੧. ਪਾਰਾਜਿਕਕਣ੍ਡਂ (ਭਿਕ੍ਖੁਨੀਵਿਭਙ੍ਗਵਣ੍ਣਨਾ)
ਯੋ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਵਿਭਙ੍ਗਸ੍ਸ, ਸਙ੍ਗਹਿਤੋ ਅਨਨ੍ਤਰਂ;
ਭਿਕ੍ਖੁਨੀਨਂ ਵਿਭਙ੍ਗਸ੍ਸ, ਤਸ੍ਸ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਕ੍ਕਮੋ.
ਪਤ੍ਤੋ ਯਤੋ ਤਤੋ ਤਸ੍ਸ, ਅਪੁਬ੍ਬਪਦਵਣ੍ਣਨਂ;
ਕਾਤੁਂ ਪਾਰਾਜਿਕੇ ਤਾਵ, ਹੋਤਿ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾ ਅਯਂ.
੧. ਪਠਮਪਾਰਾਜਿਕਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ
੬੫੬. ਤੇਨ ਸਮਯੇਨ ਬੁਦ੍ਧੋ ਭਗਵਾ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ…ਪੇ… ਸਾਲ਼੍ਹੋ ਮਿਗਾਰਨਤ੍ਤਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸਾਲ਼੍ਹੋਤਿ ਤਸ੍ਸ ਨਾਮਂ; ਮਿਗਾਰਮਾਤੁਯਾ ਪਨ ਨਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ, ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਮਿਗਾਰਨਤ੍ਤਾ’’ਤਿ. ਨਵਕਮ੍ਮਿਕਨ੍ਤਿ ਨਵਕਮ੍ਮਾਧਿਟ੍ਠਾਯਿਕਂ. ਪਣ੍ਡਿਤਾਤਿ ਪਣ੍ਡਿਚ੍ਚੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ. ਬ੍ਯਤ੍ਤਾਤਿ ਵੇਯ੍ਯਤ੍ਤਿਕੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ. ਮੇਧਾਵਿਨੀਤਿ ਪਾਲ਼ਿਗ੍ਗਹਣੇ ਸਤਿਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾਯ ਪਞ੍ਞਾਯ ਅਤ੍ਥਗ੍ਗਹਣੇ ਪਞ੍ਞਾਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾਯ ਸਤਿਯਾ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ. ਦਕ੍ਖਾਤਿ ਛੇਕਾ; ਅਵਿਰਜ੍ਝਿਤ੍ਵਾ ਸੀਘਂ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਕਾਰਿਨੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਨਲਸਾਤਿ ਆਲਸਿਯਵਿਰਹਿਤਾ. ਤਤ੍ਰੁਪਾਯਾਯਾਤਿ ਤੇਸੁ ਤੇਸੁ ਕਮ੍ਮੇਸੁ ਉਪਾਯਭੂਤਾਯ. ਵੀਮਂਸਾਯਾਤਿ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਕਮ੍ਮੁਪਪਰਿਕ੍ਖਾਯ. ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾਤਿ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ. ਅਲਂ ਕਾਤੁਨ੍ਤਿ ਸਮਤ੍ਥਾ ਤਂ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਾਤੁਂ. ਅਲਂ ਸਂਵਿਧਾਤੁਨ੍ਤਿ ਏਵਞ੍ਚ ਏਵਞ੍ਚ ਇਦਂ ਹੋਤੂਤਿ ਏਵਂ ਸਂਵਿਦਹਿਤੁਮ੍ਪਿ ਸਮਤ੍ਥਾ. ਕਤਾਕਤਂ ਜਾਨਿਤੁਨ੍ਤਿ ਕਤਞ੍ਚ ਅਕਤਞ੍ਚ ਜਾਨਿਤੁਂ. ਤੇਤਿ ਤੇ ਉਭੋ; ਸਾ ਚ ਸੁਨ੍ਦਰੀਨਨ੍ਦਾ ਸੋ ਚ ਸਾਲ਼੍ਹੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਭਤ੍ਤਗ੍ਗੇਤਿ ਪਰਿਵੇਸਨਟ੍ਠਾਨੇ. ਨਿਕੂਟੇਤਿ ਕੋਣਸਦਿਸਂ ਕਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸਿਤੇ ਗਮ੍ਭੀਰੇ. ਵਿਸ੍ਸਰੋ ਮੇ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਵਿਰੂਪੋ ਮੇ ਸਰੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ; ਵਿਪ੍ਪਕਾਰਸਦ੍ਦੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਤਿਮਾਨੇਨ੍ਤੀਤਿ ਅਪੇਕ੍ਖਮਾਨਾ. ਕ੍ਯਾਹਨ੍ਤਿ ਕਿਂ ਅਹਂ. ਜਰਾਦੁਬ੍ਬਲਾਤਿ ਜਰਾਯ ਦੁਬ੍ਬਲਾ. ਚਰਣਗਿਲਾਨਾਤਿ ਪਾਦਰੋਗੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ.
੬੫੭-੮. ਅਵਸ੍ਸੁਤਾਤਿ ਕਾਯਸਂਸਗ੍ਗਰਾਗੇਨ ਅਵਸ੍ਸੁਤਾ; ਤਿਨ੍ਤਾ ਕਿਲਿਨ੍ਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਦਭਾਜਨੇ ਪਨਸ੍ਸ ਤਮੇਵ ਰਾਗਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਸਾਰਤ੍ਤਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਸਾਰਤ੍ਤਾਤਿ ਵਤ੍ਥਂ ਵਿਯ ਰਙ੍ਗਜਾਤੇਨ ਕਾਯਸਂਸਗ੍ਗਰਾਗੇਨ ਸੁਟ੍ਠੁ ਰਤ੍ਤਾ. ਅਪੇਕ੍ਖਵਤੀਤਿ ਤਸ੍ਸੇਵ ਰਾਗਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ਤਸ੍ਮਿਂ ਪੁਰਿਸੇ ਪਵਤ੍ਤਾਯ ਅਪੇਕ੍ਖਾਯ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ. ਪਟਿਬਦ੍ਧਚਿਤ੍ਤਾਤਿ ਤੇਨ ਰਾਗੇਨ ਤਸ੍ਮਿਂ ਪੁਰਿਸੇ ਬਨ੍ਧਿਤ੍ਵਾ ਠਪਿਤਚਿਤ੍ਤਾ ਵਿਯ. ਏਸ ਨਯੋ ਦੁਤਿਯਪਦਵਿਭਙ੍ਗੇਪਿ. ਪੁਰਿਸਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸਾਤਿ ਪੁਰਿਸਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ. ਅਧਕ੍ਖਕਨ੍ਤਿ ਅਕ੍ਖਕਾਨਂ ਅਧੋ. ਉਬ੍ਭਜਾਣੁਮਣ੍ਡਲਨ੍ਤਿ ਜਾਣੁਮਣ੍ਡਲਾਨਂ ਉਪਰਿ. ਪਦਭਾਜਨੇ ਪਨ ਪਦਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਏਵ ‘‘ਹੇਟ੍ਠਕ੍ਖਕਂ ਉਪਰਿਜਾਣੁਮਣ੍ਡਲ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਉਬ੍ਭਕਪ੍ਪਰਮ੍ਪਿ ਉਬ੍ਭਜਾਣੁਮਣ੍ਡਲੇਨੇਵ ਸਙ੍ਗਹਿਤਂ. ਸੇਸਂ ਮਹਾਵਿਭਙ੍ਗੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਪੁਰਿਮਾਯੋ ਉਪਾਦਾਯਾਤਿ ਸਾਧਾਰਣਪਾਰਾਜਿਕੇਹਿ ਪਾਰਾਜਿਕਾਯੋ ਚਤਸ੍ਸੋ ਉਪਾਦਾਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਉਬ੍ਭਜਾਣੁਮਣ੍ਡਲਿਕਾਤਿ ਇਦਂ ਪਨ ਇਮਿਸ੍ਸਾ ਪਾਰਾਜਿਕਾਯ ਨਾਮਮਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਪਦਭਾਜਨੇ ਨ ਵਿਚਾਰਿਤਂ.
੬੫੯. ਏਵਂ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਸਿਕ੍ਖਾਪਦਂ ਪਦਾਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਅਵਸ੍ਸੁਤਾਦਿਭੇਦੇਨ ਆਪਤ੍ਤਿਭੇਦਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਉਭਤੋਅਵਸ੍ਸੁਤੇ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਉਭਤੋਅਵਸ੍ਸੁਤੇਤਿ ਉਭਤੋਅਵਸ੍ਸਵੇ; ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯਾ ਚੇਵ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਚ ਕਾਯਸਂਸਗ੍ਗਰਾਗੇਨ ਅਵਸ੍ਸੁਤਭਾਵੇ ਸਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕਾਯੇਨ ਕਾਯਂ ਆਮਸਤੀਤਿ ਭਿਕ੍ਖੁਨੀ ਯਥਾਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨੇਨ ਕਾਯੇਨ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਯਂਕਿਞ੍ਚਿ ਕਾਯਂ ਪੁਰਿਸੋ ਵਾ ਯੇਨ ਕੇਨਚਿ ਕਾਯੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯਾ ਯਥਾਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਕਾਯਂ ਆਮਸਤਿ, ਉਭਯਥਾਪਿ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯਾ ਪਾਰਾਜਿਕਂ. ਕਾਯੇਨ ਕਾਯਪਟਿਬਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰੇਨੇਵ ਅਤ੍ਤਨੋ ਕਾਯੇਨ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਕਾਯਪਟਿਬਦ੍ਧਂ. ਆਮਸਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸਯਂ ਵਾ ਆਮਸਤੁ, ਤਸ੍ਸ ਵਾ ਆਮਸਨਂ ਸਾਦਿਯਤੁ, ਥੁਲ੍ਲਚ੍ਚਯਮੇਵ. ਕਾਯਪਟਿਬਦ੍ਧੇਨ ਕਾਯਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਕਾਯਪਟਿਬਦ੍ਧੇਨ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਕਾਯਂ. ਆਮਸਤੀਤਿ ਇਧਾਪਿ ਸਯਂ ਵਾ ਆਮਸਤੁ, ਤਸ੍ਸ ਵਾ ਆਮਸਨਂ ਸਾਦਿਯਤੁ, ਥੁਲ੍ਲਚ੍ਚਯਮੇਵ. ਅਵਸੇਸਪਦੇਸੁਪਿ ਇਮਿਨਾਵ ਨਯੇਨ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.
ਸਚੇ ਪਨ ਭਿਕ੍ਖੁ ਚੇਵ ਭਿਕ੍ਖੁਨੀ ਚ ਹੋਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਚੇ ਭਿਕ੍ਖੁਨੀ ਆਮਸਤਿ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਨਿਚ੍ਚਲੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਸਾਦਿਯਤਿ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਆਪਤ੍ਤਿਯਾ ਨ ਕਾਰੇਤਬ੍ਬੋ. ਸਚੇ ਭਿਕ੍ਖੁ ਆਮਸਤਿ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੀ ਨਿਚ੍ਚਲਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਚਿਤ੍ਤੇਨੇਵ ਅਧਿਵਾਸੇਤਿ, ਕਾਯਙ੍ਗਂ ਅਚੋਪਯਮਾਨਾਪਿ ਪਾਰਾਜਿਕਕ੍ਖੇਤ੍ਤੇ ਪਾਰਾਜਿਕੇਨ, ਥੁਲ੍ਲਚ੍ਚਯਕ੍ਖੇਤ੍ਤੇ ਥੁਲ੍ਲਚ੍ਚਯੇਨ, ਦੁਕ੍ਕਟਕ੍ਖੇਤ੍ਤੇ ਦੁਕ੍ਕਟੇਨ ਕਾਰੇਤਬ੍ਬਾ. ਕਸ੍ਮਾ? ‘‘ਕਾਯਸਂਸਗ੍ਗਂ ਸਾਦਿਯੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਅਯਂ ਅਟ੍ਠਕਥਾਸੁ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ. ਏਵਂ ਪਨ ਸਤਿ ਕਿਰਿਯਾਸਮੁਟ੍ਠਾਨਤਾ ਨ ਦਿਸ੍ਸਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਬ੍ਬਹੁਲਨਯੇਨ ਸਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.
੬੬੦. ਉਬ੍ਭਕ੍ਖਕਨ੍ਤਿ ਅਕ੍ਖਕਾਨਂ ਉਪਰਿ. ਅਧੋਜਾਣੁਮਣ੍ਡਲਨ੍ਤਿ ਜਾਣੁਮਣ੍ਡਲਾਨਂ ਹੇਟ੍ਠਾ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਅਧੋਕਪ੍ਪਰਮ੍ਪਿ ਅਧੋਜਾਣੁਮਣ੍ਡਲੇਨੇਵ ਸਙ੍ਗਹਿਤਂ.
੬੬੨. ਏਕਤੋਅਵਸ੍ਸੁਤੇਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਏਕਤੋਤਿ ਅਵਿਸੇਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਥਾਪਿ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯਾ ਏਵ ਅਵਸ੍ਸੁਤੇ ਸਤਿ ਅਯਂ ਆਪਤ੍ਤਿਭੇਦੋ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.
ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਆਦਿਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ – ਭਿਕ੍ਖੁਨੀ ਕਾਯਸਂਸਗ੍ਗਰਾਗੇਨ ਅਵਸ੍ਸੁਤਾ, ਪੁਰਿਸੋਪਿ ਤਥੇਵ. ਅਧਕ੍ਖਕੇ ਉਬ੍ਭਜਾਣੁਮਣ੍ਡਲੇ ਕਾਯਪ੍ਪਦੇਸੇ ਕਾਯਸਂਸਗ੍ਗਸਾਦਿਯਨੇ ਸਤਿ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯਾ ਪਾਰਾਜਿਕਂ. ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯਾ ਕਾਯਸਂਸਗ੍ਗਰਾਗੋ, ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਮੇਥੁਨਰਾਗੋ ਵਾ ਗੇਹਸ੍ਸਿਤਪੇਮਂ ਵਾ ਸੁਦ੍ਧਚਿਤ੍ਤਂ ਵਾ ਹੋਤੁ, ਥੁਲ੍ਲਚ੍ਚਯਮੇਵ. ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯਾ ਮੇਥੁਨਰਾਗੋ, ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਕਾਯਸਂਸਗ੍ਗਰਾਗੋ ਵਾ ਮੇਥੁਨਰਾਗੋ ਵਾ ਗਹੇਸ੍ਸਿਤਪੇਮਂ ਵਾ ਸੁਦ੍ਧਚਿਤ੍ਤਂ ਵਾ ਹੋਤੁ, ਦੁਕ੍ਕਟਂ. ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯਾ ਗੇਹਸ੍ਸਿਤਪੇਮਂ, ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤੇਸੁ ਚਤੂਸੁ ਯਂ ਵਾ ਤਂ ਵਾ ਹੋਤੁ, ਦੁਕ੍ਕਟਮੇਵ. ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯਾ ਸੁਦ੍ਧਚਿਤ੍ਤਂ, ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤੇਸੁ ਚਤੂਸੁ ਯਂ ਵਾ ਤਂ ਵਾ ਹੋਤੁ, ਅਨਾਪਤ੍ਤਿ.
ਸਚੇ ਪਨ ਭਿਕ੍ਖੁ ਚੇਵ ਹੋਤਿ ਭਿਕ੍ਖੁਨੀ ਚ ਉਭਿਨ੍ਨਂ ਕਾਯਸਂਸਗ੍ਗਰਾਗੋ, ਭਿਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਸਙ੍ਘਾਦਿਸੇਸੋ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯਾ ਪਾਰਾਜਿਕਂ. ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯਾ ਕਾਯਸਂਸਗ੍ਗਰਾਗੋ, ਭਿਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਮੇਥੁਨਰਾਗੋ ਵਾ ਗੇਹਸ੍ਸਿਤਪੇਮਂ ਵਾ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯਾ ਥੁਲ੍ਲਚ੍ਚਯਂ, ਭਿਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਕਟਂ. ਉਭਿਨ੍ਨਂ ਮੇਥੁਨਰਾਗੋ ਵਾ ਗੇਹਸ੍ਸਿਤਪੇਮਂ ਵਾ, ਉਭਿਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਦੁਕ੍ਕਟਮੇਵ. ਯਸ੍ਸ ਯਤ੍ਥ ਸੁਦ੍ਧਚਿਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਸ ਤਤ੍ਥ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿ. ਉਭਿਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਸੁਦ੍ਧਚਿਤ੍ਤਂ, ਉਭਿਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿ.
੬੬੩. ਅਨਾਪਤ੍ਤਿ ਅਸਞ੍ਚਿਚ੍ਚਾਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਰਜ੍ਝਿਤ੍ਵਾ ਵਾ ਆਮਸਨ੍ਤਿਯਾ ਅਞ੍ਞਵਿਹਿਤਾਯ ਵਾ ‘‘ਅਯਂ ਪੁਰਿਸੋ ਵਾ ਇਤ੍ਥੀ ਵਾ’’ਤਿ ਅਜਾਨਨ੍ਤਿਯਾ ਵਾ ਤੇਨ ਫੁਟ੍ਠਾਯਪਿ ਤਂ ਫਸ੍ਸਂ ਅਸਾਦਿਯਨ੍ਤਿਯਾ ਵਾ ਆਮਸਨੇਪਿ ਸਤਿ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿ. ਸੇਸਂ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਉਤ੍ਤਾਨਮੇਵ.
ਪਠਮਪਾਰਾਜਿਕਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ – ਕਿਰਿਯਂ, ਸਞ੍ਞਾਵਿਮੋਕ੍ਖਂ, ਸਚਿਤ੍ਤਕਂ, ਲੋਕਵਜ੍ਜਂ, ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ, ਅਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਂ, ਦ੍ਵਿਵੇਦਨਨ੍ਤਿ.
ਪਠਮਪਾਰਾਜਿਕਂ.
੨. ਦੁਤਿਯਪਾਰਾਜਿਕਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ
੬੬੪. ਦੁਤਿਯੇ ਪਾਰਾਜਿਕੇ – ਕਚ੍ਚਿ ਨੋ ਸਾਤਿ ਕਚ੍ਚਿ ਨੁ ਸਾ. ਅਵਣ੍ਣੋਤਿ ਅਗੁਣੋ. ਅਕਿਤ੍ਤੀਤਿ ਨਿਨ੍ਦਾ. ਅਯਸੋਤਿ ਪਰਿਵਾਰਵਿਪਤ੍ਤਿ; ਪਰਮ੍ਮੁਖਗਰਹਾ ਵਾ.
੬੬੫. ਵਜ੍ਜਪਟਿਚ੍ਛਾਦਿਕਾਤਿ ਇਦਮ੍ਪਿ ਇਮਿਸ੍ਸਾ ਪਾਰਾਜਿਕਾਯ ਨਾਮਮਤ੍ਤਮੇਵ, ਤਸ੍ਮਾ ਪਦਭਾਜਨੇ ਨ ਵਿਚਾਰਿਤਂ. ਸੇਸਮੇਤ੍ਥ ਉਤ੍ਤਾਨਮੇਵ.
੬੬੬. ਸਾ ਵਾ ਆਰੋਚੇਤੀਤਿ ਯਾ ਪਾਰਾਜਿਕਂ ਆਪਨ੍ਨਾ, ਸਾ ਸਯਂ ਆਰੋਚੇਤਿ. ਅਟ੍ਠਨ੍ਨਂ ਪਾਰਾਜਿਕਾਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰਨ੍ਤਿ ਭਿਕ੍ਖੂਹਿ ਸਾਧਾਰਣਾਨਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਅਸਾਧਾਰਣਾਨਞ੍ਚ ਚਤੁਨ੍ਨਮੇਵ ਅਞ੍ਞਤਰਂ. ਇਦਞ੍ਚ ਪਾਰਾਜਿਕਂ ਪਚ੍ਛਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਅਟ੍ਠਨ੍ਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵਿਭਙ੍ਗੇ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪੁਰਿਮੇਨ ਪਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਯੁਗਲ਼ਤ੍ਤਾ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਓਕਾਸੇ ਠਪਿਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਧੁਰਂ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਮਤ੍ਤੇਤਿ ਧੁਰੇ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਮਤ੍ਤੇ. ਵਿਤ੍ਥਾਰਕਥਾ ਪਨੇਤ੍ਥ ਸਪ੍ਪਾਣਕਵਗ੍ਗਮ੍ਹਿ ਦੁਟ੍ਠੁਲ੍ਲਸਿਕ੍ਖਾਪਦੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਤਤ੍ਰ ਹਿ ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯਂ, ਇਧ ਪਾਰਾਜਿਕਨ੍ਤਿ ਅਯਮੇਵ ਵਿਸੇਸੋ. ਸੇਸਂ ਤਾਦਿਸਮੇਵ. ਵਜ੍ਜਪਟਿਚ੍ਛਾਦਿਕਾਤਿ ਇਦਮ੍ਪਿਇਮਿਸ੍ਸਾ ਪਾਰਾਜਿਕਾਯ ਨਾਮਮਤ੍ਥਾਮੇਵ, ਤਸ੍ਮਾ ਪਦਭਾਜਨੇ ਨ ਵਿਚਾਰਿਤਂ. ਸੇਸਮੇਤ੍ਥ ਉਤ੍ਤਾਨਮੇਵ.
ਧੁਰਨਿਕ੍ਖੇਪਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ – ਕਾਯਵਾਚਾਚਿਤ੍ਤਤੋ ਸਮੁਟ੍ਠਾਤਿ, ਅਕਿਰਿਯਂ, ਸਞ੍ਞਾਵਿਮੋਕ੍ਖਂ, ਸਚਿਤ੍ਤਕਂ, ਲੋਕਵਜ੍ਜਂ, ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ, ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ, ਅਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਂ, ਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨਨ੍ਤਿ.
ਦੁਤਿਯਪਾਰਾਜਿਕਂ.
੩. ਤਤਿਯਪਾਰਾਜਿਕਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ
੬੬੯. ਤਤਿਯੇ – ਧਮ੍ਮੇਨਾਤਿ ਭੂਤੇਨ ਵਤ੍ਥੁਨਾ. ਵਿਨਯੇਨਾਤਿ ਚੋਦੇਤ੍ਵਾ ਸਾਰੇਤ੍ਵਾ. ਪਦਭਾਜਨਂ ਪਨਸ੍ਸ ‘‘ਯੇਨ ਧਮ੍ਮੇਨ ਯੇਨ ਵਿਨਯੇਨ ਉਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋ ਸੁਉਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਇਮਂਅਧਿਪ੍ਪਾਯਮਤ੍ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਤ੍ਥੁਸਾਸਨੇਨਾਤਿ ਞਤ੍ਤਿਸਮ੍ਪਦਾਯ ਚੇਵ ਅਨੁਸਾਵਨਸਮ੍ਪਦਾਯ ਚ. ਪਦਭਾਜਨੇ ਪਨਸ੍ਸ ‘‘ਜਿਨਸਾਸਨੇਨ ਬੁਦ੍ਧਸਾਸਨੇਨਾ’’ਤਿ ਵੇਵਚਨਮਤ੍ਤਮੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਙ੍ਘਂ ਵਾ ਗਣਂ ਵਾਤਿਆਦੀਸੁ ਯੇਨ ਸਙ੍ਘੇਨ ਕਮ੍ਮਂ ਕਤਂ, ਤਂ ਸਙ੍ਘਂ ਵਾ ਤਤ੍ਥ ਸਮ੍ਬਹੁਲਪੁਗ੍ਗਲਸਙ੍ਖਾਤਂ ਗਣਂ ਵਾ, ਏਕਪੁਗ੍ਗਲਂ ਵਾ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਵਾ ਨ ਆਦਿਯਤਿ, ਨ ਅਨੁਵਤ੍ਤਤਿ, ਨ ਤਤ੍ਥ ਆਦਰਂ ਜਨੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਮਾਨਸਂਵਾਸਕਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਸਹਾਯਾ, ਸੋ ਤੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ‘‘ਏਕਕਮ੍ਮਂ ਏਕੁਦ੍ਦੇਸੋ ਸਮਸਿਕ੍ਖਤਾ’’ਤਿ ਅਯਂ ਤਾਵ ਸਂਵਾਸੋ; ਸਮਾਨੋ ਸਂਵਾਸੋ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਸਮਾਨਸਂਵਾਸਕਾ.ਏਵਰੂਪਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਿਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਂਵਾਸੇ ਸਹ ਅਯਨਭਾਵੇਨ ਸਹਾਯਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਇਦਾਨਿ ਯੇਨ ਸਂਵਾਸੇਨ ਤੇ ਸਮਾਨਸਂਵਾਸਕਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਸੋ ਸਂਵਾਸੋ ਤਸ੍ਸ ਉਕ੍ਖਿਤ੍ਤਕਸ੍ਸ ਤੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਨਤ੍ਥਿ. ਯੇਹਿ ਚ ਸਦ੍ਧਿਂ ਤਸ੍ਸ ਸੋ ਸਂਵਾਸੋ ਨਤ੍ਥਿ, ਨ ਤੇਨ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਹਾਯਾ ਕਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਸਮਾਨਸਂਵਾਸਕਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਸਹਾਯਾ, ਸੋ ਤੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਤੇਨ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਅਕਤਸਹਾਯੋ’’ਤਿ. ਸੇਸਂ ਸਙ੍ਘਭੇਦਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਦੀਸੁ ਵੁਤ੍ਤਨਯਤ੍ਤਾ ਉਤ੍ਤਾਨਤ੍ਥਮੇਵ.
ਸਮਨੁਭਾਸਨਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ – ਕਾਯਵਾਚਾਚਿਤ੍ਤਤੋ ਸਮੁਟ੍ਠਾਤਿ, ਅਕਿਰਿਯਂ, ਸਞ੍ਞਾਵਿਮੋਕ੍ਖਂ, ਸਚਿਤ੍ਤਕਂ, ਲੋਕਵਜ੍ਜਂ, ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ, ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ, ਅਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਂ, ਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨਨ੍ਤਿ.
ਤਤਿਯਪਾਰਾਜਿਕਂ.
੪. ਚਤੁਤ੍ਥਪਾਰਾਜਿਕਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ
੬੭੫. ਚਤੁਤ੍ਥੇ – ਅਵਸ੍ਸੁਤਾਤਿ ਲੋਕਸ੍ਸਾਦਮਿਤ੍ਤਸਨ੍ਥਵਵਸੇਨ ਕਾਯਸਂਸਗ੍ਗਰਾਗੇਨ ਅਵਸ੍ਸੁਤਾ. ਦੁਤਿਯਪਦੇਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਪੁਰਿਸਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਹਤ੍ਥਗ੍ਗਹਣਂ ਵਾਤਿਆਦੀਸੁ ਪਨ ਯਂ ਪੁਰਿਸਪੁਗ੍ਗਲੇਨ ਹਤ੍ਥੇ ਗਹਣਂ ਕਤਂ, ਤਂ ਪੁਰਿਸਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਹਤ੍ਥਗ੍ਗਹਣਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਸੇਵ ਨਯੋ ਸਙ੍ਘਾਟਿਕਣ੍ਣਗ੍ਗਹਣੇਪਿ. ਹਤ੍ਥਗ੍ਗਹਣਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਚ ਹਤ੍ਥਗ੍ਗਹਣਞ੍ਚ ਅਞ੍ਞਮ੍ਪਿ ਅਪਾਰਾਜਿਕਕ੍ਖੇਤ੍ਤੇ ਗਹਣਞ੍ਚ ਏਕਜ੍ਝਂ ਕਤ੍ਵਾ ਹਤ੍ਥਗ੍ਗਹਣਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਤੇਨੇਵਸ੍ਸ ਪਦਭਾਜਨੇ ‘‘ਹਤ੍ਥਗ੍ਗਹਣਂ ਵਾ ਸਾਦਿਯੇਯ੍ਯਾਤਿ ਹਤ੍ਥੋ ਨਾਮ ਕਪ੍ਪਰਂ ਉਪਾਦਾਯ ਯਾਵ ਅਗ੍ਗਨਖਾ, ਏਤਸ੍ਸ ਅਸਦ੍ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪਟਿਸੇਵਨਤ੍ਥਾਯ ਉਬ੍ਭਕ੍ਖਕਂ ਅਧੋਜਾਣੁਮਣ੍ਡਲਂ ਗਹਣਂ ਸਾਦਿਯਤਿ, ਆਪਤ੍ਤਿ ਥੁਲ੍ਲਚ੍ਚਯਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਅਸਦ੍ਧਮ੍ਮੋਤਿ ਕਾਯਸਂਸਗ੍ਗੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ, ਨ ਮੇਥੁਨਧਮ੍ਮੋ. ਨ ਹਿ ਮੇਥੁਨਸ੍ਸ ਸਾਮਨ੍ਤਾ ਥੁਲ੍ਲਚ੍ਚਯਂ ਹੋਤਿ. ‘‘ਵਿਞ੍ਞੂ ਪਟਿਬਲੋ ਕਾਯਸਂਸਗ੍ਗਂ ਸਮਾਪਜ੍ਜਿਤੁਨ੍ਤਿ ਵਚਨਮ੍ਪਿ ਚੇਤ੍ਥ ਸਾਧਕਂ.
‘‘ਤਿਸ੍ਸਿਤ੍ਥਿਯੋ ਮੇਥੁਨਂ ਤਂ ਨ ਸੇਵੇ,
ਤਯੋ ਪੁਰਿਸੇ ਤਯੋ ਚ ਅਨਰਿਯਪਣ੍ਡਕੇ;
ਨ ਚਾਚਰੇ ਮੇਥੁਨਂ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸ੍ਮਿਂ,
ਛੇਜ੍ਜਾ ਸਿਯਾ ਮੇਥੁਨਧਮ੍ਮਪਚ੍ਚਯਾ;
ਪਞ੍ਹਾ ਮੇਸਾ ਕੁਸਲੇਹਿ ਚਿਨ੍ਤਿਤਾ’’ਤਿ. (ਪਰਿ. ੪੮੧);
ਇਮਾਯ ਪਰਿਵਾਰੇ ਵੁਤ੍ਤਾਯ ਸੇਦਮੋਚਕਗਾਥਾਯ ਵਿਰੁਜ੍ਝਤੀਤਿ ਚੇ? ਨ; ਮੇਥੁਨਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਤ੍ਤਾ. ਪਰਿਵਾਰੇਯੇਵ ਹਿ ‘‘ਮੇਥੁਨਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੋ ਜਾਨਿਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ ‘‘ਵਣ੍ਣਾਵਣ੍ਣੋ ਕਾਯਸਂਸਗ੍ਗੋ ਦੁਟ੍ਠੁਲ੍ਲਵਾਚਾ ਅਤ੍ਤਕਾਮਪਾਰਿਚਰਿਯਾਗਮਨੁਪ੍ਪਾਦਨ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਸੁਕ੍ਕਵਿਸ੍ਸਟ੍ਠਿਆਦੀਨਿ ਪਞ੍ਚ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਿ ਮੇਥੁਨਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਕਾਯਸਂਸਗ੍ਗੋ ਮੇਥੁਨਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਤ੍ਤਾ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ. ਇਤਿ ਛੇਜ੍ਜਾ ਸਿਯਾ ਮੇਥੁਨਧਮ੍ਮਪਚ੍ਚਯਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਇਮਿਨਾ ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਏਤੇਨੁਪਾਯੇਨ ਸਬ੍ਬਪਦੇਸੁ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਅਪਿਚ ‘‘ਸਙ੍ਕੇਤਂ ਵਾ ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ ਏਤਸ੍ਸ ਪਦਭਾਜਨੇ ‘‘ਇਤ੍ਥਨ੍ਨਾਮਂ ਆਗਚ੍ਛਾ’’ਤਿ. ਏਵਂਨਾਮਕਂ ਠਾਨਂ ਆਗਚ੍ਛਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
੬੭੬. ਅਟ੍ਠਮਂ ਵਤ੍ਥੁਂ ਪਰਿਪੂਰੇਨ੍ਤੀ ਅਸ੍ਸਮਣੀ ਹੋਤੀਤਿ ਅਨੁਲੋਮਤੋ ਵਾ ਪਟਿਲੋਮਤੋ ਵਾ ਏਕਨ੍ਤਰਿਕਾਯ ਵਾ ਯੇਨ ਤੇਨ ਨਯੇਨ ਅਟ੍ਠਮਂ ਵਤ੍ਥੁਂ ਪਰਿਪੂਰੇਨ੍ਤੀਯੇਵ ਅਸ੍ਸਮਣੀ ਹੋਤਿ. ਯਾ ਪਨ ਏਕਂ ਵਾ ਵਤ੍ਥੁਂ ਸਤ੍ਤ ਵਾ ਵਤ੍ਥੂਨਿ ਸਤਕ੍ਖਤ੍ਤੁਮ੍ਪਿ ਪੂਰੇਤਿ, ਨੇਵ ਅਸ੍ਸਮਣੀ ਹੋਤਿ. ਆਪਨ੍ਨਾ ਆਪਤ੍ਤਿਯੋ ਦੇਸੇਤ੍ਵਾ ਮੁਚ੍ਚਤਿ. ਅਪਿਚੇਤ੍ਥ ਗਣਨੂਪਿਕਾ ਆਪਤ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ‘‘ਅਤ੍ਥਾਪਤ੍ਤਿ ਦੇਸਿਤਾ ਗਣਨੂਪਿਕਾ, ਅਤ੍ਥਾਪਤ੍ਤਿ ਦੇਸਿਤਾ ਨ ਗਣਨੂਪਿਕਾ’’ਤਿ. ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ – ਇਦਾਨਿ ਨਾਪਜ੍ਜਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਧੁਰਨਿਕ੍ਖੇਪਂ ਕਤ੍ਵਾ ਦੇਸਿਤਾ ਗਣਨੂਪਿਕਾ ਦੇਸਿਤਗਣਨਂ ਉਪੇਤਿ ਪਾਰਾਜਿਕਸ੍ਸ ਅਙ੍ਗਂ ਨ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਯਾ ਏਕਂ ਆਪਨ੍ਨਾ ਧੁਰਨਿਕ੍ਖੇਪਂ ਕਤ੍ਵਾ ਦੇਸੇਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਕਿਲੇਸਵਸੇਨ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਪੁਨ ਦੇਸੇਤਿ, ਏਵਂ ਅਟ੍ਠ ਵਤ੍ਥੂਨਿ ਪੂਰੇਨ੍ਤੀਪਿ ਪਾਰਾਜਿਕਾ ਨ ਹੋਤਿ. ਯਾ ਪਨ ਆਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਪੁਨਪਿ ਅਞ੍ਞਂ ਵਤ੍ਥੁਂ ਆਪਜ੍ਜਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਸਉਸ੍ਸਾਹਾਵ ਦੇਸੇਤਿ, ਤਸ੍ਸਾ ਸਾ ਆਪਤ੍ਤਿ ਨਗਣਨੂਪਿਕਾ, ਦੇਸਿਤਾਪਿ ਅਦੇਸਿਤਾ ਹੋਤਿ, ਦੇਸਿਤਗਣਨਂ ਨ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਪਾਰਾਜਿਕਸ੍ਸੇਵ ਅਙ੍ਗਂ ਹੋਤਿ. ਅਟ੍ਠਮੇ ਵਤ੍ਥੁਮ੍ਹਿ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਮਤ੍ਤੇ ਪਾਰਾਜਿਕਾ ਹੋਤਿ. ਸੇਸਂ ਉਤ੍ਤਾਨਮੇਵਾਤਿ.
ਧੁਰਨਿਕ੍ਖੇਪਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ – ਕਾਯਵਾਚਾਚਿਤ੍ਤਤੋ ਸਮੁਟ੍ਠਾਤਿ, ਕਿਰਿਯਂ, ਸਞ੍ਞਾਵਿਮੋਕ੍ਖਂ, ਸਚਿਤ੍ਤਕਂ, ਲੋਕਵਜ੍ਜਂ, ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ, ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ, ਅਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਂ, ਦ੍ਵਿਵੇਦਨਨ੍ਤਿ.
ਚਤੁਤ੍ਥਪਾਰਾਜਿਕਂ.
ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾ ਖੋ ਅਯ੍ਯਾਯੋ ਅਟ੍ਠ ਪਾਰਾਜਿਕਾ ਧਮ੍ਮਾਤਿ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਰਬ੍ਭ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਾ ਸਾਧਾਰਣਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਇਮੇ ਚ ਚਤ੍ਤਾਰੋਤਿ ਏਵਂ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖੁਦ੍ਦੇਸਮਗ੍ਗੇਨ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾ ਖੋ ਅਯ੍ਯਾਯੋ ਅਟ੍ਠ ਪਾਰਾਜਿਕਾ ਧਮ੍ਮਾਤਿ ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਸੇਸਂ ਮਹਾਵਿਭਙ੍ਗੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯਮੇਵਾਤਿ.
ਸਮਨ੍ਤਪਾਸਾਦਿਕਾਯ ਵਿਨਯਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯ ਭਿਕ੍ਖੁਨੀਵਿਭਙ੍ਗੇ
ਪਾਰਾਜਿਕਕਣ੍ਡਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਪਾਰਾਜਿਕਕਣ੍ਡਂ ਨਿਟ੍ਠਿਤਂ.