੧. ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਪ੍ਪਕਾਸਨਪਠਮਭੂਮਿ
ਨਮੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਪਰਮਤ੍ਥਦਸ੍ਸੀਨਂ
ਸੀਲਾਦਿਗੁਣਪਾਰਮਿਪ੍ਪਤ੍ਤਾਨਂ.
੧. ਦੁਵੇ ਹੇਤੂ ਦੁਵੇ ਪਚ੍ਚਯਾ ਸਾਵਕਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯ – ਪਰਤੋ ਚ ਘੋਸੋ ਸਚ੍ਚਾਨੁਸਨ੍ਧਿ, ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਞ੍ਚ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿਕਾਰੋ. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਪਰਤੋ ਘੋਸੋ? ਯਾ ਪਰਤੋ ਦੇਸਨਾ ਓਵਾਦੋ ਅਨੁਸਾਸਨੀ ਸਚ੍ਚਕਥਾ ਸਚ੍ਚਾਨੁਲੋਮੋ. ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ – ਦੁਕ੍ਖਂ ਸਮੁਦਯੋ ਨਿਰੋਧੋ ਮਗ੍ਗੋ. ਇਮੇਸਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਸਚ੍ਚਾਨਂ ਯਾ ਦੇਸਨਾ ਸਨ੍ਦਸ੍ਸਨਾ ਵਿਵਰਣਾ ਵਿਭਜਨਾ ਉਤ੍ਤਾਨੀਕਿਰਿਯਾ [ਉਤ੍ਤਾਨਿਕਿਰਿਯਾ (ਕ.)] ਪਕਾਸਨਾ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਸਚ੍ਚਾਨੁਲੋਮੋ ਘੋਸੋਤਿ.
੨. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿਕਾਰੋ?
ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿਕਾਰੋ ਨਾਮ ਯੋ ਯਥਾਦੇਸਿਤੇ ਧਮ੍ਮੇ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਅਨਭਿਨੀਹਰਿਤ੍ਵਾ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿਕਾਰੋ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿਕਾਰੋ.
ਤਂਆਕਾਰੋ ਯੋਨਿਸੋ ਦ੍ਵਾਰੋ ਵਿਧਿ ਉਪਾਯੋ. ਯਥਾ ਪੁਰਿਸੋ ਸੁਕ੍ਖੇ ਕਟ੍ਠੇ ਵਿਗਤਸ੍ਨੇਹੇ ਸੁਕ੍ਖਾਯ ਉਤ੍ਤਰਾਰਣਿਯਾ ਥਲੇ ਅਭਿਮਨ੍ਥਮਾਨਂ ਭਬ੍ਬੋ ਜੋਤਿਸ੍ਸ ਅਧਿਗਮਾਯ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ. ਯੋਨਿਸੋ ਅਗ੍ਗਿਸ੍ਸ ਅਧਿਗਮਾਯ. ਏਵਮੇਵਸ੍ਸ ਯਮਿਦਂ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯਨਿਰੋਧਮਗ੍ਗਾਨਂ ਅਵਿਪਰੀਤਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ਮਨਸਿਕਰੋਤਿ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿਕਾਰੋ.
ਯਥਾ ਤਿਸ੍ਸੋ ਉਪਮਾ ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਸ੍ਸੁਤਾ ਚ ਅਸ੍ਸੁਤਪੁਬ੍ਬਾ ਚ ਪਟਿਭਨ੍ਤਿ. ਯੋ ਹਿ ਕੋਚਿ ਕਾਮੇਸੁ ਅਵੀਤਰਾਗੋਤਿ…ਪੇ… ਦੁਵੇ ਉਪਮਾ ਅਯੋਨਿਸੋ ਕਾਤਬ੍ਬਾ ਪਚ੍ਛਿਮੇਸੁ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਯੋ ਚ ਪਰਤੋ ਘੋਸੋ ਯੋ ਚ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿਕਾਰੋ – ਇਮੇ ਦ੍ਵੇ ਪਚ੍ਚਯਾ. ਪਰਤੋ ਘੋਸੇਨ ਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਪਞ੍ਞਾ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਸੁਤਮਯੀ ਪਞ੍ਞਾ. ਯਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿਕਾਰੇਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਪਞ੍ਞਾ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਚਿਨ੍ਤਾਮਯੀ ਪਞ੍ਞਾਤਿ. ਇਮਾ ਦ੍ਵੇ ਪਞ੍ਞਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਪੁਰਿਮਕਾ ਚ ਦ੍ਵੇ ਪਚ੍ਚਯਾ. ਇਮੇ ਦ੍ਵੇ ਹੇਤੂ ਦ੍ਵੇ ਪਚ੍ਚਯਾ ਸਾਵਕਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯ.
੩. ਤਤ੍ਥ ਪਰਤੋ ਘੋਸਸ੍ਸ ਸਚ੍ਚਾਨੁਸਨ੍ਧਿਸ੍ਸ ਦੇਸਿਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਅਵਿਜਾਨਨ੍ਤੋ ਅਤ੍ਥਪ੍ਪਟਿਸਂਵੇਦੀ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ ਵਿਜ੍ਜਤਿ. ਨ ਚ ਅਤ੍ਥਪ੍ਪਟਿਸਂਵੇਦੀ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿਕਰਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ ਵਿਜ੍ਜਤਿ. ਪਰਤੋ ਘੋਸਸ੍ਸ ਸਚ੍ਚਾਨੁਸਨ੍ਧਿਸ੍ਸ ਦੇਸਿਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਵਿਜਾਨਨ੍ਤੋ ਅਤ੍ਥਪ੍ਪਟਿਸਂਵੇਦੀ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਠਾਨਮੇਤਂ ਵਿਜ੍ਜਤਿ. ਅਤ੍ਥਪ੍ਪਟਿਸਂਵੇਦੀ ਚ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿਕਰਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਠਾਨਮੇਤਂ ਵਿਜ੍ਜਤਿ. ਏਸ ਹੇਤੁ ਏਤਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਏਸੋ ਉਪਾਯੋ ਸਾਵਕਸ੍ਸ ਨਿਯ੍ਯਾਨਸ੍ਸ, ਨਤ੍ਥਞ੍ਞੋ. ਸੋਯਂ ਨ ਚ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਵਿਜਾਨਨਾਯ ਸਹ ਯੁਤ੍ਤੋ ਨਾਪਿ ਘੋਸਾਨੁਯੋਗੇਨ ਪਰਤੋ ਘੋਸਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਅਵਿਜਾਨਨ੍ਤੇਨ ਸਕ੍ਕਾ ਉਤ੍ਤਰਿਮਨੁਸ੍ਸਧਮ੍ਮਂ ਅਲਮਰਿਯਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ ਅਧਿਗਨ੍ਤੁਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਨਿਬ੍ਬਾਯਿਤੁਕਾਮੇਨ ਸੁਤਮਯੇਨ ਅਤ੍ਥਾ ਪਰਿਯੇਸਿਤਬ੍ਬਾ. ਤਤ੍ਥ ਪਰਿਯੇਸਨਾਯ ਅਯਂ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬੀ ਭਵਤਿ ਸੋਲ਼ਸ ਹਾਰਾ, ਪਞ੍ਚ ਨਯਾ, ਅਟ੍ਠਾਰਸ ਮੂਲਪਦਾਨਿ.
ਤਤ੍ਥਾਯਂ ਉਦ੍ਦਾਨਗਾਥਾ
ਸੋਲ਼ਸਹਾਰਾ ਨੇਤ੍ਤੀ, ਪਞ੍ਚਨਯਾ ਸਾਸਨਸ੍ਸ ਪਰਿਯੇਟ੍ਠਿ;
ਅਟ੍ਠਾਰਸਮੂਲਪਦਾ, ਕਚ੍ਚਾਯਨਗੋਤ੍ਤਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾ.
੪. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੇ ਸੋਲ਼ਸਹਾਰਾ?
ਦੇਸਨਾ ਵਿਚਯੋ ਯੁਤ੍ਤਿ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ ਲਕ੍ਖਣਂ ਚਤੁਬ੍ਯੂਹੋ ਆਵਟ੍ਟੋ ਵਿਭਤ੍ਤਿ ਪਰਿਵਤ੍ਤਨੋ ਵੇਵਚਨੋ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਓਤਰਣੋ ਸੋਧਨੋ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨੋ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰੋ ਸਮਾਰੋਪਨੋ – ਇਮੇ ਸੋਲ਼ਸ ਹਾਰਾ.
ਤਤ੍ਥ ਉਦ੍ਦਾਨਗਾਥਾ
ਦੇਸਨਾ ਵਿਚਯੋ ਯੁਤ੍ਤਿ, ਪਦਟ੍ਠਾਨੋ ਚ ਲਕ੍ਖਣੋ [ਪਦਟ੍ਠਾਨਞ੍ਚ ਲਕ੍ਖਣਂ (ਪੀ.)];
ਚਤੁਬ੍ਯੂਹੋ ਚ ਆਵਟ੍ਟੋ, ਵਿਭਤ੍ਤਿ ਪਰਿਵਤ੍ਤਨੋ.
ਵੇਵਚਨੋ ਚ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ, ਓਤਰਣੋ ਚ ਸੋਧਨੋ;
ਅਧਿਟ੍ਠਾਨੋ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰੋ, ਸਮਾਰੋਪਨੋ ਸੋਲ਼ਸੋ – [ਸੋਲ਼ਸ ਹਾਰਾ (ਪੀ. ਕ.)];
੫. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ ਨਯਾ?
ਨਨ੍ਦਿਯਾਵਟ੍ਟੋ ਤਿਪੁਕ੍ਖਲੋ ਸੀਹਵਿਕ੍ਕੀਲ਼ਿਤੋ ਦਿਸਾਲੋਚਨੋ ਅਙ੍ਕੁਸੋਤਿ.
ਤਤ੍ਥ ਉਦ੍ਦਾਨਗਾਥਾ
ਪਠਮੋ ਨਨ੍ਦਿਯਾਵਟ੍ਟੋ, ਦੁਤਿਯੋ ਚ ਤਿਪੁਕ੍ਖਲੋ;
ਸੀਹਵਿਕ੍ਕੀਲ਼ਿਤੋ ਨਾਮ, ਤਤਿਯੋ ਹੋਤਿ ਸੋ ਨਯੋ.
ਦਿਸਾਲੋਚਨਮਾਹਂਸੁ, ਚਤੁਤ੍ਥੋ ਨਯਲਞ੍ਜਕੋ;
ਪਞ੍ਚਮੋ ਅਙ੍ਕੁਸੋ ਨਾਮ [ਪਞ੍ਚਮਂ ਅਙ੍ਕੁਸਂ ਆਹੁ (ਪੀ. ਕ.)], ਸਬ੍ਬੇ ਪਞ੍ਚ ਨਯਾ ਗਤਾ.
੬. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾਨਿ ਅਟ੍ਠਾਰਸ ਮੂਲਪਦਾਨਿ?
ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਤਣ੍ਹਾ ਲੋਭੋ ਦੋਸੋ ਮੋਹੋ ਸੁਭਸਞ੍ਞਾ ਸੁਖਸਞ੍ਞਾ ਨਿਚ੍ਚਸਞ੍ਞਾ ਅਤ੍ਤਸਞ੍ਞਾ ਸਮਥੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਅਲੋਭੋ ਅਦੋਸੋ ਅਮੋਹੋ ਅਸੁਭਸਞ੍ਞਾ ਦੁਕ੍ਖਸਞ੍ਞਾ ਅਨਿਚ੍ਚਸਞ੍ਞਾ ਅਨਤ੍ਤਸਞ੍ਞਾ, ਇਮਾਨਿ ਅਟ੍ਠਾਰਸ ਮੂਲਪਦਾਨਿ. ਤਤ੍ਥ ਨਵ ਪਦਾਨਿ ਅਕੁਸਲਾਨਿ ਯਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬਂ ਅਕੁਸਲਂ ਸਮੋਸਰਤਿ. ਨਵ ਪਦਾਨਿ ਕੁਸਲਾਨਿ ਯਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬਂ ਕੁਸਲਂ ਸਮੋਸਰਤਿ.
ਕਤਮਾਨਿ ਨਵ ਪਦਾਨਿ ਅਕੁਸਲਾਨਿ ਯਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬਂ ਅਕੁਸਲਂ ਸਮੋਸਰਤਿ?
ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਯਾਵ ਅਤ੍ਤਸਞ੍ਞਾ, ਇਮਾਨਿ ਨਵ ਪਦਾਨਿ ਅਕੁਸਲਾਨਿ, ਯਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬਂ ਅਕੁਸਲਂ ਸਮੋਸਰਤਿ.
ਕਤਮਾਨਿ ਨਵ ਪਦਾਨਿ ਕੁਸਲਾਨਿ ਯਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬਂ ਕੁਸਲਂ ਸਮੋਸਰਤਿ?
ਸਮਥੋ ਯਾਵ ਅਨਤ੍ਤਸਞ੍ਞਾ, ਇਮਾਨਿ ਨਵ ਪਦਾਨਿ ਕੁਸਲਾਨਿ ਯਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬਂ ਕੁਸਲਂ ਸਮੋਸਰਤਿ. ਇਮਾਨਿ ਅਟ੍ਠਾਰਸ ਮੂਲਪਦਾਨਿ.
ਤਤ੍ਥ ਇਮਾ ਉਦ੍ਦਾਨਗਾਥਾ
ਤਣ੍ਹਾ ਚ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਲੋਭੋ, ਦੋਸੋ ਤਥੇਵ ਮੋਹੋ ਚ;
ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਚ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਾ, ਕਿਲੇਸਭੂਮਿ ਨਵ ਪਦਾਨਿ.
ਯੇ ਚ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾ ਸਮਥੋ, ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਕੁਸਲਮੂਲਂ;
ਏਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਕੁਸਲਂ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਭੂਮਿ ਨਵਪਦਾਨਿ.
ਸਬ੍ਬਂ ਕੁਸਲਂ ਨਵਹਿ ਪਦੇਹਿ ਯੁਜ੍ਜਤਿ, ਨਵਹਿ ਚੇਵ ਅਕੁਸਲਂ;
ਏਕਕੇ ਨਵ ਮੂਲਪਦਾਨਿ, ਉਭਯਤੋ ਅਟ੍ਠਾਰਸ ਮੂਲਪਦਾਨਿ.
ਇਮੇਸਂ ਅਟ੍ਠਾਰਸਨ੍ਨਂ ਮੂਲਪਦਾਨਂ ਯਾਨਿ ਨਵ ਪਦਾਨਿ ਅਕੁਸਲਾਨਿ, ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੋ; ਯਾਨਿ ਨਵ ਪਦਾਨਿ ਕੁਸਲਾਨਿ, ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ. ਇਤਿ ਸਮੁਦਯਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਂ ਫਲਂ, ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਯਾ ਪਟਿਪਦਾਯ ਨਿਰੋਧਂ ਫਲਂ. ਇਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਾਨਿ ਭਗਵਤਾ ਬਾਰਾਣਸਿਯਂ ਦੇਸਿਤਾਨਿ.
੭. ਤਤ੍ਥ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਸ੍ਸ ਅਪਰਿਮਾਣਾਨਿ ਅਕ੍ਖਰਾਨਿ ਪਦਾਨਿ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਾਨਿ ਆਕਾਰਾਨਿ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਯੋ ਨਿਦ੍ਦੇਸਾ ਦੇਸਿਤਾ ਏਤਸ੍ਸੇਵਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸਙ੍ਕਾਸਨਾਯ ਪਕਾਸਨਾਯ ਵਿਵਰਣਾਯ ਵਿਭਜਨਾਯ ਉਤ੍ਤਾਨੀਕਮ੍ਮਤਾਯ ਪਞ੍ਞਾਪਨਾਯਾਤਿ ਯਾ ਏਵਂ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਸਚ੍ਚਾਨਂ. ਇਤਿ ਏਕਮੇਕਂ ਸਚ੍ਚਂ ਅਪਰਿਮਾਣੇਹਿ ਅਕ੍ਖਰਪਦਬ੍ਯਞ੍ਜਨਆਕਾਰਨਿਰੁਤ੍ਤਿਨਿਦ੍ਦੇਸੇਹਿ ਪਰਿਯੇਸਿਤਬ੍ਬਂ, ਤਞ੍ਚ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਅਤ੍ਥਪੁਥੁਤ੍ਤੇਨ ਪਨ ਅਤ੍ਥੇਵ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪੁਥੁਤ੍ਤੇਨ.
ਯੋ ਹਿ ਕੋਚਿ ਸਮਣੋ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਵਾ ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯ ‘‘ਅਹਂ ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਯ ਅਞ੍ਞਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਪਞ੍ਞਪੇਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਵਾਚਾਵਤ੍ਥੁਕਮੇਵਸ੍ਸ ਪੁਚ੍ਛਿਤੋ ਚ ਨ ਸਮ੍ਪਾਯਿਸ੍ਸਤਿ. ਏਵਂ ਸਚ੍ਚਾਨਿ. ਯਞ੍ਚ ਰਤ੍ਤਿਂ ਭਗਵਾ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ, ਯਞ੍ਚ ਰਤ੍ਤਿਂ ਅਨੁਪਾਦਾਯ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬੁਤੋ, ਏਤ੍ਥਨ੍ਤਰੇ ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਭਗਵਤਾ ਭਾਸਿਤਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ਗੇਯ੍ਯਂ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਂ ਗਾਥਾ ਉਦਾਨਂ ਇਤਿਵੁਤ੍ਤਕਂ ਜਾਤਕਂ ਅਬ੍ਭੁਤਧਮ੍ਮਂ ਵੇਦਲ੍ਲਂ, ਸਬ੍ਬਂ ਤਂ ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕਂ ਪਵਤ੍ਤਿਤਂ. ਨ ਕਿਞ੍ਚਿ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਭਗਵਨ੍ਤਾਨਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਯ ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕਤੋ ਬਹਿਦ੍ਧਾ, ਤਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ਅਰਿਯਧਮ੍ਮੇਸੁ ਪਰਿਯੇਸਿਤਬ੍ਬਂ. ਤਤ੍ਥ ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਨਾਯ ਆਲੋਕਸਭਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਾਨਿ ਥਾਵਰਾਨਿ ਇਮਾਨਿ.
ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਦੁਕ੍ਖਂ? ਜਾਤਿ ਜਰਾ ਬ੍ਯਾਧਿ ਮਰਣਂ ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਪਞ੍ਚੁਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਦੁਕ੍ਖਾ. ਤਤ੍ਥਾਯਂ ਲਕ੍ਖਣਨਿਦ੍ਦੇਸੋ, ਪਾਤੁਭਾਵਲਕ੍ਖਣਾ ਜਾਤਿ, ਪਰਿਪਾਕਲਕ੍ਖਣਾ ਜਰਾ, ਦੁਕ੍ਖਦੁਕ੍ਖਤਾਲਕ੍ਖਣੋ ਬ੍ਯਾਧਿ, ਚੁਤਿਲਕ੍ਖਣਂ ਮਰਣਂ, ਪਿਯਵਿਪ੍ਪਯੋਗਵਿਪਰਿਣਾਮਪਰਿਤਾਪਨਲਕ੍ਖਣੋ ਸੋਕੋ, ਲਾਲਪ੍ਪਨਲਕ੍ਖਣੋ ਪਰਿਦੇਵੋ, ਕਾਯਸਮ੍ਪੀਲ਼ਨਲਕ੍ਖਣਂ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਚਿਤ੍ਤਸਮ੍ਪੀਲ਼ਨਲਕ੍ਖਣਂ ਦੋਮਨਸ੍ਸਂ, ਕਿਲੇਸਪਰਿਦਹਨਲਕ੍ਖਣੋ ਉਪਾਯਾਸੋ, ਅਮਨਾਪਸਮੋਧਾਨਲਕ੍ਖਣੋ ਅਪ੍ਪਿਯਸਮ੍ਪਯੋਗੋ, ਮਨਾਪਵਿਨਾਭਾਵਲਕ੍ਖਣੋ ਪਿਯਵਿਪ੍ਪਯੋਗੋ, ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਵਿਵਤ੍ਤਨਲਕ੍ਖਣੋ ਅਲਾਭੋ, ਅਪਰਿਞ੍ਞਾਲਕ੍ਖਣਾ ਪਞ੍ਚੁਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਾ, ਪਰਿਪਾਕਚੁਤਿਲਕ੍ਖਣਂ ਜਰਾਮਰਣਂ, ਪਾਤੁਭਾਵਚੁਤਿਲਕ੍ਖਣਂ ਚੁਤੋਪਪਤ੍ਤਿ, ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨਲਕ੍ਖਣੋ ਸਮੁਦਯੋ, ਸਮੁਦਯਪਰਿਜਹਨਲਕ੍ਖਣੋ ਨਿਰੋਧੋ, ਅਨੁਸਯਸਮੁਚ੍ਛੇਦਲਕ੍ਖਣੋ ਮਗ੍ਗੋ. ਬ੍ਯਾਧਿਲਕ੍ਖਣਂ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਸਞ੍ਜਾਨਨਲਕ੍ਖਣੋ ਸਮੁਦਯੋ, ਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕਲਕ੍ਖਣੋ ਮਗ੍ਗੋ, ਸਨ੍ਤਿਲਕ੍ਖਣੋ ਨਿਰੋਧੋ. ਅਪ੍ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਭਾਵਨਿਰੋਧਲਕ੍ਖਣਾ ਅਨੁਪਾਦਿਸੇਸਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਧਾਤੁ, ਦੁਕ੍ਖਞ੍ਚ ਸਮੁਦਯੋ ਚ, ਦੁਕ੍ਖਞ੍ਚ ਨਿਰੋਧੋ ਚ, ਦੁਕ੍ਖਞ੍ਚ ਮਗ੍ਗੋ ਚ, ਸਮੁਦਯੋ ਚ ਦੁਕ੍ਖਞ੍ਚ, ਸਮੁਦਯੋ ਚ ਨਿਰੋਧੋ ਚ, ਸਮੁਦਯੋ ਚ ਮਗ੍ਗੋ ਚ, ਨਿਰੋਧੋ ਚ ਸਮੁਦਯੋ ਚ, ਨਿਰੋਧੋ ਚ ਦੁਕ੍ਖਞ੍ਚ, ਨਿਰੋਧੋ ਚ ਮਗ੍ਗੋ ਚ, ਮਗ੍ਗੋ ਚ ਨਿਰੋਧੋ ਚ, ਮਗ੍ਗੋ ਚ ਸਮੁਦਯੋ ਚ, ਮਗ੍ਗੋ ਚ ਦੁਕ੍ਖਞ੍ਚ.
੮. ਤਤ੍ਥਿਮਾਨਿ ਸੁਤ੍ਤਾਨਿ.
‘‘ਯਮੇਕਰਤ੍ਤਿਂ [ਜਾਤਕ ੧ ਵੀਸਤਿਨਿਪਾਤੇ ਅਯੋਘਰਜਾਤਕੇ] ਪਠਮਂ, ਗਬ੍ਭੇ ਵਸਤਿ ਮਾਣਵੋ;
ਅਬ੍ਭੁਟ੍ਠਿਤੋਵ ਸੋ ਯਾਤਿ, ਸ ਗਚ੍ਛਂ ਨ ਨਿਵਤ੍ਤਤੀ’’ਤਿ.
ਅਟ੍ਠਿਮਾ, ਆਨਨ੍ਦ, ਦਾਨੁਪਪਤ੍ਤਿਯੋ ਏਕੁਤ੍ਤਰਿਕੇ ਸੁਤ੍ਤਂ – ਅਯਂ ਜਾਤਿ.
ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਜਰਾ?
ਅਚਰਿਤ੍ਵਾ [ਧ. ਪ. ੧੫੫] ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ, ਅਲਦ੍ਧਾ ਯੋਬ੍ਬਨੇ ਧਨਂ;
ਜਿਣ੍ਣਕੋਞ੍ਚਾਵ ਝਾਯਨ੍ਤਿ, ਖੀਣਮਚ੍ਛੇਵ ਪਲ੍ਲਲੇ.
ਪਞ੍ਚ ਪੁਬ੍ਬਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਿ ਦੇਵੇਸੁ – ਅਯਂ ਜਰਾ.
ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਬ੍ਯਾਧਿ?
ਸਾਮਂ ਤੇਨ ਕੁਤੋ ਰਾਜ, ਤੁਵਮ੍ਪਿ ਜਰਾਯਨ੍ਤਿ ਵੇਦੇਸਿ;
ਖਤ੍ਤਿਯ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਫਲੋ, ਲੋਕੋ ਨ ਹਿ ਕਮ੍ਮਂ ਪਨਯਤਿ.
ਤਯੋ ਗਿਲਾਨਾ – ਅਯਂ ਬ੍ਯਾਧਿ.
ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਮਰਣਂ?
ਯਥਾਪਿ [ਦੀਘਨਿਕਾਯੇ ਅਧੋਲਿਖਿਤਗਾਥਾ] ਕੁਮ੍ਭਕਾਰਸ੍ਸ, ਕਤਂ ਮਤ੍ਤਿਕਭਾਜਨਂ;
ਖੁਦ੍ਦਕਞ੍ਚ ਮਹਨ੍ਤਞ੍ਚ, ਯਂ ਪਕ੍ਕਂ ਯਞ੍ਚ ਆਮਕਂ;
ਸਬ੍ਬਂ ਭੇਦਨਪਰਿਯਨ੍ਤਂ, ਏਵਂ ਮਚ੍ਚਾਨ ਜੀਵਿਤਂ.
ਮਮਾਯਿਤੇ ਪਸ੍ਸਥ ਫਨ੍ਦਮਾਨੇ [ਹਞ੍ਞਮਾਨੇ (ਪੀ) ਪਸ੍ਸ ਸੁ. ਨਿ. ੭੮੩], ਮਚ੍ਛੇਵ ਅਪ੍ਪੋਦਕੇ ਖੀਣਸੋਤੇ;
ਏਤਮ੍ਪਿ ਦਿਸ੍ਵਾ ਅਮਮੋ ਚਰੇਯ੍ਯ, ਭਵੇਸੁ ਆਸਤ੍ਤਿਮਕੁਬ੍ਬਮਾਨੋ.
ਉਦਕਪ੍ਪਨਸੁਤ੍ਤਂ – ਇਦਂ ਮਰਣਂ.
ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਸੋਕੋ?
ਇਧ ਸੋਚਤਿ ਪੇਚ੍ਚ ਸੋਚਤਿ, ਪਾਪਕਾਰੀ ਉਭਯਤ੍ਥ ਸੋਚਤਿ;
ਸੋ ਸੋਚਤਿ ਸੋ ਵਿਹਞ੍ਞਤਿ, ਦਿਸ੍ਵਾ ਕਮ੍ਮਕਿਲਿਟ੍ਠਮਤ੍ਤਨੋ [ਕਮ੍ਮਕਿਲਿਟ੍ਠਂ ਅਤ੍ਥਨੋ (ਪੀ.) ਪਸ੍ਸ ਧ. ਪ. ੧੫].
ਤੀਣਿ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਾਨਿ – ਅਯਂ ਸੋਕੋ.
ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਪਰਿਦੇਵੋ?
ਕਾਮੇਸੁ [ਸੁ. ਨਿ. ੭੮੦] ਗਿਦ੍ਧਾ ਪਸੁਤਾ ਪਮੂਲ਼੍ਹਾ, ਅਵਦਾਨਿਯਾ ਤੇ ਵਿਸਮੇ ਨਿਵਿਟ੍ਠਾ;
ਦੁਕ੍ਖੂਪਨੀਤਾ ਪਰਿਦੇਵਯਨ੍ਤਿ, ਕਿਂਸੁ ਭਵਿਸ੍ਸਾਮ ਇਤੋ ਚੁਤਾਸੇ.
ਤਿਸ੍ਸੋ ਵਿਪਤ੍ਤਿਯੋ – ਅਯਂ ਪਰਿਦੇਵੋ.
ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਦੁਕ੍ਖਂ?
ਸਤਂ ਆਸਿ ਅਯੋਸਙ੍ਕੂ [ਅਯੋਸਙ੍ਕੁ (ਪੀ. ਕ.) ਪਸ੍ਸ ਥੇਰਗਾ. ੧੧੯੭], ਸਬ੍ਬੇ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਵੇਦਨਾ;
ਜਲਿਤਾ ਜਾਤਵੇਦਾਵ, ਅਚ੍ਚਿਸਙ੍ਘਸਮਾਕੁਲਾ.
ਮਹਾ ਵਤ ਸੋ ਪਰਿਲ਼ਾਹੋ [ਪਰਿਦਾਘੋ (ਪੀ. ਕ.) ਪਸ੍ਸ ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੧੧੩] ਸਂਯੁਤ੍ਤਕੇ ਸੁਤ੍ਤਂ ਸਚ੍ਚਸਂਯੁਤ੍ਤੇਸੁ – ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖਂ.
ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਦੋਮਨਸ੍ਸਂ?
ਸਙ੍ਕਪ੍ਪੇਹਿ ਪਰੇਤੋ [ਪਰਤੋ (ਕ.) ਪਸ੍ਸ ਸੁ. ਨਿ. ੮੨੪] ਸੋ, ਕਪਣੋ ਵਿਯ ਝਾਯਤਿ;
ਸੁਤ੍ਵਾ ਪਰੇਸਂ ਨਿਗ੍ਘੋਸਂ, ਮਙ੍ਕੁ ਹੋਤਿ ਤਥਾਵਿਧੋ.
ਦ੍ਵੇਮੇ ਤਪਨੀਯਾ ਧਮ੍ਮਾ – ਇਦਂ ਦੋਮਨਸ੍ਸਂ.
ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਉਪਾਯਾਸੋ?
ਕਮ੍ਮਾਰਾਨਂ ਯਥਾ ਉਕ੍ਕਾ, ਅਨ੍ਤੋ ਡਯ੍ਹਤਿ ਨੋ ਬਹਿ;
ਏਵਂ ਡਯ੍ਹਤਿ ਮੇ ਹਦਯਂ, ਸੁਤ੍ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਮਮ੍ਬੁਜਂ.
ਤਯੋ ਅਗ੍ਗੀ – ਅਯਂ ਉਪਾਯਾਸੋ.
ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਅਪ੍ਪਿਯਸਮ੍ਪਯੋਗੋ?
ਅਯਸਾਵ [ਧ. ਪ. ੨੪੦] ਮਲਂ ਸਮੁਟ੍ਠਿਤਂ, ਤਤੁਟ੍ਠਾਯ ਤਮੇਵ ਖਾਦਤਿ;
ਏਵਂ ਅਤਿਧੋਨਚਾਰਿਨਂ, ਸਾਨਿ ਕਮ੍ਮਾਨਿ ਨਯਨ੍ਤਿ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ.
ਦ੍ਵੇਮੇ ਤਥਾਗਤਂ ਅਬ੍ਭਾਚਿਕ੍ਖਨ੍ਤਿ, ਏਕੁਤ੍ਤਰਿਕੇ ਸੁਤ੍ਤਂ ਦੁਕੇਸੁ – ਅਯਂ ਅਪ੍ਪਿਯਸਮ੍ਪਯੋਗੋ.
ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਪਿਯਵਿਪ੍ਪਯੋਗੋ?
ਸੁਪਿਨੇਨ ਯਥਾਪਿ ਸਙ੍ਗਤਂ, ਪਟਿਬੁਦ੍ਧੋ ਪੁਰਿਸੋ ਨ ਪਸ੍ਸਤਿ;
ਏਵਮ੍ਪਿ ਪਿਯਾਯਿਤਂ [ਮਮਾਯਿਤਂ (ਪੀ. ਕ.) ਪਸ੍ਸ ਸੁ. ਨਿ. ੮੧੩] ਜਨਂ, ਪੇਤਂ ਕਾਲਙ੍ਕਤਂ [ਕਾਲਕਤਂ (ਪੀ.)] ਨ ਪਸ੍ਸਤਿ.
ਤੇ ਦੇਵਾ ਚਵਨਧਮ੍ਮਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਤੀਹਿ ਵਾਚਾਹਿ ਅਨੁਸਾਸਨ੍ਤਿ. ਅਯਂ ਪਿਯਵਿਪ੍ਪਯੋਗੋ.
ਯਮ੍ਪਿਚ੍ਛਂ ਨ ਲਭਤਿ, ਤਿਸ੍ਸੋ ਮਾਰਧੀਤਰੋ;
ਤਸ੍ਸ ਚੇ ਕਾਮਯਾਨਸ੍ਸ [ਕਾਮਯਮਾਨਸ੍ਸ (ਕ.) ਪਸ੍ਸ ਸੁ. ਨਿ. ੭੭੩], ਛਨ੍ਦਜਾਤਸ੍ਸ ਜਨ੍ਤੁਨੋ;
ਤੇ ਕਾਮਾ ਪਰਿਹਾਯਨ੍ਤਿ, ਸਲ੍ਲਵਿਦ੍ਧੋਵ ਰੁਪ੍ਪਤਿ.
ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਪਞ੍ਚੁਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਦੁਕ੍ਖਾ.
ਚਕ੍ਖੁ ਸੋਤਞ੍ਚ ਘਾਨਞ੍ਚ, ਜਿਵ੍ਹਾ ਕਾਯੋ ਤਤੋ ਮਨਂ;
ਏਤੇ ਲੋਕਾਮਿਸਾ ਘੋਰਾ, ਯਤ੍ਥ ਸਤ੍ਤਾ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾ.
ਪਞ੍ਚਿਮੇ ਭਿਕ੍ਖਵੇ ਖਨ੍ਧਾ – ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖਂ.
ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਜਰਾ ਚ ਮਰਣਞ੍ਚ?
ਅਪ੍ਪਂ ਵਤ ਜੀਵਿਤਂ ਇਦਂ, ਓਰਂ ਵਸ੍ਸਸਤਾਪਿ ਮੀਯਤੇ [ਮੀਯਤਿ (ਸੁ. ਨਿ. ੮੧੦)];
ਅਥ ਵਾਪਿ ਅਕਿਚ੍ਛਂ ਜੀਵਿਤਂ, ਅਥ ਖੋ ਸੋ ਜਰਸਾਪਿ ਮੀਯਤੇ.
ਸਂਯੁਤ੍ਤਕੇ ਪਸੇਨਦਿਸਂਯੁਤ੍ਤਕੇ ਸੁਤ੍ਤਂ ਅਯ੍ਯਿਕਾ ਮੇ ਕਾਲਙ੍ਕਤਾ – ਅਯਂ ਜਰਾ ਚ ਮਰਣਞ੍ਚ.
ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਚੁਤਿ ਚ ਉਪਪਤ੍ਤਿ ਚ?
‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਸਤ੍ਤਾ ਮਰਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਮਰਣਨ੍ਤਂ ਹਿ ਜੀਵਿਤਂ;
ਯਥਾਕਮ੍ਮਂ ਗਮਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਅਤ੍ਤਕਮ੍ਮਫਲੂਪਗਾ’’ਤਿ [ਪੁਞ੍ਞਪਾਪਫਲੂਪਗਾਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੩੩)]. –
ਅਯਂ ਚੁਤਿ ਚ ਉਪਪਤ੍ਤਿ ਚ.
ਇਮੇਹਿ ਸੁਤ੍ਤੇਹਿ ਏਕਸਦਿਸੇਹਿ ਚ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਨਵਵਿਧਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ਤਂ ਅਨੁਪਵਿਟ੍ਠੇਹਿ ਲਕ੍ਖਣਤੋ ਦੁਕ੍ਖਂ ਞਤ੍ਵਾ ਸਾਧਾਰਣਞ੍ਚ ਅਸਾਧਾਰਣਞ੍ਚ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਂ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬਂ. ਗਾਥਾਹਿ ਗਾਥਾ ਅਨੁਮਿਨਿਤਬ੍ਬਾ, ਬ੍ਯਾਕਰਣੇਹਿ ਵਾ ਬ੍ਯਾਕਰਣਂ – ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖਂ.
੯. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੋ?
ਕਾਮੇਸੁ ਸਤ੍ਤਾ ਕਾਮਸਙ੍ਗਸਤ੍ਤਾ [ਕਾਮਪਸਙ੍ਗਸਤ੍ਤਾ (ਪੀ.) ਪਸ੍ਸ ਉਦਾ. ੬੩], ਸਂਯੋਜਨੇ ਵਜ੍ਜਮਪਸ੍ਸਮਾਨਾ;
ਨ ਹਿ ਜਾਤੁ ਸਂਯੋਜਨਸਙ੍ਗਸਤ੍ਤਾ, ਓਘਂ ਤਰੇਯ੍ਯੁਂ ਵਿਪੁਲਂ ਮਹਨ੍ਤਂ.
ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਆਸਵਾ ਸੁਤ੍ਤਂ – ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੋ.
ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧੋ?
ਯਮ੍ਹਿ ਨ ਮਾਯਾ ਵਸਤੀ ਨ ਮਾਨੋ,
ਯੋ ਵੀਤਲੋਭੋ ਅਮਮੋ ਨਿਰਾਸੋ,
ਪਨੁਣ੍ਣਕੋਧੋ [ਪਨੁਨ੍ਨਕੋਧੋ (ਪੀ.) ਪਸ੍ਸ ਉਦਾ. ੨੬] ਅਭਿਨਿਬ੍ਬੁਤਤ੍ਤੋ;
ਸੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਸੋ ਸਮਣੋ ਸ ਭਿਕ੍ਖੁ.
ਦ੍ਵੇਮਾ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯੋ, ਰਾਗਵਿਰਾਗਾ ਚ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿ; ਅਵਿਜ੍ਜਾਵਿਰਾਗਾ ਚ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿ – ਅਯਂ ਨਿਰੋਧੋ.
ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਮਗ੍ਗੋ?
ਏਸੇਵ ਮਗ੍ਗੋ ਨਤ੍ਥਞ੍ਞੋ, ਦਸ੍ਸਨਸ੍ਸ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯਾ;
ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ, ਮਾਰਸ੍ਸੇਤਂ ਪਮੋਹਨਂ.
ਸਤ੍ਤਿਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾ – ਅਯਂ ਮਗ੍ਗੋ.
ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਾਨਿ?
‘‘ਯੇ ਧਮ੍ਮਾ [ਮਹਾਵ. ੬੦] ਹੇਤੁਪ੍ਪਭਵਾ, ਤੇਸਂ ਹੇਤੁਂ ਤਥਾਗਤੋ ਆਹ;
ਤੇਸਞ੍ਚ ਯੋ ਨਿਰੋਧੋ, ਏਵਂਵਾਦੀ ਮਹਾਸਮਣੋ’’ਤਿ.
ਹੇਤੁਪ੍ਪਭਵਾ ਧਮ੍ਮਾ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਹੇਤੁਸਮੁਦਯੋ, ਯਂ ਭਗਵਤੋ ਵਚਨਂ. ਅਯਂ ਧਮ੍ਮੋ ਯੋ ਨਿਰੋਧੋ, ਯੇ ਹਿ ਕੇਚਿ ਸਂਯੋਜਨਿਯੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਅਸ੍ਸਦਾਨੁਪਸ੍ਸਿਨੋ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ. ਕਿਲੇਸਾ ਤਣ੍ਹਾ ਪਵਡ੍ਢਤਿ, ਤਣ੍ਹਾਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪਾਦਾਨਂ…ਪੇ… ਏਵਮੇਤਸ੍ਸ ਕੇਵਲਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਨ੍ਧਸ੍ਸ ਸਮੁਦਯੋ ਹੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਯਂ ਸਂਯੋਜਨਂ – ਅਯਂ ਸਮੁਦਯੋ. ਯੇ ਸਂਯੋਜਨਿਯਾ ਧਮ੍ਮਾ ਯੇ ਚ ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਾ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ – ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖਂ. ਯਾ ਸਂਯੋਜਨਿਯੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਆਦੀਨਵਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ – ਅਯਂ ਮਗ੍ਗੋ. ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਤਿ ਜਾਤਿਯਾ ਜਰਾਯ ਬ੍ਯਾਧੀਹਿ ਮਰਣੇਹਿ ਸੋਕੇਹਿ ਪਰਿਦੇਵੇਹਿ ਯਾਵ ਉਪਾਯਾਸੇਹਿ – ਇਦਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ. ਇਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ.
ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਅਨੁਪਾਦਿਸੇਸਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਧਾਤੁ?
ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਤਸ੍ਸ ਨ ਪਮਾਣਮਤ੍ਥਿ, ਤਂ ਹਿ ਵਾ ਨਤ੍ਥਿ ਯੇਨ ਨਂ ਪਞ੍ਞਪੇਯ੍ਯ;
ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਗਾਨਂ ਸਮੂਹਤਤ੍ਤਾ ਵਿਦੂ, ਸਿਤਾ ਵਾਦਸਤਸ੍ਸੁ [ਵਾਦਸਤਸ੍ਸ (ਪੀ. ਕ.)] ਸਬ੍ਬੇ.
ਸਂਯੁਤ੍ਤਕੇ ਗੋਧਿਕਸਂਯੁਤ੍ਤਂ.
ਇਮਾਨਿ ਅਸਾਧਾਰਣਾਨਿ ਸੁਤ੍ਤਾਨਿ. ਯਹਿਂ ਯਹਿਂ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾਨਿ, ਤਹਿਂ ਤਹਿਂ ਸਚ੍ਚਲਕ੍ਖਣਤੋ ਓਤਾਰੇਤ੍ਵਾ [ਓਹਾਰੇਤ੍ਵਾ (ਪੀ. ਕ.)] ਅਪਰਿਮਾਣੇਹਿ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨੇਹਿ ਸੋ ਅਤ੍ਥੋ ਪਰਿਯੇਸਿਤਬ੍ਬੋ. ਤਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥਾਨੁਪਰਿਵਤ੍ਤਿ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨੇਨ ਪੁਨ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਾਨੁਪਰਿਵਤ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੇਨ ਤਸ੍ਸ ਏਕਮੇਕਸ੍ਸ ਅਪਰਿਮਾਣਾਨਿ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਾਨਿ ਇਮੇਹਿ ਸੁਤ੍ਤੇਹਿ ਯਥਾਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤੇਹਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਾਨਿ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਪਞ੍ਚਨਿਕਾਯੇ ਅਨੁਪਵਿਟ੍ਠਾਹਿ ਗਾਥਾਹਿ ਗਾਥਾ ਅਨੁਮਿਨਿਤਬ੍ਬਾ, ਬ੍ਯਾਕਰਣੇਨ ਬ੍ਯਾਕਰਣਂ. ਇਮਾਨਿ ਅਸਾਧਾਰਣਾਨਿ ਸੁਤ੍ਤਾਨਿ.
ਤੇਸਂ ਇਮਾ ਉਦ੍ਦਾਨਗਾਥਾ
ਯਮੇਕਰਤ੍ਤਿਂ ਪਠਮਂ, ਅਟ੍ਠ ਦਾਨੂਪਪਤ੍ਤਿਯੋ;
ਪਞ੍ਚ ਪੁਬ੍ਬਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਿ, ਖੀਣਮਚ੍ਛਂਵ ਪਲ੍ਲਲਂ.
ਸਾਮਂ ਤੇਨ ਕੁਤੋ ਰਾਜ, ਤਯੋ ਦੇਵਾ ਗਿਲਾਨਕਾ;
ਯਥਾਪਿ ਕੁਮ੍ਭਕਾਰਸ੍ਸ, ਯਥਾ ਨਦਿਦਕਪ੍ਪਨਂ.
ਇਧ ਸੋਚਤਿ ਪੇਚ੍ਚ ਸੋਚਤਿ, ਤੀਣਿ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਾਨਿ ਚ;
ਕਾਮੇਸੁ ਗਿਦ੍ਧਾ ਪਸੁਤਾ, ਯਾਵ ਤਿਸ੍ਸੋ ਵਿਪਤ੍ਤਿਯੋ.
ਸਤਂ ਆਸਿ [ਸਤਮਾਯੁ (ਸੀ.), ਸਤਧਾਤੁ (ਪੀ.)] ਅਯੋਸਙ੍ਕੂ, ਪਰਿਲ਼ਾਹੋ ਮਹਤ੍ਤਰੋ;
ਸਙ੍ਕਪ੍ਪੇਹਿ ਪਰੇਤੋ ਸੋ, ਤਤ੍ਥ ਤਪਨਿਯੇਹਿ ਚ.
ਕਮ੍ਮਾਰਾਨਂ ਯਥਾ ਉਕ੍ਕਾ, ਤਯੋ ਅਗ੍ਗੀ ਪਕਾਸਿਤਾ;
ਅਯਤੋ ਮਲਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ, ਅਬ੍ਭਕ੍ਖਾਨਂ ਤਥਾਗਤੇ.
ਤਿਵਿਧਂ ਦੇਵਾਨੁਸਾਸਨ੍ਤਿ, ਸੁਪਿਨੇਨ ਸਙ੍ਗਮੋ ਯਥਾ;
ਤਿਸ੍ਸੋ ਚੇਵ ਮਾਰਧੀਤਾ, ਸਲ੍ਲਵਿਦ੍ਧੋਵ ਰੁਪ੍ਪਤਿ.
ਚਕ੍ਖੁ ਸੋਤਞ੍ਚ ਘਾਨਞ੍ਚ, ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਪਕਾਸਿਤਾ;
ਅਪ੍ਪਂ ਵਤ ਜੀਵਿਤਂ ਇਦਂ, ਅਯ੍ਯਿਕਾ ਮੇ ਮਹਲ੍ਲਿਕਾ.
ਸਬ੍ਬੇ ਸਤ੍ਤਾ ਮਰਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਉਪਪਤ੍ਤਿ ਚੁਤਿਚਯਂ;
ਕਾਮੇਸੁ ਸਤ੍ਤਾ ਪਸੁਤਾ, ਆਸਵੇਹਿ ਚਤੂਹਿ ਚ.
ਯਮ੍ਹਿ ਨ ਮਾਯਾ ਵਸਤਿ, ਦ੍ਵੇਮਾ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯੋ;
ਏਸੇਵ ਮਗ੍ਗੋ ਨਤ੍ਥਞ੍ਞੋ, ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾ ਚ ਸੁਦੇਸਿਤਾ.
ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਤਸ੍ਸ ਨ ਪਮਾਣਮਤ੍ਥਿ, ਗੋਧਿਕੋ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬੁਤੋ;
ਯੇ ਧਮ੍ਮਾ ਹੇਤੁਪ੍ਪਭਵਾ, ਸਂਯੋਜਨਾਨੁਪਸ੍ਸਿਨੋ.