੫. ਅਕਮ੍ਮਜਾਦਿਪਞ੍ਹੋ

੫. ‘‘ਭਨ੍ਤੇ ਨਾਗਸੇਨ, ਦਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਲੋਕੇ ਕਮ੍ਮਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾ, ਦਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਹੇਤੁਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾ, ਦਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਉਤੁਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾ, ਯਂ ਲੋਕੇ ਅਕਮ੍ਮਜਂ ਅਹੇਤੁਜਂ ਅਨੁਤੁਜਂ, ਤਂ ਮੇ ਕਥੇਹੀ’’ਤਿ. ‘‘ਦ੍ਵੇਮੇ, ਮਹਾਰਾਜ, ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ ਅਕਮ੍ਮਜਾ ਅਹੇਤੁਜਾ ਅਨੁਤੁਜਾ. ਕਤਮੇ ਦ੍ਵੇ? ਆਕਾਸੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਅਕਮ੍ਮਜੋ ਅਹੇਤੁਜੋ ਅਨੁਤੁਜੋ; ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਅਕਮ੍ਮਜਂ ਅਹੇਤੁਜਂ ਅਨੁਤੁਜਂ. ਇਮੇ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਦ੍ਵੇ ਅਕਮ੍ਮਜਾ ਅਹੇਤੁਜਾ ਅਨੁਤੁਜਾ’’ਤਿ.

‘‘ਮਾ, ਭਨ੍ਤੇ ਨਾਗਸੇਨ, ਜਿਨਵਚਨਂ ਮਕ੍ਖੇਹਿ, ਮਾ ਅਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਹਂ ਬ੍ਯਾਕਰੋਹੀ’’ਤਿ. ‘‘ਕਿਂ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਅਹਂ ਵਦਾਮਿ, ਯਂ ਮਂ ਤ੍ਵਂ ਏਵਂ ਵਦੇਸਿ ‘ਮਾ, ਭਨ੍ਤੇ ਨਾਗਸੇਨ, ਜਿਨਵਚਨਂ ਮਕ੍ਖੇਹਿ, ਮਾ ਅਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਹਂ ਬ੍ਯਾਕਰੋਹੀ’’’ਤਿ? ‘‘ਭਨ੍ਤੇ ਨਾਗਸੇਨ, ਯੁਤ੍ਤਮਿਦਂ ਤਾਵ ਵਤ੍ਤੁਂ ‘ਆਕਾਸੋ ਅਕਮ੍ਮਜੋ ਅਹੇਤੁਜੋ ਅਨੁਤੁਜੋ’ਤਿ. ਅਨੇਕਸਤੇਹਿ ਪਨ, ਭਨ੍ਤੇ ਨਾਗਸੇਨ, ਕਾਰਣੇਹਿ ਭਗਵਤਾ ਸਾਵਕਾਨਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਯ ਮਗ੍ਗੋ ਅਕ੍ਖਾਤੋ, ਅਥ ਚ ਪਨ ਤ੍ਵਂ ਏਵਂ ਵਦੇਸਿ ‘ਅਹੇਤੁਜਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨ’’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਸਚ੍ਚਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਭਗਵਤਾ ਅਨੇਕਸਤੇਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਸਾਵਕਾਨਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਯ ਮਗ੍ਗੋ ਅਕ੍ਖਾਤੋ, ਨ ਚ ਪਨ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯ ਹੇਤੁ ਅਕ੍ਖਾਤੋ’’ਤਿ.

‘‘ਏਤ੍ਥ ਮਯਂ, ਭਨ੍ਤੇ ਨਾਗਸੇਨ, ਅਨ੍ਧਕਾਰਤੋ ਅਨ੍ਧਕਾਰਤਰਂ ਪਵਿਸਾਮ, ਵਨਤੋ ਵਨਤਰਂ ਪਵਿਸਾਮ, ਗਹਨਤੋ ਗਹਨਤਰਂ [ਗਹਨਨ੍ਤਰਤੋ ਗਹਨਨ੍ਤਰਂ (ਕ.)] ਪਵਿਸਾਮ, ਯਤ੍ਰ ਹਿ ਨਾਮ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਯ ਹੇਤੁ ਅਤ੍ਥਿ, ਤਸ੍ਸ ਪਨ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯ ਹੇਤੁ ਨਤ੍ਥਿ. ਯਦਿ, ਭਨ੍ਤੇ ਨਾਗਸੇਨ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਯ ਹੇਤੁ ਅਤ੍ਥਿ, ਤੇਨ ਹਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯਪਿ ਹੇਤੁ ਇਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬੋ.

‘‘ਯਥਾ ਪਨ, ਭਨ੍ਤੇ ਨਾਗਸੇਨ, ਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਿਤਾ ਅਤ੍ਥਿ, ਤੇਨ ਕਾਰਣੇਨ ਪਿਤੁਨੋਪਿ ਪਿਤਾ ਇਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬੋ. ਯਥਾ ਅਨ੍ਤੇਵਾਸਿਕਸ੍ਸ ਆਚਰਿਯੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਤੇਨ ਕਾਰਣੇਨ ਆਚਰਿਯਸ੍ਸਪਿ ਆਚਰਿਯੋ ਇਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬੋ. ਯਥਾ ਅਙ੍ਕੁਰਸ੍ਸ ਬੀਜਂ ਅਤ੍ਥਿ, ਤੇਨ ਕਾਰਣੇਨ ਬੀਜਸ੍ਸਪਿ ਬੀਜਂ ਇਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਂ. ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ ਨਾਗਸੇਨ, ਯਦਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਯ ਹੇਤੁ ਅਤ੍ਥਿ, ਤੇਨ ਕਾਰਣੇਨ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯਪਿ ਹੇਤੁ ਇਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬੋ.

‘‘ਯਥਾ ਰੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਵਾ ਲਤਾਯ ਵਾ ਅਗ੍ਗੇ ਸਤਿ ਤੇਨ ਕਾਰਣੇਨ ਮਜ੍ਝਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥਿ, ਮੂਲਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥਿ. ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ ਨਾਗਸੇਨ, ਯਦਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਯ ਹੇਤੁ ਅਤ੍ਥਿ, ਤੇਨ ਕਾਰਣੇਨ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯਪਿ ਹੇਤੁ ਇਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬੋ’’’ਤਿ.

‘‘ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਨੀਯਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਨ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯ ਹੇਤੁ ਅਕ੍ਖਾਤੋ’’ਤਿ. ‘‘ਇਙ੍ਘ, ਭਨ੍ਤੇ ਨਾਗਸੇਨ, ਕਾਰਣਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਕਾਰਣੇਨ ਮਂ ਸਞ੍ਞਾਪੇਹਿ, ਯਥਾਹਂ ਜਾਨੇਯ੍ਯਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਯ ਹੇਤੁ ਅਤ੍ਥਿ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯ ਹੇਤੁ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿ.

‘‘ਤੇਨ ਹਿ, ਮਹਾਰਾਜ, ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਂ ਸੋਤਂ ਓਦਹ, ਸਾਧੁਕਂ ਸੁਣੋਹਿ, ਵਕ੍ਖਾਮਿ ਤਤ੍ਥ ਕਾਰਣਂ, ਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯ, ਮਹਾਰਾਜ, ਪੁਰਿਸੋ ਪਾਕਤਿਕੇਨ ਬਲੇਨ ਇਤੋ ਹਿਮਵਨ੍ਤਂ ਪਬ੍ਬਤਰਾਜਂ ਉਪਗਨ੍ਤੁ’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਆਮ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ. ‘‘ਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯ ਪਨ ਸੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਪੁਰਿਸੋ ਪਾਕਤਿਕੇਨ ਬਲੇਨ ਹਿਮਵਨ੍ਤਂ ਪਬ੍ਬਤਰਾਜਂ ਇਧ ਆਹਰਿਤੁ’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਨ ਹਿ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਸਕ੍ਕਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਯ ਮਗ੍ਗੋ ਅਕ੍ਖਾਤੁਂ, ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯ ਹੇਤੁ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ.

‘‘ਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯ, ਮਹਾਰਾਜ, ਪੁਰਿਸੋ ਪਾਕਤਿਕੇਨ ਬਲੇਨ ਮਹਾਸਮੁਦ੍ਦਂ ਨਾਵਾਯ ਉਤ੍ਤਰਿਤ੍ਵਾ ਪਾਰਿਮਤੀਰਂ ਗਨ੍ਤੁ’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਆਮ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ? ‘‘ਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯ ਪਨ ਸੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਪੁਰਿਸੋ ਪਾਕਤਿਕੇਨ ਬਲੇਨ ਮਹਾਸਮੁਦ੍ਦਸ੍ਸ ਪਾਰਿਮਤੀਰਂ ਇਧ ਆਹਰਿਤੁ’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਨ ਹਿ ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਸਕ੍ਕਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਯ ਮਗ੍ਗੋ ਅਕ੍ਖਾਤੁਂ, ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯ ਹੇਤੁ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ. ਕਿਂ ਕਾਰਣਾ? ਅਸਙ੍ਖਤਤ੍ਤਾ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਾ’’ਤਿ.

‘‘ਅਸਙ੍ਖਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ ਨਾਗਸੇਨ, ਨਿਬ੍ਬਾਨ’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਆਮ, ਮਹਾਰਾਜ, ਅਸਙ੍ਖਤਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਨ ਕੇਹਿਚਿ ਕਤਂ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਵਾ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਵਾ ਉਪ੍ਪਾਦਨੀਯਨ੍ਤਿ ਵਾ ਅਤੀਤਨ੍ਤਿ ਵਾ ਅਨਾਗਤਨ੍ਤਿ ਵਾ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਵਾ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ ਵਾ ਸੋਤਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ ਵਾ ਘਾਨਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ ਵਾ ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ ਵਾ ਕਾਯਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ ਵਾ’’ਤਿ. ‘‘ਯਦਿ, ਭਨ੍ਤੇ ਨਾਗਸੇਨ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਨ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਨ ਉਪ੍ਪਾਦਨੀਯਂ ਨ ਅਤੀਤਂ ਨ ਅਨਾਗਤਂ ਨ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਨ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਂ ਨ ਸੋਤਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਂ ਨ ਘਾਨਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਂ ਨ ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਂ ਨ ਕਾਯਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਂ, ਤੇਨ ਹਿ, ਭਨ੍ਤੇ ਨਾਗਸੇਨ, ਤੁਮ੍ਹੇ ਨਤ੍ਥਿਧਮ੍ਮਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਅਪਦਿਸਥ ‘ਨਤ੍ਥਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨ’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਅਤ੍ਥਿ, ਮਹਾਰਾਜ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ, ਮਨੋਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ, ਵਿਸੁਦ੍ਧੇਨ ਮਾਨਸੇਨ ਪਣੀਤੇਨ ਉਜੁਕੇਨ ਅਨਾਵਰਣੇਨ ਨਿਰਾਮਿਸੇਨ ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਪਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ.

‘‘ਕੀਦਿਸਂ ਪਨ ਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ, ਯਂ ਤਂ ਓਪਮ੍ਮੇਹਿ ਆਦੀਪਨੀਯਂ ਕਾਰਣੇਹਿ ਮਂ ਸਞ੍ਞਾਪੇਹਿ, ਯਥਾ ਅਤ੍ਥਿਧਮ੍ਮਂ ਓਪਮ੍ਮੇਹਿ ਆਦੀਪਨੀਯ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਅਤ੍ਥਿ, ਮਹਾਰਾਜ, ਵਾਤੋ ਨਾਮਾ’’ਤਿ? ‘‘ਆਮ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ. ‘‘ਇਙ੍ਘ, ਮਹਾਰਾਜ, ਵਾਤਂ ਦਸ੍ਸੇਹਿ ਵਣ੍ਣਤੋ ਵਾ ਸਣ੍ਠਾਨਤੋ ਵਾ ਅਣੁਂ ਵਾ ਥੂਲਂ ਵਾ ਦੀਘਂ ਵਾ ਰਸ੍ਸਂ ਵਾ’’ਤਿ. ‘‘ਨ ਸਕ੍ਕਾ, ਭਨ੍ਤੇ ਨਾਗਸੇਨ, ਵਾਤੋ ਉਪਦਸ੍ਸਯਿਤੁਂ, ਨ ਸੋ ਵਾਤੋ ਹਤ੍ਥਗ੍ਗਹਣਂ ਵਾ ਨਿਮ੍ਮਦ੍ਦਨਂ ਵਾ ਉਪੇਤਿ, ਅਪਿ ਚ ਅਤ੍ਥਿ ਸੋ ਵਾਤੋ’’ਤਿ. ‘‘ਯਦਿ, ਮਹਾਰਾਜ, ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਵਾਤੋ ਉਪਦਸ੍ਸਯਿਤੁਂ, ਤੇਨ ਹਿ ਨਤ੍ਥਿ ਵਾਤੋ’’ਤਿ? ‘‘ਜਾਨਾਮਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ ਨਾਗਸੇਨ, ਵਾਤੋ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਮੇ ਹਦਯੇ ਅਨੁਪਵਿਟ੍ਠਂ, ਨ ਚਾਹਂ ਸਕ੍ਕੋਮਿ ਵਾਤਂ ਉਪਦਸ੍ਸਯਿਤੁ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਅਤ੍ਥਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ, ਨ ਚ ਸਕ੍ਕਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਉਪਦਸ੍ਸਯਿਤੁਂ ਵਣ੍ਣੇਨ ਵਾ ਸਣ੍ਠਾਨੇਨ ਵਾ’’ਤਿ. ‘‘ਸਾਧੁ, ਭਨ੍ਤੇ ਨਾਗਸੇਨ, ਸੂਪਦਸ੍ਸਿਤਂ ਓਪਮ੍ਮਂ, ਸੁਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਂ ਕਾਰਣਂ, ਏਵਮੇਤਂ ਤਥਾ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਾਮਿ ‘ਅਤ੍ਥਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨ’’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਕਮ੍ਮਜਾਦਿਪਞ੍ਹੋ ਪਞ੍ਚਮੋ.