੧. ਪਠਮਲਕੁਣ੍ਡਕਭਦ੍ਦਿਯਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੬੧. ਚੂਲ਼ਵਗ੍ਗਸ੍ਸ ਪਠਮੇ ਲਕੁਣ੍ਡਕਭਦ੍ਦਿਯਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਭਦ੍ਦਿਯੋਤਿ ਤਸ੍ਸ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਨਾਮਂ, ਕਾਯਸ੍ਸ ਪਨ ਰਸ੍ਸਤ੍ਤਾ ‘‘ਲਕੁਣ੍ਡਕਭਦ੍ਦਿਯੋ’’ਤਿ ਨਂ ਸਞ੍ਜਾਨਨ੍ਤਿ. ਸੋ ਕਿਰ ਸਾਵਤ੍ਥਿਵਾਸੀ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤੋ ਮਹਦ੍ਧਨੋ ਮਹਾਭੋਗੋ ਰੂਪੇਨ ਅਪਾਸਾਦਿਕੋ ਦੁਬ੍ਬਣ੍ਣੋ ਦੁਦ੍ਦਸਿਕੋ ਓਕੋਟਿਮਕੋ. ਸੋ ਏਕਦਿਵਸਂ ਸਤ੍ਥਰਿ ਜੇਤਵਨੇ ਵਿਹਰਨ੍ਤੇ ਉਪਾਸਕੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਵਿਹਾਰਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਪਟਿਲਦ੍ਧਸਦ੍ਧੋ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਲਦ੍ਧੂਪਸਮ੍ਪਦੋ ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਫਲਂ ਪਾਪੁਣਿ. ਤਦਾ ਸੇਕ੍ਖਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਉਪਰਿਮਗ੍ਗਤ੍ਥਾਯ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਯਾਚਨ੍ਤਿ, ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ਯਾਚਨ੍ਤਿ, ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਸੋ ਤੇਸਂ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਂ ਪੂਰੇਨ੍ਤੋ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਆਚਿਕ੍ਖਤਿ, ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ, ਪਞ੍ਹਂ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਤਿ. ਤੇ ਘਟੇਨ੍ਤਾ ਵਾਯਮਨ੍ਤਾ ਅਪ੍ਪੇਕਚ੍ਚੇ ਸਕਦਾਗਾਮਿਫਲਂ, ਅਪ੍ਪੇਕਚ੍ਚੇ ਅਨਾਗਾਮਿਫਲਂ, ਅਪ੍ਪੇਕਚ੍ਚੇ ਅਰਹਤ੍ਤਂ, ਅਪ੍ਪੇਕਚ੍ਚੇ ਤਿਸ੍ਸੋ ਵਿਜ੍ਜਾ, ਅਪ੍ਪੇਕਚ੍ਚੇ ਛਲ਼ਭਿਞ੍ਞਾ, ਅਪ੍ਪੇਕਚ੍ਚੇ ਚਤਸ੍ਸੋ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਅਧਿਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਤੇ ਦਿਸ੍ਵਾ ਲਕੁਣ੍ਡਕਭਦ੍ਦਿਯੋਪਿ ਸੇਖੋ ਸਮਾਨੋ ਕਾਲਂ ਞਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਚਿਤ੍ਤਕਲ੍ਲਤਞ੍ਚ ਸਲ੍ਲੇਖਞ੍ਚ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਕਤਪਟਿਸਨ੍ਥਾਰੋ ਸਮ੍ਮੋਦਮਾਨੋ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ਯਾਚਿ. ਸੋਪਿਸ੍ਸ ਅਜ੍ਝਾਸਯਸ੍ਸ ਅਨੁਰੂਪਂ ਕਥਂ ਕਥੇਸਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਆਯਸ੍ਮਾ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਲਕੁਣ੍ਡਕਭਦ੍ਦਿਯਂ ਅਨੇਕਪਰਿਯਾਯੇਨ ਧਮ੍ਮਿਯਾ ਕਥਾਯ ਸਨ੍ਦਸ੍ਸੇਤੀ’’ਤਿਆਦਿ.
ਤਤ੍ਥ ਅਨੇਕਪਰਿਯਾਯੇਨਾਤਿ ‘‘ਇਤਿਪਿ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ, ਇਤਿਪਿ ਦੁਕ੍ਖਾ, ਇਤਿਪਿ ਅਨਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਏਵਂ ਅਨੇਕੇਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ. ਧਮ੍ਮਿਯਾ ਕਥਾਯਾਤਿ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਉਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਉਦਯਬ੍ਬਯਾਦਿਪਕਾਸਨਿਯਾ ਧਮ੍ਮਿਯਾ ਕਥਾਯ. ਸਨ੍ਦਸ੍ਸੇਤੀਤਿ ਤਾਨਿਯੇਵ ਅਨਿਚ੍ਚਾਦਿਲਕ੍ਖਣਾਨਿ ਉਦਯਬ੍ਬਯਾਦਿਕੇ ਚ ਸਮ੍ਮਾ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਹਤ੍ਥੇਨ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਵਿਯ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਤੋ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਸਮਾਦਪੇਤੀਤਿ ਤਤ੍ਥ ਲਕ੍ਖਣਾਰਮ੍ਮਣਿਕਂ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਸਮ੍ਮਾ ਆਦਪੇਤਿ, ਯਥਾ ਵੀਥਿਪਟਿਪਨ੍ਨਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਏਵਂ ਗਣ੍ਹਾਪੇਤਿ. ਸਮੁਤ੍ਤੇਜੇਤੀਤਿ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਆਰਦ੍ਧਾਯ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਉਦਯਬ੍ਬਯਾਦੀਸੁ ਉਪਟ੍ਠਹਨ੍ਤੇਸੁ ਯਥਾਕਾਲਂ ਪਗ੍ਗਹਨਿਗ੍ਗਹਸਮੁਪੇਕ੍ਖਣੇਹਿ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾਨਂ ਅਨੁਪਵਤ੍ਤਨੇਨ ਭਾਵਨਂ ਮਜ੍ਝਿਮਂ ਵੀਥਿਂ ਓਤਾਰੇਤ੍ਵਾ ਯਥਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਂ ਸੂਰਂ ਪਸਨ੍ਨਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵਹਤਿ, ਏਵਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਵਿਸਦਭਾਵਕਰਣੇਨ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਚਿਤ੍ਤਂ ਸਮ੍ਮਾ ਉਤ੍ਤੇਜੇਤਿ, ਵਿਸਦਾਪਨਵਸੇਨ ਵੋਦਪੇਤਿ. ਸਮ੍ਪਹਂਸੇਤੀਤਿ ਤਥਾ ਪਵਤ੍ਤਿਯਮਾਨਾਯ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਸਮਪ੍ਪਵਤ੍ਤਭਾਵਨਾਵਸੇਨ ਚੇਵ ਉਪਰਿਲਦ੍ਧਬ੍ਬਭਾਵਨਾਬਲੇਨ ਚ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਮ੍ਮਾ ਪਹਂਸੇਤਿ, ਲਦ੍ਧਸ੍ਸਾਦਵਸੇਨ ਵਾ ਸੁਟ੍ਠੁ ਤੋਸੇਤਿ. ਅਨੁਪਾਦਾਯ ਆਸਵੇਹਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਮੁਚ੍ਚੀਤਿ ਯਥਾ ਯਥਾ ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ, ਤਥਾ ਤਥਾ ਤਥਲਕ੍ਖਣਂ ਵਿਪਸ੍ਸਨ੍ਤਸ੍ਸ ਥੇਰਸ੍ਸ ਚ ਦੇਸਨਾਨੁਭਾਵੇਨ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਚ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਰਿਪਾਕਂ ਗਤਤ੍ਤਾ ਦੇਸਨਾਨੁਸਾਰੇਨ ਞਾਣੇ ਅਨੁਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਕਾਮਾਸਵਾਦੀਸੁ ਕਞ੍ਚਿ ਆਸਵਂ ਅਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਮਗ੍ਗਪਟਿਪਾਟਿਯਾਵ ਅਨਵਸੇਸਤੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਮੁਚ੍ਚਿ, ਅਰਹਤ੍ਤਫਲਂ ਸਚ੍ਛਾਕਾਸੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾਤਿ ਏਤਂ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਲਕੁਣ੍ਡਕਭਦ੍ਦਿਯਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਾਰਾਧਨਸਙ੍ਖਾਤਂ ਅਤ੍ਥਂ ਸਬ੍ਬਾਕਾਰਤੋ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਤਦਤ੍ਥਦੀਪਨਂ ਇਮਂ ਉਦਾਨਂ ਉਦਾਨੇਸਿ.
ਤਤ੍ਥ ਉਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਰੂਪਧਾਤੁਯਾ ਅਰੂਪਧਾਤੁਯਾ ਚ. ਅਧੋਤਿ ਕਾਮਧਾਤੁਯਾ. ਸਬ੍ਬਧੀਤਿ ਸਬ੍ਬਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਸਙ੍ਖਾਰਗਤੇ. ਵਿਪ੍ਪਮੁਤ੍ਤੋਤਿ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੇ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯਾ ਅਪਰਭਾਗੇ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਪਟਿਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਵਿਮੁਤ੍ਤੀਹਿ ਸਬ੍ਬਪ੍ਪਕਾਰੇਨ ਵਿਮੁਤ੍ਤੋ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਉਦ੍ਧਂ ਵਿਪ੍ਪਮੁਤ੍ਤੋਤਿ ਏਤੇਨ ਪਞ੍ਚੁਦ੍ਧਮ੍ਭਾਗਿਯਸਂਯੋਜਨਪਹਾਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਅਧੋ ਵਿਪ੍ਪਮੁਤ੍ਤੋਤਿ ਏਤੇਨ ਪਞ੍ਚੋਰਮ੍ਭਾਗਿਯਸਂਯੋਜਨਪਹਾਨਂ. ਸਬ੍ਬਧਿ ਵਿਪ੍ਪਮੁਤ੍ਤੋਤਿ ਏਤੇਨ ਅਵਸਿਟ੍ਠਸਬ੍ਬਾਕੁਸਲਪਹਾਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਉਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਅਨਾਗਤਕਾਲਗ੍ਗਹਣਂ. ਅਧੋਤਿ ਅਤੀਤਕਾਲਗ੍ਗਹਣਂ. ਉਭਯਗ੍ਗਹਣੇਨੇਵ ਤਦੁਭਯਪਟਿਸਂਯੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਅਦ੍ਧਾ ਗਹਿਤੋ ਹੋਤਿ, ਤਤ੍ਥ ਅਨਾਗਤਕਾਲਗ੍ਗਹਣੇਨ ਅਨਾਗਤਕ੍ਖਨ੍ਧਾਯਤਨਧਾਤੁਯੋ ਗਹਿਤਾ. ਸੇਸਪਦੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਸਬ੍ਬਧੀਤਿ ਕਾਮਭੇਦਾਦਿਕੇ ਸਬ੍ਬਸ੍ਮਿਂ ਭਵੇ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ਅਨਾਗਤੋ ਅਤੀਤੋ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋਤਿ ਏਵਂ ਤਿਯਦ੍ਧਸਙ੍ਗਹਿਤੇ ਸਬ੍ਬਸ੍ਮਿਂ ਭਵੇ ਵਿਪ੍ਪਮੁਤ੍ਤੋਤਿ.
ਅਯਂਹਮਸ੍ਮੀਤਿ ਅਨਾਨੁਪਸ੍ਸੀਤਿ ਯੋ ਏਵਂ ਵਿਪ੍ਪਮੁਤ੍ਤੋ, ਸੋ ਰੂਪਵੇਦਨਾਦੀਸੁ ‘‘ਅਯਂ ਨਾਮ ਧਮ੍ਮੋ ਅਹਮਸ੍ਮੀ’’ਤਿ ਦਿਟ੍ਠਿਮਾਨਮਞ੍ਞਨਾਵਸੇਨ ਏਵਂ ਨਾਨੁਪਸ੍ਸਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਤਥਾ ਦਸ੍ਸਨੇ ਕਾਰਣਂ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਅਥ ਵਾ ਅਯਂਹਮਸ੍ਮੀਤਿ ਅਨਾਨੁਪਸ੍ਸੀਤਿ ਇਦਂ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਾਯ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯਾ ਅਧਿਗਮੁਪਾਯਦੀਪਨਂ. ਤਿਯਦ੍ਧਸਙ੍ਗਹਿਤੇ ਤੇਭੂਮਕੇ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ‘‘ਏਤਂ ਮਮ, ਏਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਏਸੋ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਪਵਤ੍ਤਨਸਭਾਵਾਯ ਮਞ੍ਞਨਾਯ ਅਨਧਿਟ੍ਠਾਨਂ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਨੇਤਂ ਮਮ, ਨੇਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਨ ਮੇ ਸੋ ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਏਵਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾ ਯਾ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਵੁਟ੍ਠਾਨਗਾਮਿਨੀ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ, ਸਾ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯਾ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਏਵਂ ਵਿਮੁਤ੍ਤੋ ਉਦਤਾਰਿ ਓਘਂ, ਅਤਿਣ੍ਣਪੁਬ੍ਬਂ ਅਪੁਨਬ੍ਭਵਾਯਾਤਿ ਏਵਂ ਦਸਹਿ ਸਂਯੋਜਨੇਹਿ ਸਬ੍ਬਾਕੁਸਲੇਹਿ ਚ ਸਬ੍ਬਥਾ ਵਿਮੁਤ੍ਤੋ ਅਰਹਾ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਾਧਿਗਮਨਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਸੁਪਿਨਨ੍ਤੇਪਿ ਅਤਿਣ੍ਣਪੁਬ੍ਬਂ ਕਾਮੋਘੋ ਭਵੋਘੋ ਦਿਟ੍ਠੋਘੋ ਅਵਿਜ੍ਜੋਘੋਤਿ ਇਮਂ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਂ ਓਘਂ, ਸਂਸਾਰਮਹੋਘਮੇਵ ਵਾ ਅਪੁਨਬ੍ਭਵਾਯ ਅਨੁਪਾਦਿਸੇਸਾਯ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਯ ਉਦਤਾਰਿ ਉਤ੍ਤਿਣ੍ਣੋ, ਉਤ੍ਤਰਿਤ੍ਵਾ ਪਾਰੇ ਠਿਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਪਠਮਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.