ਸਾਸਨਪਟ੍ਠਾਨਂ

੮੯. ਤਤ੍ਥ ਅਟ੍ਠਾਰਸ ਮੂਲਪਦਾ ਕੁਹਿਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ? ਸਾਸਨਪਟ੍ਠਾਨੇ. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਸਾਸਨਪਟ੍ਠਾਨਂ? ਸਂਕਿਲੇਸਭਾਗਿਯਂ ਸੁਤ੍ਤਂ, ਵਾਸਨਾਭਾਗਿਯਂ ਸੁਤ੍ਤਂ, ਨਿਬ੍ਬੇਧਭਾਗਿਯਂ ਸੁਤ੍ਤਂ, ਅਸੇਕ੍ਖਭਾਗਿਯਂ ਸੁਤ੍ਤਂ, ਸਂਕਿਲੇਸਭਾਗਿਯਞ੍ਚ ਵਾਸਨਾਭਾਗਿਯਞ੍ਚ ਸੁਤ੍ਤਂ, ਸਂਕਿਲੇਸਭਾਗਿਯਞ੍ਚ ਨਿਬ੍ਬੇਧਭਾਗਿਯਞ੍ਚ ਸੁਤ੍ਤਂ, ਸਂਕਿਲੇਸਭਾਗਿਯਞ੍ਚ ਅਸੇਕ੍ਖਭਾਗਿਯਞ੍ਚ ਸੁਤ੍ਤਂ, ਸਂਕਿਲੇਸਭਾਗਿਯਞ੍ਚ ਨਿਬ੍ਬੇਧਭਾਗਿਯਞ੍ਚ ਅਸੇਕ੍ਖਭਾਗਿਯਞ੍ਚ ਸੁਤ੍ਤਂ, ਸਂਕਿਲੇਸਭਾਗਿਯਞ੍ਚ ਵਾਸਨਾਭਾਗਿਯਞ੍ਚ ਨਿਬ੍ਬੇਧਭਾਗਿਯਞ੍ਚ ਸੁਤ੍ਤਂ, ਵਾਸਨਾਭਾਗਿਯਞ੍ਚ ਨਿਬ੍ਬੇਧਭਾਗਿਯਞ੍ਚ ਸੁਤ੍ਤਂ, ਤਣ੍ਹਾਸਂਕਿਲੇਸਭਾਗਿਯਂ ਸੁਤ੍ਤਂ, ਦਿਟ੍ਠਿਸਂਕਿਲੇਸਭਾਗਿਯਂ ਸੁਤ੍ਤਂ, ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸਂਕਿਲੇਸਭਾਗਿਯਂ ਸੁਤ੍ਤਂ, ਤਣ੍ਹਾਵੋਦਾਨਭਾਗਿਯਂ ਸੁਤ੍ਤਂ, ਦਿਟ੍ਠਿਵੋਦਾਨਭਾਗਿਯਂ ਸੁਤ੍ਤਂ, ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਵੋਦਾਨਭਾਗਿਯਂ ਸੁਤ੍ਤਂ.

ਤਤ੍ਥ ਸਂਕਿਲੇਸੋ ਤਿਵਿਧੋ – ਤਣ੍ਹਾਸਂਕਿਲੇਸੋ ਦਿਟ੍ਠਿਸਂਕਿਲੇਸੋ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸਂਕਿਲੇਸੋ. ਤਤ੍ਥ ਤਣ੍ਹਾਸਂਕਿਲੇਸੋ ਸਮਥੇਨ ਵਿਸੁਜ੍ਝਤਿ, ਸੋ ਸਮਥੋ ਸਮਾਧਿਕ੍ਖਨ੍ਧੋ. ਦਿਟ੍ਠਿਸਂਕਿਲੇਸੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਵਿਸੁਜ੍ਝਤਿ, ਸਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਪਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ. ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸਂਕਿਲੇਸੋ ਸੁਚਰਿਤੇਨ ਵਿਸੁਜ੍ਝਤਿ, ਤਂ ਸੁਚਰਿਤਂ ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧੋ. ਤਸ੍ਸ ਸੀਲੇ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਸ੍ਸ ਯਦਿ ਆਸਤ੍ਤਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਭਵੇਸੁ, ਏਵਂ ਸਾਯਂ ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਭਾਵਨਾਮਯਂ ਪੁਞ੍ਞਕ੍ਰਿਯਵਤ੍ਥੁ ਭਵਤਿ ਤਤ੍ਰੂਪਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ. ਇਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸੁਤ੍ਤਾਨਿ, ਸਾਧਾਰਣਾਨਿ ਕਤਾਨਿ ਅਟ੍ਠ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਤਾਨਿਯੇਵ ਅਟ੍ਠ ਸੁਤ੍ਤਾਨਿ ਸਾਧਾਰਣਾਨਿ ਕਤਾਨਿ ਸੋਲ਼ਸ ਭਵਨ੍ਤਿ.

ਇਮੇਹਿ ਸੋਲ਼ਸਹਿ ਸੁਤ੍ਤੇਹਿ ਭਿਨ੍ਨੇਹਿ ਨਵਵਿਧਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ਭਿਨ੍ਨਂ ਭਵਤਿ. ਗਾਥਾਯ ਗਾਥਾ ਅਨੁਮਿਨਿਤਬ੍ਬਾ, ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣੇਨ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਂ ਅਨੁਮਿਨਿਤਬ੍ਬਂ. ਸੁਤ੍ਤੇਨ ਸੁਤ੍ਤਂ ਅਨੁਮਿਨਿਤਬ੍ਬਂ.

੯੦. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਸਂਕਿਲੇਸਭਾਗਿਯਂ ਸੁਤ੍ਤਂ?

‘‘ਕਾਮਨ੍ਧਾ ਜਾਲਸਞ੍ਛਨ੍ਨਾ, ਤਣ੍ਹਾਛਦਨਛਾਦਿਤਾ;

ਪਮਤ੍ਤਬਨ੍ਧਨਾ [ਪਮਤ੍ਤਬਨ੍ਧੁਨਾ (ਉਦਾ. ੭੪)] ਬਦ੍ਧਾ, ਮਚ੍ਛਾਵ ਕੁਮਿਨਾਮੁਖੇ;

ਜਰਾਮਰਣਮਨ੍ਵੇਨ੍ਤਿ, ਵਚ੍ਛੋ ਖੀਰਪਕੋਵ [ਖੀਰੂਪਕੋਵ (ਕ.) ਪਸ੍ਸ ਉਦਾ. ੬੪] ਮਾਤਰ’’ਨ੍ਤਿ.

ਇਦਂ ਸਂਕਿਲੇਸਭਾਗਿਯਂ ਸੁਤ੍ਤਂ.

ਚਤ੍ਤਾਰਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਗਤਿਗਮਨਾਨਿ. ਕਤਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ? ਛਨ੍ਦਾਗਤਿਂ [ਛਨ੍ਦਾ ਅਗਤਿਂ (ਸੀ. ਕ.) ਪਸ੍ਸ ਅ. ਨਿ. ੪.੧੭] ਗਚ੍ਛਤਿ, ਦੋਸਾਗਤਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਮੋਹਾਗਤਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਭਯਾਗਤਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਇਮਾਨਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਗਤਿਗਮਨਾਨਿ. ਇਦਮਵੋਚ ਭਗਵਾ, ਇਦਂ ਵਤ੍ਵਾਨ ਸੁਗਤੋ, ਅਥਾਪਰਂ ਏਤਦਵੋਚ ਸਤ੍ਥਾ –

‘‘ਛਨ੍ਦਾ ਦੋਸਾ ਭਯਾ ਮੋਹਾ, ਯੋ ਧਮ੍ਮਂ ਅਤਿਵਤ੍ਤਤਿ;

ਨਿਹੀਯਤਿ ਤਸ੍ਸ ਯਸੋ, ਕਾਲ਼ਪਕ੍ਖੇਵ ਚਨ੍ਦਿਮਾ’’ਤਿ.

ਇਦਂ ਸਂਕਿਲੇਸਭਾਗਿਯਂ ਸੁਤ੍ਤਂ.

‘‘ਮਨੋਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾ ਧਮ੍ਮਾ, ਮਨੋਸੇਟ੍ਠਾ ਮਨੋਮਯਾ;

ਮਨਸਾ ਚੇ ਪਦੁਟ੍ਠੇਨ, ਭਾਸਤਿ ਵਾ ਕਰੋਤਿ ਵਾ;

ਤਤੋ ਨਂ ਦੁਕ੍ਖਮਨ੍ਵੇਤਿ, ਚਕ੍ਕਂਵ ਵਹਤੋ ਪਦ’’ਨ੍ਤਿ.

ਇਦਂ ਸਂਕਿਲੇਸਭਾਗਿਯਂ ਸੁਤ੍ਤਂ.

‘‘ਮਿਦ੍ਧੀ [ਪਸ੍ਸ ਧ. ਪ. ੩੨੫] ਯਦਾ ਹੋਤਿ ਮਹਗ੍ਘਸੋ ਚ, ਨਿਦ੍ਦਾਯਿਤਾ ਸਮ੍ਪਰਿਵਤ੍ਤਸਾਯੀ;

ਮਹਾਵਰਾਹੋਵ ਨਿਵਾਪਪੁਟ੍ਠੋ, ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਗਬ੍ਭਮੁਪੇਤਿ ਮਨ੍ਦੋ’’ਤਿ.

ਇਦਂ ਸਂਕਿਲੇਸਭਾਗਿਯਂ ਸੁਤ੍ਤਂ.

‘‘ਅਯਸਾਵ ਮਲਂ ਸਮੁਟ੍ਠਿਤਂ, ਤਤੁਟ੍ਠਾਯ [ਤਦੁਟ੍ਠਾਯ (ਸੀ.) ਪਸ੍ਸ ਧ. ਪ. ੨੪੦] ਤਮੇਵ ਖਾਦਤਿ;

ਏਵਂ ਅਤਿਧੋਨਚਾਰਿਨਂ, ਸਾਨਿ [ਤਾਨਿ (ਸੀ.) ਪਸ੍ਸ ਧ. ਪ. ੨੪੦] ਕਮ੍ਮਾਨਿ ਨਯਨ੍ਤਿ ਦੁਗ੍ਗਤਿ’’ਨ੍ਤਿ.

ਇਦਂ ਸਂਕਿਲੇਸਭਾਗਿਯਂ ਸੁਤ੍ਤਂ.

‘‘ਚੋਰੋ ਯਥਾ ਸਨ੍ਧਿਮੁਖੇ ਗਹੀਤੋ, ਸਕਮ੍ਮੁਨਾ ਹਞ੍ਞਤਿ ਬਜ੍ਝਤੇ ਚ;

ਏਵਂ ਅਯਂ ਪੇਚ੍ਚ ਪਜਾ ਪਰਤ੍ਥ, ਸਕਮ੍ਮੁਨਾ ਹਞ੍ਞਤਿ ਬਜ੍ਝਤੇ ਚਾ’’ਤਿ.

ਇਦਂ ਸਂਕਿਲੇਸਭਾਗਿਯਂ ਸੁਤ੍ਤਂ.

‘‘ਸੁਖਕਾਮਾਨਿ ਭੂਤਾਨਿ, ਯੋ ਦਣ੍ਡੇਨ ਵਿਹਿਂਸਤਿ;

ਅਤ੍ਤਨੋ ਸੁਖਮੇਸਾਨੋ, ਪੇਚ੍ਚ ਸੋ ਨ ਲਭਤੇ [ਲਭੇ (ਕ.) ਪਸ੍ਸ ਧ. ਪ. ੧੩੧] ਸੁਖ’’ਨ੍ਤਿ.

ਇਦਂ ਸਂਕਿਲੇਸਭਾਗਿਯਂ ਸੁਤ੍ਤਂ.

‘‘ਗੁਨ੍ਨਂ ਚੇ ਤਰਮਾਨਾਨਂ, ਜਿਮ੍ਹਂ ਗਚ੍ਛਤਿ ਪੁਙ੍ਗਵੋ;

ਸਬ੍ਬਾ ਤਾ ਜਿਮ੍ਹਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਨੇਤ੍ਤੇ ਜਿਮ੍ਹਂ ਗਤੇ [ਜਿਮ੍ਹਗਤੇ (ਸੀ. ਕ.) ਪਸ੍ਸ ਅ. ਨਿ. ੪.੭੦] ਸਤਿ.

‘‘ਏਵਮੇਵ ਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ, ਯੋ ਹੋਤਿ ਸੇਟ੍ਠਸਮ੍ਮਤੋ;

ਸੋ ਚੇ ਅਧਮ੍ਮਂ ਚਰਤਿ, ਪਗੇਵ ਇਤਰਾ ਪਜਾ;

ਸਬ੍ਬਂ ਰਟ੍ਠਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਸੇਤਿ, ਰਾਜਾ ਚੇ ਹੋਤਿ ਅਧਮ੍ਮਿਕੋ’’ਤਿ.

ਇਦਂ ਸਂਕਿਲੇਸਭਾਗਿਯਂ ਸੁਤ੍ਤਂ.

‘‘ਸੁਕਿਚ੍ਛਰੂਪਾਵਤਿਮੇ ਮਨੁਸ੍ਸਾ, ਕਰੋਨ੍ਤਿ ਪਾਪਂ ਉਪਧੀਸੁ ਰਤ੍ਤਾ;

ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤੇ ਬਹੁਜਨਸਨ੍ਨਿਵਾਸਂ, ਨਿਰਯਂ ਅਵੀਚਿਂ ਕਟੁਕਂ ਭਯਾਨਕ’’ਨ੍ਤਿ.

ਇਦਂ ਸਂਕਿਲੇਸਭਾਗਿਯਂ ਸੁਤ੍ਤਂ.

‘‘ਫਲਂ ਵੇ [ਪਸ੍ਸ ਅ. ਨਿ. ੪.੬੮] ਕਦਲਿਂ ਹਨ੍ਤਿ, ਫਲਂ ਵੇਲ਼ੁਂ ਫਲਂ ਨਲ਼ਂ;

ਸਕ੍ਕਾਰੋ ਕਾਪੁਰਿਸਂ ਹਨ੍ਤਿ, ਗਬ੍ਭੋ ਅਸ੍ਸਤਰਿਂ ਯਥਾ’’ਤਿ.

ਇਦਂ ਸਂਕਿਲੇਸਭਾਗਿਯਂ ਸੁਤ੍ਤਂ.

‘‘ਕੋਧਮਕ੍ਖਗਰੁ ਭਿਕ੍ਖੁ, ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਗਾਰਵੋ [ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਕਾਰਣਾ (ਸੀ. ਕ.) ਪਸ੍ਸ ਅ. ਨਿ. ੪.੪੩];

ਸੁਖੇਤ੍ਤੇ ਪੂਤਿਬੀਜਂਵ, ਸਦ੍ਧਮ੍ਮੇ ਨ ਵਿਰੂਹਤੀ’’ਤਿ.

ਇਦਂ ਸਂਕਿਲੇਸਭਾਗਿਯਂ ਸੁਤ੍ਤਂ.

੯੧. ‘‘ਇਧਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਚ੍ਚਂ ਪੁਗ੍ਗਲਂ ਪਦੁਟ੍ਠਚਿਤ੍ਤਂ ਏਵਂ ਚੇਤਸਾ ਚੇਤੋ ਪਰਿਚ੍ਚ ਪਜਾਨਾਮਿ, (ਯਥਾ ਖੋ ਅਯਂ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਇਰਿਯਤਿ, ਯਞ੍ਚ ਪਟਿਪਦਂ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ, ਯਞ੍ਚ ਮਗ੍ਗਂ ਸਮਾਰੂਲ਼੍ਹੋ) [( ) ਨਤ੍ਥਿ ਅ. ਨਿ. ੧.੪੩-੪੪; ਇਤਿਵੁ. ੨੦]. ਇਮਮ੍ਹਿ ਚਾਯਂ ਸਮਯੇ ਕਾਲਂ ਕਰੇਯ੍ਯ, ਯਥਾਭਤਂ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋ, ਏਵਂ ਨਿਰਯੇ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਚਿਤ੍ਤਂ ਹਿਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਦੁਟ੍ਠਂ [ਪਦੋਸਿਤਂ (ਸੀ. ਕ.) ਅ. ਨਿ. ੧.੪੩; ਇਤਿਵੁ. ੨੦ ਪਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਂ], ਚੇਤੋਪਦੋਸਹੇਤੁ [ਚਿਤ੍ਤਪਦੋਸਹੇਤੁ (ਸੀ. ਕ.)] ਖੋ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਵਮਿਧੇਕਚ੍ਚੇ ਸਤ੍ਤਾ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਅਪਾਯਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਵਿਨਿਪਾਤਂ ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਭਗਵਾ ਅਵੋਚ, ਤਤ੍ਥੇਤਂ ਇਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ –

‘‘ਪਦੁਟ੍ਠਚਿਤ੍ਤਂ ਞਤ੍ਵਾਨ, ਏਕਚ੍ਚਂ ਇਧ ਪੁਗ੍ਗਲਂ;

ਏਤਮਤ੍ਥਞ੍ਚ ਬ੍ਯਾਕਾਸਿ, ਬੁਦ੍ਧੋ [ਸਤ੍ਥਾ (ਸੀ. ਕ.)] ਭਿਕ੍ਖੂਨ ਸਨ੍ਤਿਕੇ;

ਇਮਮ੍ਹਿ ਚਾਯਂ ਸਮਯੇ, ਕਾਲਂ ਕਯਿਰਾਥ ਪੁਗ੍ਗਲੋ;

ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ, ਚਿਤ੍ਤਂ ਹਿਸ੍ਸ ਪਦੂਸਿਤਂ;

ਚੇਤੋਪਦੋਸਹੇਤੁ ਹਿ, ਸਤ੍ਤਾ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ.

ਯਥਾਭਤਂ ਨਿਕ੍ਖਿਪੇਯ੍ਯ, ਏਵਮੇਵ ਤਥਾਵਿਧੋ;

ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਦੁਪ੍ਪਞ੍ਞੋ, ਨਿਰਯਂ ਸੋਪਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ.

ਅਯਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਭਗਵਤਾ ਇਤਿ ਮੇ ਸੁਤਨ੍ਤਿ.

ਇਦਂ ਸਂਕਿਲੇਸਭਾਗਿਯਂ ਸੁਤ੍ਤਂ.

‘‘ਸਚੇ ਭਾਯਥ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ, ਸਚੇ ਵੋ ਦੁਕ੍ਖਮਪ੍ਪਿਯਂ;

ਮਾਕਤ੍ਥ ਪਾਪਕਂ ਕਮ੍ਮਂ, ਆਵਿ [ਆਵੀ (ਸੀ.) ਪਸ੍ਸ ਉਦਾ. ੪੪] ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਰਹੋ.

‘‘ਸਚੇ ਚ ਪਾਪਕਂ ਕਮ੍ਮਂ, ਕਰਿਸ੍ਸਥ ਕਰੋਥ ਵਾ;

ਨ ਵੋ ਦੁਕ੍ਖਾ ਪਮੁਤ੍ਯਤ੍ਥਿ, ਉਪੇਚ੍ਚਪਿ ਪਲਾਯਤ’’ਨ੍ਤਿ.

ਇਦਂ ਸਂਕਿਲੇਸਭਾਗਿਯਂ ਸੁਤ੍ਤਂ.

‘‘ਅਧਮ੍ਮੇਨ ਧਨਂ ਲਦ੍ਧਾ, ਮੁਸਾਵਾਦੇਨ ਚੂਭਯਂ;

ਮਮੇਤਿ ਬਾਲਾ ਮਞ੍ਞਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਕਥਂ ਨੁ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ.

‘‘ਅਨ੍ਤਰਾਯਾ ਸੁ ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਸਮ੍ਭਤਸ੍ਸ ਵਿਨਸ੍ਸਤਿ;

ਮਤਾ ਸਗ੍ਗਂ ਨ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਨਨੁ ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਹਤਾ’’ਤਿ.

ਇਦਂ ਸਂਕਿਲੇਸਭਾਗਿਯਂ ਸੁਤ੍ਤਂ.

‘‘ਕਥਂ ਖਣਤਿ ਅਤ੍ਤਾਨਂ, ਕਥਂ ਮਿਤ੍ਤੇਹਿ ਜੀਰਤਿ;

ਕਥਂ ਵਿਵਟ੍ਟਤੇ ਧਮ੍ਮਾ, ਕਥਂ ਸਗ੍ਗਂ ਨ ਗਚ੍ਛਤਿ.

‘‘ਲੋਭਾ ਖਣਤਿ ਅਤ੍ਤਾਨਂ, ਲੁਦ੍ਧੋ ਮਿਤ੍ਤੇਹਿ ਜੀਰਤਿ;

ਲੋਭਾ ਵਿਵਟ੍ਟਤੇ ਧਮ੍ਮਾ, ਲੋਭਾ ਸਗ੍ਗਂ ਨ ਗਚ੍ਛਤੀ’’ਤਿ.

ਇਦਂ ਸਂਕਿਲੇਸਭਾਗਿਯਂ ਸੁਤ੍ਤਂ.

‘‘ਚਰਨ੍ਤਿ ਬਾਲਾ ਦੁਮ੍ਮੇਧਾ, ਅਮਿਤ੍ਤੇਨੇਵ ਅਤ੍ਤਨਾ;

ਕਰੋਨ੍ਤਾ ਪਾਪਕਂ ਕਮ੍ਮਂ, ਯਂ ਹੋਤਿ ਕਟੁਕਪ੍ਫਲਂ [ਕਟਕਂ ਫਲਂ (ਕ.) ਪਸ੍ਸ ਧ. ਪ. ੬੬].

‘‘ਨ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਤਂ ਸਾਧੁ, ਯਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਨੁਤਪ੍ਪਤਿ;

ਯਸ੍ਸ ਅਸ੍ਸੁਮੁਖੋ ਰੋਦਂ, ਵਿਪਾਕਂ ਪਟਿਸੇਵਤੀ’’ਤਿ.

ਇਦਂ ਸਂਕਿਲੇਸਭਾਗਿਯਂ ਸੁਤ੍ਤਂ.

‘‘ਦੁਕ੍ਕਰਂ ਦੁਤ੍ਤਿਤਿਕ੍ਖਞ੍ਚ, ਅਬ੍ਯਤ੍ਤੇਨ ਚ [ਅਵਿਯਤ੍ਤੇਨ (ਸੀ. ਕ.) ਪਸ੍ਸ ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੭] ਸਾਮਞ੍ਞਂ;

ਬਹੂ ਹਿ ਤਤ੍ਥ ਸਮ੍ਬਾਧਾ, ਯਤ੍ਥ ਬਾਲੋ ਵਿਸੀਦਤਿ.

‘‘ਯੋ ਹਿ ਅਤ੍ਥਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਞ੍ਚ, ਭਾਸਮਾਨੇ ਤਥਾਗਤੇ;

ਮਨਂ ਪਦੋਸਯੇ ਬਾਲੋ, ਮੋਘਂ ਖੋ ਤਸ੍ਸ ਜੀਵਿਤਂ.

‘‘ਏਤਞ੍ਚਾਹਂ ਅਰਹਾਮਿ, ਦੁਕ੍ਖਞ੍ਚ ਇਤੋ ਚ ਪਾਪਿਯਤਰਂ ਭਨ੍ਤੇ;

ਯੋ ਅਪ੍ਪਮੇਯ੍ਯੇਸੁ ਤਥਾਗਤੇਸੁ, ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਦੋਸੇਮਿ ਅਵੀਤਰਾਗੋ’’ਤਿ.

ਇਦਂ ਸਂਕਿਲੇਸਭਾਗਿਯਂ ਸੁਤ੍ਤਂ.

‘‘ਅਪ੍ਪਮੇਯ੍ਯਂ ਪਮਿਨਨ੍ਤੋ, ਕੋਧ ਵਿਦ੍ਵਾ ਵਿਕਪ੍ਪਯੇ;

ਅਪ੍ਪਮੇਯ੍ਯਂ ਪਮਾਯਿਨਂ [ਪਮਾਯਨ੍ਤਂ (ਸੀ. ਕ.) ਪਸ੍ਸ ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੭੯], ਨਿਵੁਤਂ ਤਂ ਮਞ੍ਞੇ ਅਕਿਸ੍ਸਵ’’ਨ੍ਤਿ.

ਇਦਂ ਸਂਕਿਲੇਸਭਾਗਿਯਂ ਸੁਤ੍ਤਂ.

‘‘ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਹਿ ਜਾਤਸ੍ਸ, ਕੁਠਾਰੀ [ਕੁਧਾਰੀ (ਕ.) ਪਸ੍ਸ ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੮੦] ਜਾਯਤੇ ਮੁਖੇ;

ਯਾਯ ਛਿਨ੍ਦਤਿ ਅਤ੍ਤਾਨਂ, ਬਾਲੋ ਦੁਬ੍ਭਾਸਿਤਂ ਭਣਂ.

‘‘ਨ ਹਿ ਸਤ੍ਥਂ ਸੁਨਿਸਿਤਂ, ਵਿਸਂ ਹਲਾਹਲਂ ਇਵ;

ਏਵਂ ਵਿਰਦ੍ਧਂ ਪਾਤੇਤਿ, ਵਾਚਾ ਦੁਬ੍ਭਾਸਿਤਾ ਯਥਾ’’ਤਿ.

ਇਦਂ ਸਂਕਿਲੇਸਭਾਗਿਯਂ ਸੁਤ੍ਤਂ.

੯੨. ‘‘ਯੋ ਨਿਨ੍ਦਿਯਂ ਪਸਂਸਤਿ, ਤਂ ਵਾ ਨਿਨ੍ਦਤਿ ਯੋ ਪਸਂਸਿਯੋ;

ਵਿਚਿਨਾਤਿ ਮੁਖੇਨ ਸੋ ਕਲਿਂ, ਕਲਿਨਾ ਤੇਨ ਸੁਖਂ ਨ ਵਿਨ੍ਦਤਿ.

‘‘ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤੋ ਅਯਂ ਕਲਿ, ਯੋ ਅਕ੍ਖੇਸੁ ਧਨਪਰਾਜਯੋ;

ਸਬ੍ਬਸ੍ਸਾਪਿ ਸਹਾਪਿ ਅਤ੍ਤਨਾ, ਅਯਮੇਵ ਮਹਨ੍ਤਤਰੋ [ਮਹਤ੍ਤਰੋ (ਕ.) ਪਸ੍ਸ ਅ. ਨਿ. ੪.੩; ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੮੦] ਕਲਿ;

ਯੋ ਸੁਗਤੇਸੁ ਮਨਂ ਪਦੋਸਯੇ.

‘‘ਸਤਂ ਸਹਸ੍ਸਾਨਂ ਨਿਰਬ੍ਬੁਦਾਨਂ, ਛਤ੍ਤਿਂਸਤੀ ਪਞ੍ਚ ਚ ਅਬ੍ਬੁਦਾਨਿ;

ਯਮਰਿਯਗਰਹੀ ਨਿਰਯਂ ਉਪੇਤਿ, ਵਾਚਂ ਮਨਞ੍ਚ ਪਣਿਧਾਯ ਪਾਪਕ’’ਨ੍ਤਿ.

ਇਦਂ ਸਂਕਿਲੇਸਭਾਗਿਯਂ ਸੁਤ੍ਤਂ.

‘‘ਯੋ ਲੋਭਗੁਣੇ ਅਨੁਯੁਤ੍ਤੋ, ਸੋ ਵਚਸਾ [ਵਚਸਾ ਚ (ਕ.) ਪਸ੍ਸ ਸੁ. ਨਿ. ੬੬੮] ਪਰਿਭਾਸਤਿ ਅਞ੍ਞੇ;

ਅਸ੍ਸਦ੍ਧੋ ਕਦਰਿਯੋ [ਅਨਰਿਯੋ (ਸੀ. ਕ.)] ਅਵਦਞ੍ਞੂ, ਮਚ੍ਛਰਿ ਪੇਸੁਣਿਯਂ ਅਨੁਯੁਤ੍ਤੋ.

‘‘ਮੁਖਦੁਗ੍ਗ ਵਿਭੂਤ ਅਨਰਿਯ, ਭੂਨਹੁ ਪਾਪਕ ਦੁਕ੍ਕਟਕਾਰਿ;

ਪੁਰਿਸਨ੍ਤ ਕਲੀ ਅਵਜਾਤਪੁਤ੍ਤ [ਅਵਜਾਤਕਪੁਤ੍ਤ (ਸੀ. ਕ.) ਪਸ੍ਸ ਸੁ. ਨਿ. ੬੬੯], ਮਾ ਬਹੁਭਾਣਿਧ ਨੇਰਯਿਕੋਸਿ.

‘‘ਰਜਮਾਕਿਰਸੀ ਅਹਿਤਾਯ, ਸਨ੍ਤੇ ਗਰਹਸਿ ਕਿਬ੍ਬਿਸਕਾਰੀ;

ਬਹੂਨਿ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਾਨਿ ਚਰਿਤ੍ਵਾ, ਗਚ੍ਛਸਿ ਖੋ ਪਪਤਂ ਚਿਰਰਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ.

ਇਦਂ ਸਂਕਿਲੇਸਭਾਗਿਯਂ ਸੁਤ੍ਤਂ.

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਵਾਸਨਾਭਾਗਿਯਂ ਸੁਤ੍ਤਂ?

‘‘ਮਨੋਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾ ਧਮ੍ਮਾ, ਮਨੋਸੇਟ੍ਠਾ ਮਨੋਮਯਾ;

ਮਨਸਾ ਚੇ ਪਸਨ੍ਨੇਨ, ਭਾਸਤਿ ਵਾ ਕਰੋਤਿ ਵਾ;

ਤਤੋ ਨਂ ਸੁਖਮਨ੍ਵੇਤਿ, ਛਾਯਾਵ ਅਨਪਾਯਿਨੀ’’ਤਿ [ਅਨੁਪਾਯਿਨੀਤਿ (ਕ.) ਪਸ੍ਸ ਧ. ਪ. ੨].

ਇਦਂ ਵਾਸਨਾਭਾਗਿਯਂ ਸੁਤ੍ਤਂ.

੯੩. ਮਹਾਨਾਮੋ ਸਕ੍ਕੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਇਦਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਕਪਿਲਵਤ੍ਥੁ ਇਦ੍ਧਞ੍ਚੇਵ ਫੀਤਞ੍ਚ ਬਾਹੁਜਞ੍ਞਂ [ਬਹੁਜਨਂ (ਸੀ. ਕ.) ਪਸ੍ਸ ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੦੧੮] ਆਕਿਣ੍ਣਮਨੁਸ੍ਸਂ ਸਮ੍ਬਾਧਬ੍ਯੂਹਂ, ਸੋ ਖੋ ਅਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਵਾ ਪਯਿਰੁਪਾਸਿਤ੍ਵਾ ਮਨੋਭਾਵਨੀਯੇ ਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਸਾਯਨ੍ਹਸਮਯਂ ਕਪਿਲਵਤ੍ਥੁਂ ਪਵਿਸਨ੍ਤੋ ਭਨ੍ਤੇਨਪਿ ਹਤ੍ਥਿਨਾ ਸਮਾਗਚ੍ਛਾਮਿ, ਭਨ੍ਤੇਨਪਿ ਅਸ੍ਸੇਨ ਸਮਾਗਚ੍ਛਾਮਿ, ਭਨ੍ਤੇਨਪਿ ਰਥੇਨ ਸਮਾਗਚ੍ਛਾਮਿ, ਭਨ੍ਤੇਨਪਿ ਸਕਟੇਨ ਸਮਾਗਚ੍ਛਾਮਿ, ਭਨ੍ਤੇਨਪਿ ਪੁਰਿਸੇਨ ਸਮਾਗਚ੍ਛਾਮਿ, ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਮੁਸ੍ਸਤੇਵ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਆਰਬ੍ਭ ਸਤਿ, ਮੁਸ੍ਸਤਿ ਧਮ੍ਮਂ ਆਰਬ੍ਭ ਸਤਿ, ਮੁਸ੍ਸਤਿ ਸਙ੍ਘਂ ਆਰਬ੍ਭ ਸਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਏਵਂ ਹੋਤਿ ‘ਇਮਮ੍ਹਿ ਚਾਹਂ ਸਾਯਨ੍ਹਸਮਯੇ ਕਾਲਂ ਕਰੇਯ੍ਯਂ, ਕਾ ਮਯ੍ਹਂ [ਮਮਸ੍ਸ (ਸੀ. ਕ.) ਪਸ੍ਸ ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੦੧੮] ਗਤਿ, ਕੋ ਅਭਿਸਮ੍ਪਰਾਯੋ’’’ਤਿ.

‘‘ਮਾ ਭਾਯਿ, ਮਹਾਨਾਮ, ਮਾ ਭਾਯਿ, ਮਹਾਨਾਮ, ਅਪਾਪਕਂ ਤੇ ਮਰਣਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਅਪਾਪਿਕਾ [ਅਪਾਪਿਕਾ ਤੇ (ਸੀ.)] ਕਾਲਙ੍ਕਿਰਿਯਾ. ਚਤੂਹਿ ਖੋ, ਮਹਾਨਾਮ, ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਨਿਬ੍ਬਾਨਨਿਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਪੋਣੋ ਨਿਬ੍ਬਾਨਪਬ੍ਭਾਰੋ. ਕਤਮੇਹਿ ਚਤੂਹਿ? ਇਧ, ਮਹਾਨਾਮ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਬੁਦ੍ਧੇ ਅਵੇਚ੍ਚਪ੍ਪਸਾਦੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਇਤਿਪਿ ਸੋ ਭਗਵਾ ਅਰਹਂ…ਪੇ… ਬੁਦ੍ਧੋ ਭਗਵਾਤਿ. ਧਮ੍ਮੇ…ਪੇ… ਸਙ੍ਘੇ…ਪੇ… ਅਰਿਯਕਨ੍ਤੇਹਿ ਸੀਲੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ ਅਖਣ੍ਡੇਹਿ…ਪੇ… ਸਮਾਧਿਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕੇਹਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਮਹਾਨਾਮ, ਰੁਕ੍ਖੋ ਪਾਚੀਨਨਿਨ੍ਨੋ ਪਾਚੀਨਪੋਣੋ ਪਾਚੀਨਪਬ੍ਭਾਰੋ, ਸੋ ਮੂਲਚ੍ਛਿਨ੍ਨੋ [ਮੂਲੇਹਿ ਛਿਨ੍ਨੋ (ਸੀ. ਕ.)] ਕਤਮੇਨ ਪਪਤੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ? ‘‘ਯੇਨ, ਭਨ੍ਤੇ, ਨਿਨ੍ਨੋ ਯੇਨ ਪੋਣੋ ਯੇਨ ਪਬ੍ਭਾਰੋ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਮਹਾਨਾਮ, ਇਮੇਹਿ ਚਤੂਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਨਿਬ੍ਬਾਨਨਿਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਪੋਣੋ ਨਿਬ੍ਬਾਨਪਬ੍ਭਾਰੋ. ਮਾ ਭਾਯਿ, ਮਹਾਨਾਮ, ਮਾ ਭਾਯਿ, ਮਹਾਨਾਮ, ਅਪਾਪਕਂ ਤੇ ਮਰਣਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਅਪਾਪਿਕਾ ਕਾਲਙ੍ਕਿਰਿਯਾ’’ਤਿ.

ਇਦਂ ਵਾਸਨਾਭਾਗਿਯਂ ਸੁਤ੍ਤਂ.

‘‘ਸੁਖਕਾਮਾਨਿ ਭੂਤਾਨਿ, ਯੋ ਦਣ੍ਡੇਨ ਨ ਹਿਂਸਤਿ;

ਅਤ੍ਤਨੋ ਸੁਖਮੇਸਾਨੋ, ਪੇਚ੍ਚ ਸੋ ਲਭਤੇ ਸੁਖ’’ਨ੍ਤਿ.

ਇਦਂ ਵਾਸਨਾਭਾਗਿਯਂ ਸੁਤ੍ਤਂ.

‘‘ਗੁਨ੍ਨਞ੍ਚੇ ਤਰਮਾਨਾਨਂ, ਉਜੁਂ ਗਚ੍ਛਤਿ ਪੁਙ੍ਗਵੋ;

ਸਬ੍ਬਾ ਤਾ ਉਜੁਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਨੇਤ੍ਤੇ ਉਜੁਂ ਗਤੇ ਸਤਿ.

‘‘ਏਵਮੇਵ ਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ, ਯੋ ਹੋਤਿ ਸੇਟ੍ਠਸਮ੍ਮਤੋ;

ਸੋ ਸਚੇ [ਸੋ ਚੇਵ (ਸੀ.) ਪਸ੍ਸ (ਸੀ.) ਪਸ੍ਸ ਅ. ਨਿ. ੪.੭੦] ਧਮ੍ਮਂ ਚਰਤਿ, ਪਗੇਵ ਇਤਰਾ ਪਜਾ;

ਸਬ੍ਬਂ ਰਟ੍ਠਂ ਸੁਖਂ ਸੇਤਿ, ਰਾਜਾ ਚੇ ਹੋਤਿ ਧਮ੍ਮਿਕੋ’’ਤਿ.

ਇਦਂ ਵਾਸਨਾਭਾਗਿਯਂ ਸੁਤ੍ਤਂ.

੯੪. ਭਗਵਾ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਜੇਤਵਨੇ ਅਨਾਥਪਿਣ੍ਡਿਕਸ੍ਸ ਆਰਾਮੇ. ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਸਮ੍ਬਹੁਲਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਗਵਤੋ ਚੀਵਰਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ ‘‘ਨਿਟ੍ਠਿਤਚੀਵਰੋ ਭਗਵਾ ਤੇਮਾਸਚ੍ਚਯੇਨ ਚਾਰਿਕਂ ਪਕ੍ਕਮਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ. ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਇਸਿਦਤ੍ਤਪੁਰਾਣਾ ਥਪਤਯੋ ਸਾਕੇਤੇ [ਸਾਧੁਕੇ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੦੦੨)] ਪਟਿਵਸਨ੍ਤਿ ਕੇਨਚਿ ਦੇਵ ਕਰਣੀਯੇਨ. ਅਸ੍ਸੋਸੁਂ ਖੋ ਇਸਿਦਤ੍ਤਪੁਰਾਣਾ ਥਪਤਯੋ ‘‘ਸਮ੍ਬਹੁਲਾ ਕਿਰ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਗਵਤੋ ਚੀਵਰਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ. ਨਿਟ੍ਠਿਤਚੀਵਰੋ ਭਗਵਾ ਤੇਮਾਸਚ੍ਚਯੇਨ ਚਾਰਿਕਂ ਪਕ੍ਕਮਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ.

ਅਥ ਖੋ ਇਸਿਦਤ੍ਤਪੁਰਾਣਾ ਥਪਤਯੋ ਮਗ੍ਗੇ ਪੁਰਿਸਂ ਠਪੇਸੁਂ ‘‘ਯਦਾ ਤ੍ਵਂ ਅਮ੍ਭੋ ਪੁਰਿਸ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯਾਸਿ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ ਅਰਹਨ੍ਤਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਂ, ਅਥ ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਆਰੋਚੇਯ੍ਯਾਸੀ’’ਤਿ. ਦ੍ਵੀਹਤੀਹਂ ਠਿਤੋ ਖੋ ਸੋ ਪੁਰਿਸੋ ਅਦ੍ਦਸ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਦੂਰਤੋਵ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ, ਦਿਸ੍ਵਾਨ ਯੇਨ ਇਸਿਦਤ੍ਤਪੁਰਾਣਾ ਥਪਤਯੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ, ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਇਸਿਦਤ੍ਤਪੁਰਾਣੇ ਥਪਤਯੋ ਏਤਦਵੋਚ ‘‘ਅਯਂ ਸੋ ਭਨ੍ਤੇ [ਅਯਂ ਭਨ੍ਤੇ (ਸੀ. ਕ.) ਪਸ੍ਸ ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੦੦੨] ਭਗਵਾ ਆਗਚ੍ਛਤਿ ਅਰਹਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ, ਯਸ੍ਸਦਾਨਿ ਕਾਲਂ ਮਞ੍ਞਥਾ’’ਤਿ.

ਅਥ ਖੋ ਇਸਿਦਤ੍ਤਪੁਰਾਣਾ ਥਪਤਯੋ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਂਸੁ, ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਪਿਟ੍ਠਿਤੋ ਪਿਟ੍ਠਿਤੋ ਅਨੁਬਨ੍ਧਿਂਸੁ. ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਮਗ੍ਗਾ ਓਕ੍ਕਮ੍ਮ ਯੇਨ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਰੁਕ੍ਖਮੂਲਂ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ, ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੇ ਆਸਨੇ ਨਿਸੀਦਿ. ਇਸਿਦਤ੍ਤਪੁਰਾਣਾ ਥਪਤਯੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿਂਸੁ, ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਾ ਖੋ ਇਸਿਦਤ੍ਤਪੁਰਾਣਾ ਥਪਤਯੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚੁਂ –

‘‘ਯਦਾ ਮਯਂ ਭਨ੍ਤੇ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਸੁਣੋਮ ‘ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਾ ਕੋਸਲੇਸੁ ਚਾਰਿਕਂ ਪਕ੍ਕਮਿਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ, ਹੋਤਿ ਨੋ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਅਨਤ੍ਤਮਨਤਾ ਹੋਤਿ ਦੋਮਨਸ੍ਸਂ ‘ਦੂਰੇ ਨੋ ਭਗਵਾ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ. ਯਦਾ ਪਨ ਮਯਂ ਭਨ੍ਤੇ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਸੁਣੋਮ ‘ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਾ ਕੋਸਲੇਸੁ ਚਾਰਿਕਂ ਪਕ੍ਕਨ੍ਤੋ’ਤਿ, ਹੋਤਿ ਨੋ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਅਨਤ੍ਤਮਨਤਾ ਹੋਤਿ ਦੋਮਨਸ੍ਸਂ ‘ਦੂਰੇ ਨੋ ਭਗਵਾ’ਤਿ…ਪੇ….

‘‘ਯਦਾ ਪਨ ਮਯਂ ਭਨ੍ਤੇ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਸੁਣੋਮ ‘ਕਾਸੀਸੁ ਮਗਧੇਸੁ [ਕਾਸੀਹਿ ਮਾਗਧੇ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੦੦੨)] ਚਾਰਿਕਂ ਪਕ੍ਕਮਿਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ, ਹੋਤਿ ਨੋ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਅਨਤ੍ਤਮਨਤਾ ਹੋਤਿ ਦੋਮਨਸ੍ਸਂ ‘ਦੂਰੇ ਨੋ ਭਗਵਾ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ. ਯਦਾ ਪਨ ਮਯਂ ਭਨ੍ਤੇ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਸੁਣੋਮ ‘ਕਾਸੀਸੁ ਮਗਧੇਸੁ ਚਾਰਿਕਂ ਪਕ੍ਕਨ੍ਤੋ’ਤਿ, ਅਨਪ੍ਪਕਾ ਨੋ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਅਨਤ੍ਤਮਨਤਾ ਹੋਤਿ ਅਨਪ੍ਪਕਂ ਦੋਮਨਸ੍ਸਂ ‘ਦੂਰੇ ਨੋ ਭਗਵਾ’ਤਿ.

‘‘ਯਦਾ ਪਨ ਮਯਂ ਭਨ੍ਤੇ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਸੁਣੋਮ ‘ਮਗਧੇਸੁ ਕਾਸੀਸੁ ਚਾਰਿਕਂ ਪਕ੍ਕਮਿਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ, ਹੋਤਿ ਨੋ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਅਤ੍ਤਮਨਤਾ ਹੋਤਿ ਸੋਮਨਸ੍ਸਂ ‘ਆਸਨ੍ਨੇ ਨੋ ਭਗਵਾ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ. ਯਦਾ ਪਨ ਮਯਂ ਭਨ੍ਤੇ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਸੁਣੋਮ ‘ਮਗਧੇਸੁ ਕਾਸੀਸੁ ਚਾਰਿਕਂ ਪਕ੍ਕਨ੍ਤੋ’ਤਿ, ਹੋਤਿ ਨੋ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਅਤ੍ਤਮਨਤਾ ਹੋਤਿ ਸੋਮਨਸ੍ਸਂ ‘ਆਸਨ੍ਨੇ ਨੋ ਭਗਵਾ’ਤਿ…ਪੇ….

‘‘ਯਦਾ ਪਨ ਮਯਂ ਭਨ੍ਤੇ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਸੁਣੋਮ ‘ਕੋਸਲੇਸੁ ਸਾਵਤ੍ਥਿਂ [ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ (ਸੀ. ਕ.)] ਚਾਰਿਕਂ ਪਕ੍ਕਮਿਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ. ਹੋਤਿ ਨੋ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਅਤ੍ਤਮਨਤਾ ਹੋਤਿ ਸੋਮਨਸ੍ਸਂ ‘ਆਸਨ੍ਨੇ ਨੋ ਭਗਵਾ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ.

‘‘ਯਦਾ ਪਨ ਮਯਂ ਭਨ੍ਤੇ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਸੁਣੋਮ ‘ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਜੇਤਵਨੇ ਅਨਾਥਪਿਣ੍ਡਿਕਸ੍ਸ ਆਰਾਮੇ’ਤਿ ਹੋਤਿ ਅਨਪ੍ਪਕਾ ਨੋ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਅਤ੍ਤਮਨਤਾ, ਹੋਤਿ ਅਨਪ੍ਪਕਂ ਸੋਮਨਸ੍ਸਂ ‘ਆਸਨ੍ਨੇ ਨੋ ਭਗਵਾ’’’ਤਿ.

‘‘ਤਸ੍ਮਾਤਿਹ, ਥਪਤਯੋ, ਸਮ੍ਬਾਧੋ ਘਰਾਵਾਸੋ ਰਜਾਪਥੋ, ਅਬ੍ਭੋਕਾਸੋ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਾ, ਅਲਞ੍ਚ ਪਨ ਵੋ, ਥਪਤਯੋ, ਅਪ੍ਪਮਾਦਾਯਾ’’ਤਿ. ‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਖੋ ਨੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਏਤਮ੍ਹਾ ਸਮ੍ਬਾਧਾ ਅਞ੍ਞੋ ਸਮ੍ਬਾਧੋ ਸਮ੍ਬਾਧਤਰੋ ਚੇਵ ਸਮ੍ਬਾਧਸਙ੍ਖਾਤਤਰੋ ਚਾ’’ਤਿ? ‘‘ਕਤਮੋ ਪਨ ਵੋ, ਥਪਤਯੋ, ਏਤਮ੍ਹਾ ਸਮ੍ਬਾਧਾ ਅਞ੍ਞੋ ਸਮ੍ਬਾਧੋ ਸਮ੍ਬਾਧਤਰੋ ਚੇਵ ਸਮ੍ਬਾਧਸਙ੍ਖਾਤਤਰੋ ਚਾ’’ਤਿ?

‘‘ਇਧ ਮਯਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਯਦਾ ਰਾਜਾ ਪਸੇਨਦਿ ਕੋਸਲੋ ਉਯ੍ਯਾਨਭੂਮਿਂ ਨਿਯ੍ਯਾਤੁਕਾਮੋ [ਗਨ੍ਤੁਕਾਮੋ (ਸੀ. ਕ.) ਪਸ੍ਸ ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੦੦੨] ਹੋਤਿ, ਯੇ ਤੇ ਰਞ੍ਞੋ ਪਸੇਨਦਿਸ੍ਸ ਕੋਸਲਸ੍ਸ ਨਾਗਾ ਓਪਵਯ੍ਹਾ, ਤੇ ਕਪ੍ਪੇਤ੍ਵਾ ਯਾ ਤਾ ਰਞ੍ਞੋ ਪਸੇਨਦਿਸ੍ਸ ਕੋਸਲਸ੍ਸ ਪਜਾਪਤਿਯੋ ਪਿਯਾ ਮਨਾਪਾ, ਤਾ [ਤਾਸਂ (ਸੀ. ਕ.)] ਏਕਂ ਪੁਰਤੋ ਏਕਂ ਪਚ੍ਛਤੋ ਨਿਸੀਦਾਪੇਮ, ਤਾਸਂ ਖੋ ਪਨ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਿਨੀਨਂ ਏਵਰੂਪੋ ਗਨ੍ਧੋ ਹੋਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਨਾਮ ਗਨ੍ਧਕਰਣ੍ਡਕਸ੍ਸ ਤਾਵਦੇਵ ਵਿਵਰਿਯਮਾਨਸ੍ਸ, ਯਥਾ ਤਂ ਰਾਜਕਞ੍ਞਾਨਂ [ਰਾਜਾਰਹੇਨ (ਸੀ. ਕ.)] ਗਨ੍ਧੇਨ ਵਿਭੂਸਿਤਾਨਂ. ਤਾਸਂ ਖੋ ਪਨ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਿਨੀਨਂ ਏਵਰੂਪੋ ਕਾਯਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਹੋਤਿ, ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਨਾਮ ਤੂਲਪਿਚੁਨੋ ਵਾ ਕਪ੍ਪਾਹਪਿਚੁਨੋ ਵਾ, ਯਥਾ ਤਂ ਰਾਜਕਞ੍ਞਾਨਂ ਸੁਖੇਧਿਤਾਨਂ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਖੋ ਪਨ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸਮਯੇ ਨਾਗੋਪਿ ਰਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬੋ ਹੋਤਿ. ਤਾਪਿ ਭਗਿਨਿਯੋ ਰਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਾ ਹੋਤਿ. ਅਤ੍ਤਾਪਿ ਰਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਾ ਹੋਤਿ. ਨ ਖੋ ਪਨ ਮਯਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਭਿਜਾਨਾਮ ਤਾਸੁ ਭਗੀਨਿਸੁ ਪਾਪਕਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਞਪ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤਾ, ਅਯਂ ਖੋ ਨੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਏਤਮ੍ਹਾ ਸਮ੍ਬਾਧਾ ਅਞ੍ਞੋ ਸਮ੍ਬਾਧੋ ਸਮ੍ਬਾਧਤਰੋ ਚੇਵ ਸਮ੍ਬਾਧਸਙ੍ਘਾਤਤਰੋ ਚਾਤਿ.

‘‘ਤਸ੍ਮਾਤਿਹ, ਥਪਤਯੋ, ਸਮ੍ਬਾਧੋ ਘਰਾਵਾਸੋ ਰਜਾਪਥੋ, ਅਬ੍ਭੋਕਾਸੋ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਾ. ਅਲਞ੍ਚ ਪਨ ਵੋ, ਥਪਤਯੋ, ਅਪ੍ਪਮਾਦਾਯ. ਚਤੂਹਿ ਖੋ ਥਪਤਯੋ, ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਸੋਤਾਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ ਅਵਿਨਿਪਾਤਧਮ੍ਮੋ ਨਿਯਤੋ ਸਮ੍ਬੋਧਿਪਰਾਯਣੋ.

‘‘ਕਤਮੇਹਿ ਚਤੂਹਿ? ਇਧ, ਥਪਤਯੋ, ਸੁਤਵਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਬੁਦ੍ਧੇ ਅਵੇਚ੍ਚਪ੍ਪਸਾਦੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ ਇਤਿਪਿ ਸੋ ਭਗਵਾ ਅਰਹਂ…ਪੇ… ਬੁਦ੍ਧੋ ਭਗਵਾਤਿ, ਧਮ੍ਮੇ…ਪੇ… ਸਙ੍ਘੇ…ਪੇ… ਵਿਗਤਮਲਮਚ੍ਛੇਰੇਨ ਚੇਤਸਾ ਅਗਾਰਂ ਅਜ੍ਝਾਵਸਤਿ, ਮੁਤ੍ਤਚਾਗੋ ਪਯਤਪਾਣਿ ਵੋਸ੍ਸਗ੍ਗਰਤੋ ਯਾਚਯੋਗੋ ਦਾਨਸਂਵਿਭਾਗਰਤੋ ਅਪ੍ਪਟਿਵਿਭਤ੍ਤਂ. ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਥਪਤਯੋ, ਚਤੂਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਸੋਤਾਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ ਅਵਿਨਿਪਾਤਧਮ੍ਮੋ ਨਿਯਤੋ ਸਮ੍ਬੋਧਿਪਰਾਯਣੋ.

‘‘ਤੁਮ੍ਹੇ ਖੋ, ਥਪਤਯੋ, ਬੁਦ੍ਧੇ ਅਵੇਚ੍ਚਪ੍ਪਸਾਦੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ ਇਤਿਪਿ ਸੋ ਭਗਵਾ ਅਰਹਂ…ਪੇ… ਬੁਦ੍ਧੋ ਭਗਵਾਤਿ, ਧਮ੍ਮੇ…ਪੇ… ਸਙ੍ਘੇ…ਪੇ… ਯਂ ਖੋ ਪਨ ਕਿਞ੍ਚਿ ਕੁਲੇ ਦੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮਂ, ਸਬ੍ਬਂ ਤਂ ਅਪ੍ਪਟਿਵਿਭਤ੍ਤਂ ਸੀਲਵਨ੍ਤੇਹਿ ਕਲ੍ਯਾਣਧਮ੍ਮੇਹਿ, ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਥ, ਥਪਤਯੋ, ਕਤਿਵਿਧਾ ਤੇ ਕੋਸਲੇਸੁ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਯੇ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ ਸਮਸਮਾ ਯਦਿਦਂ ਦਾਨਸਂਵਿਭਾਗੇਹੀ’’ਤਿ? ‘‘ਲਾਭਾ ਨੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸੁਲਦ੍ਧਂ ਨੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਯੇਸਂ ਨੋ ਭਗਵਾ ਏਵਂ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ.

ਇਦਂ ਵਾਸਨਾਭਾਗਿਯਂ ਸੁਤ੍ਤਂ.

੯੫. ‘‘ਏਕਪੁਪ੍ਫਂ ਚਜਿਤ੍ਵਾਨ [ਯਜਿਤ੍ਵਾਨ (ਕ.) ਪਸ੍ਸ ਥੇਰਗਾ. ੯੬], ਸਹਸ੍ਸਂ ਕਪ੍ਪਕੋਟਿਯੋ;

ਦੇਵੇ ਚੇਵ ਮਨੁਸ੍ਸੇ ਚ, ਸੇਸੇਨ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬੁਤੋ’’ਤਿ.

ਇਦਂ ਵਾਸਨਾਭਾਗਿਯਂ ਸੁਤ੍ਤਂ.

‘‘ਅਸ੍ਸਤ੍ਥੇ ਹਰਿਤੋਭਾਸੇ, ਸਂਵਿਰੂਲ਼੍ਹਮ੍ਹਿ ਪਾਦਪੇ;

ਏਕਂ ਬੁਦ੍ਧਗਤਂ [ਬੁਦ੍ਧਕਤਂ (ਕ.) ਪਸ੍ਸ ਥੇਰਗਾ. ੨੧੭] ਸਞ੍ਞਂ, ਅਲਭਿਂਤ੍ਥਂ [ਅਲਭਿਂਹਂ (ਸੀ. ਕ.)] ਪਤਿਸ੍ਸਤੋ.

‘‘ਅਜ੍ਜ ਤਿਂਸਂ ਤਤੋ ਕਪ੍ਪਾ, ਨਾਭਿਜਾਨਾਮਿ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ;

ਤਿਸ੍ਸੋ ਵਿਜ੍ਜਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤਾ, ਤਸ੍ਸਾ ਸਞ੍ਞਾਯ ਵਾਸਨਾ’’ਤਿ.

ਇਦਂ ਵਾਸਨਾਭਾਗਿਯਂ ਸੁਤ੍ਤਂ.

‘‘ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਕੋਸਲਂ ਪੁਰਂ, ਪਾਵਿਸਿ ਅਗ੍ਗਪੁਗ੍ਗਲੋ;

ਅਨੁਕਮ੍ਪਕੋ ਪੁਰੇਭਤ੍ਤਂ, ਤਣ੍ਹਾਨਿਘਾਤਕੋ ਮੁਨਿ.

‘‘ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਵਟਂਸਕੋ ਹਤ੍ਥੇ, ਸਬ੍ਬਪੁਪ੍ਫੇਹਿਲਙ੍ਕਤੋ;

ਸੋ ਅਦ੍ਦਸਾਸਿ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਂ, ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘਪੁਰਕ੍ਖਤਂ.

‘‘ਪਵਿਸਨ੍ਤਂ ਰਾਜਮਗ੍ਗੇਨ, ਦੇਵਮਾਨੁਸਪੂਜਿਤਂ;

ਹਟ੍ਠੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਸਾਦੇਤ੍ਵਾ, ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਮੁਪਸਙ੍ਕਮਿ.

‘‘ਸੋ ਤਂ ਵਟਂਸਕਂ ਸੁਰਭਿਂ, ਵਣ੍ਣਵਨ੍ਤਂ ਮਨੋਰਮਂ;