੩. ਸੁਤ੍ਤਾਧਿਟ੍ਠਾਨਤਤਿਯਭੂਮਿ
੩੨. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਸੁਤ੍ਤਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ?
ਲੋਭਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ ਦੋਸਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ ਮੋਹਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ ਅਲੋਭਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ ਅਦੋਸਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ ਅਮੋਹਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ ਵਾਚਾਕਮ੍ਮਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ ਮਨੋਕਮ੍ਮਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ ਸਦ੍ਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ ਵੀਰਿਯਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ ਸਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ ਸਮਾਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ ਪਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ.
ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਲੋਭਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ?
ਵਿਤਕ੍ਕਮਥਿਤਸ੍ਸ [ਵਿਤਕ੍ਕਨਿਮ੍ਮਥਿਤਸ੍ਸ (ਕ.) ਧ. ਪ. ੩੪੯] ਜਨ੍ਤੁਨੋ, ਤਿਬ੍ਬਰਾਗਸ੍ਸ ਸੁਭਾਨੁਪਸ੍ਸਿਨੋ;
ਭਿਯ੍ਯੋ ਤਣ੍ਹਾ ਪਵਡ੍ਢਤਿ, ਏਸ ਖੋ ਗਾਲ਼੍ਹਂ ਕਰੋਤਿ ਬਨ੍ਧਨਂ.
ਵਿਤਕ੍ਕਮਥਿਤਸ੍ਸਾਤਿ ਕਾਮਰਾਗੋ. ਸੁਭਾਨੁਪਸ੍ਸਿਨੋਤਿ ਕਾਮਰਾਗਵਤ੍ਥੁ. ਭਿਯ੍ਯੋ ਤਣ੍ਹਾ ਪਵਡ੍ਢਤੀਤਿ ਕਾਮਤਣ੍ਹਾ. ਏਸ ਗਾਲ਼੍ਹਂ ਕਰੋਤਿ ਬਨ੍ਧਨਨ੍ਤਿ ਰਾਗਂ, ਇਤਿ ਯੋ ਯੋ ਧਮ੍ਮੋ ਮੂਲਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋ, ਸੋ ਯੇਵੇਤ੍ਥ ਧਮ੍ਮੋ ਉਗ੍ਗਾਵਹਿਤਬ੍ਬੋ [ਉਗ੍ਗਾਪਯਿਤਬ੍ਬੋ (ਪੀ. ਕ.)]. ਨ ਭਗਵਾ ਏਕਂ ਧਮ੍ਮਂ ਆਰਬ੍ਭ ਅਞ੍ਞਂ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ. ਯਸ੍ਸ ਵਿਤਕ੍ਕੇਤਿ ਕਾਮਵਿਤਕ੍ਕੋ ਤਮੇਵ ਵਿਤਕ੍ਕਂ ਕਾਮਵਿਤਕ੍ਕੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਸੀਯਤਿ. ਤਿਬ੍ਬਰਾਗਸ੍ਸਾਤਿ ਤਸ੍ਸੇਵ ਵਿਤਕ੍ਕਸ੍ਸ ਵਤ੍ਥੁਂ ਨਿਦ੍ਦਿਸਤਿ. ਸੁਭਾਨੁਪਸ੍ਸਿਨੋ ਭਿਯ੍ਯੋ ਤਣ੍ਹਾ ਪਵਡ੍ਢਤੀਤਿ ਤਮੇਵ ਰਾਗਂ ਕਾਮਤਣ੍ਹਾਤਿ ਨਿਦ੍ਦਿਸਤਿ. ਏਸ ਗਾਲ਼੍ਹਂ ਕਰੋਤਿ ਬਨ੍ਧਨਨ੍ਤਿ ਤਮੇਵ ਤਣ੍ਹਾਸਂਯੋਜਨਂ ਨਿਦ੍ਦਿਸਤਿ. ਏਵਂ ਗਾਥਾਸੁ ਅਨੁਮਿਨਿਤਬ੍ਬਂ. ਏਵਂ ਸਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣੇਸੁ.
ਤਤ੍ਥ ਭਗਵਾ ਏਕਂ ਧਮ੍ਮਂ ਤਿਵਿਧਂ ਨਿਦ੍ਦਿਸਤਿ, ਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦਤੋ ਹੇਤੁਤੋ ਫਲਤੋ.
ਦਦਂ ਪਿਯੋ [ਪਸ੍ਸ ਸਂਯੁਤ੍ਤਨਿਕਾਯੇ] ਹੋਤਿ ਭਜਨ੍ਤਿ ਨਂ ਬਹੂ, ਕਿਤ੍ਤਿਞ੍ਚ ਪਪ੍ਪੋਤਿ ਯਸੋ ਚ ਵਡ੍ਢਤਿ;
ਅਮਙ੍ਕੁਭੂਤੋ ਪਰਿਸਂ ਵਿਗਾਹਤਿ, ਵਿਸਾਰਦੋ ਹੋਤਿ ਨਰੋ ਅਮਚ੍ਛਰੀ.
ਦਦਨ੍ਤਿ ਯਂ ਯਂ ਦਾਨਂ, ਇਦਂ ਦਾਨਮਯਿਕਂ ਪੁਞ੍ਞਕ੍ਰਿਯਂ. ਤਤ੍ਥ ਹੇਤੁ. ਯਂ ਚੇਤਂ. ਭਜਨ੍ਤਿ ਨਂ ਬਹੂ, ਕਿਤ੍ਤਿਨ੍ਤਿ ਯੋ ਚ ਕਲ੍ਯਾਣੋ ਕਿਤ੍ਤਿਸਦ੍ਦੋ ਲੋਕੇ ਅਬ੍ਭੁਗ੍ਗਚ੍ਛਤਿ, ਯਂ ਬਹੁਕਸ੍ਸ ਜਨਸ੍ਸ ਪਿਯੋ ਭਵਤਿ ਮਨਾਪੋ ਚ. ਯਞ੍ਚ ਅਵਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰੀ ਕਾਲਙ੍ਕਰੋਤਿ ਅਯਂ ਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦੋ. ਯਂ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਦੇਵੇਸੁ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਇਦਂ ਫਲਂ. ਇਦਂ ਲੋਭਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ.
੩੩. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਦੋਸਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ?
ਯੋ ਪਾਣਮਤਿਪਾਤੇਤਿ, ਮੁਸਾਵਾਦਞ੍ਚ ਭਾਸਤਿ;
ਲੋਕੇ ਅਦਿਨ੍ਨਂ ਆਦਿਯਤਿ, ਪਰਦਾਰਞ੍ਚ ਗਚ੍ਛਤਿ;
ਸੁਰਾਮੇਰਯਪਾਨਞ੍ਚ, ਯੋ ਨਰੋ ਅਨੁਯੁਞ੍ਜਤਿ [ਅਭਿਗਿਜ੍ਝਤਿ (ਪੀ. ਕ.) ਪਸ੍ਸ ਅ. ਨਿ. ੫.੧੭੪].
ਅਪ੍ਪਹਾਯ ਪਞ੍ਚ ਵੇਰਾਨਿ, ਦੁਸ੍ਸੀਲੋ ਇਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ;
ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਦੁਪ੍ਪਞ੍ਞੋ, ਨਿਰਯਂ ਸੋਪਪਜ੍ਜਤਿ.
ਯੋ ਪਾਣਮਤਿਪਾਤੇਤੀਤਿ ਦੁਟ੍ਠੋ ਪਾਣਮਤਿਪਾਤੇਤਿ. ਮੁਸਾਵਾਦਞ੍ਚ ਭਾਸਤੀਤਿ ਦੋਸੋਪਘਾਤਾਯ ਮੁਸਾਵਾਦਞ੍ਚ ਭਾਸਤਿ. ਸੁਰਾਮੇਰਯਪਾਨਞ੍ਚ, ਯੋ ਨਰੋ ਅਨੁਯੁਞ੍ਜਤੀਤਿ ਦੋਸੋ ਨਿਦਾਨਂ. ਯੋ ਚ ਸੁਰਾਮੇਰਯਪਾਨਂ ਅਨੁਯੁਞ੍ਜਤਿ ਯਥਾਪਰਦਾਰਵਿਹਾਰੀ [ਯਥਾਪਮੁਦਿਤਵਿਹਾਰੀ (ਕ.)] ਅਮਿਤ੍ਤਾ ਜਨਯਨ੍ਤਿ.
ਪਞ੍ਚ ਵੇਰਾਨਿ ਅਪ੍ਪਹਾਯਾਤਿ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਭਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਂ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮਨਂ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਦੋਸਜਾਨਂ ਸਾ ਪਣ੍ਣਤ੍ਤਿ, ਤੇਨੇਵ ਦੋਸਜਨਿਤੇਨ ਕਮ੍ਮੇਨ ਦੁਸ੍ਸੀਲੋ ਇਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਸੋਪਿ ਧਮ੍ਮੋ ਹੇਤੁਨਾ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬੋ, ਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦੇਨ ਫਲੇਨ ਚ.
ਤੀਣਿ ਬਾਲਸ੍ਸ ਬਾਲਲਕ੍ਖਣਾਨਿ – ਦੁਬ੍ਭਾਸਿਤਭਾਸੀ [ਦੁਬ੍ਭਾਸਿਤਭਾਸਿਤਾ (ਪੀ. ਕ.) ਪਸ੍ਸ ਅ. ਨਿ. ੩.੩] ਚ ਹੋਤਿ, ਦੁਚ੍ਚਿਨ੍ਤਿਤਚਿਨ੍ਤੀ ਚ ਦੁਕ੍ਕਟਕਮ੍ਮਕਾਰੀ ਚ. ਤਤ੍ਥ ਯਂ ਕਾਯੇਨ ਚ ਵਾਚਾਯ ਚ ਪਰਕ੍ਕਮਤਿ, ਇਦਮਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਕਟਕਮ੍ਮਕਾਰੀ. ਤਾਯਂ ਯਥਾ ਚ ਮੁਸਾਵਾਦਂ ਭਾਸਤਿ ਯਥਾ ਪੁਬ੍ਬਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਂ, ਇਦਮਸ੍ਸ ਦੁਬ੍ਭਾਸਿਤਾ. ਯਞ੍ਚ ਸਙ੍ਕਪ੍ਪੇਤਿ ਮਨੋਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਬ੍ਯਾਪਾਦਂ, ਇਦਮਸ੍ਸ ਦੁਚ੍ਚਿਨ੍ਤਿਤਚਿਨ੍ਤਿਤਾ. ਯਂ ਸੋ ਇਮੇਹਿ ਤੀਹਿ ਬਾਲਲਕ੍ਖਣੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਤੀਣਿ ਤਜ੍ਜਾਨਿ ਦੁਕ੍ਖਾਨਿ ਦੋਮਨਸ੍ਸਾਨਿ ਅਨੁਭਵਤਿ, ਸੋ ਚ ਹੋਤਿ ਸਭਗ੍ਗਤੋ ਵਾ ਪਰਿਸਗ੍ਗਤੋ ਵਾ ਤਜ੍ਜਂ ਕਥਂ ਕਥਨ੍ਤਿ. ਯਦਾ ਭਵਤਿ ਸੋ ਚ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦਿਦਸਅਕੁਸਲਕਮ੍ਮਪਥਾ, ਸੋ ਤਤੋਨਿਦਾਨਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਦੋਮਨਸ੍ਸਂ ਪਟਿਸਂਵੇਦੇਤੀਤਿ. ਪੁਨ ਚਪਰਂ ਯਦਾ ਪਸ੍ਸਤਿ ਚੋਰਂ ਰਾਜਾਪਰਾਧਿਕਂ ਰਞ੍ਞਾ ਗਹਿਤਂ ਜੀਵਿਤਾ ਵੋਰੋਪੇਤਂ, ਤਸ੍ਸੇਵਂ ਭਵਤਿ ਸਚੇ ਮਮਮ੍ਪਿ ਰਾਜਾ ਜਾਨੇਯ੍ਯ ਮਮਮ੍ਪਿ ਰਾਜਾ ਗਾਹਾਪੇਤ੍ਵਾ ਜੀਵਿਤਾ ਵੋਰੋਪੇਯ੍ਯਾਤਿ, ਸੋ ਤਤੋਨਿਦਾਨਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਦੋਮਨਸ੍ਸਂ ਪਟਿਸਂਵੇਦੇਤਿ. ਪੁਨ ਚਪਰਂ ਬਾਲੋ ਯਦਾ ਭਵਤਿ ਆਸਨਾ ਸਮਾਰੂਲ਼੍ਹੋ ਯਾਵ ਯਾ ਮੇ ਗਤਿ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ ਇਤੋ ਪੇਚ੍ਚ ਪਰਂ ਮਰਣਾਤਿ ਸੋ ਤਤੋਨਿਦਾਨਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਦੋਮਨਸ੍ਸਂ ਪਟਿਸਂਵੇਦੇਤਿ ਇਤਿ ਬਾਲਲਕ੍ਖਣਂ ਹੇਤੁ. ਤੀਣਿ ਤਜ੍ਜਾਨਿ ਦੁਕ੍ਖਾਨਿ ਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦੋ. ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਨਿਰਯੇਸੁ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ, ਇਦਂ ਫਲਂ. ਇਦਂ ਦੋਸਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ.
੩੪. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਮੋਹਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ?
ਸਤਞ੍ਚੇਵ ਸਹਸ੍ਸਾਨਂ, ਕਪ੍ਪਾਨਂ ਸਂਸਰਿਸ੍ਸਤਿ;
ਅਥਵਾ ਪਿ ਤਤੋ ਭਿਯ੍ਯੋ, ਗਬ੍ਭਾ ਗਬ੍ਭਂ ਗਮਿਸ੍ਸਥ.
ਅਨੁਪਾਦਾਯ ਬੁਦ੍ਧਵਚਨਂ, ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਅਤ੍ਤਤੋ ਉਪਾਦਾਯ;
ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਨ੍ਤਂ ਕਰਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਠਾਨਮੇਤਂ ਨ ਵਿਜ੍ਜਤਿ.
ਯੋ ਯਂ ਅਨਮਤਗ੍ਗਸਂਸਾਰਂ ਸਮਾਪਨ੍ਨੋ ਜਾਯਤੇ ਚ ਮੀਯਤੇ ਚ, ਅਯਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਹੇਤੁਕਾ. ਯਾਨਿਪਿ ਚ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਪਯੋਜਨਾਨਿ, ਤਾਨਿਪਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਾਨਿ, ਯਂ ਅਦਸ੍ਸਨਂ ਬੁਦ੍ਧਵਚਨਸ੍ਸ, ਅਯਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਸੁਤ੍ਤੇਯੇਵ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਂ. ਯੋ ਚ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਅਤ੍ਤਤੋ ਹਰਤਿ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧੇ ਪਞ੍ਚ ਦਿਟ੍ਠਿਯੋ ਉਪਗਚ੍ਛਤਿ. ‘‘ਏਤਂ ਮਮ, ਏਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਏਸੋ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਂ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਨਿਕ੍ਖਿਪਿਤਂ. ਏਵਂ ਸਤ੍ਥਾ ਸੁਤ੍ਤੇ ਨਯੇਨ [ਸੁਤਨਯੇਨ (ਪੀ.)] ਧਮ੍ਮੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਸਤਿ. ਅਸਾਧਾਰਣੇਨ ਤਂਯੇਵ ਤਤ੍ਥ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬਂ. ਨ ਅਞ੍ਞਂ.
ਯੇ ਹਿ ਕੇਚਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਣਾ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਵਾ ‘‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿ ਨਪ੍ਪਜਾਨਨ੍ਤਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ, ਯਂ ਤਤ੍ਥ ਅਪ੍ਪਜਾਨਨਾ, ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਅਯਂ ਹੇਤੁ. ਅਪ੍ਪਜਾਨਨ੍ਤੋ ਵਿਵਿਧੇ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਅਭਿਸਙ੍ਖਰੋਤਿ, ਅਯਂ ਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦੋ. ਯਞ੍ਚ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਾਨਿ ਪਰਾਮਸਤਿ ‘‘ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞ’’ਨ੍ਤਿ ਅਯਂ ਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦੋ. ਯਂ ਪੁਨਬ੍ਭਵਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤਿ, ਇਦਂ ਫਲਂ. ਅਯਮ੍ਪਿ ਧਮ੍ਮੋ ਸਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ ਹੇਤੁਤੋ ਚ ਫਲਤੋ ਚ ਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦਤੋ ਚ.
ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਕੇਚਿ ਧਮ੍ਮਾ ਸਾਧਾਰਣਾ ਭਵਨ੍ਤਿ. ਹੇਤੁ ਖਲੁ ਆਦਿਤੋਯੇਵ ਸੁਤ੍ਤੇ ਨਿਕ੍ਖਿਪਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ. ਯਥਾ ਕਿਂ ਭਵੇ ਚਤ੍ਤਾਰਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਗਤਿਗਮਨਾਨਿ. ਤਤ੍ਥ ਯਞ੍ਚ ਛਨ੍ਦਾਗਤਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ ਯਞ੍ਚ ਭਯਾਗਤਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਅਯਂ ਲੋਭੋ ਅਕੁਸਲਮੂਲਂ. ਯਂ ਦੋਸਾ, ਅਯਂ ਦੋਸੋਯੇਵ. ਯਂ ਮੋਹਾ, ਅਯਂ ਮੋਹੋਯੇਵ. ਏਵਂ ਇਮਾਨਿ ਤੀਣਿ ਅਕੁਸਲਮੂਲਾਨਿ ਆਦਿਤੋਯੇਵ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਯਤ੍ਥ ਏਕਂ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬਂ, ਤਤ੍ਥ ਏਕਂ ਨਿਦ੍ਦਿਸੀਯਤਿ. ਤਥਾ ਦ੍ਵੇ ਯਥਾ ਤੀਣਿ, ਨ ਹਿ ਆਦੀਹਿ ਅਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤੇ ਹੇਤੁ ਵਾ ਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦੋ ਵਾ ਫਲਂ ਵਾ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬਂ.
ਅਯਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਗਾਥਾ –
ਛਨ੍ਦਾ ਦੋਸਾ ਭਯਾ ਮੋਹਾ, ਯੋ ਧਮ੍ਮਂ ਅਤਿਵਤ੍ਤਤਿ;
ਨਿਹੀਯਤਿ [ਨਿਹੀਯਤੇ (ਪੀ. ਕ.) ਪਸ੍ਸ ਅ. ਨਿ. ੪.੧੭] ਤਸ੍ਸ ਯਸੋ, ਕਾਲ਼ਪਕ੍ਖੇਵ ਚਨ੍ਦਿਮਾ.
ਕਤ੍ਥ ਛਨ੍ਦਾ ਚ ਅਯਂ ਲੋਭੋ ਯਥਾ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਂ ਪੁਬ੍ਬੇ. ਇਦਂ ਮੋਹਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ.
੩੫. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਅਲੋਭਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ?
‘‘ਅਸੁਭਾਨੁਪਸ੍ਸਿਂ [ਅਸੁਭਾਨੁਪਸ੍ਸੀ (ਪੀ.) ਪਸ੍ਸ ਧ. ਪ. ੮] ਵਿਹਰਨ੍ਤਂ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਸੁਸਂਵੁਤਂ;
ਭੋਜਨਮ੍ਹਿ ਚ ਮਤ੍ਤਞ੍ਞੁਂ, ਸਦ੍ਧਂ ਆਰਦ੍ਧਵੀਰਿਯਂ;
ਤਂ ਵੇ ਨਪ੍ਪਸਹਤਿ ਮਾਰੋ, ਵਾਤੋ ਸੇਲਂਵ ਪਬ੍ਬਤ’’ਨ੍ਤਿ.
ਤਤ੍ਥ ਯਾ ਅਸੁਭਾਯ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਾ, ਅਯਂ ਕਾਮੇਸੁ ਆਦੀਨਵਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਰਿਚ੍ਚਾਗੋ. ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਸੁਸਂਵੁਤੋ ਤਸ੍ਸੇਵ ਅਲੋਭਸ੍ਸ ਪਾਰਿਪੂਰਿਯਂ ਮਮ ਆਯਤਨਸੋਚਿਤਂ ਅਨੁਪਾਦਾਯ. ਭੋਜਨਮ੍ਹਿ ਚ ਮਤ੍ਤਞ੍ਞੁਨ੍ਤਿ ਰਸਤਣ੍ਹਾਪਹਾਨਂ. ਇਤਿ ਅਯਂ ਅਲੋਭੋ ਅਸੁਭਾਨੁਪਸ੍ਸਿਤਾਯ ਵਤ੍ਥੁਤੋ ਧਾਰਯਤਿ, ਸੋ ਅਲੋਭੋ ਹੇਤੁ. ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਗੁਤ੍ਤਦ੍ਵਾਰਤਾਯ ਗੋਚਰਤੋ ਧਾਰਯਤਿ, ਭੋਜਨੇਮਤ੍ਤਞ੍ਞੁਤਾਯ ਪਰਤੋ ਧਾਰਯਤਿ, ਅਯਂ ਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦੋ. ਤਂ ਵੇ ਨਪ੍ਪਸਹਤਿ ਮਾਰੋ, ਵਾਤੋ ਸੇਲਂ ਵ ਪਬ੍ਬਤਨ੍ਤਿ, ਇਦਂ ਫਲਂ. ਇਤਿ ਯੋਯੇਵ ਧਮ੍ਮੋ ਆਦਿਮ੍ਹਿ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋ, ਸੋਯੇਵ ਮਜ੍ਝੇ ਚੇਵ ਅਵਸਾਨੇ ਚ.
ਨਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਞ੍ਞਂ ਏਕਧਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਾਮਿ ਅਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਸ੍ਸ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਾਯ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਵਾ ਪਹਾਨਾਯ, ਯਥਯਿਦਂ [ਯਦਿਦਂ (ਪੀ. ਕ.) ਪਸ੍ਸ ਅ. ਨਿ. ੧.੧੭] ਅਸੁਭਨਿਮਿਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਅਸੁਭਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਮਨਸਿਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਚੇਵ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦੋ ਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਚ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦੋ ਪਹੀਯਤਿ. ਇਦਂ ਅਲੋਭਸ੍ਸ ਵਤ੍ਥੁ. ਯਂ ਪੁਨ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਕਾਮਰਾਗੋ ਪਰਿਯਾਦਿਯਤਿ ਰੂਪਰਾਗਂ ਅਰੂਪਰਾਗਂ, ਇਤਿ ਫਲਂ. ਇਤਿ ਅਯਮ੍ਪਿ ਚ ਧਮ੍ਮੋ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ ਹੇਤੁਤੋ ਚ ਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦਤੋ ਚ ਫਲਤੋ ਚ. ਇਦਂ ਅਲੋਭਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ.
ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਅਦੋਸਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ?
ਏਕਮ੍ਪਿ ਚੇ ਪਾਣਮਦੁਟ੍ਠਚਿਤ੍ਤੋ, ਮੇਤ੍ਤਾਯਤਿ ਕੁਸਲੋ [ਕੁਸਲੀ (ਕ.) ਪਸ੍ਸ ਇਤਿਵੁ. ੨੭] ਤੇਨ ਹੋਤਿ;
ਸਬ੍ਬੇ ਚ ਪਾਣੇ ਮਨਸਾਨੁਕਮ੍ਪਂ [ਅਨੁਕਮ੍ਪਮਾਨੋ (ਪੀ.)], ਪਹੂਤਮਰਿਯੋ ਪਕਰੋਤਿ ਪੁਞ੍ਞਂ.
ਏਕਮ੍ਪਿ ਚੇ ਪਾਣਮਦੁਟ੍ਠਚਿਤ੍ਤੋ ਮੇਤ੍ਤਾਯਤੀਤਿ ਅਯਂ ਅਦੋਸੋ. ਨਿਗ੍ਘਾਤੇਨ ਅਸ੍ਸਾਦੋ, ਕੁਸਲੋ ਤੇਨ ਹੋਤੀਤਿ ਤੇਨ ਕੁਸਲੇਨ ਧਮ੍ਮੇਨ ਸਂਯੁਤ੍ਤੋ ਧਮ੍ਮਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਕੁਸਲੋਤਿ ਯਥਾ ਪਞ੍ਞਾਯ ਪਞ੍ਞੋ ਪਣ੍ਡਿਚ੍ਚੇਨ ਪਣ੍ਡਿਤੋ. ਪਹੂਤਮਰਿਯੋ ਪਕਰੋਤਿ ਪੁਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਸਾਯੇਵ ਵਿਪਾਕੋ ਅਯਂ ਲੋਕਿਯਸ੍ਸ, ਨ ਹਿ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਸ੍ਸ. ਤਤ੍ਥ ਯਾ ਮੇਤ੍ਤਾਯਨਾ, ਅਯਂ ਹੇਤੁ. ਯਂ ਕੁਸਲੋ ਭਵਤਿ ਅਯਂ ਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦੋ. ਯਾਵ ਅਬ੍ਯਾਪਜ੍ਜੋ ਭੂਮਿਯਂ ਬਹੁਪੁਞ੍ਞਂ ਪਸਵਤਿ, ਇਦਂ ਫਲਂ. ਇਤਿ ਅਦੋਸੋ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ ਹੇਤੁਤੋ ਚ ਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦਤੋ ਚ ਫਲਤੋ ਚ.
ਏਕਾਦਸਾਨਿਸਂਸਾ ਮੇਤ੍ਤਾਯ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯਾ. ਤਤ੍ਥ ਯਾ ਮੇਤ੍ਤਾਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿ, ਅਯਂ ਅਰਿਯਧਮ੍ਮੇਸੁ ਰਾਗਵਿਰਾਗਾ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿ, ਲੋਕਿਕਾਯ ਭੂਮਿਕਾ ਹੇਤੁ, ਯਂ ਸੁਖਂ ਆਯਤਿਂ ਮਨਾਪੋ ਹੋਤਿ ਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ, ਇਮੇ ਏਕਾਦਸ ਧਮ੍ਮਾ ਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦੋ. ਯਞ੍ਚ ਅਕਤਾਵੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕਾਯੇ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ. ਇਦਂ ਫਲਂ. ਇਦਂ ਅਦੋਸਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ.
੩੬. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਅਮੋਹਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ?
ਪਞ੍ਞਾ ਹਿ ਸੇਟ੍ਠਾ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ, ਯਾਯਂ ਨਿਬ੍ਬੇਧਗਾਮਿਨੀ [ਨਿਬ੍ਬੇਧਭਾਗਿਨੀ (ਪੀ. ਕ.) ਪਸ੍ਸ ਇਤਿਵੁ. ੪੧];
ਯਾਯ ਸਮ੍ਮਾ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਜਾਤਿਮਰਣਸਙ੍ਖਯਂ.
ਪਞ੍ਞਾ ਹਿ ਸੇਟ੍ਠਾਤਿ ਵਤ੍ਥੁਂ. ਨਿਬ੍ਬੇਧਗਾਮਿਨੀਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਗਾਮਿਨਿਯਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਤਿ. ਸਮ੍ਮਾ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਜਾਤਿਮਰਣਸਙ੍ਖਯਨ੍ਤਿ ਅਮੋਹੋ. ਪਞ੍ਞਾਤਿ ਹੇਤੁ. ਯਂ ਪਜਾਨਾਤਿ ਅਯਂ ਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦੋ. ਯੋ ਜਾਤਿਮਰਣਸਙ੍ਖਯੋ, ਇਦਂ ਫਲਂ. ਇਤਿ ਅਮੋਹੋ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ ਹੇਤੁਨਾ ਚ ਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦੇਨ ਚ ਫਲੇਨ ਚ.
ਤੀਣਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ [ਇਤਿਵੁ. ੬੨ ਤਿਕਨਿਪਾਤੇ], ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਅਨਞ੍ਞਾਤਞ੍ਞਸ੍ਸਾਮੀਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਅਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਅਞ੍ਞਾਤਾਵਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਅਨਞ੍ਞਾਤਞ੍ਞਸ੍ਸਾਮੀਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਨਭਿਸਮੇਤਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਸ੍ਸ ਅਭਿਸਮਯਾਯ ਛਨ੍ਦਂ ਜਨੇਤਿ ਵਾਯਮਤਿ, ਵੀਰਿਯਂ ਆਰਭਤਿ, ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ ਪਦਹਤਿ. ਏਵਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਾਨਂ ਕਾਤਬ੍ਬਂ. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਅਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ‘‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਯਾ ਚ ਮਗ੍ਗੋ, ਇਦਂ ਅਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ. ਆਸਵਕ੍ਖਯਾ ਅਨਾਸਵੋ ਹੋਤਿ, ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਅਞ੍ਞਾਤਾਵਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ. ਤਥਾਯਂ ਪਞ੍ਞਾ, ਅਯਂ ਹੇਤੁ. ਯਂ ਛਨ੍ਦਂ ਜਨੇਤਿ ਵਾਯਮਤਿ, ਯਾ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਅਯਂ ਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦੋ. ਯੇਨ ਸਬ੍ਬਸੋ ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਾ ਹੇਤੁ, ਯਂ ਖਯੇ ਞਾਣਮੁਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਅਨੁਪ੍ਪਾਦੇ ਞਾਣਞ੍ਚ, ਅਯਂ ਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦੋ. ਯਂ ਅਰਹਤ੍ਤਂ, ਇਦਂ ਫਲਂ. ਤਤ੍ਥ ਖੀਣਾ ਮੇ ਜਾਤਿ, ਵੁਸਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ, ਕਤਂ ਕਰਣੀਯਨ੍ਤਿ, ਇਦਂ ਖਯੇ ਞਾਣਂ. ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾਤਿ ਪਜਾਨਾਮੀਤਿ ਇਦਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦੇ ਞਾਣਂ. ਇਤਿ ਇਮਾਨਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਅਮੋਹੋ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ ਹੇਤੁਨਾ ਚ ਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦੇਨ ਚ ਫਲੇਨ ਚ. ਇਮਾਨਿ ਅਸਾਧਾਰਣਾਨਿ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾਨਿ.
ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾਨਿ ਕੁਸਲਮੂਲਾਨਿ ਸਾਧਾਰਣਾਨਿ? ਕੁਸਲਞ੍ਚ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮਿ ਕੁਸਲਮੂਲਞ੍ਚੇਵ. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਕੁਸਲਮੂਲਂ? ਅਲੋਭੋ ਅਦੋਸੋ ਅਮੋਹੋ. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਕੁਸਲਂ? ਅਟ੍ਠ ਸਮ੍ਮਤ੍ਤਾਨਿ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਯਾਵ ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ. ਤਤ੍ਥ ਯਾਨਿ ਕੁਸਲਮੂਲਾਨਿ, ਅਯਂ ਹੇਤੁ. ਯਞ੍ਚ ਅਲੋਭੋ ਤੀਣਿ ਕਮ੍ਮਾਨਿ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਤਿ ਸਙ੍ਕਪ੍ਪਂ ਵਾਯਾਮਂ ਸਮਾਧਿਞ੍ਚ, ਅਯਂ ਅਲੋਭਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦੋ. ਤਤ੍ਥ ਯੋ ਅਦੋਸੋ, ਅਯਂ ਹੇਤੁ. ਯਂ ਤਯੋ ਧਮ੍ਮੇ ਪਟ੍ਠਪੇਤਿ ਸਮ੍ਮਾਵਾਚਂ ਸਮ੍ਮਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤਂ ਸਮ੍ਮਾਆਜੀਵਞ੍ਚ, ਅਯਂ ਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦੋ. ਤਤ੍ਥ ਯੋ ਅਮੋਹੋ ਹੇਤੁ, ਯਂ ਦ੍ਵੇ ਧਮ੍ਮੇ ਉਪਟ੍ਠਪੇਤਿ ਅਵਿਪਰੀਤਦਸ੍ਸਨਮ੍ਪਿ ਚ ਅਨਭਿਲਾਪਨਂ, ਅਯਂ ਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦੋ. ਇਮਸ੍ਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਸ੍ਸ ਯਂ ਫਲਂ, ਤਾ ਦ੍ਵੇ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯੋ ਰਾਗਵਿਰਾਗਾ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਵਿਰਾਗਾ ਚ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿ, ਇਦਂ ਫਲਂ. ਇਤਿ ਇਮਾਨਿ ਤੀਣਿ ਕੁਸਲਮੂਲਾਨਿ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾਨਿ ਹੇਤੁਤੋ ਚ ਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦਤੋ ਚ ਫਲਤੋ ਚ. ਏਵਂ ਸਾਧਾਰਣਾਨਿ ਕੁਸਲਾਨਿ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਿਤਬ੍ਬਾਨਿ.
ਯਤ੍ਥ ਦੁਵੇ ਯਤ੍ਥ ਤੀਣਿ. ਅਯਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਗਾਥਾ.
‘‘ਤੁਲਮਤੁਲਞ੍ਚ ਸਮ੍ਭਵਂ, ਭਵਸਙ੍ਖਾਰਮਵਸ੍ਸਜਿ ਮੁਨਿ;
ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਰਤੋ ਸਮਾਹਿਤੋ, ਅਭਿਨ੍ਦਿ ਕਵਚਮਿਵਤ੍ਤਸਮ੍ਭਵ’’ਨ੍ਤਿ.
ਤੁਲਮਤੁਲਞ੍ਚ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੁਲਸਙ੍ਖਤਂ ਅਤੁਲਸਙ੍ਖਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਯੇ ਸਙ੍ਖਤਾ ਤੁਲਂ, ਤੇ ਦ੍ਵੇ ਧਮ੍ਮਾ ਅਸ੍ਸਾਦੋ ਚ ਆਦੀਨਵੋ ਚ ਤੁਲਿਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ. ਏਤ੍ਤਕੋ ਕਾਮੇਸੁ ਅਸ੍ਸਾਦੋ. ਏਤ੍ਤਕੋ ਆਦੀਨਵੋ ਇਮਸ੍ਸ, ਇਦਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣਨ੍ਤਿ ਇਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਦ੍ਵੀਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਅਤੁਲਂ ਨ ਚ ਸਕ੍ਕਾ ਤੁਲਯਿਤੁਂ. ਏਤ੍ਤਕਂ ਏਤਂ ਨੇਤਂ ਪਰਮਤ੍ਥੀਤਿ ਤੇਨ ਅਤੁਲਂ. ਅਥ ਪਾਪੁਣਾ ਰਤਨਂ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਅਚ੍ਛਰਿਯਭਾਵੇਨ ਅਤੁਲਂ. ਤਤ੍ਥ ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਚ ਅਭਿਸਮ੍ਭਵਾ ਜਾਨਨਾ ਪਸ੍ਸਨਾ, ਅਯਂ ਅਮੋਹੋ. ਯਂ ਤਤ੍ਥ ਞਾਤਾ ਓਸਿਰਣਾ ਭਵਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ, ਅਯਂ ਅਲੋਭੋ. ਯਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਰਤੋ ਸਮਾਹਿਤੋਤਿ ਵਿਕ੍ਖੇਪਪਟਿਸਂਹਰਣਾ, ਅਯਂ ਅਦੋਸੋ. ਇਤਿ ਇਮਾਨਿ ਤੀਣਿ ਕੁਸਲਮੂਲਾਨਿ. ਤੁਲਮਤੁਲਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਅਯਂ ਅਮੋਹੋ. ਯੋ ਭਵਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਸਮੋਸਰਣਂ ਲੋਭੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧੀਨਂ ਅਸ੍ਸਾਦੋ, ਅਯਂ ਹੇਤੁ. ਯਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਰਤੋ ਅਵਿਜ੍ਜਣ੍ਡਕੋਸਂ ਸਮ੍ਭੇਦੋ, ਅਯਂ ਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦੋ. ਸਾ ਪਵਤ੍ਤਿ ਇਮਾਨਿ ਤੀਣਿ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾਨਿ ਕੁਸਲਮੂਲਾਨਿ ਹੇਤੁਤੋ ਚ ਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦਤੋ ਚ ਫਲਤੋ ਚ.
ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਏਸਾ ਪਵਤ੍ਤਿ ਚ ਨਿਵਤ੍ਤਿ ਚ ਅਕੁਸਲਮੂਲੇਹਿ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਕੁਸਲਮੂਲੇਹਿ ਨਿਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਇਮੇਹਿ ਚ ਤੀਹਿ ਸਬ੍ਬਂ ਅਕੁਸਲਮੂਲਂ ਸਮੋਸਰਣਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਸੋ ਧਮ੍ਮੇ ਵਾ ਵਚਨਤੋ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ ਤਣ੍ਹਾਤਿ ਵਾ ਕੋਧੋਤਿ ਵਾ ਅਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ਵਾ ਅਨੁਸਯੋਤਿ ਵਾ ਮਕ੍ਖੋਤਿ ਵਾ ਪਲ਼ਾਸੋਤਿ ਵਾ ਅਸ੍ਸਤੀਤਿ ਵਾ ਇਸ੍ਸਾਤਿ ਵਾ ਮਚ੍ਛਰਿਯਨ੍ਤਿ ਵਾ ਅਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਵਾ, ਤੇਹਿ ਯੇ ਚ ਵਤ੍ਥੂਹਿ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬਂ. ਯਸ੍ਸਿਮਾਨਿ ਦ੍ਵੇ ਵਚਨਾਨਿ ਧਮ੍ਮਪਦਾਨਿ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾਨਿ ਨ ਸੋ ਅਤ੍ਥਿ ਕਿਲੇਸਾ, ਯੋ ਇਮੇਸੁ ਨਵਸੁ ਪਦੇਸੁ ਸਮੋਧਾਨਂ ਸਮੋਸਰਣਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਅਯਂ ਕਿਲੇਸੋ, ਨ ਚ ਲੋਭੋ, ਨ ਚ ਦੋਸੋ, ਨ ਚ ਮੋਹੋ.
ਯਥਾ ਅਕੁਸਲਮੂਲਾਨਿ, ਏਵਂ ਕੁਸਲਾਨਿ ਪਟਿਕ੍ਖੇਪੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬਾਨਿ.
ਇਦਂ ਅਮੋਹਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ.
੩੭. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ?
ਕਾਯੇਨ ਕੁਸਲਂ ਕਰੇ, ਅਸ੍ਸ ਕਾਯੇਨ ਸਂਵੁਤੋ;
ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਹਿਤ੍ਵਾ, ਕਾਯੇਨ ਸੁਚਰਿਤਂ ਚਰੇ.
ਤੀਣਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਚਰਿਤਾਨਿ [ਇਤਿਵੁ. ੬੯ ਸੁਚਰਿਤਸੁਤ੍ਤੇ]. ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾ ਵੇਰਮਣੀ, ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਾ ਵੇਰਮਣੀ, ਕਾਮੇਸੁਮਿਚ੍ਛਾਚਾਰਾ ਵੇਰਮਣੀ, ਇਦਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ.
ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਵਾਚਾਕਮ੍ਮਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ?
ਸੁਭਾਸਿਤਂ [ਸੁ. ਨਿ. ੪੫੨ ਸੁਤ੍ਤਨਿਪਾਤੇ] ਉਤ੍ਤਮਮਾਹੁ ਸਨ੍ਤੋ, ਧਮ੍ਮਂ ਭਣੇ ਨਾਧਮ੍ਮਂ ਤਂ ਦੁਤਿਯਂ;
ਪਿਯਂ ਭਣੇ ਨਾਪ੍ਪਿਯਂ ਤਂ ਤਤਿਯਂ, ਸਚ੍ਚਂ ਭਣੇ ਨਾਲਿਕਂ ਤਂ ਚਤੁਤ੍ਥਂ.
ਚਤ੍ਤਾਰਿਮਾਨਿ ਚ ਵਚੀਸੁਚਰਿਤਾਨਿ ਇਦਂ ਵਾਚਾਕਮ੍ਮਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ.
ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਮਨੋਕਮ੍ਮਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ?
ਮਨੇਨ ਕੁਸਲਂ ਕਮ੍ਮਂ, ਮਨਸਾ ਸਂਵੁਤੋ ਭਵੇ;
ਮਨੋਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਹਿਤ੍ਵਾ, ਮਨਸਾ ਸੁਚਰਿਤਂ ਚਰੇ.
ਤੀਣਿਮਾਨਿ ਮਨੋਸੁਚਰਿਤਾਨਿ, ਅਨਭਿਜ੍ਝਾ, ਅਬ੍ਯਾਪਾਦੋ, ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ, ਇਦਂ ਮਨੋਕਮ੍ਮਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ. ਇਮਾਨਿ ਅਸਾਧਾਰਣਾਨਿ ਸੁਤ੍ਤਾਨਿ.
ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾਨਿ ਸਾਧਾਰਣਾਨਿ ਸੁਤ੍ਤਾਨਿ?
ਵਾਚਾਨੁਰਕ੍ਖੀ ਮਨਸਾ ਸੁਸਂਵੁਤੋ, ਕਾਯੇਨ ਚ ਨਾਕੁਸਲਂ ਕਯਿਰਾ [ਅਕੁਸਲਂ ਨ ਕਯਿਰਾ (ਪੀ. ਕ.) ਪਸ੍ਸ ਧ. ਪ. ੨੮੧];
ਏਤੇ ਤਯੋ ਕਮ੍ਮਪਥੇ ਵਿਸੋਧਯੇ, ਆਰਾਧਯੇ ਮਗ੍ਗਮਿਸਿਪ੍ਪਵੇਦਿਤਂ.
ਤਿਸ੍ਸੋ ਇਮਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿਯੋ – ਕਾਯਕਮ੍ਮਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿ, ਵਾਚਾਕਮ੍ਮਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿ, ਮਨੋਕਮ੍ਮਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿ.
ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਕਾਯਕਮ੍ਮਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿ? ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾ ਵੇਰਮਣੀ, ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਾ ਵੇਰਮਣੀ, ਕਾਮੇਸੁਮਿਚ੍ਛਾਚਾਰਾ ਵੇਰਮਣੀ. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਵਚੀਕਮ੍ਮਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿ? ਮੁਸਾਵਾਦਾ ਵੇਰਮਣੀ…ਪੇ… ਸਮ੍ਫਪ੍ਪਲਾਪਾ ਵੇਰਮਣੀ. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਮਨੋਕਮ੍ਮਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿ? ਅਨਭਿਜ੍ਝਾ ਅਬ੍ਯਾਪਾਦੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ. ਇਦਂ ਸਾਧਾਰਣਸੁਤ੍ਤਂ.
ਇਤਿ ਸਾਧਾਰਣਾਨਿ ਚ ਸੁਤ੍ਤਾਨਿ ਅਸਾਧਾਰਣਾਨਿ ਚ ਸੁਤ੍ਤਾਨਿ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਿਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਿਤ੍ਵਾ ਵਾਚਾਯ ਕਾਯੇਨ ਚ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬੋ.
੩੮. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਸਦ੍ਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ?
ਯਸ੍ਸ ਸਦ੍ਧਾ [ਸਂ. ਨਿ. ੧.੨੬੦; ਥੇਰਗਾ. ੫੦੭ ਅਟ੍ਠਕਨਿਪਾਤੇ ਚ ਪਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਂ] ਤਥਾਗਤੇ, ਅਚਲਾ ਸੁਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਾ;
ਸੀਲਞ੍ਚ ਯਸ੍ਸ ਕਲ੍ਯਾਣਂ, ਅਰਿਯਕਨ੍ਤਂ ਪਸਂਸਿਤਂ.
ਸਙ੍ਘੇ ਪਸਾਦੋ ਯਸ੍ਸਤ੍ਥਿ, ਉਜੁਭੂਤਞ੍ਚ ਦਸ੍ਸਨਂ;
ਅਦਲਿਦ੍ਦੋਤਿ ਤਂ ਆਹੁ, ਅਮੋਘਂ ਤਸ੍ਸ ਜੀਵਿਤਂ.
ਸਦ੍ਧਾ ਵੇ ਨਨ੍ਦਿਕਾ ਆਰਾਧਿਕੋ, ਨੋ ਤਸ੍ਸ ਸਦ੍ਧੋਤਿ;
ਸਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾਤਿ ਭਗਵਨ੍ਤਂ, ਤਥਾਰੂਪੋ ਧਮ੍ਮਸਮ੍ਪਸਾਦੋ.
ਇਦਂ ਸਦ੍ਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ.
ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਵੀਰਿਯਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ?
ਆਰਮ੍ਭਥ [ਆਰਭਥ (ਪੀ.) ਪਸ੍ਸ ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੮੫] ਨਿਕ੍ਕਮਥ, ਯੁਞ੍ਜਥ ਬੁਦ੍ਧਸਾਸਨੇ;
ਧੁਨਾਥ ਮਚ੍ਚੁਨੋ ਸੇਨਂ, ਨਲ਼ਾਗਾਰਂਵ ਕੁਞ੍ਜਰੋ.
ਚਤ੍ਤਾਰੋਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਾ, ਇਦਂ ਵੀਰਿਯਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ.
ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਸਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ?
ਸਤੀਮਤੋ ਸਦਾ ਭਦ੍ਦਂ, ਭਦ੍ਦਮਤ੍ਥੁ ਸਤੀਮਤੋ;
ਸਤੀਮਤੋ ਸਦਾ [ਸੁਵੇ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੨੩੮)] ਸੇਯ੍ਯੋ, ਸਤੀਮਾ ਸੁਖਮੇਧਤਿ.
ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਕਾਤਬ੍ਬਾ, ਇਦਂ ਸਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ.
ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਸਮਾਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ?
ਆਕਙ੍ਖਤੋ ਤੇ ਨਰਦਮ੍ਮਸਾਰਥਿ, ਦੇਵਾ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਮਨਸਾ ਵਿਚਿਨ੍ਤਿਤਂ;
ਸਬ੍ਬੇਨ ਜਞ੍ਞਾ ਕਸਿਣਾਪਿ ਪਾਣਿਨੋ, ਸਨ੍ਤਂ ਸਮਾਧਿਂ ਅਰਣਂ ਨਿਸੇਵਤੋ.
ਤਯੋਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਾਧੀ – ਸਵਿਤਕ੍ਕੋ ਸਵਿਚਾਰੋ, ਅਵਿਤਕ੍ਕੋ ਵਿਚਾਰਮਤ੍ਤੋ, ਅਵਿਤਕ੍ਕੋ ਅਵਿਚਾਰੋ. ਇਦਂ ਸਮਾਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ.
ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਪਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ?
ਪਞ੍ਞਾ ਹਿ ਸੇਟ੍ਠਾ ਲੋਕਸ੍ਮਿਨ੍ਤਿ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ.
ਤਿਸ੍ਸੋ ਇਮਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਞਾ – ਸੁਤਮਯੀ, ਚਿਨ੍ਤਾਮਯੀ, ਭਾਵਨਾਮਯੀ, ਇਦਂ ਪਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ ਸੁਤ੍ਤਂ, ਇਮਾਨਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਧਿਟ੍ਠਾਨਾਨਿ ਅਸਾਧਾਰਣਾਨਿ ਸੁਤ੍ਤਾਨਿ.
੩੯. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾਨਿ ਸਾਧਾਰਣਾਨਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਧਿਟ੍ਠਾਨਾਨਿ ਸੁਤ੍ਤਾਨਿ?
ਅਵੀਤਰਾਗੋ [ਅ. ਨਿ. ੬.੫੪] ਕਾਮੇਸੁ, ਯਸ੍ਸ ਪਞ੍ਚਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾ ਮੁਦੂ;
ਸਦ੍ਧਾ ਸਤਿ ਚ ਵੀਰਿਯਂ, ਸਮਥੋ ਚ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ;
ਤਾਦਿਸਂ ਭਿਕ੍ਖੁਮਾਸਜ੍ਜ, ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਉਪਹਞ੍ਞਤਿ.
ਪਞ੍ਚਿਮਾਨਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ. ਸਦ੍ਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦਿਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਤੀਸੁ ਅਵੇਚ੍ਚਪ੍ਪਸਾਦੇ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਸੁਤ੍ਤਂ ਕਾਤਬ੍ਬਂ. ਇਮਾਨਿ ਸਾਧਾਰਣਾਨਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਧਿਟ੍ਠਾਨਾਨਿ ਸੁਤ੍ਤਾਨਿ. ਯਂ ਯਸ੍ਸ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਂ ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਵਾ ਅਕੁਸਲਸ੍ਸ ਵਾ ਤੇਨ ਤੇਨ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨੇਨ ਤਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬਂ, ਨਤ੍ਥਞ੍ਞੋ ਧਮ੍ਮੋ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬੋ. ਤਤ੍ਥ ਸਾਧਾਰਣਂ ਕੁਸਲਂ ਨਾਪਿ ਕੁਸਲਂ ਅਕੁਸਲਂ ਯਥਾ ਸਾਧਾਰਣਾਨਿ ਚ ਕੁਸਲਮੂਲਾਨਿ ਸਾਧਾਰਣਾਨਿ ਚ ਅਕੁਸਲਮੂਲਾਨਿ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਕਾਮਵਿਤਕ੍ਕਂ ਪਜਹਤਿ…ਪੇ… ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਾ ਕੁਸਲਂ ਅਕੁਸਲਞ੍ਚ.
ਤਤ੍ਥਿਮਾ ਉਦ੍ਦਾਨਗਾਥਾ
ਵਿਤਕ੍ਕੋ ਹਿ ਮਮਤ੍ਥਿਕੋ [ਪਮਤ੍ਥਿਕੋ (ਪੀ.)], ਦਦਂ ਪਿਯੋ ਨਰੋ ਇਤਿ;
ਯੋ ਪਾਣਮਤਿਪਾਤੇਤਿ, ਤੀਣਿ ਤਸ੍ਸ ਬਾਲਲਕ੍ਖਣਂ.
ਸਤਞ੍ਚੇਵ ਸਹਸ੍ਸਾਨਂ, ਯੇ ਚ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ;
ਛਨ੍ਦਾ ਦੋਸਾ ਭਯਾ ਮੋਹਾ, ਚਤੂਹਿ ਅਗਤੀਹਿ ਚ.
ਅਸੁਭਾਨੁਪਸ੍ਸਿਂ ਵਿਹਰਨ੍ਤਂ, ਨਿਮਿਤ੍ਤੇਸੁ ਅਸੁਭਾ ਚ;
ਏਕਮ੍ਪਿ ਚੇ ਪਿਯਂ ਪਾਣਂ, ਮਿਤ੍ਤਾ ਸਚੇ ਸੁਭਾਸਿਤਾ.
ਪਞ੍ਞਾ ਹਿ ਸੇਟ੍ਠਾ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ, ਅਨੁਞ੍ਞਾ ਤੀਣਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ;
ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਮੂਲਾਨਿ ਚ, ਤੁਲਮਤੁਲਞ੍ਚ ਸਮ੍ਭਵਂ.
ਕਾਯੇਨ ਕੁਸਲਂ ਕਰੇ, ਤੀਣਿ ਸੁਚਰਿਤਾਨਿ ਚ;
ਸੁਭਾਸਿਤਂ ਉਤ੍ਤਮਮਾਹੁ, ਸਨ੍ਤੋ ਵਚੀਸੁਚਰਿਤਾਨਿ ਚ.
ਕਾਯੇਨ ਚ ਕੁਸਲਂ ਕਯਿਰਾ, ਮਨੋਦੁਚ੍ਚਰਿਤਾਨਿ ਚ;
ਕਾਯਾਨੁਰਕ੍ਖੀ ਚ ਸਦਾ, ਤਿਸ੍ਸੋ ਚ ਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿਯੋ.
ਯਸ੍ਸ ਸਦ੍ਧਾ ਤਥਾਗਤੇ, ਸਮੁਪ੍ਪਾਦੇ ਚ ਦੇਸਿਤੋ;
ਆਰਮ੍ਭਥ ਨਿਕ੍ਕਮਥ, ਯਾ ਚ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਤਾ.
ਸਤੀਮਤੋ ਸਦਾ ਭਦ੍ਦਂ, ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਭਾਵਨਾ;
ਆਕਙ੍ਖਤੋ ਚ ਅਨਞ੍ਞਾਣਂ, ਯੇ ਚ ਤੀਣਿ ਸਮਾਧਯੋ.
ਪਞ੍ਞਾ ਹਿ ਸੇਟ੍ਠਾ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ, ਤਿਸ੍ਸੋ ਪਞ੍ਞਾ ਪਕਾਸਿਤਾ;
ਅਵੀਤਰਾਗੋ ਕਾਮੇਸੁ, ਤਥੇਵ ਪਞ੍ਚਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾ.
ਇਤਿ ਥੇਰਸ੍ਸ ਮਹਾਕਚ੍ਚਾਯਨਸ੍ਸ
ਜਮ੍ਬੁਵਨਵਾਸਿਨੋ ਪੇਟਕੋਪਦੇਸੇ
ਤਤਿਯਭੂਮਿ ਸੁਤ੍ਤਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ ਨਾਮ.