੩. ਤਿਕਨਿਪਾਤੋ

੧. ਅਪਰਾਸਾਮਾਥੇਰੀਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਤਿਕਨਿਪਾਤੇ ਪਣ੍ਣਵੀਸਤਿਵਸ੍ਸਾਨੀਤਿਆਦਿਕਾ ਅਪਰਾਯ ਸਾਮਾਯ ਥੇਰਿਯਾ ਗਾਥਾ. ਅਯਮ੍ਪਿ ਪੁਰਿਮਬੁਦ੍ਧੇਸੁ ਕਤਾਧਿਕਾਰਾ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਭਵੇ ਵਿਵਟ੍ਟੂਪਨਿਸ੍ਸਯਂ ਕੁਸਲਂ ਉਪਚਿਨਨ੍ਤੀ ਵਿਪਸ੍ਸਿਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਚਨ੍ਦਭਾਗਾਯ ਨਦਿਯਾ ਤੀਰੇ ਕਿਨ੍ਨਰਯੋਨਿਯਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ. ਸਾ ਤਤ੍ਥ ਕਿਨ੍ਨਰੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਕੀਲ਼ਾਪਸੁਤਾ ਵਿਚਰਤਿ. ਅਥੇਕਦਿਵਸਂ ਸਤ੍ਥਾ ਤਸ੍ਸਾ ਕੁਸਲਬੀਜਰੋਪਨਤ੍ਥਂ ਤਤ੍ਥ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਨਦੀਤੀਰੇ ਚਙ੍ਕਮਿ. ਸਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਹਟ੍ਠਤੁਟ੍ਠਾ ਸਲ਼ਲਪੁਪ੍ਫਾਨਿ ਆਦਾਯ ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਤੇਹਿ ਪੁਪ੍ਫੇਹਿ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਪੂਜੇਸਿ. ਸਾ ਤੇਨ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮੇਨ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਸਂਸਰਨ੍ਤੀ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਕੋਸਮ੍ਬਿਯਂ ਕੁਲਘਰੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਵਯਪ੍ਪਤ੍ਤਾ ਸਾਮਾਵਤਿਯਾ ਸਹਾਯਿਕਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸਾ ਮਤਕਾਲੇ ਸਂਵੇਗਜਾਤਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਚਵੀਸਤਿ ਵਸ੍ਸਾਨਿ ਚਿਤ੍ਤਸਮਾਧਾਨਂ ਅਲਭਿਤ੍ਵਾ ਮਹਲ੍ਲਿਕਾਕਾਲੇ ਸੁਗਤੋਵਾਦਂ ਲਭਿਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਵਡ੍ਢੇਤ੍ਵਾ ਸਹ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਹਿ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰੀ ੨.੨.੨੨-੨੯) –

‘‘ਚਨ੍ਦਭਾਗਾਨਦੀਤੀਰੇ, ਅਹੋਸਿਂ ਕਿਨ੍ਨਰੀ ਤਦਾ;

ਅਦ੍ਦਸਾਹਂ ਦੇਵਦੇਵਂ, ਚਙ੍ਕਮਨ੍ਤਂ ਨਰਾਸਭਂ.

‘‘ਓਚਿਨਿਤ੍ਵਾਨ ਸਲ਼ਲਂ, ਬੁਦ੍ਧਸੇਟ੍ਠਸ੍ਸਦਾਸਹਂ;

ਉਪਸਿਙ੍ਘਿ ਮਹਾਵੀਰੋ, ਸਲ਼ਲਂ ਦੇਵਗਨ੍ਧਿਕਂ.

‘‘ਪਟਿਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ, ਵਿਪਸ੍ਸੀ ਲੋਕਨਾਯਕੋ;

ਉਪਸਿਙ੍ਘਿ ਮਹਾਵੀਰੋ, ਪੇਕ੍ਖਮਾਨਾਯ ਮੇ ਤਦਾ.

‘‘ਅਞ੍ਜਲਿਂ ਪਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾਨ, ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਪਦੁਤ੍ਤਮਂ;

ਸਕਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਸਾਦੇਤ੍ਵਾ, ਤਤੋ ਪਬ੍ਬਤਮਾਰੁਹਿਂ.

‘‘ਏਕਨਵੁਤਿਤੋ ਕਪ੍ਪੇ, ਯਂ ਪੁਪ੍ਫਮਦਦਿਂ ਤਦਾ;

ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਨਾਭਿਜਾਨਾਮਿ, ਬੁਦ੍ਧਪੂਜਾਯਿਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ…ਪੇ… ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਨ ਪਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਉਦਾਨਵਸੇਨ –

੩੯. ‘‘ਪਣ੍ਣਵੀਸਤਿ ਵਸ੍ਸਾਨਿ, ਯਤੋ ਪਬ੍ਬਜਿਤਾਯ ਮੇ;

ਨਾਭਿਜਾਨਾਮਿ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ, ਸਮਂ ਲਦ੍ਧਂ ਕੁਦਾਚਨਂ.

੪੦. ‘‘ਅਲਦ੍ਧਾ ਚੇਤਸੋ ਸਨ੍ਤਿਂ, ਚਿਤ੍ਤੇ ਅਵਸਵਤ੍ਤਿਨੀ;

ਤਤੋ ਸਂਵੇਗਮਾਪਾਦਿਂ, ਸਰਿਤ੍ਵਾ ਜਿਨਸਾਸਨਂ.

੪੧. ‘‘ਬਹੂਹਿ ਦੁਕ੍ਖਧਮ੍ਮੇਹਿ, ਅਪ੍ਪਮਾਦਰਤਾਯ ਮੇ;

ਤਣ੍ਹਕ੍ਖਯੋ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤੋ, ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨਂ;

ਅਜ੍ਜ ਮੇ ਸਤ੍ਤਮੀ ਰਤ੍ਤਿ, ਯਤੋ ਤਣ੍ਹਾ ਵਿਸੋਸਿਤਾ’’ਤਿ. –

ਇਮਾ ਗਾਥਾ ਅਭਾਸਿ.

ਤਤ੍ਥ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਮਨ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵੂਪਸਮਂ, ਚੇਤੋਸਮਥਮਗ੍ਗਫਲਸਮਾਧੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਤਤੋਤਿ ਤਸ੍ਮਾ ਚਿਤ੍ਤਵਸਂ ਵਤ੍ਤੇਤੁਂ ਅਸਮਤ੍ਥਭਾਵਤੋ. ਸਂਵੇਗਮਾਪਾਦਿਨ੍ਤਿ ਸਤ੍ਥਰਿ ਧਰਨ੍ਤੇਪਿ ਪਬ੍ਬਜਿਤਕਿਚ੍ਚਂ ਮਤ੍ਥਕਂ ਪਾਪੇਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤੀ ਪਚ੍ਛਾ ਕਥਂ ਪਾਪਯਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਸਂਵੇਗਂ ਞਾਣੁਤ੍ਰਾਸਂ ਆਪਜ੍ਜਿਂ. ਸਰਿਤ੍ਵਾ ਜਿਨਸਾਸਨਨ੍ਤਿ ਕਾਣਕਚ੍ਛਪੋਪਮਾਦਿਸਤ੍ਥੁਓਵਾਦਂ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੧੧੭; ਮ. ਨਿ. ੩.੨੫੨) ਅਨੁਸ੍ਸਰਿਤ੍ਵਾ. ਸੇਸਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯਮੇਵ.

ਅਪਰਾਸਾਮਾਥੇਰੀਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੨. ਉਤ੍ਤਮਾਥੇਰੀਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਚਤੁਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਤ੍ਤੁਨ੍ਤਿਆਦਿਕਾ ਉਤ੍ਤਮਾਯ ਥੇਰਿਯਾ ਗਾਥਾ. ਅਯਮ੍ਪਿ ਪੁਰਿਮਬੁਦ੍ਧੇਸੁ ਕਤਾਧਿਕਾਰਾ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਭਵੇ ਵਿਵਟ੍ਟੂਪਨਿਸ੍ਸਯਂ ਕੁਸਲਂ ਉਪਚਿਨਨ੍ਤੀ ਵਿਪਸ੍ਸਿਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਬਨ੍ਧੁਮਤੀਨਗਰੇ ਅਞ੍ਞਤਰਸ੍ਸ ਕੁਟੁਮ੍ਬਿਕਸ੍ਸ ਗੇਹੇ ਘਰਦਾਸੀ ਹੁਤ੍ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ. ਸਾ ਵਯਪ੍ਪਤ੍ਤਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਯ੍ਯਕਾਨਂ ਵੇਯ੍ਯਾਵਚ੍ਚਂ ਕਰੋਨ੍ਤੀ ਜੀਵਤਿ. ਤੇਨ ਚ ਸਮਯੇਨ ਬਨ੍ਧੁਮਰਾਜਾ ਪੁਣ੍ਣਮੀਦਿਵਸੇ ਉਪੋਸਥਿਕੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪੁਰੇਭਤ੍ਤਂ ਦਾਨਾਨਿ ਦਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਛਾਭਤ੍ਤਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਣਾਤਿ. ਅਥ ਮਹਾਜਨਾ ਯਥਾ ਰਾਜਾ ਪਟਿਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਥੇਵ ਪੁਣ੍ਣਮੀਦਿਵਸੇ ਉਪੋਸਥਙ੍ਗਾਨਿ ਸਮਾਦਾਯ ਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਅਥਸ੍ਸਾ ਦਾਸਿਯਾ ਏਤਦਹੋਸਿ – ‘‘ਏਤਰਹਿ ਖੋ ਮਹਾਰਾਜਾ ਮਹਾਜਨਾ ਚ ਉਪੋਸਥਙ੍ਗਾਨਿ ਸਮਾਦਾਯ ਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਯਂਨੂਨਾਹਂ ਉਪੋਸਥਦਿਵਸੇਸੁ ਉਪੋਸਥਸੀਲਂ ਸਮਾਦਾਯ ਵਤ੍ਤੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ. ਸਾ ਤਥਾ ਕਰੋਨ੍ਤੀ ਸੁਪਰਿਸੁਦ੍ਧਂ ਉਪੋਸਥਸੀਲਂ ਰਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਤਾਵਤਿਂਸੇਸੁ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਅਪਰਾਪਰਂ ਸੁਗਤੀਸੁਯੇਵ ਸਂਸਰਨ੍ਤੀ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਸੇਟ੍ਠਿਕੁਲੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਵਿਞ੍ਞੁਤਂ ਪਤ੍ਵਾ ਪਟਾਚਾਰਾਯ ਥੇਰਿਯਾ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਪਟ੍ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਤਂ ਮਤ੍ਥਕਂ ਪਾਪੇਤੁਂ ਨਾਸਕ੍ਖਿ. ਪਟਾਚਾਰਾ ਥੇਰੀ ਤਸ੍ਸਾ ਚਿਤ੍ਤਾਚਾਰਂ ਞਤ੍ਵਾ ਓਵਾਦਮਦਾਸਿ. ਸਾ ਤਸ੍ਸਾ ਓਵਾਦੇ ਠਤ੍ਵਾ ਸਹ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਹਿ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰੀ ੨.੨.੧-੨੧) –

‘‘ਨਗਰੇ ਬਨ੍ਧੁਮਤਿਯਾ, ਬਨ੍ਧੁਮਾ ਨਾਮ ਖਤ੍ਤਿਯੋ;

ਦਿਵਸੇ ਪੁਣ੍ਣਮਾਯ ਸੋ, ਉਪਵਸਿ ਉਪੋਸਥਂ.

‘‘ਅਹਂ ਤੇਨ ਸਮਯੇਨ, ਕੁਮ੍ਭਦਾਸੀ ਅਹਂ ਤਹਿਂ;

ਦਿਸ੍ਵਾ ਸਰਾਜਕਂ ਸੇਨਂ, ਏਵਾਹਂ ਚਿਨ੍ਤਯਿਂ ਤਦਾ.

‘‘ਰਾਜਾਪਿ ਰਜ੍ਜਂ ਛਡ੍ਡੇਤ੍ਵਾ, ਉਪਵਸਿ ਉਪੋਸਥਂ;

ਸਫਲਂ ਨੂਨ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ, ਜਨਕਾਯੋ ਪਮੋਦਿਤੋ.

‘‘ਯੋਨਿਸੋ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ, ਦੁਗ੍ਗਚ੍ਚਞ੍ਚ ਦਲਿਦ੍ਦਤਂ;

ਮਾਨਸਂ ਸਮ੍ਪਹਂਸਿਤ੍ਵਾ, ਉਪਵਸਿਂ ਉਪੋਸਥਂ.

‘‘ਅਹਂ ਉਪੋਸਥਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸਾਸਨੇ;

ਤੇਨ ਕਮ੍ਮੇਨ ਸੁਕਤੇਨ, ਤਾਵਤਿਂਸਮਗਚ੍ਛਹਂ.

‘‘ਤਤ੍ਥ ਮੇ ਸੁਕਤਂ ਬ੍ਯਮ੍ਹਂ, ਉਬ੍ਭਯੋਜਨਮੁਗ੍ਗਤਂ;

ਕੂਟਾਗਾਰਵਰੂਪੇਤਂ, ਮਹਾਸਨਸੁਭੂਸਿਤਂ.

‘‘ਅਚ੍ਛਰਾ ਸਤਸਹਸ੍ਸਾ, ਉਪਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਮਂ ਸਦਾ;

ਅਞ੍ਞੇ ਦੇਵੇ ਅਤਿਕ੍ਕਮ੍ਮ, ਅਤਿਰੋਚਾਮਿ ਸਬ੍ਬਦਾ.

‘‘ਚਤੁਸਟ੍ਠਿਦੇਵਰਾਜੂਨਂ, ਮਹੇਸਿਤ੍ਤਮਕਾਰਯਿਂ;

ਤੇਸਟ੍ਠਿਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀਨਂ, ਮਹੇਸਿਤ੍ਤਮਕਾਰਯਿਂ.

‘‘ਸੁਵਣ੍ਣਵਣ੍ਣਾ ਹੁਤ੍ਵਾਨ, ਭਵੇਸੁ ਸਂਸਰਾਮਹਂ;

ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਪਵਰਾ ਹੋਮਿ, ਉਪੋਸਥਸ੍ਸਿਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਹਤ੍ਥਿਯਾਨਂ ਅਸ੍ਸਯਾਨਂ, ਰਥਯਾਨਞ੍ਚ ਸੀਵਿਕਂ;

ਲਭਾਮਿ ਸਬ੍ਬਮੇਵੇਤਂ, ਉਪੋਸਥਸ੍ਸਿਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਸੋਣ੍ਣਮਯਂ ਰੂਪਿਮਯਂ, ਅਥੋਪਿ ਫਲਿਕਾਮਯਂ;

ਲੋਹਿਤਙ੍ਗਮਯਞ੍ਚੇਵ, ਸਬ੍ਬਂ ਪਟਿਲਭਾਮਹਂ.

‘‘ਕੋਸੇਯ੍ਯਕਮ੍ਬਲਿਯਾਨਿ, ਖੋਮਕਪ੍ਪਾਸਿਕਾਨਿ ਚ;

ਮਹਗ੍ਘਾਨਿ ਚ ਵਤ੍ਥਾਨਿ, ਸਬ੍ਬਂ ਪਟਿਲਭਾਮਹਂ.

‘‘ਅਨ੍ਨਂ ਪਾਨਂ ਖਾਦਨੀਯਂ, ਵਤ੍ਥਸੇਨਾਸਨਾਨਿ ਚ;

ਸਬ੍ਬਮੇਤਂ ਪਟਿਲਭੇ, ਉਪੋਸਥਸ੍ਸਿਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਵਰਗਨ੍ਧਞ੍ਚ ਮਾਲਞ੍ਚ, ਚੁਣ੍ਣਕਞ੍ਚ ਵਿਲੇਪਨਂ;

ਸਬ੍ਬਮੇਤਂ ਪਟਿਲਭੇ, ਉਪੋਸਥਸ੍ਸਿਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਕੂਟਾਗਾਰਞ੍ਚ ਪਾਸਾਦਂ, ਮਣ੍ਡਪਂ ਹਮ੍ਮਿਯਂ ਗੁਹਂ;

ਸਬ੍ਬਮੇਤਂ ਪਟਿਲਭੇ, ਉਪੋਸਥਸ੍ਸਿਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਜਾਤਿਯਾ ਸਤ੍ਤਵਸ੍ਸਾਹਂ, ਪਬ੍ਬਜਿਂ ਅਨਗਾਰਿਯਂ;

ਅਡ੍ਢਮਾਸੇ ਅਸਮ੍ਪਤ੍ਤੇ, ਅਰਹਤ੍ਤਮਪਾਪੁਣਿਂ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ, ਭਵਾ ਸਬ੍ਬੇ ਸਮੂਹਤਾ;

ਸਬ੍ਬਾਸਵਪਰਿਕ੍ਖੀਣਾ, ਨਤ੍ਥਿ ਦਾਨਿ ਪੁਨਬ੍ਭਵੋ.

‘‘ਏਕਨਵੁਤਿਤੋ ਕਪ੍ਪੇ, ਯਂ ਕਮ੍ਮਮਕਰਿਂ ਤਦਾ;

ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਨਾਭਿਜਾਨਾਮਿ, ਉਪੋਸਥਸ੍ਸਿਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ…ਪੇ… ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਨ ਪਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਉਦਾਨਵਸੇਨ –

੪੨. ‘‘ਚਤੁਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ, ਵਿਹਾਰਾ ਉਪਨਿਕ੍ਖਮਿਂ;

ਅਲਦ੍ਧਾ ਚੇਤਸੋ ਸਨ੍ਤਿਂ, ਚਿਤ੍ਤੇ ਅਵਸਵਤ੍ਤਿਨੀ.

੪੩. ‘‘ਸਾ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਂ ਉਪਾਗਚ੍ਛਿਂ, ਯਾ ਮੇ ਸਦ੍ਧਾਯਿਕਾ ਅਹੁ;

ਸਾ ਮੇ ਧਮ੍ਮਮਦੇਸੇਸਿ, ਖਨ੍ਧਾਯਤਨਧਾਤੁਯੋ.

੪੪. ‘‘ਤਸ੍ਸਾ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਣਿਤ੍ਵਾਨ, ਯਥਾ ਮਂ ਅਨੁਸਾਸਿ ਸਾ;

ਸਤ੍ਤਾਹਂ ਏਕਪਲ੍ਲਙ੍ਕੇਨ, ਨਿਸੀਦਿਂ ਪੀਤਿਸੁਖਸਮਪ੍ਪਿਤਾ;

ਅਟ੍ਠਮਿਯਾ ਪਾਦੇ ਪਸਾਰੇਸਿਂ, ਤਮੋਖਨ੍ਧਂ ਪਦਾਲਿਯਾ’’ਤਿ. –

ਇਮਾ ਗਾਥਾ ਅਭਾਸਿ.

ਤਤ੍ਥ ਸਾ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਂ ਉਪਾਗਚ੍ਛਿਂ , ਯਾ ਮੇ ਸਦ੍ਧਾਯਿਕਾ ਅਹੂਤਿ ਯਾ ਮਯਾ ਸਦ੍ਧਾਤਬ੍ਬਾ ਸਦ੍ਧੇਯ੍ਯਵਚਨਾ ਅਹੋਸਿ, ਤਂ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਂ ਸਾਹਂ ਉਪਗਚ੍ਛਿਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਂ, ਪਟਾਚਾਰਾਥੇਰਿਂ ਸਦ੍ਧਾਯ ਵਦਤਿ. ‘‘ਸਾ ਭਿਕ੍ਖੁਨੀ ਉਪਗਚ੍ਛਿ, ਯਾ ਮੇ ਸਾਧਯਿਕਾ’’ਤਿਪਿ ਪਾਠੋ. ਸਾ ਪਟਾਚਾਰਾ ਭਿਕ੍ਖੁਨੀ ਅਨੁਕਮ੍ਪਾਯ ਮਂ ਉਪਗਚ੍ਛਿ, ਯਾ ਮਯ੍ਹਂ ਸਦਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸਾਧਿਕਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਾ ਮੇ ਧਮ੍ਮਮਦੇਸੇਸਿ, ਖਨ੍ਧਾਯਤਨਧਾਤੁਯੋਤਿ ਸਾ ਪਟਾਚਾਰਾ ਥੇਰੀ ‘‘ਇਮੇ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਾ, ਇਮਾਨਿ ਦ੍ਵਾਦਸਾਯਤਨਾਨਿ, ਇਮਾ ਅਟ੍ਠਾਰਸ ਧਾਤੁਯੋ’’ਤਿ ਖਨ੍ਧਾਦਿਕੇ ਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੀ ਮਯ੍ਹਂ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਸਿ.

ਤਸ੍ਸਾ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਣਿਤ੍ਵਾਨਾਤਿ ਤਸ੍ਸਾ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਪ੍ਪਤ੍ਤਾਯ ਥੇਰਿਯਾ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਖਨ੍ਧਾਦਿਵਿਭਾਗਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਂ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਂ ਪਾਪੇਤ੍ਵਾ ਦੇਸਿਤਸਣ੍ਹਸੁਖੁਮਵਿਪਸ੍ਸਨਾਧਮ੍ਮਂ ਸੁਤ੍ਵਾ. ਯਥਾ ਮਂ ਅਨੁਸਾਸਿ ਸਾਤਿ ਸਾ ਥੇਰੀ ਯਥਾ ਮਂ ਅਨੁਸਾਸਿ ਓਵਦਿ, ਤਥਾ ਪਟਿਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਂ ਮਤ੍ਥਕਂ ਪਾਪੇਤ੍ਵਾਪਿ ਸਤ੍ਤਾਹਂ ਏਕਪਲ੍ਲਙ੍ਕੇਨ ਨਿਸੀਦਿਂ. ਕਥਂ? ਪੀਤਿਸੁਖਸਮਪ੍ਪਿਤਾਤਿ ਝਾਨਮਯੇਨ ਪੀਤਿਸੁਖੇਨ ਸਮਙ੍ਗੀਭੂਤਾ. ਅਟ੍ਠਮਿਯਾ ਪਾਦੇ ਪਸਾਰੇਸਿਂ, ਤਮੋਖਨ੍ਧਂ ਪਦਾਲਿਯਾਤਿ ਅਨਵਸੇਸਂ ਮੋਹਕ੍ਖਨ੍ਧਂ ਅਗ੍ਗਮਗ੍ਗੇਨ ਪਦਾਲੇਤ੍ਵਾ ਅਟ੍ਠਮੇ ਦਿਵਸੇ ਪਲ੍ਲਙ੍ਕਂ ਭਿਨ੍ਦਨ੍ਤੀ ਪਾਦੇ ਪਸਾਰੇਸਿਂ. ਇਦਮੇਵ ਚਸ੍ਸਾ ਅਞ੍ਞਾਬ੍ਯਾਕਰਣਂ ਅਹੋਸਿ.

ਉਤ੍ਤਮਾਥੇਰੀਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੩. ਅਪਰਾ ਉਤ੍ਤਮਾਥੇਰੀਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਯੇ ਇਮੇ ਸਤ੍ਤ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾਤਿਆਦਿਕਾ ਅਪਰਾਯ ਉਤ੍ਤਮਾਯ ਥੇਰਿਯਾ ਗਾਥਾ. ਅਯਮ੍ਪਿ ਪੁਰਿਮਬੁਦ੍ਧੇਸੁ ਕਤਾਧਿਕਾਰਾ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਭਵੇ ਵਿਵਟ੍ਟੂਪਨਿਸ੍ਸਯਂ ਕੁਸਲਂ ਉਪਚਿਨਨ੍ਤੀ ਵਿਪਸ੍ਸਿਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਬਨ੍ਧੁਮਤੀਨਗਰੇ ਕੁਲਦਾਸੀ ਹੁਤ੍ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ. ਸਾ ਏਕਦਿਵਸਂ ਸਤ੍ਥੁ ਸਾਵਕਂ ਏਕਂ ਖੀਣਾਸਵਤ੍ਥੇਰਂ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਚਰਨ੍ਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਪਸਨ੍ਨਮਾਨਸਾ ਤੀਣਿ ਮੋਦਕਾਨਿ ਅਦਾਸਿ. ਸਾ ਤੇਨ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮੇਨ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਸਂਸਰਨ੍ਤੀ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਕੋਸਲਜਨਪਦੇ ਅਞ੍ਞਤਰਸ੍ਮਿਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਮਹਾਸਾਲਕੁਲੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਵਿਞ੍ਞੁਤਂ ਪਤ੍ਤਾ ਜਨਪਦਚਾਰਿਕਂ ਚਰਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਪਟਿਲਦ੍ਧਸਦ੍ਧਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਨਚਿਰਸ੍ਸੇਵ ਸਹ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਹਿ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰੀ ੨.੨.੩੦-੩੬) –

‘‘ਨਗਰੇ ਬਨ੍ਧੁਮਤਿਯਾ, ਕੁਮ੍ਭਦਾਸੀ ਅਹੋਸਹਂ;

ਮਮ ਭਾਗਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾਨ, ਗਚ੍ਛਂ ਉਦਕਹਾਰਿਕਾ.

‘‘ਪਨ੍ਥਮ੍ਹਿ ਸਮਣਂ ਦਿਸ੍ਵਾ, ਸਨ੍ਤਚਿਤ੍ਤਂ ਸਮਾਹਿਤਂ;

ਪਸਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤਾ ਸੁਮਨਾ, ਮੋਦਕੇ ਤੀਣਿਦਾਸਹਂ.

‘‘ਤੇਨ ਕਮ੍ਮੇਨ ਸੁਕਤੇਨ, ਚੇਤਨਾਪਣਿਧੀਹਿ ਚ;

ਏਕਨਵੁਤਿਕਪ੍ਪਾਨਿ, ਵਿਨਿਪਾਤਂ ਨ ਗਚ੍ਛਹਂ.

‘‘ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਤਂ ਕਰਿਤ੍ਵਾਨ, ਸਬ੍ਬਂ ਅਨੁਭਵਿਂ ਅਹਂ;

ਮੋਦਕੇ ਤੀਣਿ ਦਤ੍ਵਾਨ, ਪਤ੍ਤਾਹਂ ਅਚਲਂ ਪਦਂ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ…ਪੇ… ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਨ ਪਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਉਦਾਨਵਸੇਨ –

੪੫. ‘‘ਯੇ ਇਮੇ ਸਤ੍ਤ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾ, ਮਗ੍ਗਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਪਤ੍ਤਿਯਾ;

ਭਾਵਿਤਾ ਤੇ ਮਯਾ ਸਬ੍ਬੇ, ਯਥਾ ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਦੇਸਿਤਾ.

੪੬. ‘‘ਸੁਞ੍ਞਤਸ੍ਸਾਨਿਮਿਤ੍ਤਸ੍ਸ, ਲਾਭਿਨੀਹਂ ਯਦਿਚ੍ਛਕਂ;

ਓਰਸਾ ਧੀਤਾ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਭਿਰਤਾ ਸਦਾ.

੪੭. ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਕਾਮਾ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ, ਯੇ ਦਿਬ੍ਬਾ ਯੇ ਚ ਮਾਨੁਸਾ;

ਵਿਕ੍ਖੀਣੋ ਜਾਤਿਸਂਸਾਰੋ, ਨਤ੍ਥਿ ਦਾਨਿ ਪੁਨਬ੍ਭਵੋ’’ਤਿ. –

ਇਮਾ ਗਾਥਾ ਅਭਾਸਿ.

ਤਤ੍ਥ ਸੁਞ੍ਞਤਸ੍ਸਾਨਿਮਿਤ੍ਤਸ੍ਸ, ਲਾਭਿਨੀਹਂ ਯਦਿਚ੍ਛਕਨ੍ਤਿ ਸੁਞ੍ਞਤਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਚ ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਚ ਅਹਂ ਯਦਿਚ੍ਛਕਂ ਲਾਭਿਨੀ, ਤਤ੍ਥ ਯਂ ਯਂ ਸਮਾਪਜ੍ਜਿਤੁਂ ਇਚ੍ਛਾਮਿ ਯਤ੍ਥ ਯਤ੍ਥ ਯਦਾ ਯਦਾ, ਤਂ ਤਂ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਤਦਾ ਤਦਾ ਸਮਾਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਵਿਹਰਾਮੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਯਦਿਪਿ ਹਿ ਸੁਞ੍ਞਤਾਪ੍ਪਣਿਹਿਤਾਦਿਨਾਮਕਸ੍ਸ ਯਸ੍ਸ ਕਸ੍ਸਚਿਪਿ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਸੁਞ੍ਞਤਾਦਿਭੇਦਂ ਤਿਵਿਧਮ੍ਪਿ ਫਲਂ ਸਮ੍ਭਵਤਿ. ਅਯਂ ਪਨ ਥੇਰੀ ਸੁਞ੍ਞਤਾਨਿਮਿਤ੍ਤਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯੋਵ ਸਮਾਪਜ੍ਜਤਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਸੁਞ੍ਞਤਸ੍ਸਾਨਿਮਿਤ੍ਤਸ੍ਸ, ਲਾਭਿਨੀਹਂ ਯਦਿਚ੍ਛਕ’’ਨ੍ਤਿ. ਯੇਭੁਯ੍ਯਵਸੇਨ ਵਾ ਏਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਨਿਦਸ੍ਸਨਮਤ੍ਤਮੇਤਨ੍ਤਿ ਅਪਰੇ.

ਯੇ ਦਿਬ੍ਬਾ ਯੇ ਚ ਮਾਨੁਸਾਤਿ ਯੇ ਦੇਵਲੋਕਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾ ਯੇ ਚ ਮਨੁਸ੍ਸਲੋਕਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮਾ, ਤੇ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਤਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧਛਨ੍ਦਰਾਗਪ੍ਪਹਾਨੇਨ ਮਯਾ ਸਮ੍ਮਦੇਵ ਉਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ, ਅਪਰਿਭੋਗਾਰਹਾ ਕਤਾ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹਿ – ‘‘ਅਭਬ੍ਬੋ, ਆਵੁਸੋ, ਖੀਣਾਸਵੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਕਾਮੇ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਿਤੁਂ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਗਾਰਿਯਭੂਤੋ’’ਤਿ. ਸੇਸਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯਮੇਵ.

ਅਪਰਾ ਉਤ੍ਤਮਾਥੇਰੀਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੪. ਦਨ੍ਤਿਕਾਥੇਰੀਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਦਿਵਾਵਿਹਾਰਾ ਨਿਕ੍ਖਮ੍ਮਾਤਿਆਦਿਕਾ ਦਨ੍ਤਿਕਾਯ ਥੇਰਿਯਾ ਗਾਥਾ. ਅਯਮ੍ਪਿ ਪੁਰਿਮਬੁਦ੍ਧੇਸੁ ਕਤਾਧਿਕਾਰਾ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਭਵੇ ਵਿਵਟ੍ਟੂਪਨਿਸ੍ਸਯਂ ਕੁਸਲਂ ਉਪਚਿਨਨ੍ਤੀ ਬੁਦ੍ਧਸੁਞ੍ਞਕਾਲੇ ਚਨ੍ਦਭਾਗਾਯ ਨਦਿਯਾ ਤੀਰੇ ਕਿਨ੍ਨਰਯੋਨਿਯਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ. ਸਾ ਏਕਦਿਵਸਂ ਕਿਨ੍ਨਰੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਕੀਲ਼ਨ੍ਤੀ ਵਿਚਰਮਾਨਾ ਅਦ੍ਦਸ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਪਚ੍ਚੇਕਬੁਦ੍ਧਂ ਅਞ੍ਞਤਰਸ੍ਮਿਂ ਰੁਕ੍ਖਮੂਲੇ ਦਿਵਾਵਿਹਾਰਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਂ. ਦਿਸ੍ਵਾਨ ਪਸਨ੍ਨਮਾਨਸਾ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਸਾਲਪੁਪ੍ਫੇਹਿ ਪੂਜਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਪਕ੍ਕਾਮਿ. ਸਾ ਤੇਨ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮੇਨ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਸਂਸਰਨ੍ਤੀ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਕੋਸਲਰਞ੍ਞੋ ਪੁਰੋਹਿਤਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਗੇਹੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਵਿਞ੍ਞੁਤਂ ਪਤ੍ਵਾ ਜੇਤਵਨਪਟਿਗ੍ਗਹਣੇ ਪਟਿਲਦ੍ਧਸਦ੍ਧਾ ਉਪਾਸਿਕਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਛਾ ਮਹਾਪਜਾਪਤਿਗੋਤਮਿਯਾ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਰਾਜਗਹੇ ਵਸਮਾਨਾ ਏਕਦਿਵਸਂ ਪਚ੍ਛਾਭਤ੍ਤਂ ਗਿਜ੍ਝਕੂਟਂ ਅਭਿਰੁਹਿਤ੍ਵਾ ਦਿਵਾਵਿਹਾਰਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਾ ਹਤ੍ਥਾਰੋਹਕਸ੍ਸ ਅਭਿਰੁਹਨਤ੍ਥਾਯ ਪਾਦਂ ਪਸਾਰੇਨ੍ਤਂ ਹਤ੍ਥਿਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਤਦੇਵ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਵਡ੍ਢੇਤ੍ਵਾ ਸਹ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਹਿ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰੀ ੨.੨.੮੬-੯੬) –

‘‘ਚਨ੍ਦਭਾਗਾਨਦੀਤੀਰੇ, ਅਹੋਸਿਂ ਕਿਨ੍ਨਰੀ ਤਦਾ;

ਅਦ੍ਦਸਂ ਵਿਰਜਂ ਬੁਦ੍ਧਂ, ਸਯਮ੍ਭੁਂ ਅਪਰਾਜਿਤਂ.

‘‘ਪਸਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤਾ ਸੁਮਨਾ, ਵੇਦਜਾਤਾ ਕਤਞ੍ਜਲੀ;

ਸਾਲਮਾਲਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾਨ, ਸਯਮ੍ਭੁਂ ਅਭਿਪੂਜਯਿਂ.

‘‘ਤੇਨ ਕਮ੍ਮੇਨ ਸੁਕਤੇਨ, ਚੇਤਨਾਪਣਿਧੀਹਿ ਚ;

ਜਹਿਤ੍ਵਾ ਕਿਨ੍ਨਰੀਦੇਹਂ, ਤਾਵਤਿਂਸਮਗਚ੍ਛਹਂ.

‘‘ਛਤ੍ਤਿਂਸਦੇਵਰਾਜੂਨਂ, ਮਹੇਸਿਤ੍ਤਮਕਾਰਯਿਂ;

ਮਨਸਾ ਪਤ੍ਥਿਤਂ ਮਯ੍ਹਂ, ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤਿ ਯਥਿਚ੍ਛਿਤਂ.

‘‘ਦਸਨ੍ਨਂ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀਨਂ, ਮਹੇਸਿਤ੍ਤਮਕਾਰਯਿਂ;

ਓਚਿਤਤ੍ਤਾਵ ਹੁਤ੍ਵਾਨ, ਸਂਸਰਾਮਿ ਭਵੇਸ੍ਵਹਂ.

‘‘ਕੁਸਲਂ ਵਿਜ੍ਜਤੇ ਮਯ੍ਹਂ, ਪਬ੍ਬਜਿਂ ਅਨਗਾਰਿਯਂ;

ਪੂਜਾਰਹਾ ਅਹਂ ਅਜ੍ਜ, ਸਕ੍ਯਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਾਸਨੇ.

‘‘ਵਿਸੁਦ੍ਧਮਨਸਾ ਅਜ੍ਜ, ਅਪੇਤਮਨਪਾਪਿਕਾ;

ਸਬ੍ਬਾਸਵਪਰਿਕ੍ਖੀਣਾ, ਨਤ੍ਥਿ ਦਾਨਿ ਪੁਨਬ੍ਭਵੋ.

‘‘ਚਤੁਨ੍ਨਵੁਤਿਤੋ ਕਪ੍ਪੇ, ਯਂ ਬੁਦ੍ਧਮਭਿਪੂਜਯਿਂ;

ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਨਾਭਿਜਾਨਾਮਿ, ਸਾਲਮਾਲਾਯਿਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ…ਪੇ… ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਨ ਪਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਪੀਤਿਸੋਮਨਸ੍ਸਜਾਤਾ ਉਦਾਨਵਸੇਨ –

੪੮. ‘‘ਦਿਵਾਵਿਹਾਰਾ ਨਿਕ੍ਖਮ੍ਮ, ਗਿਜ੍ਝਕੂਟਮ੍ਹਿ ਪਬ੍ਬਤੇ;

ਨਾਗਂ ਓਗਾਹਮੁਤ੍ਤਿਣ੍ਣਂ, ਨਦੀਤੀਰਮ੍ਹਿ ਅਦ੍ਦਸਂ.

੪੯. ‘‘ਪੁਰਿਸੋ ਅਙ੍ਕੁਸਮਾਦਾਯ, ‘ਦੇਹਿ ਪਾਦ’ਨ੍ਤਿ ਯਾਚਤਿ;

ਨਾਗੋ ਪਸਾਰਯੀ ਪਾਦਂ, ਪੁਰਿਸੋ ਨਾਗਮਾਰੁਹਿ.

੫੦. ‘‘ਦਿਸ੍ਵਾ ਅਦਨ੍ਤਂ ਦਮਿਤਂ, ਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ ਵਸਂ ਗਤਂ;

ਤਤੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਮਾਧੇਸਿਂ, ਖਲੁ ਤਾਯ ਵਨਂ ਗਤਾ’’ਤਿ. – ਇਮਾ ਗਾਥਾ ਅਭਾਸਿ;

ਤਤ੍ਥ ਨਾਗਂ ਓਗਾਹਮੁਤ੍ਤਿਣ੍ਣਨ੍ਤਿ ਹਤ੍ਥਿਨਾਗਂ ਨਦਿਯਂ ਓਗਾਹਂ ਕਤ੍ਵਾ ਓਗਯ੍ਹ ਤਤੋ ਉਤ੍ਤਿਣ੍ਣਂ. ‘‘ਓਗਯ੍ਹ ਮੁਤ੍ਤਿਣ੍ਣ’’ਨ੍ਤਿ ਵਾ ਪਾਠੋ. ਮ-ਕਾਰੋ ਪਦਸਨ੍ਧਿਕਰੋ. ਨਦੀਤੀਰਮ੍ਹਿ ਅਦ੍ਦਸਨ੍ਤਿ ਚਨ੍ਦਭਾਗਾਯ ਨਦਿਯਾ ਤੀਰੇ ਅਪਸ੍ਸਿਂ.

ਕਿਂ ਕਰੋਨ੍ਤਨ੍ਤਿ ਚੇਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਪੁਰਿਸੋ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ‘ਦੇਹਿ ਪਾਦ’ਨ੍ਤਿ ਯਾਚਤੀਤਿ ‘‘ਪਾਦਂ ਦੇਹਿ’’ਇਤਿ ਪਿਟ੍ਠਿਆਰੋਹਨਤ੍ਥਂ ਪਾਦਂ ਪਸਾਰੇਤੁਂ ਸਞ੍ਞਂ ਦੇਤਿ, ਯਥਾਪਰਿਚਿਤਞ੍ਹਿ ਸਞ੍ਞਂ ਦੇਨ੍ਤੋ ਇਧ ਯਾਚਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ.

ਦਿਸ੍ਵਾ ਅਦਨ੍ਤਂ ਦਮਿਤਨ੍ਤਿ ਪਕਤਿਯਾ ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਦਨ੍ਤਂ ਇਦਾਨਿ ਹਤ੍ਥਾਚਰਿਯੇਨ ਹਤ੍ਥਿਸਿਕ੍ਖਾਯ ਦਮਿਤਦਮਥਂ ਉਪਗਮਿਤਂ. ਕੀਦਿਸਂ ਦਮਿਤਂ? ਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ ਵਸਂ ਗਤਂ ਯਂ ਯਂ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਆਣਾਪੇਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਤਤੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਮਾਧੇਸਿਂ, ਖਲੁ ਤਾਯ ਵਨਂ ਗਤਾਤਿ ਖਲੂਤਿ ਅਵਧਾਰਣਤ੍ਥੇ ਨਿਪਾਤੋ. ਤਤੋ ਹਤ੍ਥਿਦਸ੍ਸਨਤੋ ਪਚ੍ਛਾ, ਤਾਯ ਹਤ੍ਥਿਨੋ ਕਿਰਿਯਾਯ ਹੇਤੁਭੂਤਾਯ, ਵਨਂ ਅਰਞ੍ਞਂ ਗਤਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਮਾਧੇਸਿਂਯੇਵ. ਕਥਂ? ‘‘ਅਯਮ੍ਪਿ ਨਾਮ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਗਤੋ ਹਤ੍ਥੀ ਹਤ੍ਥਿਦਮਕਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ਦਮਥਂ ਗਤੋ, ਕਸ੍ਮਾ ਮਨੁਸ੍ਸਭੂਤਾਯ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪੁਰਿਸਦਮਕਸ੍ਸ ਸਤ੍ਥੁ ਵਸੇਨ ਦਮਥਂ ਨ ਗਮਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਸਂਵੇਗਜਾਤਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਵਡ੍ਢੇਤ੍ਵਾ ਅਗ੍ਗਮਗ੍ਗਸਮਾਧਿਨਾ ਮਮ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਮਾਧੇਸਿਂ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਸਮਾਧਾਨੇਨ ਸਬ੍ਬਸੋ ਕਿਲੇਸੇ ਖੇਪੇਸਿਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਦਨ੍ਤਿਕਾਥੇਰੀਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੫. ਉਬ੍ਬਿਰਿਥੇਰੀਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਅਮ੍ਮ, ਜੀਵਾਤਿਆਦਿਕਾ ਉਬ੍ਬਿਰਿਯਾ ਥੇਰਿਯਾ ਗਾਥਾ. ਅਯਮ੍ਪਿ ਪੁਰਿਮਬੁਦ੍ਧੇਸੁ ਕਤਾਧਿਕਾਰਾ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਭਵੇ ਵਿਵਟ੍ਟੂਪਨਿਸ੍ਸਯਂ ਕੁਸਲਂ ਉਪਚਿਨਨ੍ਤੀ ਪਦੁਮੁਤ੍ਤਰਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਹਂਸਵਤੀਨਗਰੇ ਕੁਲਗੇਹੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਵਿਞ੍ਞੁਤਂ ਪਤ੍ਤਾ ਏਕਦਿਵਸਂ ਮਾਤਾਪਿਤੂਸੁ ਮਙ੍ਗਲਂ ਅਨੁਭਵਿਤੁਂ ਗੇਹਨ੍ਤਰਗਤੇਸੁ ਅਦੁਤਿਯਾ ਸਯਂ ਗੇਹੇ ਓਹੀਨਾ ਉਪਕਟ੍ਠਾਯ ਵੇਲਾਯ ਭਗਵਤੋ ਸਾਵਕਂ ਏਕਂ ਖੀਣਾਸਵਤ੍ਥੇਰਂ ਗੇਹਦ੍ਵਾਰਸਮੀਪੇਨ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਭਿਕ੍ਖਂ ਦਾਤੁਕਾਮਾ, ‘‘ਭਨ੍ਤੇ, ਇਧ ਪਵਿਸਥਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਥੇਰੇ ਗੇਹਂ ਪਵਿਟ੍ਠੇ ਪਞ੍ਚਪਤਿਟ੍ਠਿਤੇਨ ਥੇਰਂ ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਗੋਨਕਾਦੀਹਿ ਆਸਨਂ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤ੍ਵਾ ਅਦਾਸਿ. ਨਿਸੀਦਿ ਥੇਰੋ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੇ ਆਸਨੇ. ਸਾ ਪਤ੍ਤਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਸ੍ਸ ਪੂਰੇਤ੍ਵਾ ਥੇਰਸ੍ਸ ਹਤ੍ਥੇ ਠਪੇਸਿ. ਥੇਰੋ ਅਨੁਮੋਦਨਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਕ੍ਕਾਮਿ. ਸਾ ਤੇਨ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮੇਨ ਤਾਵਤਿਂਸੇਸੁ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥ ਯਾਵਤਾਯੁਕਂ ਉਲ਼ਾਰਦਿਬ੍ਬਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਅਨੁਭਵਿਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਚੁਤਾ ਸੁਗਤੀਸੁਯੇਵ ਸਂਸਰਨ੍ਤੀ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਗਹਪਤਿਮਹਾਸਾਲਕੁਲੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਉਬ੍ਬਿਰੀਤਿ ਲਦ੍ਧਨਾਮਾ ਅਭਿਰੂਪਾ ਦਸ੍ਸਨੀਯਾ ਪਾਸਾਦਿਕਾ ਅਹੋਸਿ. ਸਾ ਵਯਪ੍ਪਤ੍ਤਕਾਲੇ ਕੋਸਲਰਞ੍ਞਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਗੇਹਂ ਨੀਤਾ, ਕਤਿਪਯਸਂਵਚ੍ਛਰਾਤਿਕ੍ਕਮੇਨ ਏਕਂ ਧੀਤਰਂ ਲਭਿ. ਤਸ੍ਸਾ ਜੀਵਨ੍ਤੀਤਿ ਨਾਮਂ ਅਕਂਸੁ. ਰਾਜਾ ਤਸ੍ਸਾ ਧੀਤਰਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਤੁਟ੍ਠਮਾਨਸੋ ਉਬ੍ਬਿਰਿਯਾ ਅਭਿਸੇਕਂ ਅਦਾਸਿ. ਧੀਤਾ ਪਨਸ੍ਸਾ ਆਧਾਵਿਤ੍ਵਾ ਪਰਿਧਾਵਿਤ੍ਵਾ ਵਿਚਰਣਕਾਲੇ ਕਾਲਮਕਾਸਿ. ਮਾਤਾ ਯਤ੍ਥ ਤਸ੍ਸਾ ਸਰੀਰਨਿਕ੍ਖੇਪੋ ਕਤੋ, ਤਂ ਸੁਸਾਨਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਦਿਵਸੇ ਦਿਵਸੇ ਪਰਿਦੇਵਤਿ. ਏਕਦਿਵਸਂ ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਥੋਕਂ ਨਿਸੀਦਿਤ੍ਵਾ ਗਤਾ ਅਚਿਰਵਤੀਨਦਿਯਾ ਤੀਰੇ ਠਤ੍ਵਾ ਧੀਤਰਂ ਆਰਬ੍ਭ ਪਰਿਦੇਵਤਿ. ਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥਾ ਗਨ੍ਧਕੁਟਿਯਂ ਯਥਾਨਿਸਿਨ੍ਨੋਵ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਕਸ੍ਮਾ ਵਿਪ੍ਪਲਪਸੀ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿ. ‘‘ਮਮ ਧੀਤਰਂ ਆਰਬ੍ਭ ਵਿਪ੍ਪਲਪਾਮਿ, ਭਗਵਾ’’ਤਿ. ‘‘ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸੁਸਾਨੇ ਝਾਪਿਤਾ ਤਵ ਧੀਤਰੋ ਚਤੁਰਾਸੀਤਿਸਹਸ੍ਸਮਤ੍ਤਾ, ਤਾਸਂ ਕਤਰ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵਿਪ੍ਪਲਪਸੀ’’ਤਿ. ਤਾਸਂ ਤਂ ਤਂ ਆਲ਼ਾਹਨਟ੍ਠਾਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ –

੫੧. ‘‘ਅਮ੍ਮ ਜੀਵਾਤਿ ਵਨਮ੍ਹਿ ਕਨ੍ਦਸਿ, ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਅਧਿਗਚ੍ਛ ਉਬ੍ਬਿਰਿ;

ਚੁਲ੍ਲਾਸੀਤਿਸਹਸ੍ਸਾਨਿ, ਸਬ੍ਬਾ ਜੀਵਸਨਾਮਿਕਾ;

ਏਤਮ੍ਹਾਲ਼ਾਹਨੇ ਦਡ੍ਢਾ, ਤਾਸਂ ਕਮਨੁਸੋਚਸੀ’’ਤਿ. – ਸਉਪਡ੍ਢਗਾਥਮਾਹ;

ਤਤ੍ਥ, ਅਮ੍ਮ, ਜੀਵਾਤਿ ਮਾਤੁਪਚਾਰਨਾਮੇਨ ਧੀਤੁਯਾ ਆਲਪਨਂ, ਇਦਞ੍ਚਸ੍ਸਾ ਵਿਪ੍ਪਲਪਨਾਕਾਰਦਸ੍ਸਨਂ. ਵਨਮ੍ਹਿ ਕਨ੍ਦਸੀਤਿ ਵਨਮਜ੍ਝੇ ਪਰਿਦੇਵਸਿ. ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਅਧਿਗਚ੍ਛ ਉਬ੍ਬਿਰੀਤਿ ਉਬ੍ਬਿਰਿ ਤਵ ਅਤ੍ਤਾਨਮੇਵ ਤਾਵ ਬੁਜ੍ਝਸ੍ਸੁ ਯਾਥਾਵਤੋ ਜਾਨਾਹਿ. ਚੁਲ੍ਲਾਸੀਤਿਸਹਸ੍ਸਾਨੀਤਿ ਚਤੁਰਾਸੀਤਿਸਹਸ੍ਸਾਨਿ. ਸਬ੍ਬਾ ਜੀਵਸਨਾਮਿਕਾਤਿ ਤਾ ਸਬ੍ਬਾਪਿ ਜੀਵਨ੍ਤਿ, ਯਾ ਸਮਾਨਨਾਮਿਕਾ. ਏਤਮ੍ਹਾਲ਼ਾਹਨੇ ਦਡ੍ਢਾਤਿ ਏਤਮ੍ਹਿ ਸੁਸਾਨੇ ਝਾਪਿਤਾ. ਤਾਸਂ ਕਮਨੁਸੋਚਸੀਤਿ ਤਾਸੁ ਜੀਵਨ੍ਤੀਨਾਮਾਸੁ ਚਤੁਰਾਸੀਤਿਸਹਸ੍ਸਮਤ੍ਤਾਸੁ ਕਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਤ੍ਵਂ ਅਨੁਸੋਚਸਿ ਅਨੁਸੋਕਂ ਆਪਜ੍ਜਸੀਤਿ ਏਵਂ ਸਤ੍ਥਾਰਾ ਧਮ੍ਮੇ ਦੇਸਿਤੇ ਦੇਸਨਾਨੁਸਾਰੇਨ ਞਾਣਂ ਪੇਸੇਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਆਰਭਿਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥੁ ਦੇਸਨਾਵਿਲਾਸੇਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਚ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਯਥਾਠਾਤਾਵ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਉਸ੍ਸੁਕ੍ਕਾਪੇਤ੍ਵਾ ਮਗ੍ਗਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਅਗ੍ਗਫਲੇ ਅਰਹਤ੍ਤੇ ਪਤਿਟ੍ਠਾਸਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰੀ ੨.੨.੩੭-੬੦) –

‘‘ਨਗਰੇ ਹਂਸਵਤਿਯਾ, ਅਹੋਸਿਂ ਬਾਲਿਕਾ ਤਦਾ;

ਮਾਤਾ ਚ ਮੇ ਪਿਤਾ ਚੇਵ, ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਂ ਅਗਮਂਸੁ ਤੇ.

‘‘ਮਜ੍ਝਨ੍ਹਿਕਮ੍ਹਿ ਸੂਰਿਯੇ, ਅਦ੍ਦਸਂ ਸਮਣਂ ਅਹਂ;

ਵੀਥਿਯਾ ਅਨੁਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ, ਆਸਨਂ ਪਞ੍ਞਪੇਸਹਂ.

‘‘ਗੋਨਕਾਵਿਕਤਿਕਾਹਿ, ਪਞ੍ਞਪੇਤ੍ਵਾ ਮਮਾਸਨਂ;

ਪਸਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤਾ ਸੁਮਨਾ, ਇਦਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵਿਂ.

‘‘ਸਨ੍ਤਤ੍ਤਾ ਕੁਥਿਤਾ ਭੂਮਿ, ਸੂਰੋ ਮਜ੍ਝਨ੍ਹਿਕੇ ਠਿਤੋ;

ਮਾਲੁਤਾ ਚ ਨ ਵਾਯਨ੍ਤਿ, ਕਾਲੋ ਚੇਵੇਤ੍ਥ ਮੇਹਿਤਿ.

‘‘ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਮਾਸਨਮਿਦਂ, ਤਵਤ੍ਥਾਯ ਮਹਾਮੁਨਿ;

ਅਨੁਕਮ੍ਪਂ ਉਪਾਦਾਯ, ਨਿਸੀਦ ਮਮ ਆਸਨੇ.

‘‘ਨਿਸੀਦਿ ਤਤ੍ਥ ਸਮਣੋ, ਸੁਦਨ੍ਤੋ ਸੁਦ੍ਧਮਾਨਸੋ;

ਤਸ੍ਸ ਪਤ੍ਤਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾਨ, ਯਥਾਰਨ੍ਧਂ ਅਦਾਸਹਂ.

‘‘ਤੇਨ ਕਮ੍ਮੇਨ ਸੁਕਤੇਨ, ਚੇਤਨਾਪਣਿਧੀਹਿ ਚ;

ਜਹਿਤ੍ਵਾ ਮਾਨੁਸਂ ਦੇਹਂ, ਤਾਵਤਿਂਸਮਗਚ੍ਛਹਂ.

‘‘ਤਤ੍ਥ ਮੇ ਸੁਕਤਂ ਬ੍ਯਮ੍ਹਂ, ਆਸਨੇਨ ਸੁਨਿਮ੍ਮਿਤਂ;