੧. ਪਠਮਪਾਰਾਜਿਕਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ

੬੫੬. ਤੇਨ ਸਮਯੇਨ ਬੁਦ੍ਧੋ ਭਗਵਾ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ…ਪੇ… ਸਾਲ਼੍ਹੋ ਮਿਗਾਰਨਤ੍ਤਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸਾਲ਼੍ਹੋਤਿ ਤਸ੍ਸ ਨਾਮਂ; ਮਿਗਾਰਮਾਤੁਯਾ ਪਨ ਨਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ, ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਮਿਗਾਰਨਤ੍ਤਾ’’ਤਿ. ਨਵਕਮ੍ਮਿਕਨ੍ਤਿ ਨਵਕਮ੍ਮਾਧਿਟ੍ਠਾਯਿਕਂ. ਪਣ੍ਡਿਤਾਤਿ ਪਣ੍ਡਿਚ੍ਚੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ. ਬ੍ਯਤ੍ਤਾਤਿ ਵੇਯ੍ਯਤ੍ਤਿਕੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ. ਮੇਧਾਵਿਨੀਤਿ ਪਾਲ਼ਿਗ੍ਗਹਣੇ ਸਤਿਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾਯ ਪਞ੍ਞਾਯ ਅਤ੍ਥਗ੍ਗਹਣੇ ਪਞ੍ਞਾਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾਯ ਸਤਿਯਾ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ. ਦਕ੍ਖਾਤਿ ਛੇਕਾ; ਅਵਿਰਜ੍ਝਿਤ੍ਵਾ ਸੀਘਂ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਕਾਰਿਨੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਨਲਸਾਤਿ ਆਲਸਿਯਵਿਰਹਿਤਾ. ਤਤ੍ਰੁਪਾਯਾਯਾਤਿ ਤੇਸੁ ਤੇਸੁ ਕਮ੍ਮੇਸੁ ਉਪਾਯਭੂਤਾਯ. ਵੀਮਂਸਾਯਾਤਿ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਕਮ੍ਮੁਪਪਰਿਕ੍ਖਾਯ. ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾਤਿ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ. ਅਲਂ ਕਾਤੁਨ੍ਤਿ ਸਮਤ੍ਥਾ ਤਂ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਾਤੁਂ. ਅਲਂ ਸਂਵਿਧਾਤੁਨ੍ਤਿ ਏਵਞ੍ਚ ਏਵਞ੍ਚ ਇਦਂ ਹੋਤੂਤਿ ਏਵਂ ਸਂਵਿਦਹਿਤੁਮ੍ਪਿ ਸਮਤ੍ਥਾ. ਕਤਾਕਤਂ ਜਾਨਿਤੁਨ੍ਤਿ ਕਤਞ੍ਚ ਅਕਤਞ੍ਚ ਜਾਨਿਤੁਂ. ਤੇਤਿ ਤੇ ਉਭੋ; ਸਾ ਚ ਸੁਨ੍ਦਰੀਨਨ੍ਦਾ ਸੋ ਚ ਸਾਲ਼੍ਹੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਭਤ੍ਤਗ੍ਗੇਤਿ ਪਰਿਵੇਸਨਟ੍ਠਾਨੇ. ਨਿਕੂਟੇਤਿ ਕੋਣਸਦਿਸਂ ਕਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸਿਤੇ ਗਮ੍ਭੀਰੇ. ਵਿਸ੍ਸਰੋ ਮੇ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਵਿਰੂਪੋ ਮੇ ਸਰੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ; ਵਿਪ੍ਪਕਾਰਸਦ੍ਦੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਤਿਮਾਨੇਨ੍ਤੀਤਿ ਅਪੇਕ੍ਖਮਾਨਾ. ਕ੍ਯਾਹਨ੍ਤਿ ਕਿਂ ਅਹਂ. ਜਰਾਦੁਬ੍ਬਲਾਤਿ ਜਰਾਯ ਦੁਬ੍ਬਲਾ. ਚਰਣਗਿਲਾਨਾਤਿ ਪਾਦਰੋਗੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ.

੬੫੭-੮. ਅਵਸ੍ਸੁਤਾਤਿ ਕਾਯਸਂਸਗ੍ਗਰਾਗੇਨ ਅਵਸ੍ਸੁਤਾ; ਤਿਨ੍ਤਾ ਕਿਲਿਨ੍ਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਦਭਾਜਨੇ ਪਨਸ੍ਸ ਤਮੇਵ ਰਾਗਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਸਾਰਤ੍ਤਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਸਾਰਤ੍ਤਾਤਿ ਵਤ੍ਥਂ ਵਿਯ ਰਙ੍ਗਜਾਤੇਨ ਕਾਯਸਂਸਗ੍ਗਰਾਗੇਨ ਸੁਟ੍ਠੁ ਰਤ੍ਤਾ. ਅਪੇਕ੍ਖਵਤੀਤਿ ਤਸ੍ਸੇਵ ਰਾਗਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ਤਸ੍ਮਿਂ ਪੁਰਿਸੇ ਪਵਤ੍ਤਾਯ ਅਪੇਕ੍ਖਾਯ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ. ਪਟਿਬਦ੍ਧਚਿਤ੍ਤਾਤਿ ਤੇਨ ਰਾਗੇਨ ਤਸ੍ਮਿਂ ਪੁਰਿਸੇ ਬਨ੍ਧਿਤ੍ਵਾ ਠਪਿਤਚਿਤ੍ਤਾ ਵਿਯ. ਏਸ ਨਯੋ ਦੁਤਿਯਪਦਵਿਭਙ੍ਗੇਪਿ. ਪੁਰਿਸਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸਾਤਿ ਪੁਰਿਸਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ. ਅਧਕ੍ਖਕਨ੍ਤਿ ਅਕ੍ਖਕਾਨਂ ਅਧੋ. ਉਬ੍ਭਜਾਣੁਮਣ੍ਡਲਨ੍ਤਿ ਜਾਣੁਮਣ੍ਡਲਾਨਂ ਉਪਰਿ. ਪਦਭਾਜਨੇ ਪਨ ਪਦਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਏਵ ‘‘ਹੇਟ੍ਠਕ੍ਖਕਂ ਉਪਰਿਜਾਣੁਮਣ੍ਡਲ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਉਬ੍ਭਕਪ੍ਪਰਮ੍ਪਿ ਉਬ੍ਭਜਾਣੁਮਣ੍ਡਲੇਨੇਵ ਸਙ੍ਗਹਿਤਂ. ਸੇਸਂ ਮਹਾਵਿਭਙ੍ਗੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਪੁਰਿਮਾਯੋ ਉਪਾਦਾਯਾਤਿ ਸਾਧਾਰਣਪਾਰਾਜਿਕੇਹਿ ਪਾਰਾਜਿਕਾਯੋ ਚਤਸ੍ਸੋ ਉਪਾਦਾਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਉਬ੍ਭਜਾਣੁਮਣ੍ਡਲਿਕਾਤਿ ਇਦਂ ਪਨ ਇਮਿਸ੍ਸਾ ਪਾਰਾਜਿਕਾਯ ਨਾਮਮਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਪਦਭਾਜਨੇ ਨ ਵਿਚਾਰਿਤਂ.

੬੫੯. ਏਵਂ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਸਿਕ੍ਖਾਪਦਂ ਪਦਾਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਅਵਸ੍ਸੁਤਾਦਿਭੇਦੇਨ ਆਪਤ੍ਤਿਭੇਦਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਉਭਤੋਅਵਸ੍ਸੁਤੇ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਉਭਤੋਅਵਸ੍ਸੁਤੇਤਿ ਉਭਤੋਅਵਸ੍ਸਵੇ; ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯਾ ਚੇਵ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਚ ਕਾਯਸਂਸਗ੍ਗਰਾਗੇਨ ਅਵਸ੍ਸੁਤਭਾਵੇ ਸਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕਾਯੇਨ ਕਾਯਂ ਆਮਸਤੀਤਿ ਭਿਕ੍ਖੁਨੀ ਯਥਾਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨੇਨ ਕਾਯੇਨ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਯਂਕਿਞ੍ਚਿ ਕਾਯਂ ਪੁਰਿਸੋ ਵਾ ਯੇਨ ਕੇਨਚਿ ਕਾਯੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯਾ ਯਥਾਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਕਾਯਂ ਆਮਸਤਿ, ਉਭਯਥਾਪਿ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯਾ ਪਾਰਾਜਿਕਂ. ਕਾਯੇਨ ਕਾਯਪਟਿਬਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰੇਨੇਵ ਅਤ੍ਤਨੋ ਕਾਯੇਨ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਕਾਯਪਟਿਬਦ੍ਧਂ. ਆਮਸਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸਯਂ ਵਾ ਆਮਸਤੁ, ਤਸ੍ਸ ਵਾ ਆਮਸਨਂ ਸਾਦਿਯਤੁ, ਥੁਲ੍ਲਚ੍ਚਯਮੇਵ. ਕਾਯਪਟਿਬਦ੍ਧੇਨ ਕਾਯਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਕਾਯਪਟਿਬਦ੍ਧੇਨ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਕਾਯਂ. ਆਮਸਤੀਤਿ ਇਧਾਪਿ ਸਯਂ ਵਾ ਆਮਸਤੁ, ਤਸ੍ਸ ਵਾ ਆਮਸਨਂ ਸਾਦਿਯਤੁ, ਥੁਲ੍ਲਚ੍ਚਯਮੇਵ. ਅਵਸੇਸਪਦੇਸੁਪਿ ਇਮਿਨਾਵ ਨਯੇਨ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਸਚੇ ਪਨ ਭਿਕ੍ਖੁ ਚੇਵ ਭਿਕ੍ਖੁਨੀ ਚ ਹੋਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਚੇ ਭਿਕ੍ਖੁਨੀ ਆਮਸਤਿ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਨਿਚ੍ਚਲੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਸਾਦਿਯਤਿ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਆਪਤ੍ਤਿਯਾ ਨ ਕਾਰੇਤਬ੍ਬੋ. ਸਚੇ ਭਿਕ੍ਖੁ ਆਮਸਤਿ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੀ ਨਿਚ੍ਚਲਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਚਿਤ੍ਤੇਨੇਵ ਅਧਿਵਾਸੇਤਿ, ਕਾਯਙ੍ਗਂ ਅਚੋਪਯਮਾਨਾਪਿ ਪਾਰਾਜਿਕਕ੍ਖੇਤ੍ਤੇ ਪਾਰਾਜਿਕੇਨ, ਥੁਲ੍ਲਚ੍ਚਯਕ੍ਖੇਤ੍ਤੇ ਥੁਲ੍ਲਚ੍ਚਯੇਨ, ਦੁਕ੍ਕਟਕ੍ਖੇਤ੍ਤੇ ਦੁਕ੍ਕਟੇਨ ਕਾਰੇਤਬ੍ਬਾ. ਕਸ੍ਮਾ? ‘‘ਕਾਯਸਂਸਗ੍ਗਂ ਸਾਦਿਯੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਅਯਂ ਅਟ੍ਠਕਥਾਸੁ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ. ਏਵਂ ਪਨ ਸਤਿ ਕਿਰਿਯਾਸਮੁਟ੍ਠਾਨਤਾ ਨ ਦਿਸ੍ਸਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਬ੍ਬਹੁਲਨਯੇਨ ਸਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

੬੬੦. ਉਬ੍ਭਕ੍ਖਕਨ੍ਤਿ ਅਕ੍ਖਕਾਨਂ ਉਪਰਿ. ਅਧੋਜਾਣੁਮਣ੍ਡਲਨ੍ਤਿ ਜਾਣੁਮਣ੍ਡਲਾਨਂ ਹੇਟ੍ਠਾ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਅਧੋਕਪ੍ਪਰਮ੍ਪਿ ਅਧੋਜਾਣੁਮਣ੍ਡਲੇਨੇਵ ਸਙ੍ਗਹਿਤਂ.

੬੬੨. ਏਕਤੋਅਵਸ੍ਸੁਤੇਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਏਕਤੋਤਿ ਅਵਿਸੇਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਥਾਪਿ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯਾ ਏਵ ਅਵਸ੍ਸੁਤੇ ਸਤਿ ਅਯਂ ਆਪਤ੍ਤਿਭੇਦੋ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਆਦਿਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ – ਭਿਕ੍ਖੁਨੀ ਕਾਯਸਂਸਗ੍ਗਰਾਗੇਨ ਅਵਸ੍ਸੁਤਾ, ਪੁਰਿਸੋਪਿ ਤਥੇਵ. ਅਧਕ੍ਖਕੇ ਉਬ੍ਭਜਾਣੁਮਣ੍ਡਲੇ ਕਾਯਪ੍ਪਦੇਸੇ ਕਾਯਸਂਸਗ੍ਗਸਾਦਿਯਨੇ ਸਤਿ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯਾ ਪਾਰਾਜਿਕਂ. ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯਾ ਕਾਯਸਂਸਗ੍ਗਰਾਗੋ, ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਮੇਥੁਨਰਾਗੋ ਵਾ ਗੇਹਸ੍ਸਿਤਪੇਮਂ ਵਾ ਸੁਦ੍ਧਚਿਤ੍ਤਂ ਵਾ ਹੋਤੁ, ਥੁਲ੍ਲਚ੍ਚਯਮੇਵ. ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯਾ ਮੇਥੁਨਰਾਗੋ, ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਕਾਯਸਂਸਗ੍ਗਰਾਗੋ ਵਾ ਮੇਥੁਨਰਾਗੋ ਵਾ ਗਹੇਸ੍ਸਿਤਪੇਮਂ ਵਾ ਸੁਦ੍ਧਚਿਤ੍ਤਂ ਵਾ ਹੋਤੁ, ਦੁਕ੍ਕਟਂ. ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯਾ ਗੇਹਸ੍ਸਿਤਪੇਮਂ, ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤੇਸੁ ਚਤੂਸੁ ਯਂ ਵਾ ਤਂ ਵਾ ਹੋਤੁ, ਦੁਕ੍ਕਟਮੇਵ. ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯਾ ਸੁਦ੍ਧਚਿਤ੍ਤਂ, ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤੇਸੁ ਚਤੂਸੁ ਯਂ ਵਾ ਤਂ ਵਾ ਹੋਤੁ, ਅਨਾਪਤ੍ਤਿ.

ਸਚੇ ਪਨ ਭਿਕ੍ਖੁ ਚੇਵ ਹੋਤਿ ਭਿਕ੍ਖੁਨੀ ਚ ਉਭਿਨ੍ਨਂ ਕਾਯਸਂਸਗ੍ਗਰਾਗੋ, ਭਿਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਸਙ੍ਘਾਦਿਸੇਸੋ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯਾ ਪਾਰਾਜਿਕਂ. ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯਾ ਕਾਯਸਂਸਗ੍ਗਰਾਗੋ, ਭਿਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਮੇਥੁਨਰਾਗੋ ਵਾ ਗੇਹਸ੍ਸਿਤਪੇਮਂ ਵਾ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯਾ ਥੁਲ੍ਲਚ੍ਚਯਂ, ਭਿਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਕਟਂ. ਉਭਿਨ੍ਨਂ ਮੇਥੁਨਰਾਗੋ ਵਾ ਗੇਹਸ੍ਸਿਤਪੇਮਂ ਵਾ, ਉਭਿਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਦੁਕ੍ਕਟਮੇਵ. ਯਸ੍ਸ ਯਤ੍ਥ ਸੁਦ੍ਧਚਿਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਸ ਤਤ੍ਥ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿ. ਉਭਿਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਸੁਦ੍ਧਚਿਤ੍ਤਂ, ਉਭਿਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿ.

੬੬੩. ਅਨਾਪਤ੍ਤਿ ਅਸਞ੍ਚਿਚ੍ਚਾਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਰਜ੍ਝਿਤ੍ਵਾ ਵਾ ਆਮਸਨ੍ਤਿਯਾ ਅਞ੍ਞਵਿਹਿਤਾਯ ਵਾ ‘‘ਅਯਂ ਪੁਰਿਸੋ ਵਾ ਇਤ੍ਥੀ ਵਾ’’ਤਿ ਅਜਾਨਨ੍ਤਿਯਾ ਵਾ ਤੇਨ ਫੁਟ੍ਠਾਯਪਿ ਤਂ ਫਸ੍ਸਂ ਅਸਾਦਿਯਨ੍ਤਿਯਾ ਵਾ ਆਮਸਨੇਪਿ ਸਤਿ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿ. ਸੇਸਂ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਉਤ੍ਤਾਨਮੇਵ.

ਪਠਮਪਾਰਾਜਿਕਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ – ਕਿਰਿਯਂ, ਸਞ੍ਞਾਵਿਮੋਕ੍ਖਂ, ਸਚਿਤ੍ਤਕਂ, ਲੋਕਵਜ੍ਜਂ, ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ, ਅਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਂ, ਦ੍ਵਿਵੇਦਨਨ੍ਤਿ.

ਪਠਮਪਾਰਾਜਿਕਂ.