂ. ਧਮ੍ਮਧਾਤੁ ਪਨ ਧਮ੍ਮਸਮੋਸਰਣਾ, ਸੋ ਧਮ੍ਮੋ ਹੇਤੁਨਾ ਚ ਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦੇਨ ਚ ਫਲੇਨ ਚ ਕਿਚ੍ਚੇਨ ਚ ਵੇਵਚਨੇਨ ਚ ਯੇਨ ਯੇਨ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ, ਤੇਨ ਤੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬੋ. ਯਦਿ ਵਾ ਕੁਸਲਾ ਯਦਿ ਵਾ ਅਕੁਸਲਾ ਯਦਿ ਵਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤਾ ਯਦਿ ਵਾ ਅਸਙ੍ਖਤਾ. ਦ੍ਵਾਦਸਨ੍ਨਂ ਆਯਤਨਾਨਂ ਦਸ ਆਯਤਨਾਨਿ ਰੂਪਾਨਿ ਤਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਂ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬਂ. ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਚ ਮਨਾਯਤਨਞ੍ਚ ਵਿਞ੍ਞਾਣਕ੍ਖਨ੍ਧੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬਂ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਂ. ਧਮ੍ਮਾਯਤਨਂ ਨਾਨਾਧਮ੍ਮਸਮੋਸਰਣਂ. ਤਤ੍ਥ ਯੇ ਧਮ੍ਮਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬਾ, ਯੇ ਅਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਅਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬਾ. ਪਰਿਯਾਯਤੋ ਚ ਓਤਾਰੇਤਬ੍ਬਾ. ਯਥਾ ਸਾ ਧਮ੍ਮਧਾਤੁ ਤਥਾ ਧਮ੍ਮਾਯਤਨਂ ਪਰਿਯੇਸਿਤਬ੍ਬਂ. ਯਾਯੇਵ ਹਿ ਧਮ੍ਮਧਾਤੁ ਤਦੇਵ ਧਮ੍ਮਾਯਤਨਂ ਅਨੂਨਂ ਅਨਧਿਕਂ.
ਤਤ੍ਥ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ ਅਤ੍ਥਿ ਤਿਵਿਧੋ, ਅਤ੍ਥਿ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੋ, ਅਤ੍ਥਿ ਦੁਵਿਧੋ. ਤਤ੍ਥ ਤਿਵਿਧੋ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ ਹੇਤੁਫਲਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦੋ. ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਤਣ੍ਹਾ ਉਪਾਦਾਨਂ ਚ ਅਯਂ ਹੇਤੁ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਾਮਰੂਪਂ ਸਲ਼ਾਯਤਨਂ ਫਸ੍ਸੋ ਵੇਦਨਾ ਚ ਅਯਂ ਪਚ੍ਚਯੋ, ਯੋ ਭਵੋ ਅਯਂ ਵਿਪਾਕੋ, ਯਾ ਜਾਤਿ ਮਰਣਂ ਅਯਂ ਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦੋ.
ਕਥਂ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੋ ਹੇਤੁ ਪਚ੍ਚਯੋ ਵਿਪਾਕੋ ਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦੋ ਚ? ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਚ ਤਣ੍ਹਾਸਙ੍ਖਾਰਾ ਚ ਉਪਾਦਾਨਂ ਚ – ਅਯਂ ਹੇਤੁ. ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਾਮਰੂਪਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ. ਨਾਮਰੂਪਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਥਾ ਉਪਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਸਲ਼ਾਯਤਨਂ ਫਸ੍ਸੋ ਵੇਦਨਾ ਚ – ਅਯਂ ਪਚ੍ਚਯੋ. ਯੋ ਭਵੋ ਅਯਂ ਵਿਪਾਕੋ. ਯਾ ਜਾਤਿ ਯਾ ਚ ਜਰਾਮਰਣਂ – ਅਯਂ ਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦੋ.
ਕਥਂ ਦੁਵਿਧੋ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ? ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਤਣ੍ਹਾ ਉਪਾਦਾਨਂ – ਅਯਂ ਸਮੁਦਯੋ. ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਾਮਰੂਪਂ ਸਲ਼ਾਯਤਨਂ ਫਸ੍ਸੋ ਵੇਦਨਾ ਭਵੋ ਜਾਤਿ ਮਰਣਞ੍ਚ – ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖਂ. ਯਂ ਪਨ ਅਵਿਜ੍ਜਾਨਿਰੋਧਾ ਸਙ੍ਖਾਰਨਿਰੋਧੋ ਇਮਾਨਿ ਤਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖੇਨ ਦ੍ਵੇ ਸਚ੍ਚਾਨਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ ਯੇਨ ਆਕਾਰੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ, ਤੇਨ ਤੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬੋ.
ਤਥਾ ਬਾਵੀਸਤਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ. ਦ੍ਵਾਦਸ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਚਕ੍ਖੁਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਚਕ੍ਖੁਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਯੇਨ ਦੋਮਨਸ੍ਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ, ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖਂ. ਪੁਰਿਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਚ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਚ ਤਣ੍ਹਾਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਯਤੋ ਪੁਰਿਸੋ ਪੁਰਿਸਕਾਨਂ ਤਂ ਏਵਂ ਕਾਤਬ੍ਬਤਾ. ਅਥ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਸਾਰਜ੍ਜਤਿ. ਅਯਂ ਅਹਂਕਾਰੋ ਤਂ ਯਸਾ ਸਾਰਤ੍ਤੋ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਪਰਿਯੇਸਤਿ, ਅਯਂ ਮਮਂਕਾਰੋ ਏਵਂ ਇਤ੍ਥੀ, ਤਤ੍ਥ ਸੁਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਚ ਸੋਮਨਸ੍ਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਚ ਪੁਰਿਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸਾਨੁਵਤ੍ਤਕਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਪਰਿਪੁਣ੍ਣਾ ਲੋਭਧਮ੍ਮਾ ਕੁਸਲਮੂਲੇ ਪਵਡ੍ਢੇਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਚੇ ਅਯਮਧਿਪ੍ਪਾਯੋ ਨ ਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਚ ਦੋਮਨਸ੍ਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਚ ਵਤ੍ਤਤਿ. ਦੋਸੋ ਚ ਅਕੁਸਲਮੂਲਂ ਪਵਡ੍ਢਤਿ. ਸਚੇ ਪਨ ਉਪੇਕ੍ਖਾ ਭਾਵੇਤਿ ਉਪੇਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਅਨੁਵਤ੍ਤਕਾਮਾ ਭਵਤਿ. ਅਮੋਹੋ ਚ ਕੁਸਲਮੂਲਂ ਪਵਡ੍ਢਤਿ. ਇਤਿ ਸਤ੍ਤ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਕਿਲੇਸਵਤ੍ਥੁਮੁਪਾਦਾਯ ਅਨਨ੍ਵੇਮਾਨਿ ਅਵਮਾਨਿ ਸਬ੍ਬਸ੍ਸ ਵੇਦਨਾ ਇਤ੍ਥਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਪੁਰਿਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ. ਤਤ੍ਥ ਅਟ੍ਠ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਸਦ੍ਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਯਾਵ ਅਞ੍ਞਾਤਾਵਿਨੋ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ, ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ. ਦਸਨ੍ਨਂ ਪਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਕਾਮਰਾਗਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਮਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਭਵਰਾਗਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਪਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਰੂਪਰਾਗਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਇਤ੍ਥਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਚ ਪੁਰਿਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਚ ਸਤ੍ਤ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਤਤ੍ਥ ਯੇਨ ਯੇਨ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਨ ਯੁਤ੍ਤਂ ਵਾ ਗਾਥਾਯ ਓਤਾਰੇਤੁਂ ਸਕ੍ਕੋਤਿ, ਤੇਨ ਤੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬੋ. ਏਵਂ ਖਨ੍ਧੇਸੁ ਧਾਤੂਸੁ ਆਯਤਨੇਸੁ ਸਚ੍ਚੇਸੁ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੇਸੁ ਅਯਂ ਓਤਰਣੋ ਹਾਰੋ.
੫੪. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਸੋਧਨੋ ਹਾਰੋ? ਯੋ ਗਾਥਾ ਏਕੇਨ ਆਰਮ੍ਭੋ ਭਾਸਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਏਕਿਸ੍ਸਾ ਭਾਸਿਤਾਯ ਅਵਸਿਟ੍ਠਾਸੁ ਭਾਸਿਤਾਸੁ ਸੋ ਅਤ੍ਥੋ ਨ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬੋ. ਕਿਂ ਕਾਰਣਂ? ਨ ਹਿ ਤਾਵ ਸੋ ਅਤ੍ਥੋ ਭਾਸਿਤੋ, ਸੋ ਅਭਾਸਿਤੋ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤੁਂ. ਯਥਾ ਕਿਂ ਅਪ੍ਪਮਾਦੋ ਅਮਤਂ ਪਦਨ੍ਤਿ ਗਾਥਾ ਅਯਮੇਕਾ ਗਾਥਾ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬਾ. ਕਿਂ ਕਾਰਣਂ, ਅਤ੍ਥਿਕ੍ਖਾਤਾਵ ਇਮਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਭਸ੍ਸ ਅਨਭਾਸਿਤਂ?
ਏਵਂ [ਏਤਂ (ਪੀ.) ਪਸ੍ਸ ਧ. ਪ. ੨੨] ਵਿਸੇਸਤੋ ਞਤ੍ਵਾ, ਅਪ੍ਪਮਾਦਮ੍ਹਿ ਪਣ੍ਡਿਤਾ;
ਅਪ੍ਪਮਾਦੇ ਪਮੋਦਨ੍ਤਿ, ਅਰਿਯਾਨਂ ਗੋਚਰੇ ਰਤਾਤਿ.
ਇਦਂ ਅਭਾਸਿਤਂ. ਇਮਿਸ੍ਸਾਪਿ ਗਾਥਾਯ ਭਾਸਿਤਾਯ ਅਤ੍ਥੋ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬੋ. ਕਿਂ ਕਾਰਣਂ, ਅਤ੍ਥਿ ਤਤ੍ਥ ਅਵਸਿਟ੍ਠਂ? ਤੇ ਝਾਯਿਨੋ [ਧ. ਪ. ੨੩] ਸਾਤਤਿਕਾ, ਨਿਚ੍ਚਂ ਦਲ਼੍ਹਪਰਕ੍ਕਮਾਤਿ ਗਾਥਾ, ਏਵਂ ਇਮਾ ਗਾਥਾਯੋ ਉਪਧਾਰਿਤਾ ਯਦਾ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਤਦਾ ਅਤ੍ਥੋ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬੋ. ਏਵਂ ਅਸ੍ਸੁਤਪੁਬ੍ਬੇਸੁ ਸੁਤ੍ਤੇਸੁ ਬ੍ਯਾਕਰਣੇਸੁ ਵਾ ਏਕੁਦ੍ਦੇਸੋ ਭਾਸਿਤੋ. ਯਾ ਵੀਮਂਸਾ ਤੁਲਨਾ ਇਦਂ ਅਤ੍ਥਿ ਕਿਚ੍ਚਂ, ਇਦਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ਭਾਸਿਤਂ ਤਸ੍ਸ ਵੇਵਚਨਂ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਂ ਵਾ ਨ ਵਾਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਯਾ ਵੀਮਂਸਾ, ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤੇ ਸੋਧਨੋ ਹਾਰੋ.
੫੫. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨੋ ਹਾਰੋ? ਏਕਤ੍ਤਤਾ ਚ ਵੇਮਤ੍ਤਤਾ ਚ. ਤਤ੍ਥ ਕਿਤਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਚ ਕਿਚ੍ਚਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਚ. ਸਾ ਏਕਤ੍ਤਤਾ ਚ ਵੇਮਤ੍ਤਤਾ ਚ ਯਥਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਏਕਵੇਵਚਨੇਨ ਵੇਮਤ੍ਤਤਾ ਪਜਾਨਾਤੀਤਿ ਪਞ੍ਞਾ, ਸਾ ਚ ਆਧਿਪਤੇਯ੍ਯਟ੍ਠੇਨ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ. ਯਂ ਅਨੋਮਤ੍ਤਿਯਟ੍ਠੇਨ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਤਂ ਅਨੋਮਤ੍ਤਿਯਟ੍ਠੇਨ ਪਞ੍ਞਾਬਲਂ. ਤਨੁਭੂਤਾ ਗੋਚਰਤ੍ਤਵਸਾ ਸੇਵਸਤਿ ਤੀਸੁ ਰਤਨੇਸੁ ਅਨੁਸ੍ਸਤਿ ਬੁਦ੍ਧਾਨੁਸ੍ਸਤਿ ਧਮ੍ਮਾਨੁਸ੍ਸਤਿ ਸਙ੍ਘਾਨੁਸ੍ਸਤਿ ਅਵਿਪਰੀਤਾਨੁਸ੍ਸਰਣਤਾਯ. ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਵਿਚਯੇਨ ਧਮ੍ਮਵਿਚਯਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗੋ ਅਭਿਨੀਹਾਰਤੋ ਅਭਿਞ੍ਞਾਤਿ. ਸਙ੍ਖੇਪੇਨ ਮਗ੍ਗਾ ਕਾ ਵਤ੍ਥੁ ਅਵਿਕੋਪਨਤਾਯ ਏਕਤ੍ਤਾ, ਯਥਾ ਉਣ੍ਹੇਨ ਸਂਸਟ੍ਠਂ ਉਣ੍ਹੋਦਕਂ, ਸੀਤੇਨ ਸਂਸਟ੍ਠਂ ਸੀਤੋਦਕਂ ਖਾਰੋਦਕਂ ਗੁਲ਼੍ਹੋਦਕਨ੍ਤਿ, ਇਦਂ ਏਕਤ੍ਤਤਾ ਵੇਮਤ੍ਤਤਾ ਚ.
ਅਤ੍ਥਿ ਪੁਨ ਧਮ੍ਮੋ ਨਾਨਾਧਮ੍ਮਸਙ੍ਘਤੋ ਏਕਤੋ ਯਥਾਰੂਪਂ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਵਾਰੇਤਬ੍ਬਾ, ਤਞ੍ਚ ਰੂਪਨ੍ਤਿ ਏਕਤ੍ਤਤਾ. ਪਥਵੀਧਾਤੁ ਆਪੋ ਤੇਜੋ ਵਾਯੋਧਾਤੂਤਿ ਵੇਮਤ੍ਤਤਾ. ਏਵਂ ਸਬ੍ਬਾ ਚਤਸ੍ਸੋ ਧਾਤੁਯੋ ਰੂਪਨ੍ਤਿ ਏਕਤ੍ਤਤਾ, ਪਥਵੀਧਾਤੁ ਆਪੋ ਤੇਜੋ ਵਾਯੋਧਾਤੂਤਿ ਵੇਮਤ੍ਤਤਾ. ਪਥਵੀਧਾਤੂਤਿ ਲਕ੍ਖਣਤੋ ਏਕਤ੍ਤਤਾ, ਸਂਕਿਣ੍ਣਵਤ੍ਥੁਤੋ ਵੇਮਤ੍ਤਤਾ. ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਕਕ੍ਖਲ਼ਲਕ੍ਖਣਂ, ਸਬ੍ਬਂ ਤਂ ਪਥਵੀਧਾਤੂਤਿ ਏਕਤ੍ਤਤਾ. ਕੇਸਾ ਲੋਮਾ ਨਖਾ ਦਨ੍ਤਾ ਛਵਿ ਚਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਵੇਮਤ੍ਤਤਾ. ਏਵਂ ਸਬ੍ਬਂ ਚਤਸ੍ਸੋ ਧਾਤੁਯੋ ਰੂਪਨ੍ਤਿ ਏਕਤ੍ਤਂ. ਸਦ੍ਦਾ ਗਨ੍ਧਾ ਰਸਾ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾਤਿ ਵੇਮਤ੍ਤਤਾ.
ਅਤ੍ਥਿ ਪੁਨ ਧਮ੍ਮੋ ਵੇਮਤ੍ਤਤਾ ਅਞ੍ਞੋ ਨਾਮਂ ਲਭਤਿ. ਯਥਾ ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਯ ਨਵਸਞ੍ਞਾ ਵਿਨੀਲਕਸਞ੍ਞਾ ਉਦ੍ਧੁਮਾਤਕਸਞ੍ਞਾ, ਅਯਂ ਅਸੁਭਸਞ੍ਞਾ, ਯਾ ਏਕਤ੍ਤਤਾ ਆਰਮ੍ਮਣਤੋ ਵੇਮਤ੍ਤਤੋ, ਸਾ ਏਵਂ ਸਞ੍ਞਾਵੇਦਨਾਸੁ ਆਦੀਨਵਂ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤੋ ਤਥਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ ਸਮਾਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਚ ਸਾਯੇਵ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਤਤ੍ਥ ਸਞ੍ਞਾਭਾਵਨਾ ਵੀਰਿਯਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਚ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਧਮ੍ਮਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ ਚਿਤ੍ਤੇ ਅਤ੍ਤਸਞ੍ਞਂ ਪਜਹਤੋ ਪਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਚ ਚਿਤ੍ਤੇ ਚਿਤ੍ਤਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ. (ਇਤਿ) [( ) ਨਤ੍ਥਿ ਪੀ. ਪੋਤ੍ਥਕੇ] ਯੋ ਕੋਚਿ ਞਾਣਪਚਾਰੋ ਸਬ੍ਬਸੋ ਪਞ੍ਞਾਯ ਗੋਚਰੋ ਪਞ੍ਞਾ, ਅਯਂ ਵੇਮਤ੍ਤਤਾ, ਯਥਾ ਕਾਮਰਾਗੋ ਭਵਰਾਗੋ ਦਿਟ੍ਠਿਰਾਗੋਤਿ ਵੇਮਤ੍ਤਤਾ ਤਣ੍ਹਾਯ. ਇਤਿ ਯਂ ਏਕਤ੍ਤਤਾਯ ਚ ਵੇਮਤ੍ਤਤਾਯ ਚ ਞਾਣਂ ਵੀਮਂਸਨਾ ਤੁਲਨਾ. ਅਯਂ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨੋ ਹਾਰੋ.
੫੬. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰੋ ਹਾਰੋ? ਸਹੇਤੁ ਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯਂ ਵੋਦਾਨਞ੍ਚ ਸਂਕਿਲੇਸੋ ਚ, ਯਂ ਤਦੁਭਯਂ ਪਰਿਯੇਟ੍ਠਿ, ਸ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰੋ ਹਾਰੋ. ਇਤਿ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਹੇਤੁਕਾਨਂ ਹੇਤੁ ਪਰਿਯੇਸਿਤਬ੍ਬੋ, ਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯੋ ਪਰਿਯੇਸਿਤਬ੍ਬੋ.
ਤਤ੍ਥ ਕਿਂ ਨਾਨਾਕਰਣਂ, ਹੇਤੁਸ੍ਸ ਚ ਪਚ੍ਚਯਸ੍ਸ ਚ? ਸਭਾਵੋ ਹੇਤੁ, ਪਰਭਾਵੋ ਪਚ੍ਚਯੋ. ਪਰਭਾਵਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੇਤੁਪਿ, ਸਭਾਵਸ੍ਸ ਹੇਤੁਯਾ ਪਰਭਾਵਸ੍ਸ ਕਸ੍ਸਚਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਅਵੁਤ੍ਤੋ ਹੇਤੁ, ਵੁਤ੍ਤੋ ਪਚ੍ਚਯੋ. ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕੋ ਹੇਤੁ, ਬਾਹਿਰੋ ਪਚ੍ਚਯੋ. ਸਭਾਵੋ ਹੇਤੁ, ਪਰਭਾਵੋ ਪਚ੍ਚਯੋ. ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕੋ ਹੇਤੁ, ਪਟਿਗ੍ਗਾਹਕੋ [ਪਰਿਗ੍ਗਾਹਕੋ (ਕ.)] ਪਚ੍ਚਯੋ. ਨੇਵਾਸਿਕੋ ਹੇਤੁ, ਆਗਨ੍ਤੁਕੋ ਪਚ੍ਚਯੋ. ਅਸਾਧਾਰਣੋ ਹੇਤੁ, ਸਾਧਾਰਣੋ ਪਚ੍ਚਯੋ. ਏਕੋਯੇਵ ਹੇਤੁ, ਅਪਰਾਪਰੋ ਪਚ੍ਚਯੋ.
ਹੇਤੁਸ੍ਸ ਉਪਕਰਣਂ ਸਮੁਦਾਨੇਤਬ੍ਬੋ. ਸਮੁਦਾਨਂ ਹੇਤੁ, ਤਤ੍ਥ ਦੁਵਿਧੋ ਹੇਤੁ. ਦੁਵਿਧੋ ਪਚ੍ਚਯੋ – ਸਮਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯੋ ਚ ਪਰਮ੍ਪਰਪਚ੍ਚਯੋ ਚ. ਹੇਤੁਪਿ ਦੁਵਿਧੋ – ਸਮਨਨ੍ਤਰਹੇਤੁ ਚ ਪਰਮ੍ਪਰਹੇਤੁ ਚ. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਪਰਮ੍ਪਰਪਚ੍ਚਯੋ? ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਨਾਮਰੂਪਸ੍ਸ ਪਰਮ੍ਪਰਪਚ੍ਚਯੋ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਸਮਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯਤਾਯ ਪਚ੍ਚਯੋ. ਯਦਿ ਆਦਿਮ੍ਹਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਨਿਰੋਧੋ ਭਵਤਿ ਨਾਮਰੂਪਸ੍ਸ ਨਿਰੋਧੋਪਿ. ਤਤ੍ਥ ਸਮਨਨ੍ਤਰਂ ਕਿਂ ਕਾਰਣਂ ਪਰਮ੍ਪਰਪਚ੍ਚਯੋ ਸਮਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯੋ ਸਮੁਦ੍ਦਾਨਿਤੋ, ਅਯਂ ਪਚ੍ਚਯਤੋ. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਪਰਮ੍ਪਰਹੇਤੁ? ਵਿਜਾਨਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਰਮ੍ਪਰਹੇਤੁਤਾਯ ਹੇਤੁ, ਅਞ੍ਞਾਕਾਰੋ ਸਮਨਨ੍ਤਰਹੇਤੁਤਾਯ ਹੇਤੁ. ਯਸ੍ਸ ਹਿ ਯਂ ਸਮਨਨ੍ਤਰਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤਿ, ਸੋ ਤਸ੍ਸ ਹੇਤੁਪਿ ਜਾਤਿਨਿਰੋਧਾ ਬਹਿ ਆਕਾਰਨਿਰੋਧੋ, ਆਕਾਰਨਿਰੋਧਾ ਦਣ੍ਡਨਿਰੋਧੋ, ਦਣ੍ਡਨਿਰੋਧਾ ਖਣ੍ਡਨਿਰੋਧੋ. ਏਵਂ ਹੇਤੁਪਿ ਦ੍ਵਿਧਾ ਸੋ ਤਾਹਿ ਪਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬੋ.
ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ ਯਥਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯੋ ਤਸ੍ਸ ਪੁਨ ਕਿਂਪਚ੍ਚਯੋ, ਅਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿਕਾਰੋ. ਸੋ ਕਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ, ਇਤਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਚ ਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਚ ਤਸ੍ਸ ਕੋ ਹੇਤੁ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯੇਵ. ਤਥਾ ਹਿ ਪੁਰਿਮਾ ਕੋਟਿ ਨ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਅਵਿਜ੍ਜਾਨੁਸਯੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨਸ੍ਸ ਹੇਤੁ ਪੁਰਿਮਾ ਹੇਤੁ ਪਚ੍ਛਾ ਪਚ੍ਚਯੋ, ਸਾਪਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯੋ ਚਤੂਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਸਹਜਾਤਪਚ੍ਚਯਤਾਯ ਸਮਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯਤਾਯ ਅਭਿਸਨ੍ਦਨਪਚ੍ਚਯਤਾਯ ਪਤਿਟ੍ਠਾਨਪਚ੍ਚਯਤਾਯ.
੫੭. ਕਥਂ ਸਹਜਾਤਪਚ੍ਚਯਤਾਯ ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯੋ? ਯਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਰਾਗਪਰਿਯੁਟ੍ਠਂ, ਤਤ੍ਥ ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨੇਨ ਸਬ੍ਬਂ ਪਞ੍ਞਾਯ ਗੋਚਰਂ ਹਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਤਿਪਚ੍ਚਯਟ੍ਠਿਕਾ ਅਦ੍ਧਾਭੂਮਿਕਾਰਮਹਤ੍ਤਸ੍ਸ [ਲਦ੍ਧਾ ਭੂਮਿਕਰਮਹਤ੍ਤਸ੍ਸ (ਪੀ. ਕ.)] ਅਯਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਹਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਵੁਦ੍ਧਿਂ ਵਿਰੂਲ਼੍ਹਿਂ ਵੇਪੁਲ੍ਲਤਮਾਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀ ਚਤੂਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਪਞ੍ਞਾ ਪਹੀਯਤਿ. ਕਤਮੇਹਿ ਚਤੂਹਿ? ਅਨੁਸਯੋ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨਂ ਸਂਯੋਜਨਂ ਉਪਾਦਾਨਂ. ਤਤ੍ਥ ਅਨੁਸਯੋ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨਂ ਜਾਤਿ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਿਤਾ ਸਂਯੁਜ੍ਜਤਿ ਸਂਯੁਤ੍ਤਾ ਉਪਾਦਿਯਤਿ ਉਪਾਦਾਨਪਚ੍ਚਯਾ ਭਵੋ. ਏਵਂ ਤੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਤਿਵਿਧਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਭੂਮਿਗਤਾ ਨਾਸਞ੍ਞਤ੍ਥ ਅਯਂ ਮਗ੍ਗੇਨ ਵਿਨੀਤਤ੍ਤਾਯਾਤਿ [ਵਿਨਿਭਤ੍ਤਾਯ (ਪੀ.), ਵਿਨਿਭਤ੍ਤਤਾਯ (ਕ.)] ਤੇ ਥਾਮਗਤਾ ਅਪਤਿਵਿਨੀਤਾਤਿਪਿ ਤੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਏਵਂ ਸਹੇਤੁਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਟ੍ਠੇਨ ਅਤ੍ਥਿ ਮੇਵ ਪਚ੍ਚਯਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯੋ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਂ ਅਪਨੇਤ੍ਵਾ ਕੁਸਲਂ ਅਕੁਸਲਂ ਕੁਸਲੋ ਚ ਅਕੁਸਲੋ ਚ ਪਕ੍ਖਿਪਿਤਬ੍ਬੋ, ਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਾ ਅਪਨੇਤ੍ਵਾ ਵਚਨੀਯਂ ਅਵਚਨੀਯਂ ਵਚਨੀਯਞ੍ਚ ਅਵਚਨੀਯਞ੍ਚ ਪਕ੍ਖਿਪਿਤਬ੍ਬਂ, ਭਵਅਪੇਵਿਰਿਤ੍ਤਾ, ਸਬ੍ਬਸੁਤ੍ਤਂ ਪਰਿਕ੍ਖਿਪਿਤਬ੍ਬਂ.
ਦਸ ਤਥਾਗਤਬਲਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਵੇਸਾਰਜ੍ਜਾਨਿ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਅਨਞ੍ਞਾਕਤਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਸਮਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯਤਾਯ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯੋ ਯੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਸਹ ਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਤਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਮਨਨ੍ਤਰਚਿਤ੍ਤਂ ਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਯਂ ਸਮਨਨ੍ਤਰਚਿਤ੍ਤਂ ਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਪਚ੍ਛਿਮਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪੁਰਿਮਚਿਤ੍ਤਂ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਤਾਯ ਪਚ੍ਚਯੋ, ਤੇਨ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਹੇਤੁ ਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਉਪਾਦਾਨਂ ਅਨੋਕਾਸਕਤਾ ਞਾਣਂ ਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਯਾ ਤਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਮਾਦਾ ਧਾਤੁ ਅਭਿਜ੍ਝਾਭਿਸਨ੍ਦਿਤਾ ਤਹਿਂ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ‘‘ਅਸੁਭੇ ਸੁਭ’’ਨ੍ਤਿ ‘‘ਦੁਕ੍ਖੇ ਸੁਖ’’ਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਰਤ੍ਤਾ ਦੁਟ੍ਠਾ ਮੂਲਸ੍ਸ ਚੇਤਨਾ ਰਾਗਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨੇਨ ਬ੍ਯਾਪਾਦਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨੇਨ ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨੇਨ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਪਲ੍ਲਾਸੋ ਵਤ੍ਥੁਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬੋ, ਯਂ ਵਿਪਰੀਤਚਿਤ੍ਤੋ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਅਯਂ ਚਿਤ੍ਤਵਿਪਲ੍ਲਾਸੋ, ਯਾ ਵਿਪਰੀਤਸਞ੍ਞਾ ਉਪਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ ਅਯਂ ਸਞ੍ਞਾਵਿਪਲ੍ਲਾਸੋ. ਯਂ ਵਿਪਰੀਤਦਿਟ੍ਠਿ ਅਭਿਨਿਵਿਸਤਿ ਅਯਂ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਪਲ੍ਲਾਸੋ. ਅਟ੍ਠ ਮਿਚ੍ਛਤ੍ਤਾਨਿ ਵਡ੍ਢਨ੍ਤਿ, ਤੀਣਿ ਅਕੁਸਲਾਨਿ ਅਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿਕਾਰੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਞ੍ਚ ਵਿਜ੍ਜਞ੍ਚ ਕਰੋਨ੍ਤਿ. ਇਤਿ ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਨ੍ਤੇ ਅਕੁਸਲਾਨਾਤਰਿਤਰੋ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਵੁਦ੍ਧਿਂ ਵੇਪੁਲ੍ਲਤਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਤੇ ਚ ਮਹਤਾ ਚ ਅਪ੍ਪਟਿਵਿਦਿਤਾ ਪੋਨੋਭਵਿਕਾ [ਪੋਨੋਬ੍ਭਵਿਕਾ (ਕ.)] ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਭਵਨ੍ਤਿ. ਇਤਿ ਏਵਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਸਹਜਾਤਪਚ੍ਚਯਤਾਯ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯੋ ਸਮਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯਤਾਯ ਚ.
੫੮. ਕਥਂ ਅਭਿਸਨ੍ਦਨਾਕਾਰੇਨ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯੋ? ਸਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਤੇ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਅਭਿਸਨ੍ਨੇਤਿ ਪਰਿਪ੍ਫਰਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਨਾਮ ਉਪ੍ਪਲਂ ਵਾ ਪਦੁਮਂ ਵਾ ਤਂ ਉਦਕੇ ਵਡ੍ਢਂ ਅਸ੍ਸ, ਸੀਤੇਨ ਵਾਰਿਨਾ ਅਭਿਸਨ੍ਨਂ ਪਰਿਸਨ੍ਦਨਂ ਵੁਦ੍ਧਿਂ ਵਿਰੂਲ਼੍ਹਿਂ ਵੇਪੁਲ੍ਲਤਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਏਵਂ ਅਭਿਸਨ੍ਦਨਟ੍ਠੇਨ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯੋ.
ਕਥਂ ਪਤਿਟ੍ਠਹਨਟ੍ਠੇਨ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯੋ? ਤੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵੁਦ੍ਧਿਂ ਵਿਰੂਲ਼੍ਹਿਂ ਵੇਪੁਲ੍ਲਤਂ ਆਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਨਾਮ ਉਪ੍ਪਲਂ ਵਾ ਪਦੁਮਂ ਵਾ ਪਥਵਿਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਪਥਵਿਂ ਪਤਿਟ੍ਠਾਯ ਵੁਦ੍ਧਿਂ ਵਿਰੂਲ਼੍ਹਿਂ ਵੇਪੁਲ੍ਲਤਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਏਤੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯਂ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵੁਦ੍ਧਿਂ ਵਿਰੂਲ਼੍ਹਿਂ ਵੇਪੁਲ੍ਲਤਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਪਤਿਟ੍ਠਹਨਟ੍ਠੇਨ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯੋ.
ਪੁਨ ਰਾਗਸਹਗਤਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕੇਨ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਮ੍ਹਿ ਭਵੋ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤਿ, ਤਂ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ [ਕਾਮਸ੍ਸ (ਪੀ.)] ਸਬ੍ਬਂ ਅਭਿਨਿਵਿਟ੍ਠਂ ਅਞ੍ਞਾਣਵਸੇਨ ਪੋਨੋਭਵਿਕਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਏਵਮ੍ਪਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਅਤ੍ਥਿ. ਪੁਨ ਪਞ੍ਚਸੁ ਯੇ ਚ ਸੇਕ੍ਖਾ ਪੁਗ੍ਗਲਾ, ਯੇ ਚ ਅਸਞ੍ਞਿਸਮਾਪਤ੍ਤਿਂ ਸਮਾਪਨ੍ਨਾ, ਯੇ ਚ ਭਵਗਤਾ, ਯੇ ਚ ਅਨ੍ਤੋਗਤਾਯੇਵ ਸਂਸੇਦਜਾ, ਯੇ ਚ ਵਾ ਪਨ ਅਞ੍ਞੋ ਹਿ ਕੋਚਿ ਅਨਾਗਾਮਿਭੂਤਾ ਨ ਚੇਤੇਨ੍ਤਿ ਨ ਚ ਪਤ੍ਥੇਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਂ ਕਿਂ ਪਚ੍ਚਯਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ. ਪੁਨ ਰਾਗਾ ਅਤ੍ਥਿ ਤੇਸਂ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਿ ਉਪਾਦਾਨਾਨਿ ਚਿਤ੍ਤਮਨੁਸ੍ਸਰਨ੍ਤਿਯੇਵ ਅਵਿਪਕ੍ਕਵਿਪਾਕਸਮੂਹਤਾ ਅਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਪਚ੍ਚਯਾ ਤੇਸਂ ਪੁਨ ਚ ਗਤੋ ਭਵਤਿ. ਏਵਮ੍ਪਿ ਹਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ. ਪੁਨ ਸਾ ਤੇ ਨ ਉਪਾਦਾਨਾ ਨਪਿ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਅਤ੍ਥਿ, ਪੁਨ ਤੇਸਂ ਸਤ੍ਤ ਅਨੁਸਯਾ ਅਸਮੂਹਤਾ ਅਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਂ ਭਵਤਿ. ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਤਿਟ੍ਠਾਯ ਵਿਞ੍ਞਾਣਪਚ੍ਚਯਾ ਨਾਮਰੂਪਂ. ਏਵਮ੍ਪਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ. ਪੁਨ ਸਾ ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਕਮ੍ਮਂ ਆਚਯਗਾਮਿ ਸਬ੍ਬਂ ਤਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਵਸੇਨ ਅਭਿਸਙ੍ਖਰਿਯਤਿ ਤਣ੍ਹਾਵਸੇਨ ਚ ਅਲ੍ਲੀਯਤਿ ਅਞ੍ਞਾਣਵਸੇਨ ਚ ਤਤ੍ਥ ਆਦੀਨਵਮ੍ਪਿ ਨ ਜਾਨਾਤਿ. ਤਦੇਵ ਵਿਞ੍ਞਾਣਬੀਜਂ ਭਵਤਿ, ਸਾਯੇਵ ਤਣ੍ਹਾਸਿਨੇਹੋ ਭਵਤਿ. ਸਾਯੇਵ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਸਮ੍ਮੋਹੋਤਿ. ਏਵਮ੍ਪਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾ. ਇਤਿ ਇਮੇਹਿ ਆਕਾਰੇਹਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯੋ.
ਤਤ੍ਥ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਹੇਤੁ ਅਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿਕਾਰੋ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਅਭਿਚ੍ਛੇਦੋ ਅਯਂ ਤਤ੍ਥ ਤਤਿਯਂ ਬਲਂ [ਫਲਂ (ਪੀ.)] ਨਿਵਤ੍ਤਿ, ਅਯਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿ. ਤਤ੍ਥ ਪੁਨਬ੍ਭਵੋ ਯੋ ਅਵੇਚ੍ਛੇਦੋ ਅਸਮੁਗ੍ਘਾਤਨਟ੍ਠੇਨ ਅਯਂ ਅਨੁਸਯੋ. ਯਥਾ ਪਟਾਕਂ ਵਾ ਸਾਟਕਂ ਵਾ ਦ੍ਵੇ ਜਨਾ ਪੀਲ਼ੇਸੁ ਚ ਏਕਾ ਵਾ ਬਲਂ ਵਾ ਅਸ੍ਸ ਨਿਵਾਟਸ੍ਸੇਸੁ, ਨ ਪਨ ਪੀਲ਼ੇਸੁ ਸੋਸੇਯ੍ਯ. ਤਤ੍ਥ ਯਂ ਸਿਨੇਹਾ ਆਪੋਧਾਤੁ ਅਨੁਪੁਲ੍ਲਨਾ ਸੋਸੇਤਬ੍ਬਾ. ਉਣ੍ਹਧਾਤੁਮਾਗਮ੍ਮ ਸਚੇ ਪੁਨ ਤਂ ਆਕਾਸੇ ਨਿਕ੍ਖਿਪੇਯ੍ਯ ਤਂ ਉਸ੍ਸਾਵੇਨ ਯੇਭੁਯ੍ਯਤਰਂ ਸਿਨੇਹਮਾਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ, ਨ ਹਿ ਅਨਾਗਮ੍ਮ ਤੇਜੋਧਾਤੁਂ ਪਰਿਸੇਸਂ ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ. ਏਵਮੇਵ ਭਵਗ੍ਗਪਰਮਾਪਿ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿ ਨ ਅਨੁਰੂਪਸ੍ਸ ਸਮੁਗ੍ਘਾਤਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ. ਤੇ ਹਿ ਆਲਯਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਮਸਨ੍ਤਿ, ਨ ਚ ਤਣ੍ਹਾਯ ਤਣ੍ਹਾਪਹਾਨਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਸੋ ਅਸਮੁਗ੍ਘਾਤੋ. ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਅਨੁਸਯੋ ਚ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਮ੍ਪਲਿਬੋਧੋ, ਇਦਂ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨਂ. ਯਥਾਭੂਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਟਿਵੇਧੋ ਅਯਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਆਸਵੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾਵਿਞ੍ਞਾਣਬੀਜਂ ਭਵਤਿ. ਯਂ ਬੀਜਂ ਸੋ ਹੇਤੁ ਨ ਸਮੁਚ੍ਛਿਜ੍ਜਤਿ, ਅਸਮੁਚ੍ਛਿਜ੍ਜਨ੍ਤੋ ਪਟਿਸਨ੍ਦੇਹਤਿ. ਪਟਿਸਨ੍ਦਹਨ੍ਤੋ ਨ ਸਮੁਗ੍ਘਾਤਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਅਸਮੁਗ੍ਘਾਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਯੋਨਹਤਿ, ਪਰਿਯੋਨਦ੍ਧਚਿਤ੍ਤੋ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਾਤਿ, ਇਤਿ ਸਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਸਾਸਵਤ੍ਥੋ, ਅਵਿਜ੍ਜਤ੍ਥੋ, ਹੇਤੁਅਤ੍ਥੋ, ਅਵਚ੍ਛੇਦਤ੍ਥੋ, ਅਨਿਵਤ੍ਤਿਅਤ੍ਥੋ, ਫਲਤ੍ਥੋ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਅਤ੍ਥੋ, ਪੁਨਬ੍ਭਵਤ੍ਥੋ, ਅਸਮੁਗ੍ਘਾਤਤ੍ਥੋ, ਅਨੁਸਯਤ੍ਥੋ, ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨਤ੍ਥੋ, ਅਪਟਿਵੇਧਨਤ੍ਥੋ. ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਖੇਤ੍ਤਂ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਂ ਭਵਤਿ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤੇ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰੋ ਨਾਮ ਹਾਰੋ.
੫੯. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਸਮਾਰੋਪਨੋ ਹਾਰੋ? ਉਗ੍ਘਟਿਤਮ੍ਹਿ ਤਮ੍ਹਿ ਸਨ੍ਤਞ੍ਚੇਵ ਚ ਨਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰਂ ਪਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ. ਵਿਤ੍ਥਾਰਵਿਧਂ ਚਿਤ੍ਤਞ੍ਞਾ ਅਯਂ ਸਮਾਰੋਪਨੋ ਹਾਰੋ. ਤਤ੍ਥ ਨਾਮਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਉਪਘਟਕਾ [ਉਗ੍ਘਟਕਾ (ਪੀ.)] ਵਤ੍ਥੁਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਵੇਵਚਨਂ ਵਤ੍ਥੁਭੂਤੋ ਵਿਤ੍ਥਾਰੋ. ਯਥਾ ਕਿਂ, ਯਾ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਵਤ੍ਤਤੋ [ਨਿਵਤ੍ਤਤੋ (ਪੀ.)] ਪਹਾਤਬ੍ਬੋ, ਅਯਂ ਉਪਘਟਨਾ.
ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਸਮਾਰੋਪਨੋ? ਕਿਞ੍ਚਿ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਰੂਪਰਾਗਂ ਵਾ ਨਾਮਵਨ੍ਤਪਹਾਤਬ੍ਬਂ [ਨਾਮਮਨ੍ਤਪਹਾਤਬ੍ਬਂ (ਕ.)]. ਯਾਵ ਵਿਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਕਾਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਤਾ ਓਪਮ੍ਮੇਨ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤਬ੍ਬਾ, ਅਯਂ ਸਮਾਰੋਪਨੋ. ਨਿਸ੍ਸਿਤਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਮਤ੍ਤਿਕੋ ਚ ਨਿਸ੍ਸਯੋ ਤਣ੍ਹਾ ਚ ਦਿਟ੍ਠਿ ਚ. ਤਤ੍ਥ ਦਿਟ੍ਠਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਤਣ੍ਹਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ. ਤਤ੍ਥ ਦਿਟ੍ਠਿਪਚ੍ਚਯਾ ਤਣ੍ਹਾ ਇਮੇ ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ. ਤਤ੍ਥ ਨਿਸ੍ਸਿਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਇਦਂ ਸਙ੍ਖਾਰਪਚ੍ਚਯਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਯਾਵ ਜਰਾਮਰਣਂ, ਇਦਂ ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਭਾਸਿਤੇ ਅਵਸਿਟ੍ਠਂ ਪਰੋਪਯਤਿ.
ਅਨਿਸ੍ਸਿਤਸ੍ਸ [ਪਸ੍ਸ ਉਦਾ. ੭੪] ਚਲਿਤਂ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਤਸ੍ਸ ਏਵਂ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਤਣ੍ਹਾਯ ਚ ਪਹਾਨਂ ਤਤ੍ਥ ਦਿਟ੍ਠਿਅਵਿਜ੍ਜਾਨਿਰੋਧਾਯ ਭੂਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਸਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਤਂ ਤਂ ਧਮ੍ਮਂ ਉਪੇਚ੍ਚ ਅਞ੍ਞਂ ਧਮ੍ਮਂ ਧਾਵਤਿ ਮਕ੍ਕਟੋਪਮਤਾਯ, ਅਥ ਖ੍ਵਸ੍ਸ ਪਰਿਤ੍ਤੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਸਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯੇਸੁ ਛਨ੍ਦਰਾਗੋ ਨਤ੍ਥਿ ਕੁਤੋ ਤਤੋ ਚਲਨਾ, ਅਧਿਮਤ੍ਤੇਸੁ ਸਤ੍ਤੇਸੁ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨਿਵੇਸ੍ਸਯਤਿ ਤਂ ਅਪਤਿਟ੍ਠਿਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਨਾਹਾਰਂ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਨਿਰੋਧਾ ਨਾਮਰੂਪਨਿਰੋਧੋ ਯਾਵ ਜਰਾਮਰਣਨਿਰੋਧੋ. ਅਯਂ ਸਮਾਰੋਪਨੋ.
ਤਤ੍ਥ ਰਾਗਵਸੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਚਲਿਤਂ ਸਪਰਿਗ੍ਗਹੋ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਚਲਿਤੇ ਅਸਤਿ ਯੋ ਪਰਿਕਿਲੇਸੋਪਚਾਰੋ ਤਿਵਿਧੋ ਅਗ੍ਗਿ ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧੋ ਭਵਤਿ. ਤੇਨਾਹ ਚਲਿਤੇ ਅਸਨ੍ਤੇ ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿ ਹੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਯਂ ਸਮਾਰੋਪਨਾ ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਕਾਯੋ ਸੁਖਂ ਵੇਦੇਤਿ, ਸੁਖਿਨੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਮਾਧਿਯਤਿ. ਯਾਵ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਤਮਿਤਿ ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ ਭਵਤਿ. ਸੋ ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਾ ਚ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਨੋ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਉਪਪਤ੍ਤਿਸ੍ਸ ਆਗਤਿਗਤਿਯਾ ਅਸਨ੍ਤਿਯਾ ਨੇਵਿਧ ਨ ਹੁਰਂ ਨ ਉਭਯਮਨ੍ਤਰੇਨ. ਏਸੇਵਨ੍ਤੋ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਾਤਿ ਅਨੁਪਾਦਿਸੇਸਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਧਾਤੁ. ਇਦਮਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਮਜ੍ਝੇ ਸਮਾਰੋਪਿਤਂ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੇ ਚ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯਂ ਚ ਯੋਗੋ ਨ ਚ ਏਤਂ ਤਸ੍ਸ ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਭਾਸਿਤਸ੍ਸ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਵਿਭਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤੇ ਸਮਾਰੋਪਨੋ ਹਾਰੋ. ਨ ਚ ਸਂਕਿਲੇਸਭਾਗਿਯੇਨ ਸੁਤ੍ਤੇਨ ਸਂਕਿਲੇਸਭਾਗਿਯੋ ਯੇ ਚ ਧਮ੍ਮਾ ਸਮਾਰੋਪਯਿਤਬ੍ਬਾ ਨਾਞ੍ਞੇ. ਏਵਂ ਵਾਸਨਾਭਾਗਿਯੇ ਨਿਬ੍ਬੇਧਭਾਗਿਯੇ, ਅਯਂ ਸਮਾਰੋਪਨੋ ਹਾਰੋ. ਇਮੇ ਸੋਲ਼ਸ ਹਾਰਾ.
ਸੁਵੀਰਸ੍ਸ ਮਹਾਕਚ੍ਚਾਯਨਸ੍ਸ ਜਮ੍ਬੁਵਨਵਾਸਿਨੋ ਪੇਟਕੋਪਦੇਸੇ
ਪਞ੍ਚਮਾ ਭੂਮਿ.