੧. ਪਠਮਵਗ੍ਗੋ

੧. ਦੁਕ੍ਖਵਿਹਾਰਸੁਤ੍ਤਂ

੨੮. (ਦ੍ਵੇ ਧਮ੍ਮੇ ਅਨੁਕ੍ਕਟਿ) [( ) ਸ੍ਯਾਮਪੋਤ੍ਥਕੇ ਨਤ੍ਥਿ] ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਭਗਵਤਾ, ਵੁਤ੍ਤਮਰਹਤਾਤਿ ਮੇ ਸੁਤਂ –

‘‘ਦ੍ਵੀਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਿਹਰਤਿ ਸਵਿਘਾਤਂ ਸਉਪਾਯਾਸਂ ਸਪਰਿਲ਼ਾਹਂ; ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਦੁਗ੍ਗਤਿ ਪਾਟਿਕਙ੍ਖਾ. ਕਤਮੇਹਿ ਦ੍ਵੀਹਿ? ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਅਗੁਤ੍ਤਦ੍ਵਾਰਤਾਯ [ਅਗੁਤ੍ਤਦ੍ਵਾਰੋ (ਅਟ੍ਠ.)] ਚ, ਭੋਜਨੇ ਅਮਤ੍ਤਞ੍ਞੁਤਾਯ [ਅਮਤ੍ਤਞ੍ਞੂ (ਅਟ੍ਠ.)] ਚ. ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵੀਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਿਹਰਤਿ ਸਵਿਧਾਤਂ ਸਉਪਾਯਾਸਂ ਸਪਰਿਲ਼ਾਹਂ; ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਦੁਗ੍ਗਤਿ ਪਾਟਿਕਙ੍ਖਾ’’ਤਿ. ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਭਗਵਾ ਅਵੋਚ. ਤਤ੍ਥੇਤਂ ਇਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ –

‘‘ਚਕ੍ਖੁ ਸੋਤਞ੍ਚ ਘਾਨਞ੍ਚ, ਜਿਵ੍ਹਾ ਕਾਯੋ ਤਥਾ ਮਨੋ;

ਏਤਾਨਿ ਯਸ੍ਸ ਦ੍ਵਾਰਾਨਿ, ਅਗੁਤ੍ਤਾਨਿਧ [ਅਗੁਤ੍ਤਾਨਿ ਚ (ਸ੍ਯਾ.)] ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ.

‘‘ਭੋਜਨਮ੍ਹਿ ਅਮਤ੍ਤਞ੍ਞੂ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਅਸਂਵੁਤੋ;

ਕਾਯਦੁਕ੍ਖਂ ਚੇਤੋਦੁਕ੍ਖਂ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਸੋ ਅਧਿਗਚ੍ਛਤਿ.

‘‘ਡਯ੍ਹਮਾਨੇਨ ਕਾਯੇਨ, ਡਯ੍ਹਮਾਨੇਨ ਚੇਤਸਾ;

ਦਿਵਾ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਰਤ੍ਤਿਂ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਿਹਰਤਿ ਤਾਦਿਸੋ’’ਤਿ.

ਅਯਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਭਗਵਤਾ, ਇਤਿ ਮੇ ਸੁਤਨ੍ਤਿ. ਪਠਮਂ.

੨. ਸੁਖਵਿਹਾਰਸੁਤ੍ਤਂ

੨੯. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਭਗਵਤਾ, ਵੁਤ੍ਤਮਰਹਤਾਤਿ ਮੇ ਸੁਤਂ –

‘‘ਦ੍ਵੀਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸੁਖਂ ਵਿਹਰਤਿ ਅਵਿਘਾਤਂ ਅਨੁਪਾਯਾਸਂ ਅਪਰਿਲ਼ਾਹਂ; ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਸੁਗਤਿ ਪਾਟਿਕਙ੍ਖਾ. ਕਤਮੇਹਿ ਦ੍ਵੀਹਿ? ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਗੁਤ੍ਤਦ੍ਵਾਰਤਾਯ ਚ, ਭੋਜਨੇ ਮਤ੍ਤਞ੍ਞੁਤਾਯ ਚ. ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵੀਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸੁਖਂ ਵਿਹਰਤਿ ਅਵਿਘਾਤਂ ਅਨੁਪਾਯਾਸਂ ਅਪਰਿਲ਼ਾਹਂ; ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਸੁਗਤਿ ਪਾਟਿਕਙ੍ਖਾ’’ਤਿ. ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਭਗਵਾ ਅਵੋਚ. ਤਤ੍ਥੇਤਂ ਇਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ –

‘‘ਚਕ੍ਖੁ ਸੋਤਞ੍ਚ ਘਾਨਞ੍ਚ, ਜਿਵ੍ਹਾ ਕਾਯੋ ਤਥਾ [ਅਥੋ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕ.)] ਮਨੋ;

ਏਤਾਨਿ ਯਸ੍ਸ ਦ੍ਵਾਰਾਨਿ, ਸੁਗੁਤ੍ਤਾਨਿਧ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ.

‘‘ਭੋਜਨਮ੍ਹਿ ਚ ਮਤ੍ਤਞ੍ਞੂ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਚ ਸਂਵੁਤੋ;

ਕਾਯਸੁਖਂ ਚੇਤੋਸੁਖਂ, ਸੁਖਂ ਸੋ ਅਧਿਗਚ੍ਛਤਿ.

‘‘ਅਡਯ੍ਹਮਾਨੇਨ ਕਾਯੇਨ, ਅਡਯ੍ਹਮਾਨੇਨ ਚੇਤਸਾ;

ਦਿਵਾ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਰਤ੍ਤਿਂ, ਸੁਖਂ ਵਿਹਰਤਿ ਤਾਦਿਸੋ’’ਤਿ.

ਅਯਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਭਗਵਤਾ, ਇਤਿ ਮੇ ਸੁਤਨ੍ਤਿ. ਦੁਤਿਯਂ.

੩. ਤਪਨੀਯਸੁਤ੍ਤਂ

੩੦. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਭਗਵਤਾ, ਵੁਤ੍ਤਮਰਹਤਾਤਿ ਮੇ ਸੁਤਂ –

‘‘ਦ੍ਵੇਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਾ ਤਪਨੀਯਾ. ਕਤਮੇ ਦ੍ਵੇ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਅਕਤਕਲ੍ਯਾਣੋ ਹੋਤਿ, ਅਕਤਕੁਸਲੋ, ਅਕਤਭੀਰੁਤ੍ਤਾਣੋ, ਕਤਪਾਪੋ, ਕਤਲੁਦ੍ਦੋ, ਕਤਕਿਬ੍ਬਿਸੋ. ਸੋ ‘ਅਕਤਂ ਮੇ ਕਲ੍ਯਾਣ’ਨ੍ਤਿਪਿ ਤਪ੍ਪਤਿ, ‘ਕਤਂ ਮੇ ਪਾਪ’ਨ੍ਤਿਪਿ ਤਪ੍ਪਤਿ. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵੇ ਧਮ੍ਮਾ ਤਪਨੀਯਾ’’ਤਿ. ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਭਗਵਾ ਅਵੋਚ. ਤਤ੍ਥੇਤਂ ਇਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ –

‘‘ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਵਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤਾਨਿ ਚ;

ਮਨੋਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਯਞ੍ਚਞ੍ਞਂ ਦੋਸਸਞ੍ਹਿਤਂ.

‘‘ਅਕਤ੍ਵਾ ਕੁਸਲਂ ਕਮ੍ਮਂ, ਕਤ੍ਵਾਨਾਕੁਸਲਂ ਬਹੁਂ;

ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਦੁਪ੍ਪਞ੍ਞੋ, ਨਿਰਯਂ ਸੋਪਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ [ਨਿਰਯਂ ਸੋ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀਤਿ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)].

ਅਯਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਭਗਵਤਾ, ਇਤਿ ਮੇ ਸੁਤਨ੍ਤਿ. ਤਤਿਯਂ.

੪. ਅਤਪਨੀਯਸੁਤ੍ਤਂ

੩੧. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਭਗਵਤਾ, ਵੁਤ੍ਤਮਰਹਤਾਤਿ ਮੇ ਸੁਤਂ –

‘‘ਦ੍ਵੇਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਾ ਅਤਪਨੀਯਾ. ਕਤਮੇ ਦ੍ਵੇ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਕਤਕਲ੍ਯਾਣੋ ਹੋਤਿ, ਕਤਕੁਸਲੋ, ਕਤਭੀਰੁਤ੍ਤਾਣੋ, ਅਕਤਪਾਪੋ, ਅਕਤਲੁਦ੍ਦੋ, ਅਕਤਕਿਬ੍ਬਿਸੋ. ਸੋ ‘ਕਤਂ ਮੇ ਕਲ੍ਯਾਣ’ਨ੍ਤਿਪਿ ਨ ਤਪ੍ਪਤਿ, ‘ਅਕਤਂ ਮੇ ਪਾਪ’ਨ੍ਤਿਪਿ ਨ ਤਪ੍ਪਤਿ. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵੇ ਧਮ੍ਮਾ ਅਤਪਨੀਯਾ’’ਤਿ. ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਭਗਵਾ ਅਵੋਚ. ਤਤ੍ਥੇਤਂ ਇਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ –

‘‘ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਹਿਤ੍ਵਾ, ਵਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤਾਨਿ ਚ;

ਮਨੋਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਹਿਤ੍ਵਾ, ਯਞ੍ਚਞ੍ਞਂ ਦੋਸਸਞ੍ਹਿਤਂ.

‘‘ਅਕਤ੍ਵਾਕੁਸਲਂ ਕਮ੍ਮਂ, ਕਤ੍ਵਾਨ ਕੁਸਲਂ ਬਹੁਂ;

ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਸਪ੍ਪਞ੍ਞੋ, ਸਗ੍ਗਂ ਸੋ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ.

ਅਯਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਭਗਵਤਾ, ਇਤਿ ਮੇ ਸੁਤਨ੍ਤਿ. ਚਤੁਤ੍ਥਂ.

੫. ਪਠਮਸੀਲਸੁਤ੍ਤਂ

੩੨. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਭਗਵਤਾ, ਵੁਤ੍ਤਮਰਹਤਾਤਿ ਮੇ ਸੁਤਂ –

‘‘ਦ੍ਵੀਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਯਥਾਭਤਂ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋ ਏਵਂ ਨਿਰਯੇ. ਕਤਮੇਹਿ ਦ੍ਵੀਹਿ? ਪਾਪਕੇਨ ਚ ਸੀਲੇਨ, ਪਾਪਿਕਾਯ ਚ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ. ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵੀਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਯਥਾਭਤਂ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋ ਏਵਂ ਨਿਰਯੇ’’ਤਿ. ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਭਗਵਾ ਅਵੋਚ. ਤਤ੍ਥੇਤਂ ਇਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ –

‘‘ਪਾਪਕੇਨ ਚ ਸੀਲੇਨ, ਪਾਪਿਕਾਯ ਚ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ;

ਏਤੇਹਿ ਦ੍ਵੀਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ, ਯੋ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਨਰੋ;

ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਦੁਪ੍ਪਞ੍ਞੋ, ਨਿਰਯਂ ਸੋਪਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ.

ਅਯਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਭਗਵਤਾ, ਇਤਿ ਮੇ ਸੁਤਨ੍ਤਿ. ਪਞ੍ਚਮਂ.

੬. ਦੁਤਿਯਸੀਲਸੁਤ੍ਤਂ

੩੩. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਭਗਵਤਾ, ਵੁਤ੍ਤਮਰਹਤਾਤਿ ਮੇ ਸੁਤਂ –

‘‘ਦ੍ਵੀਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਯਥਾਭਤਂ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋ ਏਵਂ ਸਗ੍ਗੇ. ਕਤਮੇਹਿ ਦ੍ਵੀਹਿ? ਭਦ੍ਦਕੇਨ ਚ ਸੀਲੇਨ, ਭਦ੍ਦਿਕਾਯ ਚ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ. ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵੀਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਯਥਾਭਤਂ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋ ਏਵਂ ਸਗ੍ਗੇ’’ਤਿ. ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਭਗਵਾ ਅਵੋਚ. ਤਤ੍ਥੇਤਂ ਇਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ –

‘‘ਭਦ੍ਦਕੇਨ ਚ ਸੀਲੇਨ, ਭਦ੍ਦਿਕਾਯ ਚ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ;

ਏਤੇਹਿ ਦ੍ਵੀਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ, ਯੋ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਨਰੋ;

ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਸਪ੍ਪਞ੍ਞੋ, ਸਗ੍ਗਂ ਸੋ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ.

ਅਯਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਭਗਵਤਾ, ਇਤਿ ਮੇ ਸੁਤਨ੍ਤਿ. ਛਟ੍ਠਂ.

੭. ਆਤਾਪੀਸੁਤ੍ਤਂ

੩੪. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਭਗਵਤਾ, ਵੁਤ੍ਤਮਰਹਤਾਤਿ ਮੇ ਸੁਤਂ –

‘‘ਅਨਾਤਾਪੀ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਨੋਤ੍ਤਾਪੀ [ਅਨੋਤ੍ਤਪ੍ਪੀ (ਬਹੂਸੁ) ਅਟ੍ਠਕਥਾ ਪਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਾ] ਅਭਬ੍ਬੋ ਸਮ੍ਬੋਧਾਯ, ਅਭਬ੍ਬੋ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਯ, ਅਭਬ੍ਬੋ ਅਨੁਤ੍ਤਰਸ੍ਸ ਯੋਗਕ੍ਖੇਮਸ੍ਸ ਅਧਿਗਮਾਯ. ਆਤਾਪੀ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਓਤ੍ਤਾਪੀ [ਓਤ੍ਤਪ੍ਪੀ (ਬਹੂਸੁ)] ਭਬ੍ਬੋ ਸਮ੍ਬੋਧਾਯ, ਭਬ੍ਬੋ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਯ, ਭਬ੍ਬੋ ਅਨੁਤ੍ਤਰਸ੍ਸ ਯੋਗਕ੍ਖੇਮਸ੍ਸ ਅਧਿਗਮਾਯਾ’’ਤਿ. ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਭਗਵਾ ਅਵੋਚ. ਤਤ੍ਥੇਤਂ ਇਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ –

‘‘ਅਨਾਤਾਪੀ ਅਨੋਤ੍ਤਾਪੀ, ਕੁਸੀਤੋ ਹੀਨਵੀਰਿਯੋ;

ਯੋ ਥੀਨਮਿਦ੍ਧਬਹੁਲੋ, ਅਹਿਰੀਕੋ ਅਨਾਦਰੋ;

ਅਭਬ੍ਬੋ ਤਾਦਿਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ, ਫੁਟ੍ਠੁਂ ਸਮ੍ਬੋਧਿਮੁਤ੍ਤਮਂ.

‘‘ਯੋ ਚ ਸਤਿਮਾ ਨਿਪਕੋ ਝਾਯੀ, ਆਤਾਪੀ ਓਤ੍ਤਾਪੀ ਚ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤੋ;

ਸਂਯੋਜਨਂ ਜਾਤਿਜਰਾਯ ਛੇਤ੍ਵਾ, ਇਧੇਵ ਸਮ੍ਬੋਧਿਮਨੁਤ੍ਤਰਂ ਫੁਸੇ’’ਤਿ.

ਅਯਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਭਗਵਤਾ, ਇਤਿ ਮੇ ਸੁਤਨ੍ਤਿ. ਸਤ੍ਤਮਂ.

੮. ਪਠਮਨਕੁਹਨਸੁਤ੍ਤਂ

੩੫. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਭਗਵਤਾ, ਵੁਤ੍ਤਮਰਹਤਾਤਿ ਮੇ ਸੁਤਂ –

‘‘ਨਯਿਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਵੁਸ੍ਸਤਿ ਜਨਕੁਹਨਤ੍ਥਂ, ਨ ਜਨਲਪਨਤ੍ਥਂ, ਨ ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕਾਨਿਸਂਸਤ੍ਥਂ, ਨ ‘ਇਤਿ ਮਂ ਜਨੋ ਜਾਨਾਤੂ’ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਵੁਸ੍ਸਤਿ ਸਂਵਰਤ੍ਥਞ੍ਚੇਵ ਪਹਾਨਤ੍ਥਞ੍ਚਾ’’ਤਿ. ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਭਗਵਾ ਅਵੋਚ. ਤਤ੍ਥੇਤਂ ਇਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ –

‘‘ਸਂਵਰਤ੍ਥਂ ਪਹਾਨਤ੍ਥਂ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਅਨੀਤਿਹਂ;

ਅਦੇਸਯਿ ਸੋ ਭਗਵਾ, ਨਿਬ੍ਬਾਨੋਗਧਗਾਮਿਨਂ.

‘‘ਏਸ ਮਗ੍ਗੋ ਮਹਤ੍ਤੇਹਿ [ਮਹਨ੍ਤੇਹਿ (ਸੀ. ਕ.), ਮਹਤ੍ਥੇਹਿ (ਸ੍ਯਾ.)], ਅਨੁਯਾਤੋ ਮਹੇਸਿਭਿ [ਮਹੇਸਿਨੋ (ਸੀ. ਕ.)];

ਯੇ ਯੇ ਤਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਯਥਾ ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਦੇਸਿਤਂ;

ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਨ੍ਤਂ ਕਰਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਸਤ੍ਥੁਸਾਸਨਕਾਰਿਨੋ’’ਤਿ.

ਅਯਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਭਗਵਤਾ, ਇਤਿ ਮੇ ਸੁਤਨ੍ਤਿ. ਅਟ੍ਠਮਂ.

੯. ਦੁਤਿਯਨਕੁਹਨਸੁਤ੍ਤਂ

੩੬. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਭਗਵਤਾ, ਵੁਤ੍ਤਮਰਹਤਾਤਿ ਮੇ ਸੁਤਂ –

‘‘ਨਯਿਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਵੁਸ੍ਸਤਿ ਜਨਕੁਹਨਤ੍ਥਂ, ਨ ਜਨਲਪਨਤ੍ਥਂ, ਨ ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕਾਨਿਸਂਸਤ੍ਥਂ, ਨ ‘ਇਤਿ ਮਂ ਜਨੋ ਜਾਨਾਤੂ’ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਵੁਸ੍ਸਤਿ ਅਭਿਞ੍ਞਤ੍ਥਞ੍ਚੇਵ ਪਰਿਞ੍ਞਤ੍ਥਞ੍ਚਾ’’ਤਿ. ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਭਗਵਾ ਅਵੋਚ. ਤਤ੍ਥੇਤਂ ਇਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ –

‘‘ਅਭਿਞ੍ਞਤ੍ਥਂ ਪਰਿਞ੍ਞਤ੍ਥਂ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਅਨੀਤਿਹਂ;

ਅਦੇਸਯਿ ਸੋ ਭਗਵਾ, ਨਿਬ੍ਬਾਨੋਗਧਗਾਮਿਨਂ.

‘‘ਏਸ ਮਗ੍ਗੋ ਮਹਤ੍ਤੇਹਿ, ਅਨੁਯਾਤੋ ਮਹੇਸਿਭਿ;

ਯੇ ਯੇ ਤਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਯਥਾ ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਦੇਸਿਤਂ;

ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਨ੍ਤਂ ਕਰਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਸਤ੍ਥੁਸਾਸਨਕਾਰਿਨੋ’’ਤਿ.

ਅਯਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਭਗਵਤਾ, ਇਤਿ ਮੇ ਸੁਤਨ੍ਤਿ. ਨਵਮਂ.

੧੦. ਸੋਮਨਸ੍ਸਸੁਤ੍ਤਂ

੩੭. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਭਗਵਤਾ, ਵੁਤ੍ਤਮਰਹਤਾਤਿ ਮੇ ਸੁਤਂ –

‘‘ਦ੍ਵੀਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸੁਖਸੋਮਨਸ੍ਸਬਹੁਲੋ ਵਿਹਰਤਿ, ਯੋਨਿ ਚਸ੍ਸ [ਯੋਨਿਸੋ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਪੀ.), ਯੋਨਿਸ੍ਸ (ਕ.)] ਆਰਦ੍ਧਾ ਹੋਤਿ ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਾਯ. ਕਤਮੇਹਿ ਦ੍ਵੀਹਿ? ਸਂਵੇਜਨੀਯੇਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਸਂਵੇਜਨੇਨ, ਸਂਵਿਗ੍ਗਸ੍ਸ ਚ ਯੋਨਿਸੋ ਪਧਾਨੇਨ. ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵੀਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸੁਖਸੋਮਨਸ੍ਸਬਹੁਲੋ ਵਿਹਰਤਿ, ਯੋਨਿ ਚਸ੍ਸ ਆਰਦ੍ਧਾ ਹੋਤਿ ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਾਯਾ’’ਤਿ. ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਭਗਵਾ ਅਵੋਚ. ਤਤ੍ਥੇਤਂ ਇਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ –

‘‘ਸਂਵੇਜਨੀਯਟ੍ਠਾਨੇਸੁ [ਸਂਵੇਜਨੀਯੇਸੁ ਠਾਨੇਸੁ (ਸ੍ਯਾ. ਪੀ.)], ਸਂਵਿਜ੍ਜੇਥੇਵ ਪਣ੍ਡਿਤੋ;

ਆਤਾਪੀ ਨਿਪਕੋ ਭਿਕ੍ਖੁ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਸਮਵੇਕ੍ਖਿਯ.

‘‘ਏਵਂ ਵਿਹਾਰੀ ਆਤਾਪੀ, ਸਨ੍ਤਵੁਤ੍ਤਿ ਅਨੁਦ੍ਧਤੋ;

ਚੇਤੋਸਮਥਮਨੁਯੁਤ੍ਤੋ, ਖਯਂ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਪਾਪੁਣੇ’’ਤਿ.

ਅਯਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਭਗਵਤਾ, ਇਤਿ ਮੇ ਸੁਤਨ੍ਤਿ. ਦਸਮਂ.

ਪਠਮੋ ਵਗ੍ਗੋ ਨਿਟ੍ਠਿਤੋ.

ਤਸ੍ਸੁਦ੍ਦਾਨਂ –

ਦ੍ਵੇ ਚ ਭਿਕ੍ਖੂ ਤਪਨੀਯਾ, ਤਪਨੀਯਾ ਪਰਤ੍ਥੇਹਿ;

ਆਤਾਪੀ [ਦ੍ਵੇ ਪਾਦਾ (ਕ.), ਦ੍ਵੇ ਆਤਾਪੀ (ਸੀ.)] ਨਕੁਹਨਾ ਦ੍ਵੇ [ਨ ਕੁਹਨਾ ਚ (ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ)], ਸੋਮਨਸ੍ਸੇਨ ਤੇ ਦਸਾਤਿ.