੧. ਪਠਮਵਿਹਾਰਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੧੧. ਦੁਤਿਯਵਗ੍ਗਸ੍ਸ ਪਠਮੇ ਇਚ੍ਛਾਮਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਡ੍ਢਮਾਸਂ ਪਟਿਸਲ੍ਲੀਯਿਤੁਨ੍ਤਿ ਅਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਂ ਅਡ੍ਢਮਾਸਂ ਪਟਿਸਲ੍ਲੀਯਿਤੁਂ ਨਿਲੀਯਿਤੁਂ ਏਕੋਵ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵਿਹਰਿਤੁਂ ਇਚ੍ਛਾਮੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਨਮ੍ਹਿ ਕੇਨਚਿ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤਬ੍ਬੋ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਏਕੇਨ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਨੀਹਾਰਕੇਨਾਤਿ ਯੋ ਅਤ੍ਤਨਾ ਪਯੁਤ੍ਤਵਾਚਂ ਅਕਤ੍ਵਾ ਮਮਤ੍ਥਾਯ ਸਦ੍ਧੇਸੁ ਕੁਲੇਸੁ ਪਟਿਯਤ੍ਤਂ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਂ ਨੀਹਰਿਤ੍ਵਾ ਮਯ੍ਹਂ ਉਪਨਾਮੇਯ੍ਯ, ਤਂ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਨੀਹਾਰਕਂ ਏਕਂ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਨਮ੍ਹਿ ਅਞ੍ਞੇਨ ਕੇਨਚਿ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਵਾ ਗਹਟ੍ਠੇਨ ਵਾ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤਬ੍ਬੋਤਿ.

ਕਸ੍ਮਾ ਪਨ ਏਵਮਾਹਾਤਿ? ਤਸ੍ਮਿਂ ਕਿਰ ਅਡ੍ਢਮਾਸੇ ਵਿਨੇਤਬ੍ਬੋ ਸਤ੍ਤੋ ਨਾਹੋਸਿ. ਅਥ ਸਤ੍ਥਾ – ‘‘ਇਮਂ ਅਡ੍ਢਮਾਸਂ ਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਸੁਖੇਨੇਵ ਵੀਤਿਨਾਮੇਸ੍ਸਾਮਿ, ਇਤਿ ਮਯ੍ਹਞ੍ਚੇਵ ਸੁਖਵਿਹਾਰੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਅਨਾਗਤੇ ਚ ਪਚ੍ਛਿਮਾ ਜਨਤਾ ‘ਸਤ੍ਥਾਪਿ ਗਣਂ ਵਿਹਾਯ ਏਕਕੋ ਵਿਹਾਸਿ, ਕਿਮਙ੍ਗਂ ਪਨ ਮਯ’ਨ੍ਤਿ ਦਿਟ੍ਠਾਨੁਗਤਿਂ ਆਪਜ੍ਜਿਸ੍ਸਤਿ, ਤਦਸ੍ਸਾ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ ਦੀਘਰਤ੍ਤਂ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਕਾਰਣੇਨ ਏਵਮਾਹ. ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘੋਪਿ ਸਤ੍ਥੁ ਵਚਨਂ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ਏਕਂ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਅਦਾਸਿ. ਸੋ ਪਾਤੋਵ ਗਨ੍ਧਕੁਟਿਪਰਿਵੇਣਸਮ੍ਮਜ੍ਜਨਮੁਖੋਦਕਦਨ੍ਤਕਟ੍ਠਦਾਨਾਦੀਨਿ ਸਬ੍ਬਕਿਚ੍ਚਾਨਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਖਣੇ ਕਤ੍ਵਾ ਅਪਗਚ੍ਛਤਿ.

ਯੇਨ ਸ੍ਵਾਹਨ੍ਤਿ ਯੇਨ ਸੋ ਅਹਂ. ਪਠਮਾਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਠਮਂਯੇਵ ਏਕੂਨਪਞ੍ਞਾਸਦਿਵਸਬ੍ਭਨ੍ਤਰੇ. ਵਿਹਰਾਮੀਤਿ ਇਦਂ ਅਤੀਤਤ੍ਥੇ ਵਤ੍ਤਮਾਨਵਚਨਂ. ਤਸ੍ਸ ਪਦੇਸੇਨ ਵਿਹਾਸਿਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਸ ਪਠਮਾਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਵਿਹਾਰਸ੍ਸ ਪਦੇਸੇਨ. ਤਤ੍ਥ ਪਦੇਸੋ ਨਾਮ ਖਨ੍ਧਪਦੇਸੋ ਆਯਤਨਧਾਤੁਸਚ੍ਚਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਚ੍ਚਯਾਕਾਰਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਝਾਨਨਾਮਰੂਪਪਦੇਸੋ ਧਮ੍ਮਪਦੇਸੋਤਿ ਨਾਨਾਵਿਧੋ. ਤਂ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਸਨ੍ਧਾਯ – ‘‘ਤਸ੍ਸ ਪਦੇਸੇਨ ਵਿਹਾਸਿ’’ਨ੍ਤਿ ਆਹ. ਭਗਵਾ ਹਿ ਪਠਮਬੋਧਿਯਂ ਏਕੂਨਪਞ੍ਞਾਸਦਿਵਸਬ੍ਭਨ੍ਤਰੇ ਯਥਾ ਨਾਮ ਪਤ੍ਤਰਜ੍ਜੋ ਰਾਜਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਿਭਵਸਾਰਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਤਂ ਤਂ ਗਬ੍ਭਂ ਵਿਵਰਾਪੇਤ੍ਵਾ ਸੁਵਣ੍ਣਰਜਤਮੁਤ੍ਤਾਮਣਿਆਦੀਨਿ ਰਤਨਾਨਿ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਨ੍ਤੋ ਵਿਹਰੇਯ੍ਯ, ਏਵਮੇਵ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧੇ ਨਿਪ੍ਪਦੇਸੇ ਕਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਮਸਨ੍ਤੋ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਨ੍ਤੋ ਵਿਹਾਸਿ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਅਡ੍ਢਮਾਸੇ ਤੇਸਂ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਪਦੇਸਂ ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧਮੇਵ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਨ੍ਤੋ ਵਿਹਾਸਿ. ਤਸ੍ਸ ‘‘ਇਮੇ ਸਤ੍ਤਾ ਏਵਰੂਪਂ ਨਾਮ ਸੁਖਂ ਪਟਿਸਂਵੇਦੇਨ੍ਤਿ, ਏਵਰੂਪਂ ਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿ ਓਲੋਕਯਤੋ ਯਾਵ ਭਵਗ੍ਗਾ ਪਵਤ੍ਤਾ ਸੁਖਵੇਦਨਾ, ਯਾਵ ਅਵੀਚਿਤੋ ਪਵਤ੍ਤਾ ਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨਾ, ਸਬ੍ਬਾ ਸਬ੍ਬਾਕਾਰੇਨ ਉਪਟ੍ਠਾਸਿ. ਅਥ ਨਂ ‘‘ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਪਚ੍ਚਯਾਪਿ ਵੇਦਯਿਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਨ੍ਤੋ ਵਿਹਾਸਿ.

ਤਥਾ ਪਠਮਬੋਧਿਯਂ ਦ੍ਵਾਦਸਾਯਤਨਾਨਿ ਨਿਪ੍ਪਦੇਸਾਨੇਵ ਕਤ੍ਵਾ ਵਿਹਾਸਿ, ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਅਡ੍ਢਮਾਸੇ ਤੇਸਂ ਆਯਤਨਾਨਂ ਪਦੇਸਂ ਵੇਦਨਾਵਸੇਨ ਧਮ੍ਮਾਯਤਨੇਕਦੇਸਂ, ਧਾਤੂਨਂ ਪਦੇਸਂ ਵੇਦਨਾਵਸੇਨ ਧਮ੍ਮਧਾਤੁਏਕਦੇਸਂ, ਸਚ੍ਚਾਨਂ ਪਦੇਸਂ ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧਵਸੇਨੇਵ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚੇਕਦੇਸਂ, ਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਪਦੇਸਂ ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਵੇਦਨਾਵਸੇਨ ਪਚ੍ਚਯੇਕਦੇਸਂ ਝਾਨਾਨਂ ਪਦੇਸਂ ਵੇਦਨਾਵਸੇਨੇਵ ਝਾਨਙ੍ਗੇਕਦੇਸਂ, ਨਾਮਰੂਪਾਨਂ ਪਦੇਸਂ ਵੇਦਨਾਵਸੇਨੇਵ ਨਾਮੇਕਦੇਸਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਨ੍ਤੋ ਵਿਹਾਸਿ. ਪਠਮਬੋਧਿਯਞ੍ਹਿ ਏਕੂਨਪਞ੍ਞਾਸਦਿਵਸਬ੍ਭਨ੍ਤਰੇ ਕੁਸਲਾਦਿਧਮ੍ਮੇ ਨਿਪ੍ਪਦੇਸੇ ਕਤ੍ਵਾ ਅਨਨ੍ਤਨਯਾਨਿ ਸਤ੍ਤ ਪਕਰਣਾਨਿ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਨ੍ਤੋ ਵਿਹਾਸਿ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਅਡ੍ਢਮਾਸੇ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਦੇਸਂ ਵੇਦਨਾਤ੍ਤਿਕਮੇਵ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਨ੍ਤੋ ਵਿਹਾਸਿ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਠਾਨੇ ਸਾ ਸਾ ਚ ਵਿਹਾਰਸਮਾਪਤ੍ਤਿ ਵੇਦਨਾਨੁਭਾਵੇਨ ਜਾਤਾ.

ਇਦਾਨਿ ਯੇਨਾਕਾਰੇਨ ਵਿਹਾਸਿ, ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਪਚ੍ਚਯਾਪੀਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਪਚ੍ਚਯਾਪੀਤਿ ਦਿਟ੍ਠਿਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਵੇਦਨਾਪਿ ਵਟ੍ਟਤਿ. ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਵੇਦਨਾਪਿ ਵਟ੍ਟਤਿ ਵਿਪਾਕਵੇਦਨਾਪਿ. ਤਤ੍ਥ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਅਕੁਸਲਾਵ ਹੋਤਿ, ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਪਨ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਕੁਸਲਾਪਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਅਕੁਸਲਾਪਿ. ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਕਾ ਹਿ ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਪਕ੍ਖਦਿਵਸੇਸੁ ਯਾਗੁਭਤ੍ਤਾਦੀਨਿ ਦੇਨ੍ਤਿ, ਅਦ੍ਧਿਕਾਦੀਨਂ ਵਟ੍ਟਂ ਪਟ੍ਠਪੇਨ੍ਤਿ, ਚਤੁਮਹਾਪਥੇ ਸਾਲਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਪੋਕ੍ਖਰਣਿਞ੍ਚ ਖਣਾਪੇਨ੍ਤਿ, ਦੇਵਕੁਲਾਦੀਸੁ ਮਾਲਾਗਚ੍ਛਂ ਰੋਪੇਨ੍ਤਿ, ਨਦੀਵਿਦੁਗ੍ਗਾਦੀਸੁ ਸੇਤੁਂ ਅਤ੍ਥਰਨ੍ਤਿ, ਵਿਸਮਂ ਸਮਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਇਤਿ ਨੇਸਂ ਕੁਸਲਵੇਦਨਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਂ ਪਨ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਕੇ ਅਕ੍ਕੋਸਨ੍ਤਿ ਪਰਿਭਾਸਨ੍ਤਿ, ਵਧਬਨ੍ਧਨਾਦੀਨਿ ਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਪਾਣਂ ਵਧਿਤ੍ਵਾ ਦੇਵਤਾਨਂ ਉਪਹਾਰਂ ਉਪਹਰਨ੍ਤਿ, ਇਤਿ ਨੇਸਂ ਅਕੁਸਲਵੇਦਨਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਵਿਪਾਕਵੇਦਨਾ ਪਨ ਭਵਨ੍ਤਰਗਤਾਨਂਯੇਵ ਹੋਤਿ.

ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਪਚ੍ਚਯਾਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਵੇਦਨਾਪਿ ਵਟ੍ਟਤਿ, ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਵੇਦਨਾਪਿ ਵਿਪਾਕਵੇਦਨਾਪਿ. ਤਤ੍ਥ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਕੁਸਲਾਵ ਹੋਤਿ, ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਂ ਪਨ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਬੁਦ੍ਧਪੂਜਂ ਦੀਪਮਾਲਂ ਮਹਾਧਮ੍ਮਸ੍ਸਵਨਂ ਅਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤੇ ਦਿਸਾਭਾਗੇ ਚੇਤਿਯਪਤਿਟ੍ਠਾਪਨਨ੍ਤਿ ਏਵਮਾਦੀਨਿ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਇਤਿ ਨੇਸਂ ਕੁਸਲਾ ਵੇਦਨਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਂਯੇਵ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਕੇ ਅਕ੍ਕੋਸਨ੍ਤਿ ਪਰਿਭਾਸਨ੍ਤਿ, ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਉਕ੍ਕਂਸੇਨ੍ਤਿ, ਪਰਂ ਵਮ੍ਭੇਨ੍ਤਿ, ਇਤਿ ਨੇਸਂ ਅਕੁਸਲਵੇਦਨਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਵਿਪਾਕਵੇਦਨਾ ਪਨ ਭਵਨ੍ਤਰਗਤਾਨਂਯੇਵ ਹੋਤਿ. ਮਿਚ੍ਛਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪਪਚ੍ਚਯਾਤਿਆਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਛਨ੍ਦਪਚ੍ਚਯਾਤਿਆਦੀਸੁ ਪਨ ਛਨ੍ਦਪਚ੍ਚਯਾ ਅਟ੍ਠਲੋਭਸਹਗਤਚਿਤ੍ਤਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਵੇਦਨਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ, ਵਿਤਕ੍ਕਪਚ੍ਚਯਾ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਵੇਦਨਾਵ. ਸਞ੍ਞਾ ਪਚ੍ਚਯਾ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਂ ਸੇਸਾ ਛ ਸਞ੍ਞਾਸਮਾਪਤ੍ਤਿਵੇਦਨਾ.

ਛਨ੍ਦੋ ਚ ਅਵੂਪਸਨ੍ਤੋਤਿਆਦੀਸੁ ਤਿਣ੍ਣਂ ਅਵੂਪਸਮੇ ਅਟ੍ਠਲੋਭਸਹਗਤਚਿਤ੍ਤਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਵੇਦਨਾ ਹੋਤਿ, ਛਨ੍ਦਮਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵੂਪਸਮੇ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਵੇਦਨਾਵ. ਛਨ੍ਦਵਿਤਕ੍ਕਾਨਂ ਵੂਪਸਮੇ ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨਾਦਿਵੇਦਨਾ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾ, ਤਿਣ੍ਣਮ੍ਪਿ ਵੂਪਸਮੇ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨਵੇਦਨਾ. ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਤ੍ਤਿਯਾਤਿ ਅਰਹਤ੍ਤਫਲਸ੍ਸ ਪਤ੍ਤਤ੍ਥਾਯ. ਅਤ੍ਥਿ ਆਯਾਮਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥਿ ਵੀਰਿਯਂ. ਤਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਠਾਨੇ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤੇਤਿ ਤਸ੍ਸ ਵੀਰਿਯਾਰਮ੍ਭਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ਤਸ੍ਸ ਅਰਹਤ੍ਤਫਲਸ੍ਸ ਕਾਰਣੇ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤੇ. ਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾਪਿ ਵੇਦਯਿਤਨ੍ਤਿ ਅਰਹਤ੍ਤਸ੍ਸ ਠਾਨਪਚ੍ਚਯਾ ਵੇਦਯਿਤਂ. ਏਤੇਨ ਚਤੁਮਗ੍ਗਸਹਜਾਤਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤਲੋਕੁਤ੍ਤਰਵੇਦਨਾਵ ਗਹਿਤਾ.