੧-੨. ਅਵਿਜ੍ਜਾਸੁਤ੍ਤਾਦਿਵਣ੍ਣਨਾ

੧-੨. ਮਹਾਵਗ੍ਗਸ੍ਸ ਪਠਮੇ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾਤਿ ਸਹਜਾਤਵਸੇਨ ਚ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਵਸੇਨ ਚਾਤਿ ਦ੍ਵੀਹਾਕਾਰੇਹਿ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾ. ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਾਤਿ ਸਮਾਪਜ੍ਜਨਾਯ ਸਭਾਵਪਟਿਲਾਭਾਯ, ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਨ੍ਵਦੇਵ ਅਹਿਰਿਕਂ ਅਨੋਤ੍ਤਪ੍ਪਨ੍ਤਿ ਸਾ ਪਨੇਸਾ ਯਦੇਤਂ ਅਲਜ੍ਜਨਾਕਾਰਸਣ੍ਠਿਕਂ ਅਹਿਰਿਕਂ, ਅਭਾਯਨਾਕਾਰਸਣ੍ਠਿਤਞ੍ਚ ਅਨੋਤ੍ਤਪ੍ਪਂ, ਏਤਂ ਅਨੁਦੇਵ ਸਹੇਵ ਏਕਤੋਵ, ਨ ਵਿਨਾ ਤੇਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਵਿਜ੍ਜਾਗਤਸ੍ਸਾਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਉਪਗਤਸ੍ਸ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ. ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠੀਤਿ ਅਯਾਥਾਵਦਿਟ੍ਠਿ ਅਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕਦਿਟ੍ਠਿ. ਪਹੋਤੀਤਿ ਹੋਤਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਮਿਚ੍ਛਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪਾਦੀਸੁਪਿ ਅਯਾਥਾਵਅਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕਵਸੇਨੇਵ ਮਿਚ੍ਛਾਭਾਵੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਇਤਿ ਇਮਾਨਿ ਅਟ੍ਠਪਿ ਅਕੁਸਲਧਮ੍ਮਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਮਿਚ੍ਛਤ੍ਤਅਙ੍ਗਾਨਿ ਨਾਮ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤਾਨਿ ਪਨ ਨ ਏਕਕ੍ਖਣੇ ਸਬ੍ਬਾਨਿ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤਿ, ਨਾਨਕ੍ਖਣੇ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤਿ.

ਕਥਂ? ਯਦਾ ਹਿ ਦਿਟ੍ਠਿਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤਂ ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਂ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਨ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਦਾ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿ ਮਿਚ੍ਛਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਯਾਮੋ ਮਿਚ੍ਛਾਸਤਿ ਮਿਚ੍ਛਾਸਮਾਧਿ ਮਿਚ੍ਛਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋਤਿ ਛ ਅਙ੍ਗਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਯਦਾ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ, ਤਦਾ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਵਜ੍ਜਾਨਿ ਪਞ੍ਚ. ਯਦਾ ਤਾਨੇਵ ਦ੍ਵੇ ਵਚੀਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਂ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਨ੍ਤਿ, ਤਦਾ ਮਿਚ੍ਛਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤਟ੍ਠਾਨੇ ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਚਾਯ ਸਦ੍ਧਿਂ ਤਾਨੇਵ ਛ ਵਾ ਪਞ੍ਚ ਵਾ. ਅਯਂ ਆਜੀਵੋ ਨਾਮ ਕੁਪ੍ਪਮਾਨੋ ਕਾਯਵਚੀਦ੍ਵਾਰੇਸੁਯੇਵ ਅਞ੍ਞਤਰਸ੍ਮਿਂ ਕੁਪ੍ਪਤਿ, ਨ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇ. ਤਸ੍ਮਾ ਯਦਾ ਆਜੀਵਸੀਸੇਨ ਤਾਨੇਵ ਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਕਾਯਵਚੀਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯੋ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਨ੍ਤਿ, ਤਦਾ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਮਿਚ੍ਛਾਜੀਵੋ ਨਾਮ ਹੋਤਿ, ਤਥਾ ਵਚੀਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਮਿਚ੍ਛਾਜੀਵਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ਤਾਨੇਵ ਛ ਵਾ ਪਞ੍ਚ ਵਾ. ਯਦਾ ਪਨ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਂ ਅਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਤ੍ਵਾ ਤਾਨਿ ਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਤਦਾ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਮਿਚ੍ਛਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪਮਿਚ੍ਛਾਵਾਯਾਮਮਿਚ੍ਛਾਸਤਿਮਿਚ੍ਛਾਸਮਾਧਿਵਸੇਨ ਪਞ੍ਚ ਵਾ, ਮਿਚ੍ਛਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪਾਦਿਵਸੇਨ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਵਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਏਵਂ ਨ ਏਕਕ੍ਖਣੇ ਸਬ੍ਬਾਨਿ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤਿ, ਨਾਨਕ੍ਖਣੇ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤੀਤਿ.

ਸੁਕ੍ਕਪਕ੍ਖੇ ਵਿਜ੍ਜਾਤਿ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕਤਞਾਣਂ. ਇਹਾਪਿ ਸਹਜਾਤਵਸੇਨ ਚ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਵਸੇਨ ਚਾਤਿ ਦ੍ਵੀਹਾਕਾਰੇਹਿ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਹਿਰੋਤ੍ਤਪ੍ਪਨ੍ਤਿ ਹਿਰੀ ਚ ਓਤ੍ਤਪ੍ਪਞ੍ਚ. ਤਤ੍ਥ ਲਜ੍ਜਨਾਕਾਰਸਣ੍ਠਿਤਾ ਹਿਰੀ, ਭਾਯਨਾਕਾਰਸਣ੍ਠਿਤਂ ਓਤ੍ਤਪ੍ਪਂ. ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖੇਪੋ, ਵਿਤ੍ਥਾਰੋ ਪਨ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗੇ ਵੁਤ੍ਤੋਵ. ਵਿਜ੍ਜਾਗਤਸ੍ਸਾਤਿ ਵਿਜ੍ਜਾਯ ਉਪਗਤਸ੍ਸ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ. ਵਿਦ੍ਦਸੁਨੋਤਿ ਵਿਦੁਨੋ ਪਣ੍ਡਿਤਸ੍ਸ. ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠੀਤਿ ਯਾਥਾਵਦਿਟ੍ਠਿ ਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕਦਿਟ੍ਠਿ. ਸਮ੍ਮਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤਾਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਇਤਿ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਇਮਾਨਿ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤਾਨਿ ਲੋਕਿਯਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਨ ਏਕਤੋ ਸਬ੍ਬਾਨਿ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤਿ, ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਪਨ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤਿ. ਤਾਨਿ ਚ ਖੋ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਿਕਮਗ੍ਗੇ, ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨਿਕਾਦੀਸੁ ਪਨ ਸਮ੍ਮਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪਵਜ੍ਜਾਨਿ ਸਤ੍ਤੇਵ ਹੋਨ੍ਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਯੋ ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯ ‘‘ਯਸ੍ਮਾ ਮਜ੍ਝਿਮਨਿਕਾਯਮ੍ਹਿ ਮਹਾਸਲ਼ਾਯਤਨਿਕਸੁਤ੍ਤੇ (ਮ. ਨਿ. ੩.੪੩੧) ‘ਯਾ ਤਥਾਭੂਤਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿ, ਸਾਸ੍ਸ ਹੋਤਿ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ. ਯੋ ਤਥਾਭੂਤਸ੍ਸ, ਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ, ਸ੍ਵਾਸ੍ਸ ਹੋਤਿ ਸਮ੍ਮਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ. ਯੋ ਤਥਾਭੂਤਸ੍ਸ ਵਾਯਾਮੋ, ਸ੍ਵਾਸ੍ਸ ਹੋਤਿ ਸਮ੍ਮਾਵਾਯਾਮੋ. ਯਾ ਤਥਾਭੂਤਸ੍ਸ ਸਤਿ, ਸ੍ਵਾਸ੍ਸ ਹੋਤਿ ਸਮ੍ਮਾਸਤਿ. ਯੋ ਤਥਾਭੂਤਸ੍ਸ ਸਮਾਧਿ, ਸ੍ਵਾਸ੍ਸ ਹੋਤਿ ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ. ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਖੋ ਪਨਸ੍ਸ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ ਆਜੀਵੋ ਚ ਸੁਪਰਿਸੁਦ੍ਧੋ’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਤਸ੍ਮਾ ਪਞ੍ਚਙ੍ਗਿਕੋਪਿ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਮਗ੍ਗੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਸੋ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ – ਤਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਸੁਤ੍ਤੇ ‘‘ਏਵਮਸ੍ਸਾਯਂ ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਤੀ’’ਤਿ ਇਦਂ ਕਸ੍ਮਾ ਨ ਪਸ੍ਸਸਿ? ਯਂ ਪਨੇਤਂ ‘‘ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਖੋ ਪਨਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤਦਿਵਸਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਭਾਵਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ. ਪਬ੍ਬਜਿਤਦਿਵਸਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਹਿ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਾਨਿ ਕਾਯਕਮ੍ਮਾਦੀਨਿ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਅਤਿਪਰਿਸੁਦ੍ਧਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਦੀਪਿਤੋ.

ਯਮ੍ਪਿ ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਤਸ੍ਮਿਂ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇ ਪਞ੍ਚਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ੨੧੨), ਤਂ ਏਕਂ ਕਿਚ੍ਚਨ੍ਤਰਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਕਾਲੇ ਮਿਚ੍ਛਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤਂ ਪਹਾਯ ਸਮ੍ਮਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤਂ ਪੂਰੇਤਿ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਕਾਲੇ ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਚਾ ਵਾ ਮਿਚ੍ਛਾਜੀਵੋ ਵਾ ਨ ਹੋਤਿ, ਦਿਟ੍ਠਿ ਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ ਵਾਯਾਮੋ ਸਤਿ ਸਮਾਧੀਤਿ ਇਮੇਸੁਯੇਵ ਪਞ੍ਚਸੁ ਕਾਰਕਙ੍ਗੇਸੁ ਸਮ੍ਮਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ ਪੂਰਤਿ. ਵਿਰਤਿਵਸੇਨ ਹਿ ਸਮ੍ਮਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ ਪੂਰਤਿ ਨਾਮ. ਸਮ੍ਮਾਵਾਚਾਸਮ੍ਮਾਆਜੀਵੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਇਤਿ ਇਮਂ ਕਿਚ੍ਚਨ੍ਤਰਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਲੋਕਿਯਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਚ ਪਞ੍ਚੇਵ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਵਿਰਤਿ ਪਨ ਅਨਿਯਤਾ. ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਛਅਙ੍ਗਿਕੋ’’ਤਿ ਅਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਪਞ੍ਚਙ੍ਗਿਕੋ’’ਤ੍ਵੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਯਾ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਿਯਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨਾਸਵਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਸਮਙ੍ਗਿਨੋ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਂ ਭਾਵਯਤੋ ਤੀਹਿ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤੇਹਿ ਆਰਤਿ ਵਿਰਤਿ ਪਟਿਵਿਰਤਿ ਵੇਰਮਣੀ ਅਕਿਰਿਯਾ ਅਕਰਣਂ, ਅਯਂ ਭਿਕ੍ਖਵੇ ਸਮ੍ਮਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ ਅਰਿਯੋ ਅਨਾਸਵੋ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਮਗ੍ਗੋ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੩.੧੩੯). ਏਵਂ ਪਨ ਮਹਾਚਤ੍ਤਾਲੀਸਕਸੁਤ੍ਤਾਦੀਸੁ ਅਨੇਕੇਸੁ ਸੁਤ੍ਤੇਸੁ ਸਮ੍ਮਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤਾਦੀਨਞ੍ਚ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਅਙ੍ਗਭਾਵਸਿਦ੍ਧਿਤੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋਵ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਮਗ੍ਗੋ ਹੋਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋਤਿ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸੁਤ੍ਤੇ ਅਯਂ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ ਲੋਕਿਯਲੋਕੁਤ੍ਤਰਮਿਸ੍ਸਕੋਵ ਕਥਿਤੋ. ਦੁਤਿਯਂ ਕੋਸਲਸਂਯੁਤ੍ਤੇ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ.