੭. ਲਕ੍ਖਣਸੁਤ੍ਤਂ

ਦ੍ਵਤ੍ਤਿਂਸਮਹਾਪੁਰਿਸਲਕ੍ਖਣਾਨਿ

੧੯੮. ਏਵਂ ਮੇ ਸੁਤਂ – ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਜੇਤਵਨੇ ਅਨਾਥਪਿਣ੍ਡਿਕਸ੍ਸ ਆਰਾਮੇ. ਤਤ੍ਰ ਖੋ ਭਗਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਭਿਕ੍ਖਵੋ’’ਤਿ. ‘‘ਭਦ੍ਦਨ੍ਤੇ’’ਤਿ [ਭਦਨ੍ਤੇਤਿ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਪੀ.)] ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਗਵਤੋ ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸੁਂ. ਭਗਵਾ ਏਤਦਵੋਚ –

੧੯੯. ‘‘ਦ੍ਵਤ੍ਤਿਂਸਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਹਾਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਮਹਾਪੁਰਿਸਲਕ੍ਖਣਾਨਿ, ਯੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਮਹਾਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਦ੍ਵੇਵ ਗਤਿਯੋ ਭਵਨ੍ਤਿ ਅਨਞ੍ਞਾ. ਸਚੇ ਅਗਾਰਂ ਅਜ੍ਝਾਵਸਤਿ, ਰਾਜਾ ਹੋਤਿ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਧਮ੍ਮਿਕੋ ਧਮ੍ਮਰਾਜਾ ਚਾਤੁਰਨ੍ਤੋ ਵਿਜਿਤਾਵੀ ਜਨਪਦਤ੍ਥਾਵਰਿਯਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਸਤ੍ਤਰਤਨਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ. ਤਸ੍ਸਿਮਾਨਿ ਸਤ੍ਤ ਰਤਨਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ, ਚਕ੍ਕਰਤਨਂ ਹਤ੍ਥਿਰਤਨਂ ਅਸ੍ਸਰਤਨਂ ਮਣਿਰਤਨਂ ਇਤ੍ਥਿਰਤਨਂ ਗਹਪਤਿਰਤਨਂ ਪਰਿਣਾਯਕਰਤਨਮੇਵ ਸਤ੍ਤਮਂ. ਪਰੋਸਹਸ੍ਸਂ ਖੋ ਪਨਸ੍ਸ ਪੁਤ੍ਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਸੂਰਾ ਵੀਰਙ੍ਗਰੂਪਾ ਪਰਸੇਨਪ੍ਪਮਦ੍ਦਨਾ. ਸੋ ਇਮਂ ਪਥਵਿਂ ਸਾਗਰਪਰਿਯਨ੍ਤਂ ਅਦਣ੍ਡੇਨ ਅਸਤ੍ਥੇਨ ਧਮ੍ਮੇਨ ਅਭਿਵਿਜਿਯ ਅਜ੍ਝਾਵਸਤਿ. ਸਚੇ ਖੋ ਪਨ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜਤਿ, ਅਰਹਂ ਹੋਤਿ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਲੋਕੇ ਵਿਵਟ੍ਟਚ੍ਛਦੋ [ਵਿਵਟਚ੍ਛਦੋ (ਸ੍ਯਾ. ਕ.), ਵਿਵਤ੍ਤਚ੍ਛਦੋ (ਸੀ. ਪੀ.)].

੨੦੦. ‘‘ਕਤਮਾਨਿ ਚ ਤਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵਤ੍ਤਿਂਸ ਮਹਾਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਮਹਾਪੁਰਿਸਲਕ੍ਖਣਾਨਿ, ਯੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਮਹਾਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਦ੍ਵੇਵ ਗਤਿਯੋ ਭਵਨ੍ਤਿ ਅਨਞ੍ਞਾ? ਸਚੇ ਅਗਾਰਂ ਅਜ੍ਝਾਵਸਤਿ, ਰਾਜਾ ਹੋਤਿ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ…ਪੇ… ਸਚੇ ਖੋ ਪਨ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜਤਿ, ਅਰਹਂ ਹੋਤਿ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਲੋਕੇ ਵਿਵਟ੍ਟਚ੍ਛਦੋ.

‘‘ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਹਾਪੁਰਿਸੋ ਸੁਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਪਾਦੋ ਹੋਤਿ. ਯਮ੍ਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਹਾਪੁਰਿਸੋ ਸੁਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਪਾਦੋ ਹੋਤਿ, ਇਦਮ੍ਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਹਾਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਮਹਾਪੁਰਿਸਲਕ੍ਖਣਂ ਭਵਤਿ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਹਾਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਹੇਟ੍ਠਾਪਾਦਤਲੇਸੁ ਚਕ੍ਕਾਨਿ ਜਾਤਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ ਸਹਸ੍ਸਾਰਾਨਿ ਸਨੇਮਿਕਾਨਿ ਸਨਾਭਿਕਾਨਿ ਸਬ੍ਬਾਕਾਰਪਰਿਪੂਰਾਨਿ [ਸਬ੍ਬਾਕਾਰਪਰਿਪੂਰਾਨਿ ਸੁਵਿਭਤ੍ਤਨ੍ਤਰਾਨਿ (ਸੀ. ਪੀ.)]. ਯਮ੍ਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਹਾਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਹੇਟ੍ਠਾਪਾਦਤਲੇਸੁ ਚਕ੍ਕਾਨਿ ਜਾਤਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ ਸਹਸ੍ਸਾਰਾਨਿ ਸਨੇਮਿਕਾਨਿ ਸਨਾਭਿਕਾਨਿ ਸਬ੍ਬਾਕਾਰਪਰਿਪੂਰਾਨਿ, ਇਦਮ੍ਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਹਾਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਮਹਾਪੁਰਿਸਲਕ੍ਖਣਂ ਭਵਤਿ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਹਾਪੁਰਿਸੋ ਆਯਤਪਣ੍ਹਿ ਹੋਤਿ…ਪੇ… ਦੀਘਙ੍ਗੁਲਿ ਹੋਤਿ… ਮੁਦੁਤਲੁਨਹਤ੍ਥਪਾਦੋ ਹੋਤਿ… ਜਾਲਹਤ੍ਥਪਾਦੋ ਹੋਤਿ… ਉਸ੍ਸਙ੍ਖਪਾਦੋ ਹੋਤਿ… ਏਣਿਜਙ੍ਘੋ ਹੋਤਿ… ਠਿਤਕੋਵ ਅਨੋਨਮਨ੍ਤੋ ਉਭੋਹਿ ਪਾਣਿਤਲੇਹਿ ਜਣ੍ਣੁਕਾਨਿ ਪਰਿਮਸਤਿ ਪਰਿਮਜ੍ਜਤਿ… ਕੋਸੋਹਿਤਵਤ੍ਥਗੁਯ੍ਹੋ ਹੋਤਿ… ਸੁਵਣ੍ਣਵਣ੍ਣੋ ਹੋਤਿ ਕਞ੍ਚਨਸਨ੍ਨਿਭਤ੍ਤਚੋ… ਸੁਖੁਮਚ੍ਛਵਿ ਹੋਤਿ, ਸੁਖੁਮਤ੍ਤਾ ਛਵਿਯਾ ਰਜੋਜਲ੍ਲਂ ਕਾਯੇ ਨ ਉਪਲਿਮ੍ਪਤਿ… ਏਕੇਕਲੋਮੋ ਹੋਤਿ, ਏਕੇਕਾਨਿ ਲੋਮਾਨਿ ਲੋਮਕੂਪੇਸੁ ਜਾਤਾਨਿ… ਉਦ੍ਧਗ੍ਗਲੋਮੋ ਹੋਤਿ, ਉਦ੍ਧਗ੍ਗਾਨਿ ਲੋਮਾਨਿ ਜਾਤਾਨਿ ਨੀਲਾਨਿ ਅਞ੍ਜਨਵਣ੍ਣਾਨਿ ਕੁਣ੍ਡਲਾਵਟ੍ਟਾਨਿ [ਕੁਣ੍ਡਲਾਵਤ੍ਤਾਨਿ (ਬਹੂਸੁ)] ਦਕ੍ਖਿਣਾਵਟ੍ਟਕਜਾਤਾਨਿ [ਦਕ੍ਖਿਣਾਵਤ੍ਤਕਜਾਤਾਨਿ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਪੀ.)] … ਬ੍ਰਹ੍ਮੁਜੁਗਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ… ਸਤ੍ਤੁਸ੍ਸਦੋ ਹੋਤਿ… ਸੀਹਪੁਬ੍ਬਦ੍ਧਕਾਯੋ ਹੋਤਿ… ਚਿਤਨ੍ਤਰਂਸੋ [ਪਿਤਨ੍ਤਰਂਸੋ (ਸ੍ਯਾ.)] ਹੋਤਿ… ਨਿਗ੍ਰੋਧਪਰਿਮਣ੍ਡਲੋ ਹੋਤਿ, ਯਾਵਤਕ੍ਵਸ੍ਸ ਕਾਯੋ ਤਾਵਤਕ੍ਵਸ੍ਸ ਬ੍ਯਾਮੋ ਯਾਵਤਕ੍ਵਸ੍ਸ ਬ੍ਯਾਮੋ ਤਾਵਤਕ੍ਵਸ੍ਸ ਕਾਯੋ… ਸਮਵਟ੍ਟਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਹੋਤਿ… ਰਸਗ੍ਗਸਗ੍ਗੀ ਹੋਤਿ… ਸੀਹਹਨੁ ਹੋਤਿ… ਚਤ੍ਤਾਲੀਸਦਨ੍ਤੋ ਹੋਤਿ … ਸਮਦਨ੍ਤੋ ਹੋਤਿ… ਅਵਿਰਲ਼ਦਨ੍ਤੋ ਹੋਤਿ… ਸੁਸੁਕ੍ਕਦਾਠੋ ਹੋਤਿ… ਪਹੂਤਜਿਵ੍ਹੋ ਹੋਤਿ… ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਸਰੋ ਹੋਤਿ ਕਰਵੀਕਭਾਣੀ… ਅਭਿਨੀਲਨੇਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ… ਗੋਪਖੁਮੋ ਹੋਤਿ… ਉਣ੍ਣਾ ਭਮੁਕਨ੍ਤਰੇ ਜਾਤਾ ਹੋਤਿ, ਓਦਾਤਾ ਮੁਦੁਤੂਲਸਨ੍ਨਿਭਾ. ਯਮ੍ਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਹਾਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਉਣ੍ਣਾ ਭਮੁਕਨ੍ਤਰੇ ਜਾਤਾ ਹੋਤਿ, ਓਦਾਤਾ ਮੁਦੁਤੂਲਸਨ੍ਨਿਭਾ, ਇਦਮ੍ਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਹਾਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਮਹਾਪੁਰਿਸਲਕ੍ਖਣਂ ਭਵਤਿ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਹਾਪੁਰਿਸੋ ਉਣ੍ਹੀਸਸੀਸੋ ਹੋਤਿ. ਯਮ੍ਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਹਾਪੁਰਿਸੋ ਉਣ੍ਹੀਸਸੀਸੋ ਹੋਤਿ, ਇਦਮ੍ਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਹਾਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਮਹਾਪੁਰਿਸਲਕ੍ਖਣਂ ਭਵਤਿ.

‘‘ਇਮਾਨਿ ਖੋ ਤਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵਤ੍ਤਿਂਸ ਮਹਾਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਮਹਾਪੁਰਿਸਲਕ੍ਖਣਾਨਿ, ਯੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਮਹਾਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਦ੍ਵੇਵ ਗਤਿਯੋ ਭਵਨ੍ਤਿ ਅਨਞ੍ਞਾ. ਸਚੇ ਅਗਾਰਂ ਅਜ੍ਝਾਵਸਤਿ, ਰਾਜਾ ਹੋਤਿ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ…ਪੇ… ਸਚੇ ਖੋ ਪਨ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜਤਿ, ਅਰਹਂ ਹੋਤਿ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਲੋਕੇ ਵਿਵਟ੍ਟਚ੍ਛਦੋ.

‘‘ਇਮਾਨਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵਤ੍ਤਿਂਸ ਮਹਾਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਮਹਾਪੁਰਿਸਲਕ੍ਖਣਾਨਿ ਬਾਹਿਰਕਾਪਿ ਇਸਯੋ ਧਾਰੇਨ੍ਤਿ, ਨੋ ਚ ਖੋ ਤੇ ਜਾਨਨ੍ਤਿ – ‘ਇਮਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਕਟਤ੍ਤਾ ਇਦਂ ਲਕ੍ਖਣਂ ਪਟਿਲਭਤੀ’ਤਿ.

(੧) ਸੁਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਪਾਦਤਾਲਕ੍ਖਣਂ

੨੦੧. ‘‘ਯਮ੍ਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤੋ ਪੁਰਿਮਂ ਜਾਤਿਂ ਪੁਰਿਮਂ ਭਵਂ ਪੁਰਿਮਂ ਨਿਕੇਤਂ ਪੁਬ੍ਬੇ ਮਨੁਸ੍ਸਭੂਤੋ ਸਮਾਨੋ ਦਲ਼੍ਹਸਮਾਦਾਨੋ ਅਹੋਸਿ ਕੁਸਲੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ, ਅਵਤ੍ਥਿਤਸਮਾਦਾਨੋ ਕਾਯਸੁਚਰਿਤੇ ਵਚੀਸੁਚਰਿਤੇ ਮਨੋਸੁਚਰਿਤੇ ਦਾਨਸਂਵਿਭਾਗੇ ਸੀਲਸਮਾਦਾਨੇ ਉਪੋਸਥੁਪਵਾਸੇ ਮਤ੍ਤੇਯ੍ਯਤਾਯ ਪੇਤ੍ਤੇਯ੍ਯਤਾਯ ਸਾਮਞ੍ਞਤਾਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਞ੍ਞਤਾਯ ਕੁਲੇ ਜੇਟ੍ਠਾਪਚਾਯਿਤਾਯ ਅਞ੍ਞਤਰਞ੍ਞਤਰੇਸੁ ਚ ਅਧਿਕੁਸਲੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ. ਸੋ ਤਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਕਟਤ੍ਤਾ ਉਪਚਿਤਤ੍ਤਾ ਉਸ੍ਸਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਵਿਪੁਲਤ੍ਤਾ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਸੁਗਤਿਂ ਸਗ੍ਗਂ ਲੋਕਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ. ਸੋ ਤਤ੍ਥ ਅਞ੍ਞੇ ਦੇਵੇ ਦਸਹਿ ਠਾਨੇਹਿ ਅਧਿਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ ਦਿਬ੍ਬੇਨ ਆਯੁਨਾ ਦਿਬ੍ਬੇਨ ਵਣ੍ਣੇਨ ਦਿਬ੍ਬੇਨ ਸੁਖੇਨ ਦਿਬ੍ਬੇਨ ਯਸੇਨ ਦਿਬ੍ਬੇਨ ਆਧਿਪਤੇਯ੍ਯੇਨ ਦਿਬ੍ਬੇਹਿ ਰੂਪੇਹਿ ਦਿਬ੍ਬੇਹਿ ਸਦ੍ਦੇਹਿ ਦਿਬ੍ਬੇਹਿ ਗਨ੍ਧੇਹਿ ਦਿਬ੍ਬੇਹਿ ਰਸੇਹਿ ਦਿਬ੍ਬੇਹਿ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬੇਹਿ. ਸੋ ਤਤੋ ਚੁਤੋ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਂ ਆਗਤੋ ਸਮਾਨੋ ਇਮਂ ਮਹਾਪੁਰਿਸਲਕ੍ਖਣਂ ਪਟਿਲਭਤਿ. ਸੁਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਪਾਦੋ ਹੋਤਿ. ਸਮਂ ਪਾਦਂ ਭੂਮਿਯਂ ਨਿਕ੍ਖਿਪਤਿ, ਸਮਂ ਉਦ੍ਧਰਤਿ, ਸਮਂ ਸਬ੍ਬਾਵਨ੍ਤੇਹਿ ਪਾਦਤਲੇਹਿ ਭੂਮਿਂ ਫੁਸਤਿ.

੨੦੨. ‘‘ਸੋ ਤੇਨ ਲਕ੍ਖਣੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਸਚੇ ਅਗਾਰਂ ਅਜ੍ਝਾਵਸਤਿ, ਰਾਜਾ ਹੋਤਿ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਧਮ੍ਮਿਕੋ ਧਮ੍ਮਰਾਜਾ ਚਾਤੁਰਨ੍ਤੋ ਵਿਜਿਤਾਵੀ ਜਨਪਦਤ੍ਥਾਵਰਿਯਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਸਤ੍ਤਰਤਨਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ. ਤਸ੍ਸਿਮਾਨਿ ਸਤ੍ਤ ਰਤਨਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ, ਚਕ੍ਕਰਤਨਂ ਹਤ੍ਥਿਰਤਨਂ ਅਸ੍ਸਰਤਨਂ ਮਣਿਰਤਨਂ ਇਤ੍ਥਿਰਤਨਂ ਗਹਪਤਿਰਤਨਂ ਪਰਿਣਾਯਕਰਤਨਮੇਵ ਸਤ੍ਤਮਂ. ਪਰੋਸਹਸ੍ਸਂ ਖੋ ਪਨਸ੍ਸ ਪੁਤ੍ਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਸੂਰਾ ਵੀਰਙ੍ਗਰੂਪਾ ਪਰਸੇਨਪ੍ਪਮਦ੍ਦਨਾ. ਸੋ ਇਮਂ ਪਥਵਿਂ ਸਾਗਰਪਰਿਯਨ੍ਤਂ ਅਖਿਲਮਨਿਮਿਤ੍ਤਮਕਣ੍ਟਕਂ ਇਦ੍ਧਂ ਫੀਤਂ ਖੇਮਂ ਸਿਵਂ ਨਿਰਬ੍ਬੁਦਂ ਅਦਣ੍ਡੇਨ ਅਸਤ੍ਥੇਨ ਧਮ੍ਮੇਨ ਅਭਿਵਿਜਿਯ ਅਜ੍ਝਾਵਸਤਿ. ਰਾਜਾ ਸਮਾਨੋ ਕਿਂ ਲਭਤਿ? ਅਕ੍ਖਮ੍ਭਿਯੋ [ਅਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਿਯੋ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਹੋਤਿ ਕੇਨਚਿ ਮਨੁਸ੍ਸਭੂਤੇਨ ਪਚ੍ਚਤ੍ਥਿਕੇਨ ਪਚ੍ਚਾਮਿਤ੍ਤੇਨ. ਰਾਜਾ ਸਮਾਨੋ ਇਦਂ ਲਭਤਿ. ‘‘ਸਚੇ ਖੋ ਪਨ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜਤਿ, ਅਰਹਂ ਹੋਤਿ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਲੋਕੇ ਵਿਵਟ੍ਟਚ੍ਛਦੋ. ਬੁਦ੍ਧੋ ਸਮਾਨੋ ਕਿਂ ਲਭਤਿ? ਅਕ੍ਖਮ੍ਭਿਯੋ ਹੋਤਿ ਅਬ੍ਭਨ੍ਤਰੇਹਿ ਵਾ ਬਾਹਿਰੇਹਿ ਵਾ ਪਚ੍ਚਤ੍ਥਿਕੇਹਿ ਪਚ੍ਚਾਮਿਤ੍ਤੇਹਿ ਰਾਗੇਨ ਵਾ ਦੋਸੇਨ ਵਾ ਮੋਹੇਨ ਵਾ ਸਮਣੇਨ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਨ ਵਾ ਦੇਵੇਨ ਵਾ ਮਾਰੇਨ ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮੁਨਾ ਵਾ ਕੇਨਚਿ ਵਾ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ. ਬੁਦ੍ਧੋ ਸਮਾਨੋ ਇਦਂ ਲਭਤਿ’’. ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਭਗਵਾ ਅਵੋਚ.

੨੦੩. ਤਤ੍ਥੇਤਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ –

‘‘ਸਚ੍ਚੇ ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਚ ਦਮੇ ਚ ਸਂਯਮੇ,

ਸੋਚੇਯ੍ਯਸੀਲਾਲਯੁਪੋਸਥੇਸੁ ਚ;

ਦਾਨੇ ਅਹਿਂਸਾਯ ਅਸਾਹਸੇ ਰਤੋ,

ਦਲ਼੍ਹਂ ਸਮਾਦਾਯ ਸਮਤ੍ਤਮਾਚਰਿ [ਸਮਨ੍ਤਮਾਚਰਿ (ਸ੍ਯਾ. ਕ.)].

‘‘ਸੋ ਤੇਨ ਕਮ੍ਮੇਨ ਦਿਵਂ ਸਮਕ੍ਕਮਿ [ਅਪਕ੍ਕਮਿ (ਸ੍ਯਾ. ਕ.)],

ਸੁਖਞ੍ਚ ਖਿਡ੍ਡਾਰਤਿਯੋ ਚ ਅਨ੍ਵਭਿ [ਅਂਨ੍ਵਭਿ (ਟੀਕਾ)];

ਤਤੋ ਚਵਿਤ੍ਵਾ ਪੁਨਰਾਗਤੋ ਇਧ,

ਸਮੇਹਿ ਪਾਦੇਹਿ ਫੁਸੀ ਵਸੁਨ੍ਧਰਂ.

‘‘ਬ੍ਯਾਕਂਸੁ ਵੇਯ੍ਯਞ੍ਜਨਿਕਾ ਸਮਾਗਤਾ,

ਸਮਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਸ੍ਸ ਨ ਹੋਤਿ ਖਮ੍ਭਨਾ;

ਗਿਹਿਸ੍ਸ ਵਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤਸ੍ਸ ਵਾ ਪੁਨ [ਪਨ (ਸ੍ਯਾ.)],

ਤਂ ਲਕ੍ਖਣਂ ਭਵਤਿ ਤਦਤ੍ਥਜੋਤਕਂ.

‘‘ਅਕ੍ਖਮ੍ਭਿਯੋ ਹੋਤਿ ਅਗਾਰਮਾਵਸਂ,

ਪਰਾਭਿਭੂ ਸਤ੍ਤੁਭਿ ਨਪ੍ਪਮਦ੍ਦਨੋ;

ਮਨੁਸ੍ਸਭੂਤੇਨਿਧ ਹੋਤਿ ਕੇਨਚਿ,

ਅਕ੍ਖਮ੍ਭਿਯੋ ਤਸ੍ਸ ਫਲੇਨ ਕਮ੍ਮੁਨੋ.

‘‘ਸਚੇ ਚ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਮੁਪੇਤਿ ਤਾਦਿਸੋ,

ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਛਨ੍ਦਾਭਿਰਤੋ ਵਿਚਕ੍ਖਣੋ;

ਅਗ੍ਗੋ ਨ ਸੋ ਗਚ੍ਛਤਿ ਜਾਤੁ ਖਮ੍ਭਨਂ,

ਨਰੁਤ੍ਤਮੋ ਏਸ ਹਿ ਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਤਾ’’ਤਿ.

(੨) ਪਾਦਤਲਚਕ੍ਕਲਕ੍ਖਣਂ

੨੦੪. ‘‘ਯਮ੍ਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤੋ ਪੁਰਿਮਂ ਜਾਤਿਂ ਪੁਰਿਮਂ ਭਵਂ ਪੁਰਿਮਂ ਨਿਕੇਤਂ ਪੁਬ੍ਬੇ ਮਨੁਸ੍ਸਭੂਤੋ ਸਮਾਨੋ ਬਹੁਜਨਸ੍ਸ ਸੁਖਾਵਹੋ ਅਹੋਸਿ, ਉਬ੍ਬੇਗਉਤ੍ਤਾਸਭਯਂ ਅਪਨੁਦਿਤਾ, ਧਮ੍ਮਿਕਞ੍ਚ ਰਕ੍ਖਾਵਰਣਗੁਤ੍ਤਿਂ ਸਂਵਿਧਾਤਾ, ਸਪਰਿਵਾਰਞ੍ਚ ਦਾਨਂ ਅਦਾਸਿ. ਸੋ ਤਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਕਟਤ੍ਤਾ ਉਪਚਿਤਤ੍ਤਾ ਉਸ੍ਸਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਵਿਪੁਲਤ੍ਤਾ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਸੁਗਤਿਂ ਸਗ੍ਗਂ ਲੋਕਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ…ਪੇ… ਸੋ ਤਤੋ ਚੁਤੋ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਂ ਆਗਤੋ ਸਮਾਨੋ ਇਮਂ ਮਹਾਪੁਰਿਸਲਕ੍ਖਣਂ ਪਟਿਲਭਤਿ. ਹੇਟ੍ਠਾਪਾਦਤਲੇਸੁ ਚਕ੍ਕਾਨਿ ਜਾਤਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ ਸਹਸ੍ਸਾਰਾਨਿ ਸਨੇਮਿਕਾਨਿ ਸਨਾਭਿਕਾਨਿ ਸਬ੍ਬਾਕਾਰਪਰਿਪੂਰਾਨਿ ਸੁਵਿਭਤ੍ਤਨ੍ਤਰਾਨਿ.

‘‘ਸੋ ਤੇਨ ਲਕ੍ਖਣੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਸਚੇ ਅਗਾਰਂ ਅਜ੍ਝਾਵਸਤਿ, ਰਾਜਾ ਹੋਤਿ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ…ਪੇ… ਰਾਜਾ ਸਮਾਨੋ ਕਿਂ ਲਭਤਿ? ਮਹਾਪਰਿਵਾਰੋ ਹੋਤਿ; ਮਹਾਸ੍ਸ ਹੋਨ੍ਤਿ ਪਰਿਵਾਰਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਗਹਪਤਿਕਾ ਨੇਗਮਜਾਨਪਦਾ ਗਣਕਮਹਾਮਤ੍ਤਾ ਅਨੀਕਟ੍ਠਾ ਦੋਵਾਰਿਕਾ ਅਮਚ੍ਚਾ ਪਾਰਿਸਜ੍ਜਾ ਰਾਜਾਨੋ ਭੋਗਿਯਾ ਕੁਮਾਰਾ. ਰਾਜਾ ਸਮਾਨੋ ਇਦਂ ਲਭਤਿ. ਸਚੇ ਖੋ ਪਨ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜਤਿ, ਅਰਹਂ ਹੋਤਿ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਲੋਕੇ ਵਿਵਟ੍ਟਚ੍ਛਦੋ. ਬੁਦ੍ਧੋ ਸਮਾਨੋ ਕਿਂ ਲਭਤਿ? ਮਹਾਪਰਿਵਾਰੋ ਹੋਤਿ; ਮਹਾਸ੍ਸ ਹੋਨ੍ਤਿ ਪਰਿਵਾਰਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ ਉਪਾਸਕਾ ਉਪਾਸਿਕਾਯੋ ਦੇਵਾ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਅਸੁਰਾ ਨਾਗਾ ਗਨ੍ਧਬ੍ਬਾ. ਬੁਦ੍ਧੋ ਸਮਾਨੋ ਇਦਂ ਲਭਤਿ’’. ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਭਗਵਾ ਅਵੋਚ.

੨੦੫. ਤਤ੍ਥੇਤਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ –

‘‘ਪੁਰੇ ਪੁਰਤ੍ਥਾ ਪੁਰਿਮਾਸੁ ਜਾਤਿਸੁ,

ਮਨੁਸ੍ਸਭੂਤੋ ਬਹੁਨਂ ਸੁਖਾਵਹੋ;

ਉਬ੍ਭੇਗਉਤ੍ਤਾਸਭਯਾਪਨੂਦਨੋ,

ਗੁਤ੍ਤੀਸੁ ਰਕ੍ਖਾਵਰਣੇਸੁ ਉਸ੍ਸੁਕੋ.

‘‘ਸੋ ਤੇਨ ਕਮ੍ਮੇਨ ਦਿਵਂ ਸਮਕ੍ਕਮਿ,

ਸੁਖਞ੍ਚ ਖਿਡ੍ਡਾਰਤਿਯੋ ਚ ਅਨ੍ਵਭਿ;

ਤਤੋ ਚਵਿਤ੍ਵਾ ਪੁਨਰਾਗਤੋ ਇਧ,

ਚਕ੍ਕਾਨਿ ਪਾਦੇਸੁ ਦੁਵੇਸੁ ਵਿਨ੍ਦਤਿ.

‘‘ਸਮਨ੍ਤਨੇਮੀਨਿ ਸਹਸ੍ਸਰਾਨਿ ਚ,

ਬ੍ਯਾਕਂਸੁ ਵੇਯ੍ਯਞ੍ਜਨਿਕਾ ਸਮਾਗਤਾ;

ਦਿਸ੍ਵਾ ਕੁਮਾਰਂ ਸਤਪੁਞ੍ਞਲਕ੍ਖਣਂ,

ਪਰਿਵਾਰਵਾ ਹੇਸ੍ਸਤਿ ਸਤ੍ਤੁਮਦ੍ਦਨੋ.

ਤਥਾ ਹੀ ਚਕ੍ਕਾਨਿ ਸਮਨ੍ਤਨੇਮਿਨਿ,

ਸਚੇ ਨ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਮੁਪੇਤਿ ਤਾਦਿਸੋ;

ਵਤ੍ਤੇਤਿ ਚਕ੍ਕਂ ਪਥਵਿਂ ਪਸਾਸਤਿ,

ਤਸ੍ਸਾਨੁਯਨ੍ਤਾਧ [ਤਸ੍ਸਾਨੁਯੁਤ੍ਤਾ ਇਧ (ਸੀ. ਪੀ.), ਤਸ੍ਸਾਨੁਯਨ੍ਤਾ ਇਧ (ਸ੍ਯਾ. ਕ.)] ਭਵਨ੍ਤਿ ਖਤ੍ਤਿਯਾ.

‘‘ਮਹਾਯਸਂ ਸਂਪਰਿਵਾਰਯਨ੍ਤਿ ਨਂ,

ਸਚੇ ਚ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਮੁਪੇਤਿ ਤਾਦਿਸੋ;

ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਛਨ੍ਦਾਭਿਰਤੋ ਵਿਚਕ੍ਖਣੋ,

ਦੇਵਾਮਨੁਸ੍ਸਾਸੁਰਸਕ੍ਕਰਕ੍ਖਸਾ [ਸਤ੍ਤਰਕ੍ਖਸਾ (ਕ.) ਸੀ. ਸ੍ਯਾਅਟ੍ਠਕਥਾ ਓਲੋਕੇਤਬ੍ਬਾ].

‘‘ਗਨ੍ਧਬ੍ਬਨਾਗਾ ਵਿਹਗਾ ਚਤੁਪ੍ਪਦਾ,

ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਪੂਜਿਤਂ;

ਮਹਾਯਸਂ ਸਂਪਰਿਵਾਰਯਨ੍ਤਿ ਨ’’ਨ੍ਤਿ.

(੩-੫) ਆਯਤਪਣ੍ਹਿਤਾਦਿਤਿਲਕ੍ਖਣਂ

੨੦੬. ‘‘ਯਮ੍ਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤੋ ਪੁਰਿਮਂ ਜਾਤਿਂ ਪੁਰਿਮਂ ਭਵਂ ਪੁਰਿਮਂ ਨਿਕੇਤਂ ਪੁਬ੍ਬੇ ਮਨੁਸ੍ਸਭੂਤੋ ਸਮਾਨੋ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਂ ਪਹਾਯ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾ ਪਟਿਵਿਰਤੋ ਅਹੋਸਿ ਨਿਹਿਤਦਣ੍ਡੋ ਨਿਹਿਤਸਤ੍ਥੋ ਲਜ੍ਜੀ ਦਯਾਪਨ੍ਨੋ, ਸਬ੍ਬਪਾਣਭੂਤਹਿਤਾਨੁਕਮ੍ਪੀ ਵਿਹਾਸਿ. ਸੋ ਤਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਕਟਤ੍ਤਾ ਉਪਚਿਤਤ੍ਤਾ ਉਸ੍ਸਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਵਿਪੁਲਤ੍ਤਾ…ਪੇ… ਸੋ ਤਤੋ ਚੁਤੋ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਂ ਆਗਤੋ ਸਮਾਨੋ ਇਮਾਨਿ ਤੀਣਿ ਮਹਾਪੁਰਿਸਲਕ੍ਖਣਾਨਿ ਪਟਿਲਭਤਿ. ਆਯਤਪਣ੍ਹਿ ਚ ਹੋਤਿ, ਦੀਘਙ੍ਗੁਲਿ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮੁਜੁਗਤ੍ਤੋ ਚ.

‘‘ਸੋ ਤੇਹਿ ਲਕ੍ਖਣੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਸਚੇ ਅਗਾਰਂ ਅਜ੍ਝਾਵਸਤਿ, ਰਾਜਾ ਹੋਤਿ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ…ਪੇ… ਰਾਜਾ ਸਮਾਨੋ ਕਿਂ ਲਭਤਿ? ਦੀਘਾਯੁਕੋ ਹੋਤਿ ਚਿਰਟ੍ਠਿਤਿਕੋ, ਦੀਘਮਾਯੁਂ ਪਾਲੇਤਿ, ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਹੋਤਿ ਅਨ੍ਤਰਾ ਜੀਵਿਤਾ ਵੋਰੋਪੇਤੁਂ ਕੇਨਚਿ ਮਨੁਸ੍ਸਭੂਤੇਨ ਪਚ੍ਚਤ੍ਥਿਕੇਨ ਪਚ੍ਚਾਮਿਤ੍ਤੇਨ. ਰਾਜਾ ਸਮਾਨੋ ਇਦਂ ਲਭਤਿ… ਬੁਦ੍ਧੋ ਸਮਾਨੋ ਕਿਂ ਲਭਤਿ? ਦੀਘਾਯੁਕੋ ਹੋਤਿ ਚਿਰਟ੍ਠਿਤਿਕੋ, ਦੀਘਮਾਯੁਂ ਪਾਲੇਤਿ, ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਹੋਤਿ ਅਨ੍ਤਰਾ ਜੀਵਿਤਾ ਵੋਰੋਪੇਤੁਂ ਪਚ੍ਚਤ੍ਥਿਕੇਹਿ ਪਚ੍ਚਾਮਿਤ੍ਤੇਹਿ ਸਮਣੇਨ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਨ ਵਾ ਦੇਵੇਨ ਵਾ ਮਾਰੇਨ ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮੁਨਾ ਵਾ ਕੇਨਚਿ ਵਾ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ. ਬੁਦ੍ਧੋ ਸਮਾਨੋ ਇਦਂ ਲਭਤਿ’’. ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਭਗਵਾ ਅਵੋਚ.

੨੦੭. ਤਤ੍ਥੇਤਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ –

‘‘ਮਾਰਣਵਧਭਯਤ੍ਤਨੋ [ਮਰਣਵਧਭਯਤ੍ਤਨੋ (ਸੀ. ਪੀ. ਕ.), ਮਰਣਵਧਭਯਮਤ੍ਤਨੋ (ਸ੍ਯਾ.)] ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ,

ਪਟਿਵਿਰਤੋ ਪਰਂ ਮਾਰਣਾਯਹੋਸਿ;

ਤੇਨ ਸੁਚਰਿਤੇਨ ਸਗ੍ਗਮਗਮਾ [ਤੇਨ ਸੋ ਸੁਚਰਿਤੇਨ ਸਗ੍ਗਮਗਮਾਸਿ (ਸ੍ਯਾ.)],

ਸੁਕਤਫਲਵਿਪਾਕਮਨੁਭੋਸਿ.

‘‘ਚਵਿਯ ਪੁਨਰਿਧਾਗਤੋ ਸਮਾਨੋ,

ਪਟਿਲਭਤਿ ਇਧ ਤੀਣਿ ਲਕ੍ਖਣਾਨਿ;

ਭਵਤਿ ਵਿਪੁਲਦੀਘਪਾਸਣ੍ਹਿਕੋ,

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਵ ਸੁਜੁ ਸੁਭੋ ਸੁਜਾਤਗਤ੍ਤੋ.

‘‘ਸੁਭੁਜੋ ਸੁਸੁ ਸੁਸਣ੍ਠਿਤੋ ਸੁਜਾਤੋ,

ਮੁਦੁਤਲੁਨਙ੍ਗੁਲਿਯਸ੍ਸ ਹੋਨ੍ਤਿ;

ਦੀਘਾ ਤੀਭਿ ਪੁਰਿਸਵਰਗ੍ਗਲਕ੍ਖਣੇਹਿ,

ਚਿਰਯਪਨਾਯ [ਚਿਰਯਾਪਨਾਯ (ਸ੍ਯਾ.)] ਕੁਮਾਰਮਾਦਿਸਨ੍ਤਿ.

‘‘ਭਵਤਿ ਯਦਿ ਗਿਹੀ ਚਿਰਂ ਯਪੇਤਿ,

ਚਿਰਤਰਂ ਪਬ੍ਬਜਤਿ ਯਦਿ ਤਤੋ ਹਿ;

ਯਾਪਯਤਿ ਚ ਵਸਿਦ੍ਧਿਭਾਵਨਾਯ,

ਇਤਿ ਦੀਘਾਯੁਕਤਾਯ ਤਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ.

(੬) ਸਤ੍ਤੁਸ੍ਸਦਤਾਲਕ੍ਖਣਂ

੨੦੮. ‘‘ਯਮ੍ਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤੋ ਪੁਰਿਮਂ ਜਾਤਿਂ ਪੁਰਿਮਂ ਭਵਂ ਪੁਰਿਮਂ ਨਿਕੇਤਂ ਪੁਬ੍ਬੇ ਮਨੁਸ੍ਸਭੂਤੋ ਸਮਾਨੋ ਦਾਤਾ ਅਹੋਸਿ ਪਣੀਤਾਨਂ ਰਸਿਤਾਨਂ ਖਾਦਨੀਯਾਨਂ ਭੋਜਨੀਯਾਨਂ ਸਾਯਨੀਯਾਨਂ ਲੇਹਨੀਯਾਨਂ ਪਾਨਾਨਂ. ਸੋ ਤਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਕਟਤ੍ਤਾ…ਪੇ… ਸੋ ਤਤੋ ਚੁਤੋ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਂ ਆਗਤੋ ਸਮਾਨੋ ਇਮਂ ਮਹਾਪੁਰਿਸਲਕ੍ਖਣਂ ਪਟਿਲਭਤਿ, ਸਤ੍ਤੁਸ੍ਸਦੋ ਹੋਤਿ, ਸਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਸ੍ਸਦਾ ਹੋਨ੍ਤਿ; ਉਭੋਸੁ ਹਤ੍ਥੇਸੁ ਉਸ੍ਸਦਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਉਭੋਸੁ ਪਾਦੇਸੁ ਉਸ੍ਸਦਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਉਭੋਸੁ ਅਂਸਕੂਟੇਸੁ ਉਸ੍ਸਦਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਖਨ੍ਧੇ ਉਸ੍ਸਦੋ ਹੋਤਿ.

‘‘ਸੋ ਤੇਨ ਲਕ੍ਖਣੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਸਚੇ ਅਗਾਰਂ ਅਜ੍ਝਾਵਸਤਿ, ਰਾਜਾ ਹੋਤਿ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ…ਪੇ… ਰਾਜਾ ਸਮਾਨੋ ਕਿਂ ਲਭਤਿ? ਲਾਭੀ ਹੋਤਿ ਪਣੀਤਾਨਂ ਰਸਿਤਾਨਂ ਖਾਦਨੀਯਾਨਂ ਭੋਜਨੀਯਾਨਂ ਸਾਯਨੀਯਾਨਂ ਲੇਹਨੀਯਾਨਂ ਪਾਨਾਨਂ. ਰਾਜਾ ਸਮਾਨੋ ਇਦਂ ਲਭਤਿ… ਬੁਦ੍ਧੋ ਸਮਾਨੋ ਕਿਂ ਲਭਤਿ? ਲਾਭੀ ਹੋਤਿ ਪਣੀਤਾਨਂ ਰਸਿਤਾਨਂ ਖਾਦਨੀਯਾਨਂ ਭੋਜਨੀਯਾਨਂ ਸਾਯਨੀਯਾਨਂ ਲੇਹਨੀਯਾਨਂ ਪਾਨਾਨਂ. ਬੁਦ੍ਧੋ ਸਮਾਨੋ ਇਦਂ ਲਭਤਿ’’. ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਭਗਵਾ ਅਵੋਚ.

੨੦੯. ਤਤ੍ਥੇਤਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ –

‘‘ਖਜ੍ਜਭੋਜ੍ਜਮਥ ਲੇਯ੍ਯ ਸਾਯਿਯਂ,

ਉਤ੍ਤਮਗ੍ਗਰਸਦਾਯਕੋ ਅਹੁ;

ਤੇਨ ਸੋ ਸੁਚਰਿਤੇਨ ਕਮ੍ਮੁਨਾ,

ਨਨ੍ਦਨੇ ਚਿਰਮਭਿਪ੍ਪਮੋਦਤਿ.

‘‘ਸਤ੍ਤ ਚੁਸ੍ਸਦੇ ਇਧਾਧਿਗਚ੍ਛਤਿ,

ਹਤ੍ਥਪਾਦਮੁਦੁਤਞ੍ਚ ਵਿਨ੍ਦਤਿ;

ਆਹੁ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਨਿਮਿਤ੍ਤਕੋਵਿਦਾ,

ਖਜ੍ਜਭੋਜ੍ਜਰਸਲਾਭਿਤਾਯ ਨਂ.

‘‘ਯਂ ਗਿਹਿਸ੍ਸਪਿ [ਨ ਤਂ ਗਿਹਿਸ੍ਸਾਪਿ (ਸ੍ਯਾ.)] ਤਦਤ੍ਥਜੋਤਕਂ,

ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਮ੍ਪਿ ਚ ਤਦਾਧਿਗਚ੍ਛਤਿ;

ਖਜ੍ਜਭੋਜ੍ਜਰਸਲਾਭਿਰੁਤ੍ਤਮਂ,

ਆਹੁ ਸਬ੍ਬਗਿਹਿਬਨ੍ਧਨਚ੍ਛਿਦ’’ਨ੍ਤਿ.

(੭-੮) ਕਰਚਰਣਮੁਦੁਜਾਲਤਾਲਕ੍ਖਣਾਨਿ

੨੧੦. ‘‘ਯਮ੍ਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤੋ ਪੁਰਿਮਂ ਜਾਤਿਂ ਪੁਰਿਮਂ ਭਵਂ ਪੁਰਿਮਂ ਨਿਕੇਤਂ ਪੁਬ੍ਬੇ ਮਨੁਸ੍ਸਭੂਤੋ ਸਮਾਨੋ ਚਤੂਹਿ ਸਙ੍ਗਹਵਤ੍ਥੂਹਿ ਜਨਂ ਸਙ੍ਗਾਹਕੋ ਅਹੋਸਿ – ਦਾਨੇਨ ਪੇਯ੍ਯਵਜ੍ਜੇਨ [ਪਿਯਵਾਚੇਨ (ਸ੍ਯਾ. ਕ.)] ਅਤ੍ਥਚਰਿਯਾਯ ਸਮਾਨਤ੍ਤਤਾਯ. ਸੋ ਤਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਕਟਤ੍ਤਾ…ਪੇ… ਸੋ ਤਤੋ ਚੁਤੋ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਂ ਆਗਤੋ ਸਮਾਨੋ ਇਮਾਨਿ ਦ੍ਵੇ ਮਹਾਪੁਰਿਸਲਕ੍ਖਣਾਨਿ ਪਟਿਲਭਤਿ. ਮੁਦੁਤਲੁਨਹਤ੍ਥਪਾਦੋ ਚ ਹੋਤਿ ਜਾਲਹਤ੍ਥਪਾਦੋ ਚ.

‘‘ਸੋ ਤੇਹਿ ਲਕ੍ਖਣੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਸਚੇ ਅਗਾਰਂ ਅਜ੍ਝਾਵਸਤਿ, ਰਾਜਾ ਹੋਤਿ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ…ਪੇ… ਰਾਜਾ ਸਮਾਨੋ ਕਿਂ ਲਭਤਿ? ਸੁਸਙ੍ਗਹਿਤਪਰਿਜਨੋ ਹੋਤਿ, ਸੁਸਙ੍ਗਹਿਤਾਸ੍ਸ ਹੋਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਗਹਪਤਿਕਾ ਨੇਗਮਜਾਨਪਦਾ ਗਣਕਮਹਾਮਤ੍ਤਾ ਅਨੀਕਟ੍ਠਾ ਦੋਵਾਰਿਕਾ ਅਮਚ੍ਚਾ ਪਾਰਿਸਜ੍ਜਾ ਰਾਜਾਨੋ ਭੋਗਿਯਾ ਕੁਮਾਰਾ. ਰਾਜਾ ਸਮਾਨੋ ਇਦਂ ਲਭਤਿ… ਬੁਦ੍ਧੋ ਸਮਾਨੋ ਕਿਂ ਲਭਤਿ? ਸੁਸਙ੍ਗਹਿਤਪਰਿਜਨੋ ਹੋਤਿ, ਸੁਸਙ੍ਗਹਿਤਾਸ੍ਸ ਹੋਨ੍ਤਿ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ ਉਪਾਸਕਾ ਉਪਾਸਿਕਾਯੋ ਦੇਵਾ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਅਸੁਰਾ ਨਾਗਾ ਗਨ੍ਧਬ੍ਬਾ. ਬੁਦ੍ਧੋ ਸਮਾਨੋ ਇਦਂ ਲਭਤਿ’’. ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਭਗਵਾ ਅਵੋਚ.

੨੧੧. ਤਤ੍ਥੇਤਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ –

‘‘ਦਾਨਮ੍ਪਿ ਚਤ੍ਥਚਰਿਯਤਞ੍ਚ [ਦਾਨਮ੍ਪਿ ਚ ਅਤ੍ਥਚਰਿਯਤਮ੍ਪਿ ਚ (ਸੀ. ਪੀ.)],

ਪਿਯਵਾਦਿਤਞ੍ਚ ਸਮਾਨਤ੍ਤਤਞ੍ਚ [ਪਿਯਵਦਤਞ੍ਚ ਸਮਾਨਛਨ੍ਦਤਞ੍ਚ (ਸੀ. ਪੀ.)];

ਕਰਿਯਚਰਿਯਸੁਸਙ੍ਗਹਂ ਬਹੂਨਂ,

ਅਨਵਮਤੇਨ ਗੁਣੇਨ ਯਾਤਿ ਸਗ੍ਗਂ.

‘‘ਚਵਿਯ ਪੁਨਰਿਧਾਗਤੋ ਸਮਾਨੋ,

ਕਰਚਰਣਮੁਦੁਤਞ੍ਚ ਜਾਲਿਨੋ ਚ;

ਅਤਿਰੁਚਿਰਸੁਵਗ੍ਗੁਦਸ੍ਸਨੇਯ੍ਯਂ,

ਪਟਿਲਭਤਿ ਦਹਰੋ ਸੁਸੁ ਕੁਮਾਰੋ.

‘‘ਭਵਤਿ ਪਰਿਜਨਸ੍ਸਵੋ ਵਿਧੇਯ੍ਯੋ,

ਮਹਿਮਂ ਆਵਸਿਤੋ ਸੁਸਙ੍ਗਹਿਤੋ;

ਪਿਯਵਦੂ ਹਿਤਸੁਖਤਂ ਜਿਗੀਸਮਾਨੋ [ਜਿਗਿਂ ਸਮਾਨੋ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਪੀ.)],

ਅਭਿਰੁਚਿਤਾਨਿ ਗੁਣਾਨਿ ਆਚਰਤਿ.

‘‘ਯਦਿ ਚ ਜਹਤਿ ਸਬ੍ਬਕਾਮਭੋਗਂ,

ਕਥਯਤਿ ਧਮ੍ਮਕਥਂ ਜਿਨੋ ਜਨਸ੍ਸ;

ਵਚਨਪਟਿਕਰਸ੍ਸਾਭਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨਾ,

ਸੁਤ੍ਵਾਨ ਧਮ੍ਮਾਨੁਧਮ੍ਮਮਾਚਰਨ੍ਤੀ’’ਤਿ.

(੯-੧੦) ਉਸ੍ਸਙ੍ਖਪਾਦਉਦ੍ਧਗ੍ਗਲੋਮਤਾਲਕ੍ਖਣਾਨਿ

੨੧੨. ‘‘ਯਮ੍ਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤੋ ਪੁਰਿਮਂ ਜਾਤਿਂ ਪੁਰਿਮਂ ਭਵਂ ਪੁਰਿਮਂ ਨਿਕੇਤਂ ਪੁਬ੍ਬੇ ਮਨੁਸ੍ਸਭੂਤੋ ਸਮਾਨੋ [ਸਮਾਨੋ ਬਹੁਨੋ ਜਨਸ੍ਸ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਅਤ੍ਥੂਪਸਂਹਿਤਂ ਧਮ੍ਮੂਪਸਂਹਿਤਂ ਵਾਚਂ ਭਾਸਿਤਾ ਅਹੋਸਿ, ਬਹੁਜਨਂ ਨਿਦਂਸੇਸਿ, ਪਾਣੀਨਂ ਹਿਤਸੁਖਾਵਹੋ ਧਮ੍ਮਯਾਗੀ. ਸੋ ਤਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਕਟਤ੍ਤਾ…ਪੇ… ਸੋ ਤਤੋ ਚੁਤੋ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਂ ਆਗਤੋ ਸਮਾਨੋ ਇਮਾਨਿ ਦ੍ਵੇ ਮਹਾਪੁਰਿਸਲਕ੍ਖਣਾਨਿ ਪਟਿਲਭਤਿ. ਉਸ੍ਸਙ੍ਖਪਾਦੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਉਦ੍ਧਗ੍ਗਲੋਮੋ ਚ.

‘‘ਸੋ ਤੇਹਿ ਲਕ੍ਖਣੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਸਚੇ ਅਗਾਰਂ ਅਜ੍ਝਾਵਸਤਿ, ਰਾਜਾ ਹੋਤਿ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ…ਪੇ… ਰਾਜਾ ਸਮਾਨੋ ਕਿਂ ਲਭਤਿ? ਅਗ੍ਗੋ ਚ ਹੋਤਿ ਸੇਟ੍ਠੋ ਚ ਪਾਮੋਕ੍ਖੋ ਚ ਉਤ੍ਤਮੋ ਚ ਪਵਰੋ ਚ ਕਾਮਭੋਗੀਨਂ. ਰਾਜਾ ਸਮਾਨੋ ਇਦਂ ਲਭਤਿ… ਬੁਦ੍ਧੋ ਸਮਾਨੋ ਕਿਂ ਲਭਤਿ? ਅਗ੍ਗੋ ਚ ਹੋਤਿ ਸੇਟ੍ਠੋ ਚ ਪਾਮੋਕ੍ਖੋ ਚ ਉਤ੍ਤਮੋ ਚ ਪਵਰੋ ਚ ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤਾਨਂ. ਬੁਦ੍ਧੋ ਸਮਾਨੋ ਇਦਂ ਲਭਤਿ’’. ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਭਗਵਾ ਅਵੋਚ.

੨੧੩. ਤਤ੍ਥੇਤਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ –

‘‘ਅਤ੍ਥਧਮ੍ਮਸਹਿਤਂ [ਅਤ੍ਥਧਮ੍ਮਸਂਹਿਤਂ (ਕ. ਸੀ. ਪੀ.), ਅਤ੍ਥਧਮ੍ਮੁਪਸਂਹਿਤਂ (ਕ.)] ਪੁਰੇ ਗਿਰਂ,

ਏਰਯਂ ਬਹੁਜਨਂ ਨਿਦਂਸਯਿ;

ਪਾਣਿਨਂ ਹਿਤਸੁਖਾਵਹੋ ਅਹੁ,

ਧਮ੍ਮਯਾਗਮਯਜੀ [ਧਮ੍ਮਯਾਗਂ ਅਸ੍ਸਜਿ (ਕ.)] ਅਮਚ੍ਛਰੀ.

‘‘ਤੇਨ ਸੋ ਸੁਚਰਿਤੇਨ ਕਮ੍ਮੁਨਾ,

ਸੁਗ੍ਗਤਿਂ ਵਜਤਿ ਤਤ੍ਥ ਮੋਦਤਿ;

ਲਕ੍ਖਣਾਨਿ ਚ ਦੁਵੇ ਇਧਾਗਤੋ,

ਉਤ੍ਤਮਪ੍ਪਮੁਖਤਾਯ [ਉਤ੍ਤਮਸੁਖਤਾਯ (ਸ੍ਯਾ.), ਉਤ੍ਤਮਪਮੁਕ੍ਖਤਾਯ (ਕ.)] ਵਿਨ੍ਦਤਿ.

‘‘ਉਬ੍ਭਮੁਪ੍ਪਤਿਤਲੋਮਵਾ ਸਸੋ,

ਪਾਦਗਣ੍ਠਿਰਹੁ ਸਾਧੁਸਣ੍ਠਿਤਾ;

ਮਂਸਲੋਹਿਤਾਚਿਤਾ ਤਚੋਤ੍ਥਤਾ,

ਉਪਰਿਚਰਣਸੋਭਨਾ [ਉਪਰਿਜਾਨੁਸੋਭਨਾ (ਸ੍ਯਾ.), ਉਪਰਿ ਚ ਪਨ ਸੋਭਨਾ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਅਹੁ.

‘‘ਗੇਹਮਾਵਸਤਿ ਚੇ ਤਥਾਵਿਧੋ,

ਅਗ੍ਗਤਂ ਵਜਤਿ ਕਾਮਭੋਗਿਨਂ;

ਤੇਨ ਉਤ੍ਤਰਿਤਰੋ ਨ ਵਿਜ੍ਜਤਿ,

ਜਮ੍ਬੁਦੀਪਮਭਿਭੁਯ੍ਯ ਇਰਿਯਤਿ.

‘‘ਪਬ੍ਬਜਮ੍ਪਿ ਚ ਅਨੋਮਨਿਕ੍ਕਮੋ,

ਅਗ੍ਗਤਂ ਵਜਤਿ ਸਬ੍ਬਪਾਣਿਨਂ;

ਤੇਨ ਉਤ੍ਤਰਿਤਰੋ ਨ ਵਿਜ੍ਜਤਿ,

ਸਬ੍ਬਲੋਕਮਭਿਭੁਯ੍ਯ ਵਿਹਰਤੀ’’ਤਿ.

(੧੧) ਏਣਿਜਙ੍ਘਲਕ੍ਖਣਂ

੨੧੪. ‘‘ਯਮ੍ਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤੋ ਪੁਰਿਮਂ ਜਾਤਿਂ ਪੁਰਿਮਂ ਭਵਂ ਪੁਰਿਮਂ ਨਿਕੇਤਂ ਪੁਬ੍ਬੇ ਮਨੁਸ੍ਸਭੂਤੋ ਸਮਾਨੋ ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਂ ਵਾਚੇਤਾ ਅਹੋਸਿ ਸਿਪ੍ਪਂ ਵਾ ਵਿਜ੍ਜਂ ਵਾ ਚਰਣਂ ਵਾ ਕਮ੍ਮਂ ਵਾ – ‘ਕਿਂ ਤਿਮੇ ਖਿਪ੍ਪਂ ਵਿਜਾਨੇਯ੍ਯੁਂ, ਖਿਪ੍ਪਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯੁਂ, ਨ ਚਿਰਂ ਕਿਲਿਸ੍ਸੇਯ੍ਯੁ’’ਨ੍ਤਿ. ਸੋ ਤਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਕਟਤ੍ਤਾ…ਪੇ… ਸੋ ਤਤੋ ਚੁਤੋ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਂ ਆਗਤੋ ਸਮਾਨੋ ਇਮਂ ਮਹਾਪੁਰਿਸਲਕ੍ਖਣਂ ਪਟਿਲਭਤਿ. ਏਣਿਜਙ੍ਘੋ ਹੋਤਿ.

‘‘ਸੋ ਤੇਨ ਲਕ੍ਖਣੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਸਚੇ ਅਗਾਰਂ ਅਜ੍ਝਾਵਸਤਿ, ਰਾਜਾ ਹੋਤਿ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ…ਪੇ… ਰਾਜਾ ਸਮਾਨੋ ਕਿਂ ਲਭਤਿ? ਯਾਨਿ ਤਾਨਿ ਰਾਜਾਰਹਾਨਿ ਰਾਜਙ੍ਗਾਨਿ ਰਾਜੂਪਭੋਗਾਨਿ ਰਾਜਾਨੁਚ੍ਛਵਿਕਾਨਿ ਤਾਨਿ ਖਿਪ੍ਪਂ ਪਟਿਲਭਤਿ. ਰਾਜਾ ਸਮਾਨੋ ਇਦਂ ਲਭਤਿ… ਬੁਦ੍ਧੋ ਸਮਾਨੋ ਕਿਂ ਲਭਤਿ? ਯਾਨਿ ਤਾਨਿ ਸਮਣਾਰਹਾਨਿ ਸਮਣਙ੍ਗਾਨਿ ਸਮਣੂਪਭੋਗਾਨਿ ਸਮਣਾਨੁਚ੍ਛਵਿਕਾਨਿ, ਤਾਨਿ ਖਿਪ੍ਪਂ ਪਟਿਲਭਤਿ. ਬੁਦ੍ਧੋ ਸਮਾਨੋ ਇਦਂ ਲਭਤਿ’’. ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਭਗਵਾ ਅਵੋਚ.

੨੧੫. ਤਤ੍ਥੇਤਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ –

‘‘ਸਿਪ੍ਪੇਸੁ ਵਿਜ੍ਜਾਚਰਣੇਸੁ ਕਮ੍ਮੇਸੁ [ਕਮ੍ਮਸੁ (ਸੀ. ਪੀ.)],

ਕਥਂ ਵਿਜਾਨੇਯ੍ਯੁਂ [ਵਿਜਾਨੇਯ੍ਯ (ਸੀ. ਪੀ.), ਵਿਜਾਨੇਯ੍ਯੁ (ਸ੍ਯਾ.)] ਲਹੁਨ੍ਤਿ ਇਚ੍ਛਤਿ;

ਯਦੂਪਘਾਤਾਯ ਨ ਹੋਤਿ ਕਸ੍ਸਚਿ,

ਵਾਚੇਤਿ ਖਿਪ੍ਪਂ ਨ ਚਿਰਂ ਕਿਲਿਸ੍ਸਤਿ.