੧. ਕਾਮਸੁਤ੍ਤਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ

ਤਤ੍ਥ ਕਾਮਸੁਤ੍ਤਂ ਆਦਿ. ਤਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ‘‘ਕਾਮਂ ਕਾਮਯਮਾਨਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਗਾਥਾ ਆਦਿ. ਸਾ ਉਦ੍ਦੇਸਨਿਦ੍ਦੇਸਪਟਿਨਿਦ੍ਦੇਸਵਸੇਨ ਤਿਧਾ ਠਿਤਾ. ‘‘ਕਾਮਂ ਕਾਮਯਮਾਨਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦਿ ਉਦ੍ਦੇਸੋ. ‘‘ਕਾਮਾਤਿ ਉਦ੍ਦਾਨਤੋ ਦ੍ਵੇ ਕਾਮਾ – ਵਤ੍ਥੁਕਾਮਾ ਚ ਕਿਲੇਸਕਾਮਾ ਚਾ’’ਤਿ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ. ‘‘ਕਤਮੇ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮਾ? ਮਨਾਪਿਕਾ ਰੂਪਾ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦਿ ਪਟਿਨਿਦ੍ਦੇਸੋ.

੧. ਤਤ੍ਥ ਕਾਮਨ੍ਤਿ ਮਨਾਪਿਯਰੂਪਾਦਿਤੇਭੂਮਕਧਮ੍ਮਸਙ੍ਖਾਤਂ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮਂ. ਕਾਮਯਮਾਨਸ੍ਸਾਤਿ ਇਚ੍ਛਮਾਨਸ੍ਸ. ਤਸ੍ਸ ਚੇਤਂ ਸਮਿਜ੍ਝਤੀਤਿ ਤਸ੍ਸ ਕਾਮਯਮਾਨਸ੍ਸ ਸਤ੍ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਕਾਮਸਙ੍ਖਾਤਂ ਵਤ੍ਥੁ ਸਮਿਜ੍ਝਤਿ ਚੇ, ਸਚੇ ਸੋ ਤਂ ਲਭਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਅਦ੍ਧਾ ਪੀਤਿਮਨੋ ਹੋਤੀਤਿ ਏਕਂਸਂ ਤੁਟ੍ਠਚਿਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ. ਲਦ੍ਧਾਤਿ ਲਭਿਤ੍ਵਾ. ਮਚ੍ਚੋਤਿ ਸਤ੍ਤੋ. ਯਦਿਚ੍ਛਤੀਤਿ ਯਂ ਇਚ੍ਛਤਿ. ਇਦਂ ਪਨ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਪਦਤ੍ਥਸਮ੍ਬਨ੍ਧਮਤ੍ਤਮੇਵ, ਵਿਤ੍ਥਾਰੋ ਪਨ ਉਪਰਿ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਆਗਤਨਯੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਯਥਾ ਚ ਇਮਸ੍ਮਿਂ, ਏਵਂ ਇਤੋ ਪਰਂ ਸਬ੍ਬੇਸੁਪੀਤਿ.

ਕਾਮਾਤਿ ਉਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬਪਦਂ. ਉਦ੍ਦਾਨਤੋਤਿ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬਪਦਂ. ਉਦ੍ਦਾਨਤੋਤਿ ਵਗ੍ਗਵਸੇਨ ‘‘ਮਚ੍ਛੁਦ੍ਦਾਨਂ ਕਿਨੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ ਆਦੀਸੁ ਵਿਯ. ਅਥ ਵਾ ਉਪਰੂਪਰਿ ਦਾਨਤੋ ਉਦ੍ਦਾਨਂ, ਉਦ੍ਧਂ ਉਦ੍ਧਂ ਸੋਧਨਤੋ ਬ੍ਯਵਦਾਨਟ੍ਠੇਨ ਵੋਦਾਨਂ ਵਿਯ. ਵਿਤ੍ਥਾਰਕਰਣਭਾਵੇਨ ਵਾ. ਕਾਮਾ ਇਤਿ ਪਾਠਸੇਸਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ. ਦ੍ਵੇਤਿ ਗਣਨਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ, ਨ ਏਕਂ, ਨ ਤਯੋ. ਵਤ੍ਥੁਕਾਮਾ ਚਾਤਿ ਮਨਾਪਿਯਰੂਪਾਦਿਵਤ੍ਥੁਕਾਮਾ ਚ. ਉਪਤਾਪਨਟ੍ਠੇਨ ਵਿਬਾਧਨਟ੍ਠੇਨ ਚ ਕਿਲੇਸਕਾਮਾ ਚ. ਤੇਸੁ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮੋ ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੋ, ਕਿਲੇਸਕਾਮੋ ਪਹਾਤਬ੍ਬੋ. ਤਤ੍ਥ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮੋ ਕਿਲੇਸਕਾਮੇਨ ਪਤ੍ਥਯਿਤਬ੍ਬੋਤਿ ਕਾਮੀਯਤੀਤਿ ਕਾਮੋ. ਕਿਲੇਸਕਾਮੋ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮਾਨਂ ਪਚ੍ਚਾਸੀਸਨਸ੍ਸ ਕਾਰਣਭਾਵੇਨ ਕਾਮੀਯਤੇ ਅਨੇਨਾਤਿ ਕਾਮੋ. ਤਤ੍ਥ ਰੂਪਾਦਿਕ੍ਖਨ੍ਧੇ ਸਙ੍ਗਹਿਤੋ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮੋ, ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧੇ ਸਙ੍ਗਹਿਤੋ ਕਿਲੇਸਕਾਮੋ. ਛਹਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣੇਹਿ ਵਿਜਾਨਿਤਬ੍ਬੋ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮੋ, ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਜਾਨਿਤਬ੍ਬੋ ਕਿਲੇਸਕਾਮੋ. ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਪਤਿਟ੍ਠਟ੍ਠੇਨ ਕਾਰਣਟ੍ਠੇਨ ਆਰਮ੍ਮਣਟ੍ਠੇਨ ਚ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮੋ.

‘‘ਨੇਤੇ ਕਾਮਾ ਯਾਨਿ ਚਿਤ੍ਰਾਨਿ ਲੋਕੇ, ਸਙ੍ਕਪ੍ਪਰਾਗੋ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਕਾਮੋ;

ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਰਾਨਿ ਤਥੇਵ ਲੋਕੇ, ਅਥੇਤ੍ਥ ਧੀਰਾ ਵਿਨਯਨ੍ਤਿ ਛਨ੍ਦ’’ਨ੍ਤਿ. (ਅ. ਨਿ. ੬.੬੩);

ਨਨ੍ਦਮਾਣਵਕ- (ਧ. ਪ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੬੮ ਉਪ੍ਪਲਵਣ੍ਣਤ੍ਥੇਰੀਵਤ੍ਥੁ) ਸੋਰੇਯ੍ਯਸੇਟ੍ਠਿਪੁਤ੍ਤਾਦੀਨਂ (ਧ. ਪ. ੪੩) ਵਤ੍ਥੂਨਿ ਚੇਤ੍ਥ ਨਿਦਸ੍ਸਨਂ. ਕਿਲੇਸਕਾਮੋ ਤਾਪਨਟ੍ਠੇਨ ਬਾਧਨਟ੍ਠੇਨ ਚ ਸਯਂ ਕਾਮੇਤੀਤਿ ਕਾਮੋ. ਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਚੇਤਂ ‘‘ਰਤ੍ਤੋ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਰਾਗੇਨ ਅਭਿਭੂਤੋ ਪਰਿਯਾਦਿਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤੋ ਅਤ੍ਤਬ੍ਯਾਬਾਧਾਯਪਿ ਚੇਤੇਤਿ, ਪਰਬ੍ਯਾਬਾਧਾਯਪਿ ਚੇਤੇਤਿ, ਉਭਯਬ੍ਯਾਬਾਧਾਯਪਿ ਚੇਤੇਤੀ’’ਤਿ ਚ ‘‘ਰਤ੍ਤੋ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਪਾਣਮ੍ਪਿ ਹਨਤਿ, ਅਦਿਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਆਦਿਯਤਿ, ਪਰਦਾਰਮ੍ਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਮੁਸਾਪਿ ਭਣਤੀ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੩.੫੪) ਚ ਏਵਮਾਦਿ ਨਿਦਸ੍ਸਨਂ.

ਤਮੇਵ ਪਟਿਨਿਦ੍ਦੇਸਵਸੇਨ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਤ੍ਵਾ ਵਤ੍ਤੁਕਾਮੋ – ‘‘ਕਤਮੇ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੇਤਿ ਕਥੇਤੁਕਮ੍ਯਤਾਪੁਚ੍ਛਾ. ਪਞ੍ਚਵਿਧਾ ਹਿ ਪੁਚ੍ਛਾ, ਤਾਸਂ ਵਿਭਾਗੋ ਉਪਰਿ ਪਾਲ਼ਿਯਂਯੇਵ ਆਵਿ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਤਾਸੁ ਅਯਂ ਕਥੇਤੁਕਮ੍ਯਤਾਪੁਚ੍ਛਾ. ਤਤ੍ਥ ਮਨਾਪਿਕਾਤਿ ਮਨਂ ਅਪ੍ਪਾਯਨ੍ਤਿ ਵਦ੍ਧੇਨ੍ਤੀਤਿ ਮਨਾਪਾ, ਮਨਾਪਾ ਏਵ ਮਨਾਪਿਕਾ. ਰੂਪਾਤਿ ਕਮ੍ਮਚਿਤ੍ਤਉਤੁਆਹਾਰਸਮੁਟ੍ਠਾਨਵਸੇਨ ਚਤੁਸਮੁਟ੍ਠਾਨਿਕਾ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਾ. ਰੂਪਯਨ੍ਤੀਤਿ ਰੂਪਾ, ਵਣ੍ਣਵਿਕਾਰਂ ਆਪਜ੍ਜਮਾਨਾ ਹਦਯਙ੍ਗਤਭਾਵਂ ਪਕਾਸੇਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਤਤ੍ਥ ਕੇਨਟ੍ਠੇਨ ਰੂਪਨ੍ਤਿ? ਰੁਪ੍ਪਨਟ੍ਠੇਨ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਭਗਵਤਾ –

‘‘ਕਿਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰੂਪਂ ਵਦੇਥ? ਰੁਪ੍ਪਤੀਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਸ੍ਮਾ ‘ਰੂਪ’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਕੇਨ ਰੁਪ੍ਪਤਿ? ਸੀਤੇਨਪਿ ਰੁਪ੍ਪਤਿ, ਉਣ੍ਹੇਨਪਿ ਰੁਪ੍ਪਤਿ, ਜਿਘਚ੍ਛਾਯਪਿ ਰੁਪ੍ਪਤਿ, ਪਿਪਾਸਾਯਪਿ ਰੁਪ੍ਪਤਿ, ਡਂਸਮਕਸਵਾਤਾਤਪਸਰੀਸਪਸਮ੍ਫਸ੍ਸੇਨਪਿ ਰੁਪ੍ਪਤਿ. ਰੁਪ੍ਪਤੀਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਸ੍ਮਾ ‘ਰੂਪ’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੭੯).

ਤਤ੍ਥ ਰੁਪ੍ਪਤੀਤਿ ਕੁਪ੍ਪਤਿ ਘਟ੍ਟੀਯਤਿ ਪੀਲ਼ੀਯਤਿ, ਭਿਜ੍ਜਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸੀਤੇਨ ਤਾਵ ਰੁਪ੍ਪਨਂ ਲੋਕਨ੍ਤਰਿਕਨਿਰਯੇ ਪਾਕਟਂ. ਮਹਿਂਸਕਰਟ੍ਠਾਦੀਸੁਪਿ ਹਿਮਪਾਤਸੀਤਲੇਸੁ ਪਦੇਸੇਸੁ ਏਤਂ ਪਾਕਟਮੇਵ. ਤਤ੍ਥ ਹਿ ਸਤ੍ਤਾ ਸੀਤੇਨ ਭਿਨ੍ਨਛਿਨ੍ਨਸਰੀਰਾ ਜੀਵਿਤਕ੍ਖਯਮ੍ਪਿ ਪਾਪੁਣਨ੍ਤਿ.

ਉਣ੍ਹੇਨ ਰੁਪ੍ਪਨਂ ਅਵੀਚਿਮਹਾਨਿਰਯੇ ਪਾਕਟਂ. ਤਤ੍ਥ ਹਿ ਤਤ੍ਤਾਯ ਲੋਹਪਥਵਿਯਾ ਨਿਪਜ੍ਜਾਪੇਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਚਵਿਧਬਨ੍ਧਨਾਦਿਕਰਣਕਾਲੇ ਸਤ੍ਤਾ ਮਹਾਦੁਕ੍ਖਂ ਅਨੁਭਵਨ੍ਤਿ.

ਜਿਘਚ੍ਛਾਯ ਰੁਪ੍ਪਨਂ ਪੇਤ੍ਤਿਵਿਸਯੇ ਚੇਵ ਦੁਬ੍ਭਿਕ੍ਖਕਾਲੇ ਚ ਪਾਕਟਂ. ਪੇਤ੍ਤਿਵਿਸਯਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਸਤ੍ਤਾ ਦ੍ਵੇ ਤੀਣਿ ਬੁਦ੍ਧਨ੍ਤਰਾਨਿ ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਵ ਆਮਿਸਂ ਹਤ੍ਥੇਨ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਮੁਖੇ ਪਕ੍ਖਿਪਨ੍ਤਾ ਨਾਮ ਨ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਅਨ੍ਤੋਉਦਰਂ ਆਦਿਤ੍ਤਸੁਸਿਰਰੁਕ੍ਖੋ ਵਿਯ ਹੋਤਿ. ਦੁਬ੍ਭਿਕ੍ਖੇ ਕਞ੍ਜਿਕਮਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਅਲਭਿਤ੍ਵਾ ਮਰਣਸਤ੍ਤਾਨਂ ਪਮਾਣਂ ਨਤ੍ਥਿ.

ਪਿਪਾਸਾਯ ਰੁਪ੍ਪਨਂ ਕਾਲਕਞ੍ਜਿਕਾਦੀਸੁ ਪਾਕਟਂ. ਤਤ੍ਥ ਹਿ ਸਤ੍ਤਾ ਦ੍ਵੇ ਤੀਣਿ ਬੁਦ੍ਧਨ੍ਤਰਾਨਿ ਹਦਯਤੇਮਨਮਤ੍ਤਂ ਵਾ ਜਿਵ੍ਹਾਤੇਮਨਮਤ੍ਤਂ ਵਾ ਉਦਕਬਿਨ੍ਦੁਮ੍ਪਿ ਲਦ੍ਧੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਿ. ‘‘ਪਾਨੀਯਂ ਪਿਵਿਸ੍ਸਾਮਾ’’ਤਿ ਨਦਿਂ ਗਤਾਨਂ ਜਲਂ ਵਾਲੁਕਾਤਲਂ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਮਹਾਸਮੁਦ੍ਦਂ ਪਕ੍ਖਨ੍ਤਾਨਮ੍ਪਿ ਸਮੁਦ੍ਦੋ ਪਿਟ੍ਠਿਪਾਸਾਣੋਯੇਵ ਹੋਤਿ. ਤੇ ਸੁਸ੍ਸਨ੍ਤਾ ਬਲਵਦੁਕ੍ਖਪੀਲ਼ਿਤਾ ਵਿਰਵਨ੍ਤਿ. ਡਂਸਾਦੀਹਿ ਰੁਪ੍ਪਨਂ ਡਂਸਮਕ੍ਖਿਕਾਦਿਬਹੁਲੇਸੁ ਪਦੇਸੇਸੁ ਪਾਕਟਂ. ਤਂ ਪਨ – ‘‘ਕਤਮਂ ਤਂ ਰੂਪਂ ਸਨਿਦਸ੍ਸਨਂ? ਸਪ੍ਪਟਿਘ’’ਨ੍ਤਿ ਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ (ਧ. ਸ. ੬੫੬, ੬੫੮) ਵਿਤ੍ਥਾਰਿਤਮੇਵ.

ਸਪ੍ਪਨ੍ਤੀਤਿ ਸਦ੍ਦਾ, ਉਦਾਹਰੀਯਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਉਤੁਚਿਤ੍ਤਵਸੇਨ ਦ੍ਵਿਸਮੁਟ੍ਠਾਨਿਕਾ ਸਦ੍ਦਾ. ਗਨ੍ਧਯਨ੍ਤੀਤਿ ਗਨ੍ਧਾ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਤ੍ਥੂਨਿ ਸੂਚਯਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਰਸਨ੍ਤਿ ਤੇ ਸਤ੍ਤਾਤਿ ਰਸਾ, ਅਸ੍ਸਾਦੇਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਫੁਸੀਯਨ੍ਤੀਤਿ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਏਤੇ ਗਨ੍ਧਾਦਯੋ ਚਤੁਸਮੁਟ੍ਠਾਨਿਕਾਵ. ਤੇਸਂ ਵਿਭਾਗੋ ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ (ਧ. ਸ. ੬੨੨-੬੨੪) ਵਿਤ੍ਥਾਰਿਤੋਯੇਵ.

ਤਮੇਵਤ੍ਥਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰਵਸੇਨ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਅਤ੍ਥਰਣਾ ਪਾਵੁਰਣਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥਰਿਤ੍ਵਾ ਨਿਪਜ੍ਜਿਯਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥਰਣਾ. ਸਰੀਰਂ ਵੇਠੇਤ੍ਵਾ ਪਾਰੁਪੀਯਨ੍ਤੀਤਿ ਪਾਵੁਰਣਾ. ਅਨ੍ਤੋਜਾਤਾਦਯੋ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਦਾਸੀ ਚ ਦਾਸੋ ਚ ਦਾਸਿਦਾਸਾ. ਖੇਤ੍ਤਂ ਨਾਮ ਯਸ੍ਮਿਂ ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਣਂ ਰੁਹਤਿ. ਵਤ੍ਥੁ ਨਾਮ ਯਸ੍ਮਿਂ ਅਪਰਣ੍ਣਂ ਰੁਹਤਿ. ਯਤ੍ਥ ਵਾ ਉਭਯਮ੍ਪਿ ਰੁਹਤਿ, ਤਂ ਖੇਤ੍ਤਂ. ਤਦਤ੍ਥਾਯ ਕਤਭੂਮਿਭਾਗੋ ਵਤ੍ਥੁ. ਖੇਤ੍ਤਵਤ੍ਥੁਸੀਸੇਨ ਚੇਤ੍ਥ ਵਾਪੀਤਲ਼ਾਕਾਦੀਨਿਪਿ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾਨਿ. ਹਿਰਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ਕਹਾਪਣੋ. ਸੁਵਣ੍ਣਨ੍ਤਿ ਜਾਤਰੂਪਂ. ਤੇਸਂ ਗਹਣੇਨ ਲੋਹਮਾਸਕੋ ਜਤੁਮਾਸਕੋ ਦਾਰੁਮਾਸਕੋਤਿ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਸਙ੍ਗਹਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਗਾਮਨਿਗਮਰਾਜਧਾਨਿਯੋਤਿ ਏਕਕੁਟਿਕਾਦਿ ਗਾਮੋ. ਆਪਣਯੁਤ੍ਤੋ ਨਿਗਮੋ. ਏਕਸ੍ਸ ਰਞ੍ਞੋ ਆਣਾਪਵਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਂ ਰਾਜਧਾਨੀ. ਰਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਜਨਪਦੇਕਦੇਸਂ. ਜਨਪਦੋਤਿ ਕਾਸਿਕੋਸਲਾਦਿਜਨਪਦੋ. ਕੋਸੋਤਿ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੋ ਕੋਸੋ – ਹਤ੍ਥੀ ਅਸ੍ਸੋ ਰਥੋ ਪਤ੍ਤਿ. ਕੋਟ੍ਠਾਗਾਰਨ੍ਤਿ ਤਿਵਿਧਂ ਕੋਟ੍ਠਾਗਾਰਂ – ਧਨਕੋਟ੍ਠਾਗਾਰਂ ਧਞ੍ਞਕੋਟ੍ਠਾਗਾਰਂ ਵਤ੍ਥਕੋਟ੍ਠਾਗਾਰਂ. ਯਂ ਕਿਞ੍ਚੀਤਿ ਅਨਵਸੇਸਪਰਿਯਾਦਾਨਵਚਨਂ. ਰਜਨੀਯਨ੍ਤਿ ਰਞ੍ਜੇਤੁਂ ਯੁਤ੍ਤਟ੍ਠੇਨ.

ਇਤੋ ਪਰਂ ਤਿਕਵਸੇਨ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਅਤੀਤਤ੍ਤਿਕਅਜ੍ਝਤ੍ਤਤ੍ਤਿਕਹੀਨਤ੍ਤਿਕਓਕਾਸਤ੍ਤਿਕਸਂਯੋਗਤ੍ਤਿਕਕਾਮਾਵਚਰਤ੍ਤਿਕਵਸੇਨ ਛਤ੍ਤਿਕੇ ਆਹ. ਤਤ੍ਥ ਅਤੀਤਤ੍ਤਿਕੇ ਤਾਵ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਭਾਵਂ ਉਪ੍ਪਾਦਾਦਿਕ੍ਖਣਂ ਵਾ ਪਤ੍ਵਾ ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਾਤਿ ਅਤੀਤਾ. ਤਦੁਭਯਮ੍ਪਿ ਨ ਆਗਤਾਤਿ ਅਨਾਗਤਾ. ਤਂ ਤਂ ਕਾਰਣਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਤਿ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ. ਇਦਂ ਭਵੇਨ ਪਰਿਚ੍ਛਨ੍ਨਂ. ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਤੋ ਹਿ ਪਟ੍ਠਾਯ ਅਤੀਤਭਵੇਸੁ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਅਨਨ੍ਤਰਭਵੇ ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਹੋਨ੍ਤੁ ਕਪ੍ਪਕੋਟਿਸਤਸਹਸ੍ਸਮਤ੍ਥਕੇ ਵਾ, ਸਬ੍ਬੇ ਅਤੀਤਾਯੇਵ ਨਾਮ. ਚੁਤਿਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਅਨਾਗਤਭਵੇਸੁ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨਕਾ ਕਾਮਾ ਅਨਨ੍ਤਰਭਵੇ ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨ੍ਤੁ ਕਪ੍ਪਕੋਟਿਸਤਸਹਸ੍ਸਮਤ੍ਥਕੇ ਵਾ, ਸਬ੍ਬੇ ਅਨਾਗਤਾਯੇਵ ਨਾਮ. ਚੁਤਿਪਟਿਸਨ੍ਧਿਅਨ੍ਤਰੇ ਪਵਤ੍ਤਾ ਕਾਮਾ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਨਾਮ.

ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਤ੍ਤਿਕੇ ‘‘ਏਵਂ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾ ਮਯਂ ਅਤ੍ਤਾਤਿ ਗਹਣਂ ਗਮਿਸ੍ਸਾਮਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਵਿਯ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਅਧਿਕਾਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਪਵਤ੍ਤਾ ਪਾਟਿਪੁਗ੍ਗਲਿਕਾ ਕਾਮਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਾ ਕਾਮਾ ਨਾਮ. ਤਤੋ ਬਹਿਭੂਤਾ ਪਨ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਬਦ੍ਧਾ ਵਾ ਅਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਬਦ੍ਧਾ ਵਾ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਨਾਮ. ਤਤਿਯਪਦਂ ਤਦੁਭਯਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਹੀਨਤ੍ਤਿਕੇ ਹੀਨਾਤਿ ਲਾਮਕਾ. ਮਜ੍ਝਿਮਾਤਿ ਹੀਨਪਣੀਤਾਨਂ ਮਜ੍ਝੇ ਭਵਾਤਿ ਮਜ੍ਝਿਮਾ. ਅਵਸੇਸਾ ਉਤ੍ਤਮਟ੍ਠੇਨ ਪਣੀਤਾ. ਅਪਿ ਚ ਉਪਾਦਾਯੁਪਾਦਾਯ ਹੀਨਮਜ੍ਝਿਮਪਣੀਤਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਨੇਰਯਿਕਾਨਞ੍ਹਿ ਕਾਮਾ ਕੋਟਿਪ੍ਪਤ੍ਤਾ ਹੀਨਾ ਨਾਮ. ਤੇ ਉਪਾਦਾਯ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨੇਸੁ ਨਾਗਸੁਪਣ੍ਣਾਨਂ ਕਾਮਾ ਪਣੀਤਾ ਨਾਮ. ਸੇਸਤਿਰਚ੍ਛਾਨਗਤਾਨਂ ਕਾਮਾ ਮਜ੍ਝਿਮਾ ਨਾਮ. ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਕਾਮਾ ਹੀਨਾ. ਤੇ ਉਪਾਦਾਯ ਮਹੇਸਕ੍ਖਪੇਤਾਨਂ ਕਾਮਾ ਪਣੀਤਾ ਨਾਮ. ਅਵਸੇਸਾਨਂ ਕਾਮਾ ਮਜ੍ਝਿਮਾ ਨਾਮ. ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਹੀਨਾ. ਤੇ ਉਪਾਦਾਯ ਜਾਨਪਦਾਨਂ ਕਾਮਾ ਪਣੀਤਾ ਨਾਮ. ਪਚ੍ਚਨ੍ਤਵਾਸੀਨਂ ਕਾਮਾ ਮਜ੍ਝਿਮਾ ਨਾਮ. ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਹੀਨਾ. ਤੇ ਉਪਾਦਾਯ ਗਾਮਭੋਜਕਾਨਂ ਕਾਮਾ ਪਣੀਤਾ ਨਾਮ. ਤੇਸਂ ਪਰਿਚਾਰਿਕਾਨਂ ਕਾਮਾ ਮਜ੍ਝਿਮਾ ਨਾਮ. ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਹੀਨਾ. ਤੇ ਉਪਾਦਾਯ ਜਨਪਦਸਾਮਿਕਾਨਂ ਕਾਮਾ ਪਣੀਤਾ ਨਾਮ. ਤੇਸਂ ਪਰਿਚਾਰਿਕਾਨਂ ਕਾਮਾ ਮਜ੍ਝਿਮਾ ਨਾਮ. ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਹੀਨਾ. ਤੇ ਉਪਾਦਾਯ ਪਦੇਸਰਾਜੂਨਂ ਕਾਮਾ ਪਣੀਤਾ ਨਾਮ. ਤੇਸਂ ਅਮਚ੍ਚਾਨਂ ਕਾਮਾ ਮਜ੍ਝਿਮਾ ਨਾਮ. ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਹੀਨਾ. ਤੇ ਉਪਾਦਾਯ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤਿਰਞ੍ਞੋ ਕਾਮਾ ਪਣੀਤਾ ਨਾਮ. ਤਸ੍ਸ ਅਮਚ੍ਚਾਨਂ ਕਾਮਾ ਮਜ੍ਝਿਮਾ ਨਾਮ. ਤਸ੍ਸਪਿ ਹੀਨਾ. ਤੇ ਉਪਾਦਾਯ ਭੁਮ੍ਮਦੇਵਾਨਂ ਕਾਮਾ ਪਣੀਤਾ ਨਾਮ. ਤੇਸਂ ਪਰਿਚਾਰਿਕਾਨਂ ਦੇਵਾਨਂ ਕਾਮਾ ਮਜ੍ਝਿਮਾ ਨਾਮ. ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਹੀਨਾ. ਤੇ ਉਪਾਦਾਯ ਚਾਤੁਮਹਾਰਾਜਿਕਾਨਂ ਦੇਵਾਨਂ ਕਾਮਾ ਪਣੀਤਾਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਯਾਵ ਅਕਨਿਟ੍ਠਦੇਵਾਨਂ ਕਾਮਾ ਮਤ੍ਥਕਪ੍ਪਤ੍ਤਾ ਪਣੀਤਾ ਨਾਮ. ਏਵਂ ਉਪਾਦਾਯੁਪਾਦਾਯ ਹੀਨਮਜ੍ਝਿਮਪਣੀਤਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਓਕਾਸਤ੍ਤਿਕੇ ਆਪਾਯਿਕਾ ਕਾਮਾਤਿ ਅਵਡ੍ਢਿਸਙ੍ਖਾਤੇਸੁ ਅਪਗਤਅਯੇਸੁ ਚਤੂਸੁ ਅਪਾਯੇਸੁ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕਾਮਾ ਆਪਾਯਿਕਾ. ਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕਾਮਾ ਮਾਨੁਸਿਕਾ. ਦੇਵੇਸੁ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕਾਮਾ ਦਿਬ੍ਬਾ.

ਸਂਯੋਗਤ੍ਤਿਕੇ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਿਤਾਨਂ ਕਾਮਾਨਂ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਨਤੋ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਨੇਰਯਿਕੇ ਸੇਸਅਪਾਯਸਤ੍ਤਾਨਂ ਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ ਚਾਤੁਮਹਾਰਾਜਿਕੇ ਦੇਵੇ ਉਪਾਦਾਯ ਯਾਵ ਤੁਸਿਤਕਾਯਿਕਾਨਞ੍ਚ ਦੇਵਾਨਂ ਕਾਮਾ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਿਤਾ ਕਾਮਾ ਨਾਮ. ਪਕਤਿਪਟਿਯਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਤੋ ਅਤਿਰੇਕੇਨ ਰਮਿਤੁਕਾਮਤਾਕਾਲੇ ਯਥਾਰੁਚਿਤਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਨਿਮ੍ਮਿਨਿਤ੍ਵਾ ਨਿਮ੍ਮਿਨਿਤ੍ਵਾ ਰਮਨ੍ਤੀਤਿ ਨਿਮ੍ਮਾਨਰਤੀਨਂ ਦੇਵਾਨਂ ਕਾਮਾ ਨਿਮ੍ਮਿਤਾ ਕਾਮਾ ਨਾਮ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਜ੍ਝਾਸਯਂ ਞਤ੍ਵਾ ਪਰੇਹਿ ਨਿਮ੍ਮਿਤੇ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਸੇਵਨ੍ਤੀਤਿ ਪਰਨਿਮ੍ਮਿਤਵਸਵਤ੍ਤੀਨਂ ਕਾਮਾ ਪਰਨਿਮ੍ਮਿਤਾ ਕਾਮਾ ਨਾਮ. ਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤਾਤਿ ‘‘ਮਯ੍ਹਂ ਏਤ’’ਨ੍ਤਿ ਗਹਿਤਾ ਕਾਮਾ. ਅਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤਾਤਿ ਤਥਾ ਅਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤਾ ਉਤ੍ਤਰਕੁਰੁਕਾਨਂ ਕਾਮਾ. ਮਮਾਯਿਤਾਤਿ ਤਣ੍ਹਾਵਸੇਨ ‘‘ਮਮ ਏਤ’’ਨ੍ਤਿ ਗਹਿਤਾ. ਅਮਮਾਯਿਤਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਪਟਿਪਕ੍ਖਾ.

ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਕਾਮਾਵਚਰਾ ਧਮ੍ਮਾਤਿ ‘‘ਹੇਟ੍ਠਤੋ ਅਵੀਚਿਨਿਰਯਂ ਪਰਿਯਨ੍ਤਂ ਕਰਿਤ੍ਵਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਧ. ਸ. ੧੨੮੭) ਨਯੇਨ ਵੁਤ੍ਤੇਸੁ ਕਾਮਾਵਚਰਧਮ੍ਮੇਸੁ ਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾ. ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਵਚਨਤ੍ਥੋ – ਉਦ੍ਦਾਨਤੋ ਦ੍ਵੇ ਕਾਮਾ, ਵਤ੍ਥੁਕਾਮੋ ਚ ਕਿਲੇਸਕਾਮੋ ਚਾਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਕਿਲੇਸਕਾਮੋ ਅਤ੍ਥਤੋ ਛਨ੍ਦਰਾਗੋ. ਵਤ੍ਥੁਕਾਮੋ ਤੇਭੂਮਕਂ ਵਟ੍ਟਂ. ਕਿਲੇਸਕਾਮੋ ਚੇਤ੍ਥ ਕਾਮੇਤੀਤਿ ਕਾਮੋ. ਇਤਰੋ ਕਾਮੀਯਤੀਤਿ. ਯਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਪਦੇਸੇ ਦੁਵਿਧੋਪੇਸੋ ਕਾਮੋ ਪਵਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਅਵਚਰਤਿ, ਸੋ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਅਪਾਯਾਨਂ ਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ ਛਨ੍ਨਞ੍ਚ ਦੇਵਲੋਕਾਨਂ ਵਸੇਨ ਏਕਾਦਸਵਿਧੋ ਪਦੇਸੋ ਕਾਮੋ ਏਤ੍ਥ ਅਵਚਰਤੀਤਿ ਕਾਮਾਵਚਰੋ. ਤਤ੍ਥ ਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਧਮ੍ਮੇ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਕਾਮਾਵਚਰਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਭਾਵਂ ਧਾਰੇਨ੍ਤੀਤਿ ਧਮ੍ਮਾ. ਰੂਪਾਵਚਰਾ ਧਮ੍ਮਾਤਿ ‘‘ਹੇਟ੍ਠਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਂ ਪਰਿਯਨ੍ਤਂ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਉਪਰਿਤੋ ਅਕਨਿਟ੍ਠੇ ਦੇਵੇ ਅਨ੍ਤੋਕਰਿਤ੍ਵਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਧ. ਸ. ੧੨੮੯) ਨਯੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾਨਂ ਰੂਪਾਵਚਰਧਮ੍ਮਾਨਂ ਵਸੇਨ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਧਮ੍ਮਾ ਰੂਪਾਵਚਰਾ. ਅਰੂਪਾਵਚਰਾ ਧਮ੍ਮਾਤਿ ‘‘ਹੇਟ੍ਠਤੋ ਆਕਾਸਾਨਞ੍ਚਾਯਤਨੁਪਗੇ ਦੇਵੇ ਪਰਿਯਨ੍ਤਂ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਉਪਰਿਤੋ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨੁਪਗੇ ਦੇਵੇ ਅਨ੍ਤੋਕਰਿਤ੍ਵਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਧ. ਸ. ੧੨੯੧) ਨਯੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਅਰੂਪਾਵਚਰਾ ਧਮ੍ਮਾ. ਤਤ੍ਥ ਰੂਪੇ ਅਵਚਰਨ੍ਤੀਤਿ ਰੂਪਾਵਚਰਾ. ਅਰੂਪੇ ਅਵਚਰਨ੍ਤੀਤਿ ਅਰੂਪਾਵਚਰਾ. ਤਣ੍ਹਾਵਤ੍ਥੁਕਾਤਿ ਪਤਿਟ੍ਠਟ੍ਠੇਨ ਕਾਰਣਟ੍ਠੇਨ ਚ ਤਣ੍ਹਾਯ ਵਤ੍ਥੁਭੂਤਾ. ਤਣ੍ਹਾਰਮ੍ਮਣਾਤਿ ਤਣ੍ਹਾਪਵਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਤਣ੍ਹਾਯ ਆਰਮ੍ਮਣਭੂਤਾ. ਕਾਮਨੀਯਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਪਚ੍ਚਾਸੀਸਿਤਬ੍ਬਟ੍ਠੇਨ. ਰਜਨੀਯਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਰਞ੍ਜੇਤੁਂ ਯੁਤ੍ਤਟ੍ਠੇਨ. ਮਦਨੀਯਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਕੁਲਮਦਾਦਿਮਦਂ ਉਪ੍ਪਾਦਨੀਯਟ੍ਠੇਨ.

ਤਤ੍ਥ ‘‘ਕਤਮੇ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮਾ? ਮਨਾਪਿਕਾ ਰੂਪਾ’’ਤਿਆਦਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਰਜਨੀਯਂ ਵਤ੍ਥੂ’’ਤਿ ਪਰਿਯੋਸਾਨਂ ਸਵਿਞ੍ਞਾਣਕਅਵਿਞ੍ਞਾਣਕਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਵਸੇਸਂ ਏਕਚਤੁਕ੍ਕਾਦਿਕਛਤ੍ਤਿਕਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਏਵਂ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਕਿਲੇਸਕਾਮਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਕਤਮੇ ਕਿਲੇਸਕਾਮਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਛਨ੍ਦੋਤਿ ਦੁਬ੍ਬਲਰਾਗੋ. ਰਾਗੋਤਿ ਤਤੋ ਬਲਵਤਰੋ. ਉਪਰਿ ਤਯੋਪਿ ਰਾਗਾ ਇਮੇਹਿ ਬਲਵਤਰਾ. ਕਾਮੇਸੂਤਿ ਪਞ੍ਚਸੁ ਕਾਮਗੁਣੇਸੁ. ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦੋਤਿ ਕਾਮਸਙ੍ਖਾਤੋ ਛਨ੍ਦੋ, ਨ ਕਤ੍ਤੁਕਮ੍ਯਤਾਛਨ੍ਦੋ, ਨ ਧਮ੍ਮਚ੍ਛਨ੍ਦੋ. ਕਾਮਨਵਸੇਨ ਰਜ੍ਜਨਵਸੇਨ ਚ ਕਾਮੋਯੇਵ ਰਾਗੋ ਕਾਮਰਾਗੋ. ਕਾਮਨਵਸੇਨ ਨਨ੍ਦਨਵਸੇਨ ਚ ਕਾਮੋਯੇਵ ਨਨ੍ਦੀ ਕਾਮਨਨ੍ਦੀ. ਏਵਂ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਕਾਮਤ੍ਥਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਤਣ੍ਹਾਯਨਟ੍ਠੇਨ ਕਾਮਤਣ੍ਹਾ. ਸਿਨੇਹਨਟ੍ਠੇਨ ਕਾਮਸ੍ਨੇਹੋ. ਪਰਿਡਯ੍ਹਨਟ੍ਠੇਨ ਕਾਮਪਰਿਲ਼ਾਹੋ. ਮੁਚ੍ਛਨਟ੍ਠੇਨ ਕਾਮਮੁਚ੍ਛਾ. ਗਿਲਿਤ੍ਵਾ ਪਰਿਨਿਟ੍ਠਾਪਨਟ੍ਠੇਨ ਕਾਮਜ੍ਝੋਸਾਨਂ. ਵਟ੍ਟਸ੍ਮਿਂ ਓਘੇਹਿ ਓਸੀਦਾਪੇਤੀਤਿ ਕਾਮੋਘੋ. ਵਟ੍ਟਸ੍ਮਿਂ ਯੋਜੇਤੀਤਿ ਕਾਮਯੋਗੋ. ਦਲ਼੍ਹਵਸੇਨ ਤਣ੍ਹਾਦਿਟ੍ਠਿਗ੍ਗਹਣਂ ਉਪਾਦਾਨਂ. ਚਿਤ੍ਤਂ ਨੀਵਰਤਿ ਪਰਿਯੋਨਨ੍ਧਤੀਤਿ ਨੀਵਰਣਂ.

ਅਦ੍ਦਸਨ੍ਤਿ ਅਦ੍ਦਕ੍ਖਿਂ. ਕਾਮਾਤਿ ਆਲਪਨਂ. ਤੇਤਿ ਤਵ. ਮੂਲਨ੍ਤਿ ਪਤਿਟ੍ਠਂ. ਸਙ੍ਕਪ੍ਪਾਤਿ ਪਰਿਕਪ੍ਪੇਨ. ਨ ਤਂ ਸਙ੍ਕਪ੍ਪਯਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਤਂ ਪਰਿਕਪ੍ਪਨਂ ਨ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮਿ. ਨ ਹੋਹਿਸੀਤਿ ਨ ਭਵਿਸ੍ਸਸਿ.

ਇਚ੍ਛਮਾਨਸ੍ਸਾਤਿ ਪਚ੍ਚਾਸੀਸਨ੍ਤਸ੍ਸ. ਸਾਦਿਯਮਾਨਸ੍ਸਾਤਿ ਅਸ੍ਸਾਦਿਯਮਾਨਸ੍ਸ. ਪਤ੍ਥਯਮਾਨਸ੍ਸਾਤਿ ਪਤ੍ਥਨਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤਸ੍ਸ. ਪਿਹਯਮਾਨਸ੍ਸਾਤਿ ਪਾਪੁਣਿਤੁਂ ਇਚ੍ਛਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤਸ੍ਸ. ਅਭਿਜਪ੍ਪਮਾਨਸ੍ਸਾਤਿ ਤਣ੍ਹਾਵਸੇਨ ਤਿਤ੍ਤਿਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤਸ੍ਸ. ਅਥ ਵਾ ਅਭਿਵਦਨ੍ਤਸ੍ਸ.

ਖਤ੍ਤਿਯਸ੍ਸ ਵਾਤਿਆਦਿ ਚਤੁਜ੍ਜਾਤਿਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਗਹਟ੍ਠਸ੍ਸ ਵਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤਸ੍ਸ ਵਾਤਿ ਲਿਙ੍ਗਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਦੇਵਸ੍ਸ ਵਾ ਮਨੁਸ੍ਸਸ੍ਸ ਵਾਤਿ ਉਪਪਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਇਜ੍ਝਤੀਤਿ ਨਿਪ੍ਫਜ੍ਜਤਿ. ਸਮਿਜ੍ਝਤੀਤਿ ਸਮ੍ਮਾ ਨਿਪ੍ਫਜ੍ਜਤਿ. ਇਜ੍ਝਤਿ ਵਿਸੇਸਰੂਪਪਟਿਲਾਭਵਸੇਨ. ਲਭਤਿ ਦਸ੍ਸਨੀਯਰੂਪਪਟਿਲਾਭਵਸੇਨ. ਪਟਿਲਭਤਿ ਪਸਾਦਨੀਯਰੂਪਪਟਿਲਾਭਵਸੇਨ. ਅਧਿਗਚ੍ਛਤਿ ਸਣ੍ਠਾਨਰੂਪਪਟਿਲਾਭਵਸੇਨ. ਵਿਨ੍ਦਤਿ ਛਵਿਪ੍ਪਸਾਦਰੂਪਪਟਿਲਾਭਵਸੇਨ. ਅਥ ਵਾ ਪੁਞ੍ਞਮਹਤ੍ਤੇਨ ਇਜ੍ਝਤਿ. ਜਾਤਿਮਹਤ੍ਤੇਨ ਲਭਤਿ. ਇਸ੍ਸਰਿਯਮਹਤ੍ਤੇਨ ਪਟਿਲਭਤਿ. ਸੁਖਮਹਤ੍ਤੇਨ ਅਧਿਗਚ੍ਛਤਿ. ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਮਹਤ੍ਤੇਨ ਵਿਨ੍ਦਤੀਤਿ.

ਏਕਂਸਵਚਨਨ੍ਤਿ ਏਕਕੋਟ੍ਠਾਸਵਚਨਂ. ‘‘ਏਕਂਸਂ ਚੀਵਰਂ ਕਤ੍ਵਾ (ਪਾਰਾ. ੩੪੯, ੩੬੭), ਏਕਂਸਬ੍ਯਾਕਰਣੀਯੋ ਪਞ੍ਹੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੩੧੨; ਅ. ਨਿ. ੪.੪੨) ਵਿਯ ਅਨੇਕਂਸਗਹਣਪਟਿਕ੍ਖੇਪੋ. ਨਿਸ੍ਸਂਸਯਵਚਨਨ੍ਤਿ ਸਂਸਯਵਿਰਹਿਤਵਚਨਂ, ਸਨ੍ਦੇਹਪਟਿਕ੍ਖੇਪਵਚਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਨਿਕ੍ਕਙ੍ਖਾਵਚਨਨ੍ਤਿ ‘‘ਕਥਮਿਦਂ ਕਥਮਿਦ’’ਨ੍ਤਿ ਕਙ੍ਖਾਪਟਿਕ੍ਖੇਪਵਚਨਂ. ਅਦ੍ਵੇਜ੍ਝਵਚਨਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵਿਧਾਭਾਵਂ ਦ੍ਵੇਜ੍ਝਂ, ਤਂਅਭਾਵੇਨ ਅਦ੍ਵੇਜ੍ਝਵਚਨਂ. ਦ੍ਵਿਧਾਭਾਵਵਿਰਹਿਤਂ ‘‘ਅਦ੍ਵੇਜ੍ਝਵਚਨਾ ਬੁਦ੍ਧਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ ਵਿਮਤਿਪਟਿਕ੍ਖੇਪੋ. ਅਦ੍ਵੇਲ਼੍ਹਕਵਚਨਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵਿਹਦਯਾਭਾਵੇਨ ਅਦ੍ਵੇਲ਼੍ਹਕਂ. ‘‘ਇਤਿਹਾਸ, ਇਤਿਹਾਸਾ’’ਤਿ ਦ੍ਵੇਲ਼੍ਹਕਪਟਿਕ੍ਖੇਪਵਚਨਂ. ਨਿਯੋਗਵਚਨਨ੍ਤਿ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਥੇ ਦ੍ਵੇ ਨ ਯੁਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ ਨਿਯੋਗਵਚਨਂ ਦ੍ਵਿਧਾਪਥਪਟਿਕ੍ਖੇਪੋ. ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਪਨ ‘‘ਨਿਯੋਗਾ ਅਨਾਗਤਾਰਮ੍ਮਣਾ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਆਗਤਂ. ਅਪਣ੍ਣਕਵਚਨਨ੍ਤਿ ਪਲਾਸਰਹਿਤਂ ਸਾਰਵਚਨਂ ਅਵਿਰਦ੍ਧਕਾਰਣਂ ‘‘ਅਪਣ੍ਣਕਂ ਠਾਨਮੇਕੇ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਜਾ. ੧.੧.੧) ਵਿਯ, ਅਪਣ੍ਣਕਮਣਿ ਵਿਯ ਸਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਵਚਨਂ. ਅਵਤ੍ਥਾਪਨਵਚਨਮੇਤਨ੍ਤਿ ਏਤਂ ਵਚਨਂ ਓਤਰਿਤ੍ਵਾ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਂ ਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਾਪਨਂ ਠਪਨਂ.

ਯਾਨਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਮਹਾਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਵਿਭਤ੍ਤਿਂ ਆਰੋਪਿਤਾਨਿ ਪਦਾਨਿ, ਤਾਨਿ ਵਿਭਤ੍ਤਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਾਨਿ ਤੀਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਵਿਭਤ੍ਤਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਨਾਨਾ ਹੋਨ੍ਤਾਨਿ ਚਤੂਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਨਾਨਾ ਭਵਨ੍ਤਿ. ਅਪਰਦੀਪਨਾ ਪਨੇਤ੍ਥ ਦ੍ਵੇ ਠਾਨਾਨਿ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਕਥਂ? ਤਾਨਿ ਹਿ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਵਸੇਨ ਉਪਸਗ੍ਗਵਸੇਨ ਅਤ੍ਥਵਸੇਨ ਵਾਤਿ ਇਮੇਹਿ ਤੀਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਵਿਭਤ੍ਤਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਕੋਧੋ ਕੁਜ੍ਝਨਾ ਕੁਜ੍ਝਿਤਤ੍ਤਂ, ਦੋਸੋ ਦੁਸ੍ਸਨਾ ਦੁਸ੍ਸਿਤਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਧ. ਸ. ੧੦੬੬) ਏਵਂ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਵਸੇਨ ਵਿਭਤ੍ਤਿਗਮਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਤਤ੍ਥ ਹਿ ਏਕੋਵ ਕੋਧੋ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਵਸੇਨ ਏਵਂ ਵਿਭਤ੍ਤਿਂ ਲਭਤਿ. ‘‘ਇਜ੍ਝਤਿ ਸਮਿਜ੍ਝਤਿ ਲਭਤਿ ਪਟਿਲਭਤਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਅਧਿਗਚ੍ਛਤੀ’’ਤਿ ਏਵਂ ਪਨ ਉਪਸਗ੍ਗਵਸੇਨ ਵਿਭਤ੍ਤਿਗਮਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ‘‘ਪਣ੍ਡਿਚ੍ਚਂ ਕੋਸਲ੍ਲਂ ਨੇਪੁਞ੍ਞਂ ਵੇਭਬ੍ਯਾ ਚਿਨ੍ਤਾ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਾ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ੧੬) ਏਵਂ ਅਤ੍ਥਵਸੇਨ ਵਿਭਤ੍ਤਿਗਮਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਤੇਸੁ ਪੀਤਿਪਦਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਤਾਵ ਇਮਾ ਤਿਸ੍ਸੋ ਵਿਭਤ੍ਤਿਯੋ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤਿ. ਪੀਤਿ ਪਾਮੋਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਹਿ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਵਸੇਨ ਵਿਭਤ੍ਤਿਗਮਨਂ ਹੋਤਿ. ਆਮੋਦਨਾ ਪਮੋਦਨਾ ਪਹਾਸੋਤਿ ਉਪਸਗ੍ਗਵਸੇਨ. ਵਿਤ੍ਤਿ ਤੁਟ੍ਠਿ ਓਦਗ੍ਯਂ ਅਤ੍ਤਮਨਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥਵਸੇਨ. ਇਮਿਨਾ ਨਯੇਨ ਸਬ੍ਬਪਦਨਿਦ੍ਦੇਸੇਸੁ ਵਿਭਤ੍ਤਿਗਮਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਨਾਨਾ ਹੋਨ੍ਤਾਨਿਪਿ ਨਾਮਨਾਨਤ੍ਤੇਨ ਲਕ੍ਖਣਨਾਨਤ੍ਤੇਨ ਕਿਚ੍ਚਨਾਨਤ੍ਤੇਨ ਪਟਿਕ੍ਖੇਪਨਾਨਤ੍ਤੇਨਾਤਿ ਇਮੇਹਿ ਚਤੂਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਨਾਨਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਕਤਮੋ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਬ੍ਯਾਪਾਦੋ ਹੋਤਿ? ਯੋ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਦੋਸੋ ਦੁਸ੍ਸਨਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਬ੍ਯਾਪਾਦੋਤਿ ਵਾ ਦੋਸੋਤਿ ਵਾ ਦ੍ਵੇਪਿ ਏਤੇ ਕੋਧੋ ਏਵ, ਨਾਮੇਨ ਪਨ ਨਾਨਤ੍ਤਂ ਗਤਾਤਿ ਏਵਂ ਨਾਮਨਾਨਤ੍ਤੇਨ ਨਾਨਤ੍ਤਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਰਾਸਟ੍ਠੇਨ ਚ ਪਞ੍ਚਪਿ ਖਨ੍ਧਾ ਏਕੋਵ ਖਨ੍ਧੋ ਹੋਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਰੂਪਂ ਰੁਪ੍ਪਨਲਕ੍ਖਣਂ, ਵੇਦਨਾ ਵੇਦਯਿਤਲਕ੍ਖਣਾ, ਸਞ੍ਞਾ ਸਞ੍ਜਾਨਨਲਕ੍ਖਣਾ, ਚੇਤਨਾ ਚੇਤਯਿਤਲਕ੍ਖਣਾ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵਿਜਾਨਨਲਕ੍ਖਣਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਲਕ੍ਖਣਨਾਨਤ੍ਤੇਨ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਲਕ੍ਖਣਨਾਨਤ੍ਤੇਨ ਨਾਨਤ੍ਤਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਾ – ਇਧ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਪਾਪਕਾਨਂ ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਾਯ…ਪੇ… ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ ਪਦਹਤੀ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ੩੯੦; ਦੀ. ਨਿ. ੨.੪੦੨) ਏਕਮੇਵ ਵੀਰਿਯਂ ਕਿਚ੍ਚਨਾਨਤ੍ਤੇਨ ਚਤੂਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਆਗਤਂ. ਏਵਂ ਕਿਚ੍ਚਨਾਨਤ੍ਤੇਨ ਨਾਨਤ੍ਤਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਅਸਦ੍ਧਮ੍ਮਾ ਕੋਧਗਰੁਤਾ, ਨ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਗਰੁਤਾ, ਮਕ੍ਖਗਰੁਤਾ, ਨ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਗਰੁਤਾ, ਲਾਭਗਰੁਤਾ, ਨ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਗਰੁਤਾ, ਸਕ੍ਕਾਰਗਰੁਤਾ, ਨ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਗਰੁਤਾ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦੀਸੁ (ਅ. ਨਿ. ੪.੪੪) ਪਨ ਪਟਿਕ੍ਖੇਪਨਾਨਤ੍ਤੇਨ ਨਾਨਤ੍ਤਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਇਮਾਨਿ ਪਨ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਨਾਨਤ੍ਤਾਨਿ ਨ ਪੀਤਿਯਾਯੇਵ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤਿ, ਸਬ੍ਬੇਸੁਪਿ ਯਥਾਲਾਭਵਸੇਨ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤਿ. ਪੀਤਿਯਾ ਹਿ ਪੀਤੀਤਿ ਨਾਮਂ, ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਨਾਮਂ. ਪੀਤਿ ਚ ਫਰਣਲਕ੍ਖਣਾ, ਵੇਦਨਾ ਵੇਦਯਿਤਲਕ੍ਖਣਾ, ਸਞ੍ਞਾ ਸਞ੍ਜਾਨਨਲਕ੍ਖਣਾ, ਚੇਤਨਾ ਚੇਤਯਿਤਲਕ੍ਖਣਾ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵਿਜਾਨਨਲਕ੍ਖਣਂ.

ਤਥਾ ਪੀਤਿ ਫਰਣਕਿਚ੍ਚਾ, ਵੇਦਨਾ ਅਨੁਭਵਨਕਿਚ੍ਚਾ, ਸਞ੍ਞਾ ਸਞ੍ਜਾਨਨਕਿਚ੍ਚਾ, ਚੇਤਨਾ ਚੇਤਯਿਤਕਿਚ੍ਚਾ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵਿਜਾਨਨਕਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਕਿਚ੍ਚਨਾਨਤ੍ਤੇਨ ਨਾਨਤ੍ਤਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਪਟਿਕ੍ਖੇਪਨਾਨਤ੍ਤਂ ਪੀਤਿਪਦੇ ਨਤ੍ਥਿ.

ਅਲੋਭਾਦਿਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਪਨ ‘‘ਅਲੋਭੋ ਅਲੁਬ੍ਭਨਾ ਅਲੁਬ੍ਭਿਤਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ (ਧ. ਸ. ੩੫) ਨਯੇਨ ਲਬ੍ਭਤੀਤਿ ਏਵਂ ਪਟਿਕ੍ਖੇਪਨਾਨਤ੍ਤੇਨ ਨਾਨਤ੍ਤਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਏਵਂ ਸਬ੍ਬਪਦਨਿਦ੍ਦੇਸੇਸੁ ਲਬ੍ਭਮਾਨਵਸੇਨ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਮ੍ਪਿ ਨਾਨਤ੍ਤਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਅਪਰਦੀਪਨਾ ਪਨ ਪਦਤ੍ਥੁਤਿ ਵਾ ਹੋਤਿ ਦਲ਼੍ਹੀਕਮ੍ਮਂ ਵਾਤਿ ਏਵਂ ਦ੍ਵੇ ਠਾਨਾਨਿ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਯਟ੍ਠਿਕੋਟਿਯਾ ਉਪ੍ਪੀਲ਼ੇਨ੍ਤੇਨ ਵਿਯ ਹਿ ਸਕਿਮੇਵ ‘‘ਪੀਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਏਤਂ ਪਦਂ ਫੁਲ੍ਲਿਤਮਣ੍ਡਿਤਵਿਭੂਸਿਤਂ ਨਾਮ ਨ ਹੋਤਿ, ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਵਸੇਨ ਉਪਸਗ੍ਗਵਸੇਨ ਅਤ੍ਥਵਸੇਨ ‘‘ਪੀਤਿ ਪਾਮੋਜ੍ਜਂ ਆਮੋਦਨਾ ਪਮੋਦਨਾ ਹਾਸੋ ਪਹਾਸੋ ਵਿਤ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ੯) ਵੁਤ੍ਤੇ ਫੁਲ੍ਲਿਤਮਣ੍ਡਿਤਵਿਭੂਸਿਤਂ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਯਥਾ ਹਿ ਦਹਰਕੁਮਾਰਂ ਨਹਾਪੇਤ੍ਵਾ ਮਨੋਰਮਂ ਵਤ੍ਥਂ ਪਰਿਦਹਾਪੇਤ੍ਵਾ ਪੁਪ੍ਫਾਨਿ ਪਿਲ਼ਨ੍ਧਾਪੇਤ੍ਵਾ ਅਕ੍ਖੀਨਿ ਅਞ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਅਥਸ੍ਸ ਨਲਾਟੇ ਏਕਮੇਵ ਮਨੋਸਿਲਾਬਿਨ੍ਦੁਂ ਕਰੇਯ੍ਯ, ਨ ਤਸ੍ਸ ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਚਿਤ੍ਤਤਿਲਕੋ ਨਾਮ ਹੋਤਿ, ਨਾਨਾਵਣ੍ਣੇਹਿ ਪਨ ਪਰਿਵਾਰੇਤ੍ਵਾ ਬਿਨ੍ਦੂਸੁ ਕਤੇਸੁ ਚਿਤ੍ਤਤਿਲਕੋ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਏਵਂ ਸਮ੍ਪਦਮਿਦਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਯਂ ਪਦਤ੍ਥੁਤਿ ਨਾਮ.

ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਵਸੇਨ ਪਨ ਉਪਸਗ੍ਗਵਸੇਨ ਅਤ੍ਥਵਸੇਨ ਚ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਭਣਨਮੇਵ ਦਲ਼੍ਹੀਕਮ੍ਮਂ ਨਾਮ. ਯਥਾ ਹਿ ‘‘ਆਵੁਸੋ’’ਤਿ ਵਾ ‘‘ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਵਾ ‘‘ਯਕ੍ਖੋ’’ਤਿ ਵਾ ‘‘ਸਪ੍ਪੋ’’ਤਿ ਵਾ ਵੁਤ੍ਤੇ ਦਲ਼੍ਹੀਕਮ੍ਮਂ ਨਾਮ ਨ ਹੋਤਿ, ‘‘ਆਵੁਸੋ ਆਵੁਸੋ, ਭਨ੍ਤੇ ਭਨ੍ਤੇ, ਯਕ੍ਖੋ ਯਕ੍ਖੋ, ਸਪ੍ਪੋ ਸਪ੍ਪੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਪਨ ਦਲ਼੍ਹੀਕਮ੍ਮਂ ਨਾਮ ਹੋਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਸਕਿਂਦੇਵ ਯਟ੍ਠਿਕੋਟਿਯਾ ਉਪ੍ਪੀਲ਼ੇਨ੍ਤੇਨ ਵਿਯ ‘‘ਪੀਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਮਤ੍ਤੇ ਦਲ਼੍ਹੀਕਮ੍ਮਂ ਨਾਮ ਨ ਹੋਤਿ, ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਵਸੇਨ ਉਪਸਗ੍ਗਵਸੇਨ ਅਤ੍ਥਵਸੇਨ ‘‘ਪੀਤਿ ਪਾਮੋਜ੍ਜਂ ਆਮੋਦਨਾ ਪਮੋਦਨਾ ਹਾਸੋ ਪਹਾਸੋ ਵਿਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇਯੇਵ ਦਲ਼੍ਹੀਕਮ੍ਮਂ ਨਾਮ ਹੋਤੀਤਿ ਏਵਂ ਅਪਰਦੀਪਨਾ ਦ੍ਵੇ ਠਾਨਾਨਿ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਏਤਿਸ੍ਸਾਪਿ ਵਸੇਨ ਲਬ੍ਭਮਾਨਕਪਦਨਿਦ੍ਦੇਸੇਸੁ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਤਤ੍ਥ ਪੀਨਯਤੀਤਿ ਪੀਤਿ. ਸਾ ਸਮ੍ਪਿਯਾਯਨਲਕ੍ਖਣਾ, ਕਾਯਚਿਤ੍ਤਪੀਣਨਰਸਾ ਫਰਣਰਸਾ ਵਾ, ਓਦਗ੍ਯਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਾ. ਯਾ ਪਞ੍ਚਕਾਮਗੁਣਪਟਿਸਞ੍ਞੁਤ੍ਤਾਤਿ ਯਾ ਰੂਪਾਦਿਪਞ੍ਚਕਾਮਕੋਟ੍ਠਾਸਪਟਿਸਂਯੁਤ੍ਤਾ ਪੀਤਿ, ਸਾ ਪੀਨਯਤੀਤਿ ਪੀਤਿ, ਇਦਂ ਸਭਾਵਪਦਂ. ਪਮੁਦਿਤਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਪਾਮੋਜ੍ਜਂ. ਆਮੋਦਨਾਕਾਰੋ ਆਮੋਦਨਾ. ਪਮੋਦਨਾਕਾਰੋ ਪਮੋਦਨਾ. ਯਥਾ ਵਾ ਭੇਸਜ੍ਜਾਨਂ ਵਾ ਤੇਲਾਨਂ ਵਾ ਉਣ੍ਹੋਦਕਸੀਤੋਦਕਾਨਂ ਵਾ ਏਕਤੋ ਕਰਣਂ ‘‘ਮੋਦਨਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਏਵਮਯਮ੍ਪਿ ਪੀਤਿਧਮ੍ਮਾਨਂ ਏਕਤੋ ਕਰਣੇਨ ਮੋਦਨਾ. ਉਪਸਗ੍ਗਵਸੇਨ ਪਨ ਮਣ੍ਡੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਆਮੋਦਨਾ ਪਮੋਦਨਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ.

ਹਾਸੇਤੀਤਿ ਹਾਸੋ. ਪਹਾਸੇਤੀਤਿ ਪਹਾਸੋ, ਹਟ੍ਠਪਹਟ੍ਠਾਕਾਰਾਨਮੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਵਿਤ੍ਤੀਤਿ ਵਿਤ੍ਤਂ, ਧਨਸ੍ਸੇਤਂ ਨਾਮਂ. ਅਯਂ ਪਨ ਸੋਮਨਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਤ੍ਤਾ ਵਿਤ੍ਤਿਸਰਿਕ੍ਖਤਾਯ ਵਿਤ੍ਤਿ. ਯਥਾ ਹਿ ਧਨਿਨੋ ਧਨਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਸੋਮਨਸ੍ਸਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਏਵਂ ਪੀਤਿਮਤੋਪਿ ਪੀਤਿਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਸੋਮਨਸ੍ਸਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਵਿਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤੁਟ੍ਠੀਤਿ ਸਭਾਵਸਣ੍ਠਿਤਾਯ ਪੀਤਿਯਾ ਏਤਂ ਨਾਮਂ. ਪੀਤਿਮਾ ਪਨ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਕਾਯਚਿਤ੍ਤਾਨਂ ਉਗ੍ਗਤਤ੍ਤਾ ਅਬ੍ਭੁਗ੍ਗਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਉਦਗ੍ਗੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਉਦਗ੍ਗਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਓਦਗ੍ਯਂ.

ਅਤ੍ਤਨੋ ਮਨਤਾ ਅਤ੍ਤਮਨਤਾ. ਅਨਭਿਰਦ੍ਧਸ੍ਸ ਹਿ ਮਨੋ ਦੁਕ੍ਖਪਦਟ੍ਠਾਨਤ੍ਤਾ ਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਮਨੋ ਨਾਮ ਹੋਤਿ, ਅਭਿਰਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸੁਖਪਦਟ੍ਠਾਨਤ੍ਤਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਮਨੋ ਨਾਮ ਹੋਤਿ, ਇਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਮਨਤਾ ਅਤ੍ਤਮਨਤਾ, ਸਕਮਨਤਾ, ਸਕਮਨਸ੍ਸ ਭਾਵੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਾ ਪਨ ਯਸ੍ਮਾ ਨ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਕਸ੍ਸਚਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਮਨਤਾ, ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਪਨੇਸਾ ਭਾਵੋ ਚੇਤਸਿਕੋ ਧਮ੍ਮੋ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਅਤ੍ਤਮਨਤਾ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ.

ਚਿਤ੍ਤਵਿਚਿਤ੍ਤਤਾਯ ਚਿਤ੍ਤਂ. ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਮਿਨਮਾਨਂ ਜਾਨਾਤੀਤਿ ਮਨੋ. ਮਾਨਸਨ੍ਤਿ ਮਨੋ ਏਵ, ‘‘ਅਨ੍ਤਲਿਕ੍ਖਚਰੋ ਪਾਸੋ, ਯ੍ਵਾਯਂ ਚਰਤਿ ਮਾਨਸੋ’’ਤਿ (ਮਹਾਵ. ੩੩; ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੫੧) ਹਿ ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਧਮ੍ਮੋ ‘‘ਮਾਨਸੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ.

‘‘ਕਥਞ੍ਹਿ ਭਗਵਾ ਤੁਯ੍ਹਂ, ਸਾਵਕੋ ਸਾਸਨੇ ਰਤੋ;

ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਮਾਨਸੋ ਸੇਕ੍ਖੋ, ਕਾਲਂਕਯਿਰਾ ਜਨੇ ਸੁਤਾ’’ਤਿ. (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੫੯) –

ਏਤ੍ਥ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ‘‘ਮਾਨਸ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਇਧ ਪਨ ਮਨੋ ਏਵ ਮਾਨਸਂ, ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਵਸੇਨ ਹੇਤਂ ਪਦਂ ਵਡ੍ਢਿਤਂ.

ਹਦਯਨ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ. ‘‘ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਾ ਤੇ ਖਿਪਿਸ੍ਸਾਮਿ, ਹਦਯਂ ਵਾ ਤੇ ਫਾਲੇਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ (ਸੁ. ਨਿ. ਆਲ਼ਵਕਸੁਤ੍ਤਂ; ਸਂ. ਨਿ. ੧.੨੩੭; ੨੪੬) ਏਤ੍ਥ ਉਰੋ ‘‘ਹਦਯ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਹਦਯਾ ਹਦਯਂ ਮਞ੍ਞੇ ਅਞ੍ਞਾਯ ਤਚ੍ਛਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੬੩) ਏਤ੍ਥ ਚਿਤ੍ਤਂ. ‘‘ਵਕ੍ਕਂ ਹਦਯ’’ਨ੍ਤਿ (ਖੁ. ਪਾ. ੩.ਦ੍ਵਤਿਂਸਾਕਾਰੋ; ਦੀ. ਨਿ. ੨.੩੭੭; ਮ. ਨਿ. ੧.੧੧੦) ਏਤ੍ਥ ਹਦਯਵਤ੍ਥੁ. ਇਧ ਪਨ ਚਿਤ੍ਤਮੇਵ ਅਬ੍ਭਨ੍ਤਰਟ੍ਠੇਨ ‘‘ਹਦਯ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਮੇਵ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਟ੍ਠੇਨ ਪਣ੍ਡਰਂ, ਭਵਙ੍ਗਂ ਸਨ੍ਧਾਯੇਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਥਾਹ – ‘‘ਪਭਸ੍ਸਰਮਿਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਿਤ੍ਤਂ, ਤਞ੍ਚ ਖੋ ਆਗਨ੍ਤੁਕੇਹਿ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸੇਹਿ ਉਪਕ੍ਕਿਲਿਟ੍ਠ’’ਨ੍ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੧.੪੯). ਤਤੋ ਨਿਕ੍ਖਨ੍ਤਤ੍ਤਾ ਪਨ ਅਕੁਸਲਮ੍ਪਿ ਗਙ੍ਗਾਯ ਨਿਕ੍ਖਨ੍ਤਾ ਨਦੀ ਗਙ੍ਗਾ ਵਿਯ ਗੋਧਾਵਰਿਤੋ ਨਿਕ੍ਖਨ੍ਤਾ ਗੋਧਾਵਰੀ ਵਿਯ ਚ ‘‘ਪਣ੍ਡਰ’’ਨ੍ਤ੍ਵੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਮਨੋ ਮਨਾਯਤਨਨ੍ਤਿ ਇਧ ਪਨ ਮਨੋਗ੍ਗਹਣਂ ਮਨਸ੍ਸੇਵ ਆਯਤਨਭਾਵਦੀਪਨਤ੍ਥਂ. ਤੇਨੇਤਂ ਦੀਪੇਤਿ ‘‘ਨਯਿਦਂ ਦੇਵਾਯਤਨਂ ਵਿਯ ਮਨਸ੍ਸ ਆਯਤਨਤ੍ਤਾ ਮਨਾਯਤਨਂ, ਅਥ ਖੋ ਮਨੋ ਏਵ ਆਯਤਨਂ ਮਨਾਯਤਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਨਿਵਾਸਟ੍ਠਾਨਟ੍ਠੇਨ ਆਕਰਟ੍ਠੇਨ ਸਮੋਸਰਣਟ੍ਠਾਨਟ੍ਠੇਨ ਸਞ੍ਜਾਤਿਦੇਸਟ੍ਠੇਨ ਕਾਰਣਟ੍ਠੇਨ ਚ ਆਯਤਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਤਥਾ ਹਿ ਲੋਕੇ ‘‘ਇਸ੍ਸਰਾਯਤਨਂ, ਵਾਸੁਦੇਵਾਯਤਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਨਿਵਾਸਟ੍ਠਾਨਂ ‘‘ਆਯਤਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ‘‘ਸੁਵਣ੍ਣਾਯਤਨਂ, ਰਜਤਾਯਤਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਆਕਰੋ. ਸਾਸਨੇ ਪਨ ‘‘ਮਨੋਰਮੇ ਆਯਤਨੇ, ਸੇਵਨ੍ਤਿ ਨਂ ਵਿਭਙ੍ਗਮਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਅ. ਨਿ. ੫.੩੮) ਸਮੋਸਰਣਟ੍ਠਾਨਂ. ‘‘ਦਕ੍ਖਿਣਾਪਥੋ ਗੁਨ੍ਨਂ ਆਯਤਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਸਞ੍ਜਾਤਿਦੇਸੋ. ‘‘ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰੇਵ ਸਕ੍ਖਿਭਬ੍ਬਤਂ ਪਾਪੁਣਾਤਿ ਸਤਿ ਸਤਿਆਯਤਨੇ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਅ. ਨਿ. ੩.੧੦੨; ੫.੨੩; ਮ. ਨਿ. ੩.੧੫੮) ਕਾਰਣਂ. ਇਧ ਪਨ ਸਞ੍ਜਾਤਿਦੇਸਟ੍ਠੇਨ ਸਮੋਸਰਣਠਾਨਟ੍ਠੇਨ ਕਾਰਣਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਤਿਧਾਪਿ ਵਟ੍ਟਤਿ.

ਫਸ੍ਸਾਦਯੋ ਹਿ ਧਮ੍ਮਾ ਏਤ੍ਥ ਸਞ੍ਜਾਯਨ੍ਤੀਤਿ ਸਞ੍ਜਾਤਿਦੇਸਟ੍ਠੇਨਪਿ ਏਤਂ ਆਯਤਨਂ. ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਰੂਪਸਦ੍ਦਗਨ੍ਧਰਸਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾ ਆਰਮ੍ਮਣਭਾਵੇਨੇਤ੍ਥ ਓਸਰਨ੍ਤੀਤਿ ਸਮੋਸਰਣਠਾਨਟ੍ਠੇਨਪਿ ਆਯਤਨਂ. ਫਸ੍ਸਾਦੀਨਂ ਪਨ ਸਹਜਾਤਾਦਿਪਚ੍ਚਯਟ੍ਠੇਨ ਕਾਰਣਤ੍ਤਾ ਕਾਰਣਟ੍ਠੇਨਪਿ ਆਯਤਨਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਤਦੇਵ ਮਨਨਲਕ੍ਖਣੇ ਇਨ੍ਦਟ੍ਠਂ ਕਾਰੇਤੀਤਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ, ਮਨੋ ਏਵ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਮਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ.

ਵਿਜਾਨਾਤੀਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ. ਵਿਞ੍ਞਾਣਮੇਵ ਖਨ੍ਧੋ ਵਿਞ੍ਞਾਣਕ੍ਖਨ੍ਧੋ. ਤਸ੍ਸ ਰਾਸਿਆਦਿਵਸੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ‘‘ਮਹਾਉਦਕਕ੍ਖਨ੍ਧੋਤ੍ਵੇਵ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤੀ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੪.੫੧) ਏਤ੍ਥ ਹਿ ਰਾਸਟ੍ਠੇਨ ਖਨ੍ਧੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ‘‘ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਸਮਾਧਿਕ੍ਖਨ੍ਧੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੫੫੫) ਗੁਣਟ੍ਠੇਨ. ‘‘ਅਦ੍ਦਸਾ ਖੋ ਭਗਵਾ ਮਹਨ੍ਤਂ ਦਾਰੁਕ੍ਖਨ੍ਧ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੪.੨੪੧-੨੪੨) ਏਤ੍ਥ ਪਣ੍ਣਤ੍ਤਿਮਤ੍ਤਟ੍ਠੇਨ. ਇਧ ਪਨ ਰੁਲ਼੍ਹਿਤੋ ਖਨ੍ਧੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਰਾਸਟ੍ਠੇਨ ਹਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਕ੍ਖਨ੍ਧਸ੍ਸ ਏਕਦੇਸੋ ਏਕਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਯਥਾ ਰੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਏਕਦੇਸਂ ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤੋ ‘‘ਰੁਕ੍ਖਂ ਛਿਨ੍ਦਤੀ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਵਿਞ੍ਞਾਣਕ੍ਖਨ੍ਧਸ੍ਸ ਏਕਦੇਸਭੂਤਂ ਏਕਮ੍ਪਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਰੂਲ਼੍ਹਿਤੋ ‘‘ਵਿਞ੍ਞਾਣਕ੍ਖਨ੍ਧੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਤਜ੍ਜਾ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੂਤਿ ਤੇਸਂ ਫਸ੍ਸਾਦੀਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਨੁਚ੍ਛਵਿਕਾ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ. ਇਮਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਪਦੇ ਏਕਮੇਵ ਚਿਤ੍ਤਂ ਮਿਨਨਟ੍ਠੇਨ ਮਨੋ, ਵਿਜਾਨਨਟ੍ਠੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਸਭਾਵਟ੍ਠੇਨ ਨਿਸ੍ਸਤ੍ਤਟ੍ਠੇਨ ਵਾ ਧਾਤੂਤਿ ਤੀਹਿ ਨਾਮੇਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਹਗਤੋਤਿ ਅਵਿਜਹਿਤੋ. ਸਹਜਾਤੋਤਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਨਿਗ੍ਗਤੋ. ਸਂਸਟ੍ਠੋਤਿ ਸਂਸਗ੍ਗੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਠਿਤੋ. ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋਤਿ ਸਮਂ ਪਕਾਰੇਹਿ ਯੁਤ੍ਤੋ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਕਾਰੇਹੀਤਿ? ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਾਦੀਹਿ. ਨਤ੍ਥਿ ਕੇਚਿ ਧਮ੍ਮਾ ਕੇਹਿਚਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਇਤਿ ਹਿ ਇਮਸ੍ਸ ਪਞ੍ਹਸ੍ਸ ਪਟਿਕ੍ਖੇਪੇ ‘‘ਨਨੁ ਅਤ੍ਥਿ ਕੇਚਿ ਧਮ੍ਮਾ ਕੇਹਿਚਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਹਗਤਾ ਸਹਜਾਤਾ ਸਂਸਟ੍ਠਾ ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਾ ਏਕਨਿਰੋਧਾ ਏਕਵਤ੍ਥੁਕਾ ਏਕਾਰਮ੍ਮਣਾ’’ਤਿ (ਕਥਾ. ੪੭੩) ਏਵਂ ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਤਾਦੀਨਂ ਵਸੇਨ ਸਮ੍ਪਯੋਗਤ੍ਥੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਇਤਿ ਇਮੇਹਿ ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਤਾਦੀਹਿ ਸਮਂ ਪਕਾਰੇਹਿ ਯੁਤ੍ਤੋ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ. ਏਕੁਪ੍ਪਾਦੋਤਿ ਏਕਤੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਨ ਵਿਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਕਨਿਰੋਧੋਤਿ ਏਕਤੋ ਨਿਰੋਧੋ. ਏਕਵਤ੍ਥੁਕੋਤਿ ਹਦਯਵਤ੍ਥੁਵਸੇਨ ਏਕਵਤ੍ਥੁਕੋ. ਏਕਾਰਮ੍ਮਣੋਤਿ ਰੂਪਾਦਿਵਸੇਨ ਏਕਾਰਮ੍ਮਣੋ.

ਏਤ੍ਥ ਸਹਗਤਸਦ੍ਦੋ ਤਬ੍ਭਾਵੇ, ਵੋਕਿਣ੍ਣੇ, ਆਰਮ੍ਮਣੇ, ਨਿਸ੍ਸਯੇ, ਸਂਸਟ੍ਠੇਤਿ ਪਞ੍ਚਸੁ ਅਤ੍ਥੇਸੁ ਦਿਸ੍ਸਤਿ ਜਿਨਵਚਨੇ. ‘‘ਯਾਯਂ ਤਣ੍ਹਾ ਪੋਨੋਭਵਿਕਾ ਨਨ੍ਦਿਰਾਗਸਹਗਤਾ’’ਤਿ (ਮਹਾਵ. ੧੪; ਵਿਭ. ੨੦੩; ਮ. ਨਿ. ੩.੩੭੪; ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੦੮੧; ਪਟਿ. ਮ. ੨.੩੦) ਏਤ੍ਥ ਤਬ੍ਭਾਵੇ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ, ਨਨ੍ਦਿਰਾਗਭੂਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਯਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵੀਮਂਸਾ ਕੋਸਜ੍ਜਸਹਗਤਾ ਕੋਸਜ੍ਜਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੮੩੨) ਏਤ੍ਥ ਵੋਕਿਣ੍ਣੇ, ਅਨ੍ਤਰਨ੍ਤਰਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੇਨ ਕੋਸਜ੍ਜੇਨ ਵੋਕਿਣ੍ਣਾਤਿ ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਲਾਭੀ ਹੋਤਿ ਰੂਪਸਹਗਤਾਨਂ ਵਾ ਸਮਾਪਤ੍ਤੀਨਂ ਅਰੂਪਸਹਗਤਾਨਂ ਵਾ ਸਮਾਪਤ੍ਤੀਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਪੁ. ਪ. ੩-੬) ਏਤ੍ਥ ਆਰਮ੍ਮਣੇ, ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਾਨਂ ਅਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਾਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਅਟ੍ਠਿਕਸਞ੍ਞਾਸਹਗਤਂ ਸਤਿਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਂ ਭਾਵੇਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੨੩੮) ਏਤ੍ਥ ਨਿਸ੍ਸਯੇ, ਅਟ੍ਠਿਕਸਞ੍ਞਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਅਟ੍ਠਿਕਸਞ੍ਞਂ ਭਾਵੇਤ੍ਵਾ ਪਟਿਲਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਇਦਂ ਸੁਖਂ ਇਮਾਯ ਪੀਤਿਯਾ ਸਹਗਤਂ ਹੋਤਿ ਸਹਜਾਤਂ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਵਿਭ. ੫੭੮) ਏਤ੍ਥ ਸਂਸਟ੍ਠੇ, ਸਂਮਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਇਮਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਠਾਨੇ ਸਂਸਟ੍ਠੇ ਆਗਤੋ.

ਸਹਜਾਤਸਦ੍ਦੋ ‘‘ਸਹਜਾਤਂ ਪੁਰੇਜਾਤਂ ਪਚ੍ਛਾਜਾਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਟ੍ਠ. ੧.੧.੪੩੫) ਏਤ੍ਥ ਵਿਯ ਸਹਜਾਤੇ. ਸਂਸਟ੍ਠਸਦ੍ਦੋ ‘‘ਗਿਹੀਹਿ ਸਂਸਟ੍ਠੋ’’ਤਿ ਚ, ‘‘ਏਵਂ ਸਂਸਟ੍ਠੋ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੩) ਚਾਤਿ ਏਵਮਾਦੀਸੁ ਸਂਸਗ੍ਗੇ. ‘‘ਕਿਸੇ ਥੂਲੇ ਵਿਵਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਸਂਸਟ੍ਠਾ ਯੋਜਿਤਾ ਹਯਾ’’ਤਿ (ਜਾ. ੨.੨੨.੭੦) ਏਤ੍ਥ ਸਦਿਸੇ.

‘‘ਪੁਚਿਮਨ੍ਦਪਰਿਵਾਰੋ, ਅਮ੍ਬੋ ਤੇ ਦਧਿਵਾਹਨ;

ਮੂਲਂ ਮੂਲੇਨ ਸਂਸਟ੍ਠਂ, ਸਾਖਾ ਸਾਖਾ ਨਿਸੇਵਰੇ’’ਤਿ. (ਜਾ. ੧.੨.੭੨) –

ਏਤ੍ਥ ਉਪਚਿਤੇ. ‘‘ਚਿਤ੍ਤਸਂਸਟ੍ਠਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ਦੁਕਮਾਤਿਕਾ ੫੯) ਏਤ੍ਥ ਚਿਤ੍ਤਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮੇ. ਇਧ ਪਨ ਯੋ ਫਲਪ੍ਪਦਾਨੇ ਅਵਿਯੋਗਧਮ੍ਮੋ ਵਿਨਿਬ੍ਭੋਗਂ ਅਕਤ੍ਵਾ ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਾਦਿਧਮ੍ਮੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ‘‘ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਂਵਿਸਯੋ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਸਹਗਤੋ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਛਤੋ ਪਚ੍ਛਤੋ ਆਗਤਸੁਤ੍ਤੇਨ ਵਿਯ ਸੋ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਸਹਜਾਤੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਕਤੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਰੂਪਾਰੂਪਂ ਵਿਯ ਸੋਪਿ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਸਂਸਟ੍ਠੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਖੀਰੋਦਕਂ ਵਿਯ ਚ ਸੋਪਿ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਵਿਨਿਬ੍ਭੋਗਂ ਕਾਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਟ੍ਠੇਨ ਹਿ ਸਹੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਪਿ ਅਤ੍ਥਿ ਖੀਰਤੇਲਂ ਵਿਯ. ਤਥਾ ਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਪਿ ਖੀਰਤੋ ਅਪਨੀਤਂ ਨਵਨੀਤਂ ਵਿਯ. ਏਵਂ ਲਕ੍ਖਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਾਦਿਲਕ੍ਖਣੋਯੇਵ ਹੋਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਏਕੁਪ੍ਪਾਦੋ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਤ੍ਥ ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਸਹਜਾਤਾਨਂ ਕਿਂ ਨਾਨਤ੍ਤਂ? ਉਪ੍ਪਾਦੇ ਅਨ੍ਤਰਵਿਰਹਿਤੋ ਏਕੁਪ੍ਪਾਦੋ. ਖੀਰਕਾਲਮੁਤ੍ਤਸ੍ਸਾਪਿ ਦਧਿਨੋ ਮਥਨੇ ਮਥਨੇ ਪਾਕਟਂ ਨਵਨੀਤਂ ਵਿਯ ਪੁਰੇਭਤ੍ਤਪਚ੍ਛਾਭਤ੍ਤਵਸੇਨ ਏਕਦਿਵਸਮੇਵ ਜਾਤੋ ਵਿਯ ਸੋ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਏਕਕ੍ਖਣੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੋਤਿ ਸਹਜਾਤੋ. ਏਕਵਤ੍ਥੁਕੋਤਿ ਪਤਿਟ੍ਠਟ੍ਠੇਨ ਏਕਪਰਿਚ੍ਛੇਦੇਨ ਏਕਵਤ੍ਥੁਕੋ, ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਏਕਵਤ੍ਥੁਕਤਾ ਵਿਯ ਠਾਨਨ੍ਤਰਵਿਰਹਿਤੋ. ਏਕਾਰਮ੍ਮਣੋਤਿ ਅਨਿਯਤੇਕਾਰਮ੍ਮਣੋ ਨ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵਿਯਾਤਿ ਏਵਮੇਕੇ ਵਣ੍ਣਯਨ੍ਤਿ.

ਮਚ੍ਚੋਤਿ ਮੂਲਪਦਂ. ਰੂਪਾਦੀਸੁ ਸਤ੍ਤੋ ਲਗ੍ਗੋ ਲਗ੍ਗਿਤੋਤਿ ਸਤ੍ਤੋ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ‘‘ਸਤ੍ਤੋ ਸਤ੍ਤੋਤਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਕਿਤ੍ਤਾਵਤਾ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ‘ਸਤ੍ਤੋ’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ? ਰੂਪੇ ਖੋ, ਰਾਧ, ਯੋ ਛਨ੍ਦੋ ਯੋ ਰਾਗੋ ਯਾ ਨਨ੍ਦੀ ਯਾ ਤਣ੍ਹਾ, ਤਤ੍ਰ ਸਤ੍ਤੋ ਤਤ੍ਰ ਵਿਸਤ੍ਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ‘ਸਤ੍ਤੋ’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੧੬੧; ਮਹਾਨਿ. ੭). ਸਤ੍ਤਯੋਗੇਨ ਵਾ ਸਤ੍ਤੋ. ਸੁਗਤਿਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਨਰਤੀਤਿ ਨਰੋ. ਮਨੁਨੋ ਪੁਤ੍ਤੋਤਿ ਮਾਨਵੋ. ਉਪਕਰਣੇਨ ਸਯਂ ਪੋਸਯਤੀਤਿ ਪੋਸੋ. ਪੁਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਨਿਰਯੋ, ਤਂ ਗਲਤੀਤਿ ਪੁਗ੍ਗਲੋ. ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਧਾਰੇਤੀਤਿ ਜੀਵੋ. ਚੁਤਿਤੋ ਜਾਤਿਂ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਜਾਗੁ. ਜਿਯਤੀਤਿ ਜਨ੍ਤੁ. ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਨ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਇਨ੍ਦਗੁ. ਅਥ ਵਾ ਇਨ੍ਦਭੂਤੇਨ ਕਮ੍ਮੁਨਾ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਇਨ੍ਦਗੁ. ‘‘ਹਿਨ੍ਦਗੂ’’ਤਿਪਿ ਪਾਲ਼ਿ. ਹਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਮਰਣਂ, ਤਂ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਹਿਨ੍ਦਗੁ. ਮਨੁਤੋ ਜਾਤੋਤਿ ਮਨੁਜੋ. ਯਂ ਸਾਦਿਯਤੀਤਿ ਯਂ ਰੂਪਾਦਿਂ ਅਸ੍ਸਾਦਿਯਤਿ. ਸੇਸਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯਮੇਵ. ਇਤੋ ਪਰਂ ਵੁਤ੍ਤਮਤ੍ਥਂ ਨਿਗਮੇਨ੍ਤੋ ਤੇਨਾਹ ਭਗਵਾ –

‘‘ਕਾਮਂ ਕਾਮਯਮਾਨਸ੍ਸ…ਪੇ… ਲਦ੍ਧਾ ਮਚ੍ਚੋ ਯਦਿਚ੍ਛਤੀ’’ਤਿ;

ਇਤੋ ਪਰਂ ਏਤ੍ਤਕਮ੍ਪਿ ਅਵਤ੍ਵਾ ਵਿਸੇਸਮਤ੍ਤਮੇਵ ਵਕ੍ਖਾਮ.

੨. ਤਸ੍ਸ ਚੇ ਕਾਮਯਾਨਸ੍ਸਾਤਿ ਤਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਕਾਮੇ ਇਚ੍ਛਮਾਨਸ੍ਸ, ਕਾਮੇਨ ਵਾ ਯਾਯਮਾਨਸ੍ਸ. ਛਨ੍ਦਜਾਤਸ੍ਸਾਤਿ ਜਾਤਤਣ੍ਹਸ੍ਸ. ਜਨ੍ਤੁਨੋਤਿ ਸਤ੍ਤਸ੍ਸ. ਤੇ ਕਾਮਾ ਪਰਿਹਾਯਨ੍ਤੀਤਿ ਤੇ ਕਾਮਾ ਪਰਿਹਾਯਨ੍ਤਿ ਚੇ. ਸਲ੍ਲਵਿਦ੍ਧੋਵ ਰੁਪ੍ਪਤੀਤਿ ਅਥ ਸੋ ਅਯੋਮਯਾਦਿਨਾ ਸਲ੍ਲੇਨ ਵਿਦ੍ਧੋ ਵਿਯ ਪੀਲ਼ੀਯਤਿ. ਇਤੋ ਪਰਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਵਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਅਵੁਤ੍ਤੇਸੁ ਯਂ ਯਂ ਅਨੁਤ੍ਤਾਨਂ, ਤਂ ਤਦੇਵ ਕਥਯਿਸ੍ਸਾਮਿ.

ਚਕ੍ਖੁਪੀਣਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਪਾਪੁਣਨਵਸੇਨ ਯਾਯਤਿ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਦਸ੍ਸਨੀਯਵਸੇਨ ਪਿਯਤ੍ਤਂ ਆਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨ ਅਪ੍ਪਾਪੇਤੀਤਿ ਨਿਯ੍ਯਤਿ. ਸਵਨੀਯਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਕਣ੍ਣਸੋਤਪੀਣਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨ ਪਰਿਕਡ੍ਢਤੀਤਿ ਵੁਯ੍ਹਤਿ. ਸਰਿਤਬ੍ਬਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਪੀਣਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਉਪਸਂਹਰੀਯਤੀਤਿ ਸਂਹਰੀਯਤਿ. ਯਥਾਤਿ ਓਪਮ੍ਮਤ੍ਥੇ ਨਿਪਾਤੋ. ਹਤ੍ਥਿਨਾ ਯਾਯਤਿ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਹਤ੍ਥਿਯਾਨੇਨ ਵਾ, ਵਾਇਤਿ ਵਿਕਪ੍ਪਤ੍ਥੇ. ਅਸ੍ਸੇਨ ਯਾਯਤਿ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਅਸ੍ਸਯਾਨੇਨ ਵਾ. ਗੋਯੁਤ੍ਤਂ ਵਯ੍ਹਾਦਿਯਾਨਂ ਗੋਯਾਨਂ, ਤੇਨ ਗੋਯਾਨੇਨ. ਅਜਯਾਨਾਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਇਟ੍ਠਵਸੇਨ ਜਾਤੋ ਸਞ੍ਜਾਤੋ.

ਆਰਮ੍ਮਣਪਿਯਤ੍ਤਵਸੇਨ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੋ ਅਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੋ. ਆਰਮ੍ਮਣਮਨਾਪਭਾਵੇਨ ਪਾਤੁਭੂਤੋ. ਅਥ ਵਾ ਕਾਮਰਾਗਵਸੇਨ ਜਾਤੋ ਸਞ੍ਜਾਤੋ. ਕਾਮਨਨ੍ਦਿਵਸੇਨ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੋ ਅਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੋ. ਕਾਮਤਣ੍ਹਾਵਸੇਨ ਕਾਮਸਿਨੇਹਵਸੇਨ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਵਸੇਨ ਕਾਮਪਰਿਲ਼ਾਹਵਸੇਨ ਚ ਪਾਤੁਭੂਤੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਤੇ ਵਾ ਕਾਮਾ ਪਰਿਹਾਯਨ੍ਤੀਤਿ ਤੇ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮਾਦਯੋ ਪਰਿਹਾਯਨ੍ਤਿ ਵਿਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਸੋ ਵਾ ਕਾਮੇਹਿ ਪਰਿਹਾਯਤੀਤਿ ਏਸੋ ਖਤ੍ਤਿਯਾਦਿਪੁਗ੍ਗਲੋ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮਾਦਿਕਾਮੇਹਿ ਪਰਿਹਾਯਤਿ ਵਿਗਚ੍ਛਤਿ ‘‘ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਮਚ੍ਚਂ ਵਿਜਹਨ੍ਤਿ ਭੋਗਾ, ਮਚ੍ਚੋ ਧਨੇ ਪੁਬ੍ਬਤਰਂ ਜਹਾਤੀ’’ਤਿ (ਜਾ. ੧.੫.੨) ਏਵਮਾਦੀਸੁ ਵਿਯ. ਕਥਨ੍ਤਿ ਕੇਨ ਪਕਾਰੇਨ. ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਸ੍ਸੇਵਾਤਿ ਧਰਨ੍ਤਸ੍ਸੇਵ. ਤੇ ਭੋਗੇਤਿ ਤੇ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮਾਦਯੋ ਭੋਗੇ. ਰਾਜਾਨੋ ਵਾਤਿ ਪਥਬ੍ਯਾਦਿਰਾਜਾਨੋ. ਹਰਨ੍ਤੀਤਿ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਅਪਹਰਨ੍ਤਿ ਵਾ. ਚੋਰਾ ਵਾਤਿ ਸਨ੍ਧਿਚ੍ਛੇਦਾਦਿਕਾ. ਅਗ੍ਗਿ ਵਾਤਿ ਦਾਵਗ੍ਗਿਆਦਿ. ਦਹਤੀਤਿ ਝਾਪੇਤਿ ਭਸ੍ਮਂ ਕਰੋਤਿ. ਉਦਕਂ ਵਾਤਿ ਓਘਾਦਿਉਦਕਂ. ਵਹਤੀਤਿ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਮਹਾਸਮੁਦ੍ਦਂ ਪਾਪੇਤਿ. ਅਪ੍ਪਿਯਾ ਵਾਤਿ ਅਕਨ੍ਤਾ ਅਮਨਾਪਾ. ਦਾਯਾਦਾ ਹਰਨ੍ਤੀਤਿ ਦਾਯਜ੍ਜਵਿਰਹਿਤਾ ਅਸ੍ਸਾਮਿਕਾ ਹਰਨ੍ਤਿ. ਨਿਹਿਤਂ ਵਾਤਿ ਨਿਧਾਨਂ ਕਤ੍ਵਾ ਠਪਿਤਂ. ਨਾਧਿਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਨ ਵਿਨ੍ਦਤਿ ਨ ਪਟਿਲਭਤਿ, ਨ ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਦੁਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਤਿ ਵਿਸਮਪਯੋਗੇਨ ਯੋਜਿਤਾ ਕਸਿਵਾਣਿਜ੍ਜਾਦਿਕਮ੍ਮਨ੍ਤਾ. ਭਿਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ ਭੇਦਂ ਪਾਪੁਣਨ੍ਤਿ, ਨ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਭਞ੍ਜਨ੍ਤਿ ਰਥਂ ਅਯਾਨਕਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਜਾ. ੨.੨੧.੨੯੬) ਸਮ੍ਭਵੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਕੁਲੇ ਵਾ ਕੁਲਙ੍ਗਾਰੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਖਤ੍ਤਿਯਾਦਿਕੁਲੇ ਕੁਲਝਾਪਕੋ ਕੁਲੇ ਅਨ੍ਤਿਮਪੁਰਿਸੋ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤਿ. ‘‘ਕੁਲਙ੍ਕਰੋ’’ਤਿਪਿ ਪਾਲ਼ਿ. ਯੋ ਤੇ ਭੋਗੇ ਵਿਕਿਰਤੀਤਿ ਯੋ ਏਸੋ ਕੁਲੇ ਪਚ੍ਛਿਮਕੋ ਤੇ ਹਿਰਞ੍ਞਾਦਿਕੇ ਭੋਗੇ ਖੇਪੇਤਿ. ਵਿਧਮਤੀਤਿ ਵਿਯੋਗਂ ਕਰੋਤਿ, ਦੂਰੇ ਖਿਪਤਿ. ਵਿਦ੍ਧਂਸੇਤੀਤਿ ਨਾਸੇਤਿ ਅਦਸ੍ਸਨਂ ਗਮੇਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਇਤ੍ਥਿਧੁਤ੍ਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵਿਕਿਰਤਿ. ਸੁਰਾਧੁਤ੍ਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵਿਧਮਤਿ. ਅਕ੍ਖਧੁਤ੍ਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵਿਦ੍ਧਂਸੇਤਿ. ਵਿਕਿਰਤਿ ਵਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਆਯਂ ਅਜਾਨਨੇਨ. ਵਿਧਮਤਿ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਮੁਖਂ ਅਜਾਨਨੇਨ. ਵਿਦ੍ਧਂਸੇਤਿ ਠਪਿਤਟ੍ਠਾਨੇ ਆਰਕ੍ਖਂ ਅਸਂਵਿਧਾਨੇਨਾਤਿ ਏਵਮਾਦਿਨਾ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ.

ਅਨਿਚ੍ਚਤਾਯੇਵ ਅਟ੍ਠਮੀਤਿ ਵਿਨਾਸਭਾਵੋ ਏਵ ਅਟ੍ਠਮੋ. ਹਾਯਨ੍ਤੀਤਿ ਅਦਸ੍ਸਨਂ ਯਨ੍ਤਿ. ਪਰਿਹਾਯਨ੍ਤੀਤਿ ਨ ਪੁਨ ਪਞ੍ਞਾਯਨ੍ਤਿ. ਪਰਿਧਂਸੇਨ੍ਤੀਤਿ ਠਾਨਤੋ ਅਪਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਪਰਿਪਤਨ੍ਤੀਤਿ ਪਗ੍ਘਰਨ੍ਤਿ. ਅਨ੍ਤਰਧਾਯਨ੍ਤੀਤਿ ਅਨ੍ਤਰਧਾਨਂ ਅਦਸ੍ਸਨਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਵਿਪ੍ਪਲੁਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ ਚੁਣ੍ਣਵਿਚੁਣ੍ਣਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਅਪਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ.

ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤੇਵ ਤੇ ਭੋਗੇਤਿ ਤੇਸਂ ਧਨਾਨਂ ਠਿਤਕਾਲੇ ‘‘ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤੇ ਨਿਬ੍ਬੁਤੇ ਚਾਪੀ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦੀਸੁ (ਵਿ. ਵ. ੮੦੬) ਵਿਯ. ਸੋਤਿ ਸੋ ਭੋਗਸਾਮਿਕੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ. ਚਵਤਿ ਦੇਵਲੋਕਤੋ. ਮਰਤਿ ਮਨੁਸ੍ਸਲੋਕਤੋ. ਵਿਪ੍ਪਲੁਜ੍ਜਤਿ ਨਾਗਸੁਪਣ੍ਣਾਦਿਲੋਕਤੋ. ਅਥ ਵਾ ਹਾਯਤਿ ਧਞ੍ਞਕੋਟ੍ਠਾਗਾਰਵਸੇਨ. ਪਰਿਹਾਯਤਿ ਧਨਕੋਟ੍ਠਾਗਾਰਵਸੇਨ. ਪਰਿਧਂਸਤਿ ਬਲਿਬਦ੍ਦਹਤ੍ਥਿਅਸ੍ਸਾਦਿਵਸੇਨ. ਪਰਿਪਤਤਿ ਦਾਸਿਦਾਸਵਸੇਨ. ਅਨ੍ਤਰਧਾਯਤਿ ਦਾਰਾਭਰਣਵਸੇਨ. ਨਸ੍ਸਤਿ ਉਦਕਾਦਿਵਸੇਨਾਤਿ ਏਕੇ ਵਣ੍ਣਯਨ੍ਤਿ.

ਅਯੋਮਯੇਨਾਤਿ ਕਾਲ਼ਲੋਹਾਦਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਨ. ਸਲ੍ਲੇਨਾਤਿ ਕਣ੍ਡੇਨ. ਅਟ੍ਠਿਮਯੇਨਾਤਿ ਮਨੁਸ੍ਸਟ੍ਠਿਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਅਵਸੇਸੇਨ. ਦਨ੍ਤਮਯੇਨਾਤਿ ਹਤ੍ਥਿਦਨ੍ਤਾਦਿਨਾ. ਵਿਸਾਣਮਯੇਨਾਤਿ ਗੋਵਿਸਾਣਾਦਿਨਾ. ਕਟ੍ਠਮਯੇਨਾਤਿ ਵੇਲ਼ੁਕਟ੍ਠਾਦਿਨਾ. ਵਿਦ੍ਧੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਸਲ੍ਲਾਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰਞ੍ਞਤਰੇਨ ਪਹਟੋ. ਰੁਪ੍ਪਤੀਤਿ ਵਿਕਿਰਤਿ, ਵਿਕਾਰਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਕੁਪ੍ਪਤੀਤਿ ਚਲਤਿ, ਕੋਪਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਿ. ਘਟ੍ਟੀਯਤੀਤਿ ਘਟ੍ਟਿਤੋ ਹੋਤਿ. ਪੀਲ਼ੀਯਤੀਤਿ ਪੀਲ਼ਿਤੋ ਹੋਤਿ, ਲਦ੍ਧਪ੍ਪਹਾਰੋ ਕੁਪ੍ਪਤਿ. ‘‘ਤਤਿਯਦਿਵਸੇ ਸਲਾਕਂ ਪਵੇਸੇਤ੍ਵਾ ਧੋਵਨਕਾਲੇ ਘਟ੍ਟੀਯਤਿ. ਖਾਰਪ੍ਪਦਾਨੇ ਪੀਲ਼ੀਯਤਿ. ਪਹਾਰਧੋਵਨੇ ਵਾ ਰੁਪ੍ਪਤਿ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਦੁਕ੍ਖੁਪ੍ਪਾਦਨੇ ਕੁਪ੍ਪਤਿ. ਸਲਾਕਪਵੇਸਨੇ ਪੀਲ਼ੀਯਤਿ. ਖਾਰਪ੍ਪਦਾਨੇ ਘਟ੍ਟੀਯਤੀ’’ਤਿ ਏਵਮੇਕੇ ਵਣ੍ਣਯਨ੍ਤਿ.

ਬ੍ਯਾਧਿਤੋਤਿ ਲਦ੍ਧਪ੍ਪਹਾਰੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪੀਲ਼ਿਤੋ. ਦੋਮਨਸ੍ਸਿਤੋਤਿ ਦੋਮਨਸ੍ਸਪ੍ਪਤ੍ਤੋ. ਵਿਪਰਿਣਾਮਞ੍ਞਥਾਭਾਵਾਤਿ ਪਕਤਿਭਾਵਂ ਜਹਿਤ੍ਵਾ ਅਞ੍ਞਥਾਭਾਵਂ ਉਪਨੀਤੇਨ, ਅਨ੍ਤੋਸੋਸਾਦਿ ਸੋਕੋ ਚ ਵਾਚਾਵਿਪ੍ਪਲਾਪੋ ਪਰਿਦੇਵੋ ਚ ਕਾਯਪੀਲ਼ਨਾਦਿ ਦੁਕ੍ਖਞ੍ਚ ਚਿਤ੍ਤਪੀਲ਼ਨਾਦਿ ਦੋਮਨਸ੍ਸਞ੍ਚ ਭੁਸੋ ਆਯਾਸੋ ਉਪਾਯਾਸੋ ਚ. ਏਤੇ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਾ ਸੋਕਾਦਯੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਸਮੁਦਾਚਾਰਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ.

੩. ਤਤਿਯਗਾਥਾਯਂ ਸਙ੍ਖੇਪਤ੍ਥੋ – ਯੋ ਪਨ ਇਮੇ ਕਾਮੇ ਤਤ੍ਥ ਛਨ੍ਦਰਾਗਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨੇਨ ਵਾ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦੇਨ ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਾਦੇਨ ਸਪ੍ਪਸ੍ਸ ਸਿਰਂ ਵਿਯ ਪਰਿਵਜ੍ਜੇਤਿ, ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਬ੍ਬਲੋਕਂ ਵਿਪ੍ਫਾਰੇਤ੍ਵਾ ਠਿਤਤ੍ਤਾ ਲੋਕੇ ਵਿਸਤ੍ਤਿਕਾਸਙ੍ਖਾਤਂ ਤਣ੍ਹਂ ਸਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਸਮਤਿਵਤ੍ਤਤੀਤਿ.

ਯੋਤਿ ਵਿਭਜਿਤਬ੍ਬਂ ਪਦਂ. ਯੋ ਯਾਦਿਸੋਤਿਆਦੀਨਿ ਤਸ੍ਸ ਵਿਭਜਨਪਦਾਨਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਯਸ੍ਮਾ ਯੋਤਿ ਅਤ੍ਥਪਦਂ. ਤਞ੍ਚ ਅਨਿਯਮੇਨ ਪੁਗ੍ਗਲਂ ਦੀਪੇਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਅਨਿਯਮੇਨ ਪੁਗ੍ਗਲਦੀਪਕਂ ਯੋ-ਸਦ੍ਦਮੇਵ ਆਹ. ਤਸ੍ਮਾ ਏਤ੍ਥ ਏਵਮਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ – ਯੋਤਿ ਯੋ ਕੋਚੀਤਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਯੋ ਯੋ ਕੋਚਿ ਨਾਮ, ਸੋ ਅਵਸ੍ਸਂ ਯਥਾਲਿਙ੍ਗਯਥਾਯੁਤ੍ਤਯਥਾਵਿਹਿਤਯਥਾਪ੍ਪਕਾਰਯਂਠਾਨਪਤ੍ਤਯਂਧਮ੍ਮਸਮਨ੍ਨਾਗਤਵਸੇਨ ਏਕੇਨਾਕਾਰੇਨ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਂ ਤਤ੍ਥ ਞਾਪੇਤੁਂ ਤਂ ਭੇਦਂ ਪਕਾਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਯਾਦਿਸੋ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਯਾਦਿਸੋਤਿ ਲਿਙ੍ਗਵਸੇਨ ਯਾਦਿਸੋ ਵਾ ਤਾਦਿਸੋ ਵਾ ਹੋਤੁ, ਦੀਘੋ ਵਾ ਰਸ੍ਸੋ ਵਾ ਕਾਲ਼ੋ ਵਾ ਓਦਾਤੋ ਵਾ ਮਙ੍ਗੁਰਚ੍ਛਵਿ ਵਾ ਕਿਸੋ ਵਾ ਥੂਲੋ ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਯਥਾਯੁਤ੍ਤੋਤਿ ਯੋਗਵਸੇਨ ਯੇਨ ਵਾ ਤੇਨ ਵਾ ਯੁਤ੍ਤੋ ਹੋਤੁ, ਨਵਕਮ੍ਮਯੁਤ੍ਤੋ ਵਾ ਉਦ੍ਦੇਸਯੁਤ੍ਤੋ ਵਾ ਵਾਸਧੁਰਯੁਤ੍ਤੋ ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਯਥਾਵਿਹਿਤੋਤਿ ਯਥਾਠਪਿਤੋ ਨਵਕਮ੍ਮਾਧਿਟ੍ਠਾਯਿਕਾਦਿਵਸੇਨ. ਯਥਾਪਕਾਰੋਤਿ ਯਥਾਪਕਾਰੇਨ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤੋ ਪਦੀਪਨਾਯਕਾਦਿਵਸੇਨ. ਯਂਠਾਨਪ੍ਪਤ੍ਤੋਤਿ ਯਂ ਠਾਨਨ੍ਤਰਂ ਪਤ੍ਤੋ ਸੇਨਾਪਤਿਸੇਟ੍ਠਿਟ੍ਠਾਨਾਦਿਵਸੇਨ. ਯਂਧਮ੍ਮਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋਤਿ ਯੇਨ ਧਮ੍ਮੇਨ ਉਪਾਗਤੋ ਧੁਤਙ੍ਗਾਦਿਵਸੇਨ.

ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਤੋ ਵਾਤਿ ਉਪਚਾਰਪ੍ਪਨਾਸਮਾਧੀਤਿ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਦੂਰੀਕਰਣਤੋ ਵਾ ਘਟਪ੍ਪਹਾਰੇਨ ਸੇਵਾਲਾਨਂ ਵਿਯ. ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਤੋ ਵਾਤਿ ਪੁਨ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਤੋ ਮਗ੍ਗੇਨ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਉਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮੂਲਤੋ ਪਹਾਨਵਸੇਨ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਤੋ ਵਾ. ਅਟ੍ਠਿਕਙ੍ਕਲੂਪਮਾ ਕਾਮਾਤਿਆਦੀਨਿ ਏਕਾਦਸ ਪਦਾਨਿ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ.

ਬੁਦ੍ਧਾਨੁਸ੍ਸਤਿਂ ਭਾਵੇਨ੍ਤੋਪੀਤਿਆਦੀਨਿ ਛ ਪਦਾਨਿ ਮਰਣਸ੍ਸਤਿਂ ਭਾਵੇਨ੍ਤੋਪਿ, ਉਪਸਮਾਨੁਸ੍ਸਤਿਂ ਭਾਵੇਨ੍ਤੋਪੀਤਿ ਇਮਾਨਿ ਚ ਉਪਚਾਰਜ੍ਝਾਨਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ. ਆਨਾਪਾਨਸ੍ਸਤਿਂ ਭਾਵੇਨ੍ਤੋਪਿ, ਕਾਯਗਤਾਸਤਿਂ ਭਾਵੇਨ੍ਤੋਪਿ, ਪਠਮਂ ਝਾਨਂ ਭਾਵੇਨ੍ਤੋਪੀਤਿਆਦੀਨਿ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨਸਮਾਪਤ੍ਤਿਂ ਭਾਵੇਨ੍ਤੋਪੀਤਿ ਪਰਿਯੋਸਾਨਾਨਿ ਅਪ੍ਪਨਾਜ੍ਝਾਨਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ. ਤਤ੍ਥ ਅਟ੍ਠਿਕਙ੍ਕਲੂਪਮਾ ਕਾਮਾਤਿ ਸੁਨਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ ਨਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ ਨਿਮ੍ਮਂਸਂ ਲੋਹਿਤਮਕ੍ਖਿਤਂ ਅਟ੍ਠਿਕਙ੍ਕਲਂ ਉਪਮਾ ਏਤੇਸਂ ਕਾਮਾਨਨ੍ਤਿ ਅਟ੍ਠਿਕਙ੍ਕਲੂਪਮਾ ਕਾਮਾ. ਅਪ੍ਪਸ੍ਸਾਦਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ‘‘ਅਪ੍ਪਂ ਪਰਿਤ੍ਤਂ ਸੁਖਸ੍ਸਾਦਂ ਆਦੀਨਵੋ ਏਤ੍ਥ ਭਿਯ੍ਯੋ’’ਤਿ ਦਸ੍ਸਨਟ੍ਠੇਨ. ਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋਤਿ ‘‘ਯਾਵਦੇਵ ਪਨ ਸੋ ਕੁਕ੍ਕੁਰੋ ਕਿਲਮਥਸ੍ਸ ਵਿਘਾਤਸ੍ਸ ਭਾਗੀ ਅਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਞਾਣਚਕ੍ਖੁਨਾ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ. ਪਰਿਵਜ੍ਜੇਤੀਤਿ ਦੂਰਙ੍ਗਮੇਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਭਗਵਤਾ –

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਗਹਪਤਿ, ਕੁਕ੍ਕੁਰੋ ਜਿਘਚ੍ਛਾਦੁਬ੍ਬਲ੍ਯਪਰੇਤੋ ਗੋਘਾਤਕਸੂਨਂ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਿਤੋ ਅਸ੍ਸ, ਤਮੇਨਂ ਦਕ੍ਖੋ ਗੋਘਾਤਕੋ ਵਾ ਗੋਘਾਤਕਨ੍ਤੇਵਾਸੀ ਵਾ ਅਟ੍ਠਿਕਙ੍ਕਲਂ ਸੁਨਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ ਨਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ ਨਿਮ੍ਮਂਸਂ ਲੋਹਿਤਮਕ੍ਖਿਤਂ ਉਪਸੁਮ੍ਭੇਯ੍ਯ. ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਗਹਪਤਿ, ਅਪਿ ਨੁ ਖੋ ਸੋ ਕੁਕ੍ਕੁਰੋ ਅਮ੍ਹਂ ਅਟ੍ਠਿਕਙ੍ਕਲਂ ਸੁਨਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ ਨਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ ਨਿਮ੍ਮਂਸਂ ਲੋਹਿਤਮਕ੍ਖਿਤਂ ਪਲੇਹਨ੍ਤੋ ਜਿਘਚ੍ਛਾਦੁਬ੍ਬਲ੍ਯਂ ਪਟਿਵਿਨੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ’’? ‘‘ਅਦੁਞ੍ਹਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਟ੍ਠਿਕਙ੍ਕਲਂ ਸੁਨਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ ਨਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ ਨਿਮ੍ਮਂਸਂ ਲੋਹਿਤਮਕ੍ਖਿਤਂ, ਯਾਵਦੇਵ ਪਨ ਸੋ ਕੁਕ੍ਕੁਰੋ ਕਿਲਮਥਸ੍ਸ ਵਿਘਾਤਸ੍ਸ ਭਾਗੀ ਅਸ੍ਸਾ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ ‘ਅਟ੍ਠਿਕਙ੍ਕਲੂਪਮਾ ਕਾਮਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਭਗਵਤਾ ਬਹੁਦੁਕ੍ਖਾ ਬਹੁਪਾਯਾਸਾ, ਆਦੀਨਵੋ ਏਤ੍ਥ ਭਿਯ੍ਯੋ’ਤਿ. ਏਵਮੇਤਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਦਿਸ੍ਵਾ ਯਾਯਂ ਉਪੇਕ੍ਖਾ ਨਾਨਤ੍ਤਾ ਨਾਨਤ੍ਤਸਿਤਾ, ਤਂ ਅਭਿਨਿਵਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਯਾਯਂ ਉਪੇਕ੍ਖਾ ਏਕਤ੍ਤਾ ਏਕਤ੍ਤਸਿਤਾ, ਯਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬਸੋ ਲੋਕਾਮਿਸੁਪਾਦਾਨਾ ਅਪਰਿਸੇਸਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ, ਤਮੇਵੂਪੇਕ੍ਖਂ ਭਾਵੇਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੨.੪੨).

ਗਿਜ੍ਝਾਦੀਹਿ ਸਾਧਾਰਣਾ ਮਂਸਪੇਸਿ ਉਪਮਾ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਮਂਸਪੇਸੂਪਮਾ. ਬਹੂਨਂ ਸਾਧਾਰਣਟ੍ਠੇਨ ਬਹੁਸਾਧਾਰਣਾ. ਆਦਿਤ੍ਤਂ ਤਿਣੁਕ੍ਕਂ ਉਪਮਾ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਤਿਣੁਕ੍ਕੂਪਮਾ. ਅਨੁਦਹਨਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਹਤ੍ਥਾਦਿਝਾਪਨਟ੍ਠੇਨ. ਸਾਧਿਕਪੋਰਿਸਪ੍ਪਮਾਣਾ ਵੀਤਚ੍ਚਿਕਾਨਂ ਵੀਤਧੂਮਾਨਂ ਅਙ੍ਗਾਰਾਨਂ ਪੂਰਾ ਅਙ੍ਗਾਰਕਾਸੁ ਉਪਮਾ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਅਙ੍ਗਾਰਕਾਸੂਪਮਾ. ਮਹਾਪਰਿਲ਼ਾਹਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਮਹਨ੍ਤਪਰਿਤਾਪਨਟ੍ਠੇਨ. ਆਰਾਮਰਾਮਣੇਯ੍ਯਾਦਿਕਂ ਸੁਪਿਨਂ ਉਪਮਾ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਸੁਪਿਨਕੂਪਮਾ. ਇਤ੍ਤਰਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਅਪ੍ਪਤ੍ਵਾ, ਨ ਉਪਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਤਿਟ੍ਠਨਟ੍ਠੇਨ. ਯਾਚਿਤੇਨ ਲਦ੍ਧਂ ਯਾਨਾਦਿਭਣ੍ਡਂ ਉਪਮਾ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਯਾਚਿਤਕੂਪਮਾ. ਤਾਵਕਾਲਿਕਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਅਨਿਬਨ੍ਧਨਟ੍ਠੇਨ. ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਫਲਰੁਕ੍ਖੋ ਉਪਮਾ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਰੁਕ੍ਖਫਲੂਪਮਾ. ਸਮ੍ਭਞ੍ਜਨਪਰਿਭਞ੍ਜਨਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਸਾਖਾਭਞ੍ਜਨਟ੍ਠੇਨ ਚੇਵ ਸਮਨ੍ਤਤੋ ਭਞ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਰੁਕ੍ਖਪਾਤਨਟ੍ਠੇਨ ਚ. ਅਸਿ ਚ ਸੂਨਾ ਚ ਉਪਮਾ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਅਸਿਸੂਨੂਪਮਾ. ਅਧਿਕੁਟ੍ਟਨਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਛਿਨ੍ਦਨਟ੍ਠੇਨ. ਸਤ੍ਤਿਸੂਲਂ ਉਪਮਾ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਸਤ੍ਤਿਸੂਲੂਪਮਾ. ਵਿਨਿਵਿਜ੍ਝਨਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਨਿਪਤੇਤ੍ਵਾ ਗਮਨਟ੍ਠੇਨ. ਭਯਜਨਨਟ੍ਠੇਨ ਸਪ੍ਪਸਿਰਂ ਉਪਮਾ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਸਪ੍ਪਸਿਰੂਪਮਾ. ਸਪ੍ਪਟਿਭਯਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਸਹ ਅਭਿਮੁਖੇ ਭਯਟ੍ਠੇਨ. ਦੁਕ੍ਖਜਨਨਂ ਅਗ੍ਗਿਕ੍ਖਨ੍ਧਂ ਉਪਮਾ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਅਗ੍ਗਿਕ੍ਖਨ੍ਧੂਪਮਾ. ਮਹਾਭਿਤਾਪਨਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਮਹਨ੍ਤਅਭਿਤਾਪਕਾਯਪੀਲ਼ਾਉਪ੍ਪਾਦਨਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਕਾਮਂ ਪਰਿਵਜ੍ਜੇਤੀਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ –

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਗਹਪਤਿ, ਗਿਜ੍ਝੋ ਵਾ ਕਙ੍ਕੋ ਵਾ ਕੁਲਲੋ ਵਾ ਮਂਸਪੇਸਿਂ ਆਦਾਯ ਉਡ੍ਡੀਯੇਯ੍ਯ, ਤਮੇਨਂ ਗਿਜ੍ਝਾਪਿ ਕਙ੍ਕਾਪਿ ਕੁਲਲਾਪਿ ਅਨੁਪਤਿਤ੍ਵਾ ਅਨੁਪਤਿਤ੍ਵਾ ਵਿਤਚ੍ਛੇਯ੍ਯੁਂ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਯ੍ਯੁਂ. ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਗਹਪਤਿ, ਸਚੇ ਸੋ ਗਿਜ੍ਝੋ ਵਾ ਕਙ੍ਕੋ ਵਾ ਕੁਲਲੋ ਵਾ ਤਂ ਮਂਸਪੇਸਿਂ ਨ ਖਿਪ੍ਪਮੇਵ ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਯ੍ਯ, ਸੋ ਤਤੋਨਿਦਾਨਂ ਮਰਣਂ ਵਾ ਨਿਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ, ਮਰਣਮਤ੍ਤਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿ ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ ‘ਮਂਸਪੇਸੂਪਮਾ ਕਾਮਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਭਗਵਤਾ…ਪੇ… ਤਮੇਵੂਪੇਕ੍ਖਂ ਭਾਵੇਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਗਹਪਤਿ, ਪੁਰਿਸੋ ਆਦਿਤ੍ਤਂ ਤਿਣੁਕ੍ਕਂ ਆਦਾਯ ਪਟਿਵਾਤਂ ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ. ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਗਹਪਤਿ, ਸਚੇ ਸੋ ਪੁਰਿਸੋ ਤਂ ਆਦਿਤ੍ਤਂ ਤਿਣੁਕ੍ਕਂ ਨ ਖਿਪ੍ਪਮੇਵ ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਯ੍ਯ, ਤਸ੍ਸ ਸਾ ਆਦਿਤ੍ਤਾ ਤਿਣੁਕ੍ਕਾ ਹਤ੍ਥਂ ਵਾ ਦਹੇਯ੍ਯ, ਬਾਹੁਂ ਵਾ ਦਹੇਯ੍ਯ, ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਵਾ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਵਾ ਅਙ੍ਗਪਚ੍ਚਙ੍ਗਂ ਦਹੇਯ੍ਯ, ਸੋ ਤਤੋਨਿਦਾਨਂ ਮਰਣਂ ਵਾ ਨਿਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ, ਮਰਣਮਤ੍ਤਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ ‘ਤਿਣੁਕ੍ਕੂਪਮਾ ਕਾਮਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਭਗਵਤਾ ਬਹੁਦੁਕ੍ਖਾ ਬਹੁਪਾਯਾਸਾ…ਪੇ… ਤਮੇਵੂਪੇਕ੍ਖਂ ਭਾਵੇਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਗਹਪਤਿ, ਅਙ੍ਗਾਰਕਾਸੁ ਸਾਧਿਕਪੋਰਿਸਾ ਪੂਰਾ ਅਙ੍ਗਾਰਾਨਂ ਵੀਤਚ੍ਚਿਕਾਨਂ ਵੀਤਧੂਮਾਨਂ. ਅਥ ਪੁਰਿਸੋ ਆਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ ਜੀਵਿਤੁਕਾਮੋ ਅਮਰਿਤੁਕਾਮੋ ਸੁਖਕਾਮੋ ਦੁਕ੍ਖਪ੍ਪਟਿਕ੍ਕੂਲੋ, ਤਮੇਨਂ ਦ੍ਵੇ ਬਲਵਨ੍ਤੋ ਪੁਰਿਸਾ ਨਾਨਾਬਾਹਾਸੁ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਅਙ੍ਗਾਰਕਾਸੁਂ ਉਪਕਡ੍ਢੇਯ੍ਯੁਂ. ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ ਗਹਪਤਿ, ਅਪਿ ਨੁ ਸੋ ਪੁਰਿਸੋ ਇਤਿ ਚਿਤਿ ਚੇਵ ਕਾਯਂ ਸਨ੍ਨਾਮੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ? ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਤਂ ਕਿਸ੍ਸਹੇਤੁ’’? ‘‘ਵਿਦਿਤਞ੍ਹਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਤਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ‘ਇਮਞ੍ਚ ਅਹਂ ਅਙ੍ਗਾਰਕਾਸੁਂ ਪਪਤਿਸ੍ਸਾਮਿ, ਤਤੋਨਿਦਾਨਂ ਮਰਣਂ ਵਾ ਨਿਗਚ੍ਛਿਸ੍ਸਾਮਿ ਮਰਣਮਤ੍ਤਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖ’’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਏਵਮੇਵ ਖੋ ਗਹਪਤਿ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ ‘ਅਙ੍ਗਾਰਕਾਸੂਪਮਾ ਕਾਮਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਭਗਵਤਾ…ਪੇ… ਤਮੇਵੂਪੇਕ੍ਖਂ ਭਾਵੇਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਗਹਪਤਿ, ਪੁਰਿਸੋ ਸੁਪਿਨਕਂ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਆਰਾਮਰਾਮਣੇਯ੍ਯਕਂ ਵਨਰਾਮਣੇਯ੍ਯਕਂ ਭੂਮਿਰਾਮਣੇਯ੍ਯਕਂ ਪੋਕ੍ਖਰਣਿਰਾਮਣੇਯ੍ਯਕਂ, ਸੋ ਪਟਿਬੁਦ੍ਧੋ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿ ਪਟਿਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ. ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ ‘ਸੁਪਿਨਕੂਪਮਾ ਕਾਮਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਭਗਵਤਾ…ਪੇ… ਤਮੇਵੂਪੇਕ੍ਖਂ ਭਾਵੇਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਗਹਪਤਿ, ਪੁਰਿਸੋ ਯਾਚਿਤਕਂ ਭੋਗਂ ਯਾਚਿਤ੍ਵਾ ਯਾਨਂ ਵਾ ਪੋਰਿਸੇਯ੍ਯਂ ਪਵਰਮਣਿਕੁਣ੍ਡਲਂ. ਸੋ ਤੇਹਿ ਯਾਚਿਤਕੇਹਿ ਭੋਗੇਹਿ ਪੁਰਕ੍ਖਤੋ ਪਰਿਵੁਤੋ ਅਨ੍ਤਰਾਪਣਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ. ਤਮੇਨਂ ਜਨੋ ਦਿਸ੍ਵਾ ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯ ‘ਭੋਗੀ ਵਤ ਭੋ ਪੁਰਿਸੋ, ਏਵਂ ਕਿਰ ਭੋ ਭੋਗਿਨੋ ਭੋਗਾਨਿ ਭੁਞ੍ਜਨ੍ਤੀ’ਤਿ. ਤਮੇਨਂ ਸਾਮਿਕਾ ਯਤ੍ਥ ਯਤ੍ਥੇਵ ਤਾਨਿ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯੁਂ, ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥੇਵ ਤਾਨਿ ਹਰੇਯ੍ਯੁਂ. ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਗਹਪਤਿ, ਅਲਂ ਨੁ ਖੋ ਤਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਥਤ੍ਤਾਯਾ’’ਤਿ? ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਤਂ ਕਿਸ੍ਸਹੇਤੁ’’? ‘‘ਸਾਮਿਨੋ ਹਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਤਾਨਿ ਹਰਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ ‘ਯਾਚਿਤਕੂਪਮਾ ਕਾਮਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਭਗਵਤਾ…ਪੇ… ਤਮੇਵੂਪੇਕ੍ਖਂ ਭਾਵੇਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਗਹਪਤਿ, ਗਾਮਸ੍ਸ ਵਾ ਨਿਗਮਸ੍ਸ ਵਾ ਅਵਿਦੂਰੇ ਤਿਬ੍ਬੋ ਵਨਸਣ੍ਡੋ, ਤਤ੍ਰਸ੍ਸ ਰੁਕ੍ਖੋ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਫਲੋ ਚ ਉਪਪਨ੍ਨਫਲੋ ਚ. ਨ ਚਸ੍ਸੁ ਕਾਨਿਚਿ ਫਲਾਨਿ ਭੂਮਿਯਂ ਪਤਿਤਾਨਿ. ਅਥ ਪੁਰਿਸੋ ਆਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ ਫਲਤ੍ਥਿਕੋ ਫਲਗਵੇਸੀ ਫਲਪਰਿਯੇਸਨਂ ਚਰਮਾਨੋ. ਸੋ ਤਂ ਵਨਸਣ੍ਡਂ ਅਜ੍ਝੋਗਾਹੇਤ੍ਵਾ ਤਂ ਰੁਕ੍ਖਂ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਫਲਞ੍ਚ ਉਪਪਨ੍ਨਫਲਞ੍ਚ. ਤਸ੍ਸ ਏਵਮਸ੍ਸ ‘ਅਯਂ ਖੋ ਰੁਕ੍ਖੋ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਫਲੋ ਚ ਉਪਪਨ੍ਨਫਲੋ ਚ, ਨਤ੍ਥਿ ਚ ਕਾਨਿਚਿ ਫਲਾਨਿ ਭੂਮਿਯਂ ਪਤਿਤਾਨਿ, ਜਾਨਾਮਿ ਖੋ ਪਨਾਹਂ ਰੁਕ੍ਖਂ ਆਰੋਪਿਤੁਂ. ਯਂਨੂਨਾਹਂ ਇਮਂ ਰੁਕ੍ਖਂ ਆਰੋਹਿਤ੍ਵਾ ਯਾਵਦਤ੍ਥਞ੍ਚ ਖਾਦੇਯ੍ਯਂ, ਉਚ੍ਛਙ੍ਗਞ੍ਚ ਪੂਰੇਯ੍ਯ’ਨ੍ਤਿ? ਸੋ ਤਂ ਰੁਕ੍ਖਂ ਆਰੋਹਿਤ੍ਵਾ ਯਾਵਦਤ੍ਥਞ੍ਚ ਖਾਦੇਯ੍ਯ, ਉਚ੍ਛਙ੍ਗਞ੍ਚ ਪੂਰੇਯ੍ਯ. ਅਥ ਦੁਤਿਯੋ ਪੁਰਿਸੋ ਆਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ ਫਲਤ੍ਥਿਕੋ ਫਲਗਵੇਸੀ ਫਲਪਰਿਯੇਸਨਂ ਚਰਮਾਨੋ ਤਿਣ੍ਹਂ ਕੁਠਾਰਿਂ ਆਦਾਯ. ਸੋ ਤਂ ਵਨਸਣ੍ਡਂ ਅਜ੍ਝੋਗਾਹੇਤ੍ਵਾ ਤਂ ਰੁਕ੍ਖਂ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਫਲਞ੍ਚ ਉਪਪਨ੍ਨਫਲਞ੍ਚ. ਤਸ੍ਸ ਏਵਮਸ੍ਸ ‘ਅਯਂ ਖੋ ਰੁਕ੍ਖੋ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਫਲੋ ਚ ਉਪਪਨ੍ਨਫਲੋ ਚ, ਨਤ੍ਥਿ ਚ ਕਾਨਿਚਿ ਫਲਾਨਿ ਭੂਮਿਯਂ ਪਤਿਤਾਨਿ, ਨ ਖੋ ਪਨਾਹਂ ਜਾਨਾਮਿ ਰੁਕ੍ਖਂ ਆਰੋਹਿਤੁਂ. ਯਂਨੂਨਾਹਂ ਇਮਂ ਰੁਕ੍ਖਂ ਮੂਲਤੋ ਛੇਤ੍ਵਾ ਯਾਵਦਤ੍ਥਞ੍ਚ ਖਾਦੇਯ੍ਯਂ, ਉਚ੍ਛਙ੍ਗਞ੍ਚ ਪੂਰੇਯ੍ਯ’ਨ੍ਤਿ. ਸੋ ਤਂ ਰੁਕ੍ਖਂ ਮੂਲਤੋਵ ਛਿਨ੍ਦੇਯ੍ਯ. ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਗਹਪਤਿ, ਅਮੁਕੋ ਸੋ ਪੁਰਿਸੋ ਪਠਮਂ ਰੁਕ੍ਖਂ ਆਰੂਲ਼੍ਹੋ, ਸਚੇ ਸੋ ਨ ਖਿਪ੍ਪਮੇਵ ਓਰੋਹੇਯ੍ਯ, ਤਸ੍ਸ ਸੋ ਰੁਕ੍ਖੋ ਪਪਤਨ੍ਤੋ ਹਤ੍ਥਂ ਵਾ ਭਞ੍ਜੇਯ੍ਯ ਪਾਦਂ ਵਾ ਭਞ੍ਜੇਯ੍ਯ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਵਾ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਵਾ ਅਙ੍ਗਪਚ੍ਚਙ੍ਗਂ ਭਞ੍ਜੇਯ੍ਯ, ਸੋ ਤਤੋਨਿਦਾਨਂ ਮਰਣਂ ਵਾ ਨਿਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ, ਮਰਣਮਤ੍ਤਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ ‘ਰੁਕ੍ਖਫਲੂਪਮਾ ਕਾਮਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਭਗਵਤਾ ਬਹੁਦੁਕ੍ਖਾ ਬਹੁਪਾਯਾਸਾ, ਆਦੀਨਵੋ ਏਤ੍ਥ ਭਿਯ੍ਯੋ’ਤਿ. ਏਵਮੇਤਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਦਿਸ੍ਵਾ ਯਾਯਂ ਉਪੇਕ੍ਖਾ ਨਾਨਤ੍ਤਾ ਨਾਨਤ੍ਤਸਿਤਾ, ਤਂ ਅਭਿਨਿਵਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਯਾਯਂ ਉਪੇਕ੍ਖਾ ਏਕਤ੍ਤਾ ਏਕਤ੍ਤਸਿਤਾ. ਯਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬਸੋ ਲੋਕਾਮਿਸੂਪਾਦਾਨਾ ਅਪਰਿਸੇਸਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ. ਤਮੇਵੂਪੇਕ੍ਖਂ ਭਾਵੇਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੨.੪੩-੪੮).

ਏਵਂ ਅਟ੍ਠਿਕਙ੍ਕਲਾਦਿਕਅਗ੍ਗਿਕ੍ਖਨ੍ਧੂਪਮਪਰਿਯੋਸਾਨਤੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਉਪਚਾਰਸਮਾਧਿਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਬੁਦ੍ਧਾਨੁਸ੍ਸਤਿਂ ਭਾਵੇਨ੍ਤੋ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ.

ਤਤ੍ਥ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ ਸਤਿ ਏਵ ਅਨੁਸ੍ਸਤਿ. ਪਵਤ੍ਤਿਤਬ੍ਬਟ੍ਠਾਨਮ੍ਹਿਯੇਵ ਚ ਪਵਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਸਦ੍ਧਾਪਬ੍ਬਜਿਤਸ੍ਸ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨੁਰੂਪਾ ਸਤੀਤਿਪਿ ਅਨੁਸ੍ਸਤਿ. ਬੁਦ੍ਧਂ ਆਰਬ੍ਭ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਅਨੁਸ੍ਸਤਿ ਬੁਦ੍ਧਾਨੁਸ੍ਸਤਿ. ਅਰਹਤਾਦਿਬੁਦ੍ਧਗੁਣਾਰਮ੍ਮਣਾਯ ਸਤਿਯਾ ਏਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ, ਤਂ ਬੁਦ੍ਧਾਨੁਸ੍ਸਤਿਂ. ਭਾਵੇਨ੍ਤੋਤਿ ਵਡ੍ਢੇਨ੍ਤੋ ਬ੍ਯੂਹੇਨ੍ਤੋ. ਧਮ੍ਮਂ ਆਰਬ੍ਭ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਅਨੁਸ੍ਸਤਿ ਧਮ੍ਮਾਨੁਸ੍ਸਤਿ, ਸ੍ਵਾਕ੍ਖਾਤਤਾਦਿਧਮ੍ਮਗੁਣਾਰਮ੍ਮਣਾਯ ਸਤਿਯਾ ਏਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਸਙ੍ਘਂ ਆਰਬ੍ਭ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਅਨੁਸ੍ਸਤਿ ਸਙ੍ਘਾਨੁਸ੍ਸਤਿ, ਸੁਪ੍ਪਟਿਪਨ੍ਨਤਾਦਿਸਙ੍ਘਗੁਣਾਰਮ੍ਮਣਾਯ ਸਤਿਯਾ ਏਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਸੀਲਂ ਆਰਬ੍ਭ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਅਨੁਸ੍ਸਤਿ ਸੀਲਾਨੁਸ੍ਸਤਿ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਖਣ੍ਡਤਾਦਿਸੀਲਗੁਣਾਰਮ੍ਮਣਾਯ ਸਤਿਯਾ ਏਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਚਾਗਂ ਆਰਬ੍ਭ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਅਨੁਸ੍ਸਤਿ ਚਾਗਾਨੁਸ੍ਸਤਿ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਮੁਤ੍ਤਚਾਗਤਾਦਿਚਾਗਗੁਣਾਰਮ੍ਮਣਾਯ ਸਤਿਯਾ ਏਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਦੇਵਤਾ ਆਰਬ੍ਭ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਅਨੁਸ੍ਸਤਿ ਦੇਵਤਾਨੁਸ੍ਸਤਿ, ਦੇਵਤਾ ਸਕ੍ਖਿਟ੍ਠਾਨੇ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਦ੍ਧਾਦਿਗੁਣਾਰਮ੍ਮਣਾਯ ਸਤਿਯਾ ਏਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਆਨਾਪਾਨੇ ਆਰਬ੍ਭ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਸਤਿ ਆਨਾਪਾਨਸ੍ਸਤਿ, ਆਨਾਪਾਨਨਿਮਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾਯ ਸਤਿਯਾ ਏਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਮਰਣਂ ਆਰਬ੍ਭ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਸਤਿ ਮਰਣਸ੍ਸਤਿ, ਏਕਭਵਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੁਪਚ੍ਛੇਦਸਙ੍ਖਾਤਮਰਣਾਰਮ੍ਮਣਾਯ ਸਤਿਯਾ ਏਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ.

ਕੁਚ੍ਛਿਤਾਨਂ ਕੇਸਾਦੀਨਂ ਪਟਿਕ੍ਕੂਲਾਨਂ ਆਯਤ੍ਤਾ ਆਕਰਤ੍ਤਾ ਕਾਯੋਤਿ ਸਙ੍ਖਂ ਗਤੇ ਸਰੀਰੇ ਗਤਾ ਪਵਤ੍ਤਾ ਸਤਿ ਕਾਯਗਤਾਸਤਿ, ਤਾਦਿਸਂ ਵਾ ਕਾਯਂ ਗਤਾ ਸਤਿ ‘‘ਕਾਯਗਤਸਤੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ ਰਸ੍ਸਂ ਅਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਕਾਯਗਤਾਸਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਕੇਸਾਦਿਕੇਸੁ ਕਾਯਕੋਟ੍ਠਾਸੇਸੁ ਪਟਿਕ੍ਕੂਲਨਿਮਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾਯ ਸਤਿਯਾ ਏਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਉਪਸਮਂ ਆਰਬ੍ਭ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਅਨੁਸ੍ਸਤਿ. ਉਪਸਮਾਨੁਸ੍ਸਤਿ, ਸਬ੍ਬਦੁਕ੍ਖੂਪਸਮਾਰਮ੍ਮਣਾਯ ਸਤਿਯਾ ਏਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ.

ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਪੀਤਿਸੁਖਚਿਤ੍ਤੇਕਗ੍ਗਤਾਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਂ ਭਾਵੇਨ੍ਤੋ. ਪੀਤਿਸੁਖਚਿਤ੍ਤੇਕਗ੍ਗਤਾਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨਂ ਭਾਵੇਨ੍ਤੋ. ਸੁਖਚਿਤ੍ਤੇਕਗ੍ਗਤਾਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਤਤਿਯਜ੍ਝਾਨਂ ਭਾਵੇਨ੍ਤੋ. ਉਪੇਕ੍ਖਾਚਿਤ੍ਤੇਕਗ੍ਗਤਾਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਂ ਭਾਵੇਨ੍ਤੋ…ਪੇ… ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨਂ ਭਾਵੇਨ੍ਤੋਪਿ ਕਾਮੇ ਪਰਿਵਜ੍ਜੇਤੀਤਿ.

ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਪ੍ਪਹਾਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦੇਨ ਕਾਮਾਨਂ ਪਹਾਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗਂ ਭਾਵੇਨ੍ਤੋਪੀ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਮਗ੍ਗਸੋਤਸ੍ਸ ਆਪਜ੍ਜਨਂ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿ, ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਮਗ੍ਗੋ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗੋ. ਅਪਾਯਗਮਨੀਯੇ ਕਾਮੇਤਿ ਯੇਹਿ ਅਪਾਯਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਅਪਾਯਗਮਨੀਯੇ ਕਾਮੇ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਤੋ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗਂ ਭਾਵੇਨ੍ਤੋ ਪਰਿਵਜ੍ਜੇਤਿ. ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਸੇਨ ਸਕਿਂਯੇਵ ਇਮਂ ਲੋਕਂ ਆਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਸਕਦਾਗਾਮੀ, ਤਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗੋ ਸਕਦਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗੋ. ਤਂ ਮਗ੍ਗਂ ਭਾਵੇਨ੍ਤੋ. ਓਲ਼ਾਰਿਕੇਤਿ ਪਰਿਲ਼ਾਹਪ੍ਪਤ੍ਤੇ. ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਸੇਨੇਵ ਕਾਮਭਵਂ ਨਾਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਅਨਾਗਾਮੀ, ਤਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗੋ ਅਨਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗੋ. ਤਂ ਮਗ੍ਗਂ ਭਾਵੇਨ੍ਤੋ. ਅਨੁਸਹਗਤੇਤਿ ਸੁਖੁਮਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤੇ. ਕਿਲੇਸੇਹਿ ਆਰਕਤ੍ਤਾ, ਕਿਲੇਸਾਰੀਨਂ ਹਤਤ੍ਤਾ, ਸਂਸਾਰਚਕ੍ਕਸ੍ਸ ਅਰਾਨਂ ਹਤਤ੍ਤਾ, ਪਾਪਕਰਣੇ ਰਹਾਭਾਵਾ, ਪਚ੍ਚਯਾਦੀਨਂ ਅਰਹਤ੍ਤਾ ਚ ਅਰਹਂ, ਅਰਹਤੋ ਭਾਵੋ ਅਰਹਤ੍ਤਂ. ਕਿਂ ਤਂ? ਅਰਹਤ੍ਤਫਲਂ. ਅਰਹਤ੍ਤਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗੋ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗੋ. ਤਂ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗਂ ਭਾਵੇਨ੍ਤੋ. ਸਬ੍ਬੇਨ ਸਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬੇਨਾਕਾਰੇਨ ਸਬ੍ਬਂ. ਸਬ੍ਬਥਾ ਸਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬਪ੍ਪਕਾਰੇਨ ਸਬ੍ਬਂ. ਅਸੇਸਂ ਨਿਸ੍ਸੇਸਨ੍ਤਿ ਨਿਰਵਸੇਸਂ ਗਨ੍ਧਮਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਅਟ੍ਠਪੇਤ੍ਵਾ. ਅਥ ਵਾ ਸਬ੍ਬੇਨ ਸਬ੍ਬਂ ਮੂਲਵਸੇਨ. ਸਬ੍ਬਥਾ ਸਬ੍ਬਂ ਆਕਾਰਨਿਪ੍ਪਦੇਸਵਸੇਨ. ਅਸੇਸਂ ਨਿਸ੍ਸੇਸਂ ਭਾਵਨਾਨਿਪ੍ਪਦੇਸਵਸੇਨ. ਤਥਾ ਪੁਰਿਮੇਨ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਾਭਾਵੇਨ. ਦੁਤਿਯੇਨ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨਾਭਾਵੇਨ. ਤਤਿਯੇਨ ਅਨੁਸਯਾਭਾਵੇਨ ਏਵਮੇਕੇ ਵਣ੍ਣਯਨ੍ਤਿ.

ਸਪ੍ਪੋ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਅਹੀਤਿ ਯੋ ਕੋਚਿ ਸਰਨ੍ਤੋ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਕੇਨਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਕੇਨ ਅਤ੍ਥੇਨ. ਸਂਸਪ੍ਪਨ੍ਤੋ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਯਸ੍ਮਾ ਸਮ੍ਮਾ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਸਪ੍ਪੋ. ਭੁਜਨ੍ਤੋਤਿ ਵਙ੍ਕਵਙ੍ਕੋ ਹੁਤ੍ਵਾ. ਪਨ੍ਨਸਿਰੋਤਿ ਨਿਪਨ੍ਨਸੀਸੋ ਹੁਤ੍ਵਾ. ਸਿਰੇਨ ਸੁਪਤੀਤਿ ਸੀਸਂ ਭੋਗਨ੍ਤਰੇ ਕਤ੍ਵਾ ਸੁਪਨਭਾਵੇਨ ਸਿਰਸਾ ਸੁਪਤੀਤਿ ਸਰੀਸਪੋ. ਬਿਲੇ ਸਯਤੀਤਿ ਬਿਲਾਸਯੋ. ‘‘ਬਿਲਸਯੋ’’ਤਿਪਿ ਪਾਲ਼ਿ, ਤਂ ਸੁਨ੍ਦਰਂ. ਗੁਹਾਯਂ ਸੇਤੀਤਿ ਗੁਹਾਸਯੋ. ਦਾਠਾ ਤਸ੍ਸ ਆਵੁਧੋਤਿ ਤਸ੍ਸ ਸਪ੍ਪਸ੍ਸ ਦੁਵੇ ਦਾਠਾ ਪਹਰਣਸਤ੍ਥਸਙ੍ਖਾਤੋ ਆਵੁਧੋ. ਵਿਸਂ ਤਸ੍ਸ ਘੋਰਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਸ ਸਪ੍ਪਸ੍ਸ ਬ੍ਯਾਪਕਸਙ੍ਖਾਤਂ ਵਿਸਂ ਦਾਰੁਣਂ ਕਕ੍ਖਲ਼ਂ. ਜਿਵ੍ਹਾ ਤਸ੍ਸ ਦੁਵਿਧਾਤਿ ਤਸ੍ਸ ਸਪ੍ਪਸ੍ਸ ਦ੍ਵੇਧਾ ਜਿਵ੍ਹਾ. ਦ੍ਵੀਹਿ ਜਿਵ੍ਹਾਹਿ ਰਸਂ ਸਾਯਤੀਤਿ ਦੁਵਿਧਾਹਿ ਜਿਵ੍ਹਾਹਿ ਰਸਂ ਜਾਨਾਤਿ ਅਸ੍ਸਾਦਂ ਵਿਨ੍ਦਤਿ ਸਾਦਿਯਤੀਤਿ. ਜੀਵਿਤੁਂ ਕਾਮਯਤੀਤਿ ਜੀਵਿਤੁਕਾਮੋ. ਅਮਰਿਤੁਂ ਕਾਮਯਤੀਤਿ ਅਮਰਿਤੁਕਾਮੋ. ਸੁਖਂ ਕਾਮਯਤੀਤਿ ਸੁਖਕਾਮੋ. ਦੁਕ੍ਖਪ੍ਪਟਿਕ੍ਕੂਲੋਤਿ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਨਿਚ੍ਛਮਾਨੋ. ਪਾਦੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਾਦੇਨ. ਸਪ੍ਪਸਿਰਨ੍ਤਿ ਸਪ੍ਪਸ੍ਸ ਸੀਸਂ. ਵਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾਤਿ ਦੂਰਤੋ ਵਜ੍ਜੇਯ੍ਯ. ਵਿਵਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾਤਿ ਤਸ੍ਸ ਪਮਾਣੇਨ. ਪਰਿਵਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾਤਿ ਸਮਨ੍ਤਤੋ. ਅਭਿਨਿਵਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾਤਿ ਚਤੁਤ੍ਥਪ੍ਪਮਾਣੇਨ. ਅਥ ਵਾ ਪੁਰਿਮੇਨ ਸੀਸਤੋ. ਦੁਤਿਯਤਤਿਯੇਨ ਦ੍ਵੀਹਿ ਪਸ੍ਸੇਹਿ. ਚਤੁਤ੍ਥੇਨ ਪਚ੍ਛਤੋ. ‘‘ਕਾਮੇ ਪਨ ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਰਿਯੇਸਨਮੂਲਦੁਕ੍ਖਵਤ੍ਥੁਭਾਵੇਨ ਵਜ੍ਜੇਯ੍ਯ. ਪਤ੍ਤਸ੍ਸ ਆਰਕ੍ਖਮੂਲਦੁਕ੍ਖਵਤ੍ਥੁਭਾਵੇਨ ਵਿਵਜ੍ਜੇਯ੍ਯ. ਅਞ੍ਞਾਣਪਰਿਲ਼ਾਹਦੁਕ੍ਖਵਤ੍ਥੁਭਾਵੇਨ ਪਰਿਵਜ੍ਜੇਯ੍ਯ. ਵਿਨਾਸਮੁਖੇ ਪਿਯਵਿਪ੍ਪਯੋਗਦੁਕ੍ਖਵਤ੍ਥੁਭਾਵੇਨ ਅਭਿਨਿਵਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ ਏਵਮੇਕੇ ਵਣ੍ਣਯਨ੍ਤਿ.

ਰਞ੍ਜਨਵਸੇਨ ਰਾਗੋ. ਬਲਵਰਞ੍ਜਨਟ੍ਠੇਨ ਸਾਰਾਗੋ. ਵਿਸਯੇ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਅਨੁ ਅਨੁ ਨਯਨਤੋ ਅਨੁਨਯੋ. ਅਨੁਰੁਜ੍ਝਤੀਤਿ ਅਨੁਰੋਧੋ, ਕਾਮੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਯਤ੍ਥ ਕਤ੍ਥਚਿ ਭਵੇ ਸਤ੍ਤਾ ਏਤਾਯ ਨਨ੍ਦਨ੍ਤੀਤਿ ਨਨ੍ਦੀ, ਸਯਂ ਵਾ ਨਨ੍ਦਤੀਤਿ ਨਨ੍ਦੀ. ਨਨ੍ਦੀ ਚ ਸਾ ਰਞ੍ਜਨਟ੍ਠੇਨ ਰਾਗੋ ਚਾਤਿ ਨਨ੍ਦਿਰਾਗੋ. ਤਤ੍ਥ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਸਕਿਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਤਣ੍ਹਾ ਨਨ੍ਦੀ, ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾ ਨਨ੍ਦਿਰਾਗੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਾਰਾਗੋਤਿ ਯੋ ਹੇਟ੍ਠਾ ‘‘ਬਲਵਰਞ੍ਜਨਟ੍ਠੇਨ ਸਾਰਾਗੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਸੋ ਨ ਸਤ੍ਤਸ੍ਸ, ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਸਾਰਾਗੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਏਤਾਯ ਆਰਮ੍ਮਣਾਨੀਤਿ ਇਚ੍ਛਾ. ਬਹਲਕਿਲੇਸਭਾਵੇਨ ਮੁਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਏਤਾਯ ਪਾਣਿਨੋਤਿ ਮੁਚ੍ਛਾ. ਗਿਲਿਤ੍ਵਾ ਪਰਿਨਿਟ੍ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਗਹਣਵਸੇਨ ਅਜ੍ਝੋਸਾਨਂ. ਇਮਿਨਾ ਸਤ੍ਤਾ ਗਿਜ੍ਝਨ੍ਤਿ ਗੇਧਂ ਆਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ ਗੇਧੋ. ਬਹਲਟ੍ਠੇਨ ਵਾ ਗੇਧੋ. ‘‘ਗੇਧਂ ਵਾ ਪਨ ਪਵਨਸਣ੍ਡ’’ਨ੍ਤਿ ਹਿ ਬਹਲਟ੍ਠੇਨੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਨਨ੍ਤਰਪਦਂ ਉਪਸਗ੍ਗਵਸੇਨ ਵਡ੍ਢਿਤਂ, ਸਬ੍ਬਤੋਭਾਗੇਨ ਵਾ ਗੇਧੋਤਿ ਪਲਿਗੇਧੋ. ਸਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਸਙ੍ਗੋ. ਲਗ੍ਗਨਟ੍ਠੇਨ ਵਾ ਸਙ੍ਗੋ. ਓਸੀਦਨਟ੍ਠੇਨ ਪਙ੍ਕੋ. ਆਕਡ੍ਢਨਵਸੇਨ ਏਜਾ. ‘‘ਏਜਾ ਇਮਂ ਪੁਰਿਸਂ ਪਰਿਕਡ੍ਢਤਿ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸੇਵ ਭਵਸ੍ਸ ਅਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਯਾ’’ਤਿ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਵਞ੍ਚਨਟ੍ਠੇਨ ਮਾਯਾ. ਵਟ੍ਟਸ੍ਮਿਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਜਨਨਟ੍ਠੇਨ ਜਨਿਕਾ. ‘‘ਤਣ੍ਹਾ ਜਨੇਤਿ ਪੁਰਿਸਂ, ਚਿਤ੍ਤਮਸ੍ਸ ਵਿਧਾਵਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੫੫) ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਵਟ੍ਟਸ੍ਮਿਂ ਸਤ੍ਤੇ ਦੁਕ੍ਖੇਨ ਸਂਯੋਜਯਮਾਨਾ ਜਨੇਤੀਤਿ ਸਞ੍ਜਨਨੀ. ਘਟਨਟ੍ਠੇਨ ਸਿਬ੍ਬਿਨੀ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਵਟ੍ਟਸ੍ਮਿਂ ਸਤ੍ਤੇ ਚੁਤਿਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਸੇਨ ਸਿਬ੍ਬਤਿ ਘਟੇਤਿ ਤੁਨ੍ਨਕਾਰੋ ਵਿਯ ਪਿਲੋਤਿਕਾਯ ਪਿਲੋਤਿਕਂ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਘਟਨਟ੍ਠੇਨ ਸਿਬ੍ਬਿਨੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਅਨੇਕਪ੍ਪਕਾਰਂ ਵਿਸਯਜਾਲਂ ਤਣ੍ਹਾਵਿਪ੍ਫਨ੍ਦਿਤਨਿਵੇਸਸਙ੍ਖਾਤਂ ਵਾ ਜਾਲਮਸ੍ਸਾ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਜਾਲਿਨੀ.

ਆਕਡ੍ਢਨਟ੍ਠੇਨ ਸੀਘਸੋਤਾ ਸਰਿਤਾ ਵਿਯਾਤਿ ਸਰਿਤਾ. ਅਲ੍ਲਟ੍ਠੇਨ ਵਾ ਸਰਿਤਾ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ‘‘ਸਰਿਤਾਨਿ ਸਿਨੇਹਿਤਾਨਿ ਚ ਸੋਮਨਸ੍ਸਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਜਨ੍ਤੁਨੋ’’ਤਿ (ਧ. ਪ. ੩੪੧). ਅਲ੍ਲਾਨਿ ਚੇਵ ਸਿਨਿਦ੍ਧਾਨਿ ਚਾਤਿ ਅਯਞ੍ਹੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਨਯਬ੍ਯਸਨਾਪਾਦਨਟ੍ਠੇਨ ਕੁਮ੍ਮਾਨੁਬਨ੍ਧਸੁਤ੍ਤਕਂ ਵਿਯਾਤਿ ਸੁਤ੍ਤਂ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ‘‘ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਨ੍ਦਿਰਾਗਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੧੫੯). ਰੂਪਾਦੀਸੁ ਵਿਤ੍ਥਤਟ੍ਠੇਨ ਵਿਸਤਾ. ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਪਟਿਲਾਭਤ੍ਥਾਯ ਸਤ੍ਤੇ ਆਯੂਹਾਪੇਤੀਤਿ ਆਯੂਹਿਨੀ. ਉਕ੍ਕਣ੍ਠਿਤੁਂ ਅਪਦਾਨਤੋ ਸਹਾਯਟ੍ਠੇਨ ਦੁਤਿਯਾ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਵਟ੍ਟਸ੍ਮਿਂ ਉਕ੍ਕਣ੍ਠਿਤੁਂ ਨ ਦੇਤਿ, ਗਤਗਤਟ੍ਠਾਨੇ ਪਿਯਸਹਾਯੋ ਵਿਯ ਅਭਿਰਮਾਪੇਤਿ. ਤੇਨੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ –

‘‘ਤਣ੍ਹਾਦੁਤਿਯੋ ਪੁਰਿਸੋ, ਦੀਘਮਦ੍ਧਾਨਸਂਸਰਂ;

ਇਤ੍ਥਭਾਵਞ੍ਞਥਾਭਾਵਂ, ਸਂਸਾਰਂ ਨਾਤਿਵਤ੍ਤਤੀ’’ਤਿ. (ਇਤਿਵੁ. ੧੫; ਅ. ਨਿ. ੪.੯; ਮਹਾਨਿ. ੧੯੧; ਚੂਲ਼ਨਿ. ਪਾਯਾਯਨਾਨੁਗੀਤਿਗਾਥਾਨਿਦ੍ਦੇਸ ੧੦੭);

ਪਣਿਧਾਨਕਵਸੇਨ ਪਣਿਧਿ. ਭਵਨੇਤ੍ਤੀਤਿ ਭਵਰਜ੍ਜੁ. ਏਤਾਯ ਹਿ ਸਤ੍ਤਾ ਰਜ੍ਜੁਯਾ ਗੀਵਾਯਂ ਬਦ੍ਧਾ ਗੋਣਾ ਵਿਯ ਇਚ੍ਛਿਤਿਚ੍ਛਿਤਟ੍ਠਾਨਂ ਨਿਯ੍ਯਨ੍ਤਿ. ਤਂ ਤਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਵਨਤਿ ਭਜਤਿ ਅਲ੍ਲੀਯਤੀਤਿ ਵਨਂ, ਵਨਤਿ ਯਾਚਤੀਤਿ ਵਾ ਵਨਂ. ਵਨਥੋਤਿ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨੇਨ ਪਦਂ ਵਡ੍ਢਿਤਂ. ਅਨਤ੍ਥਦੁਕ੍ਖਾਨਂ ਵਾ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪਨਟ੍ਠੇਨ ਗਹਨਟ੍ਠੇਨ ਚ ਵਨਂ ਵਿਯਾਤਿ ਵਨਂ. ਬਲਵਤਣ੍ਹਾਯੇਤਂ ਨਾਮਂ. ਗਹਨਤਰਟ੍ਠੇਨ ਪਨ ਤਤੋ ਬਲਵਤਰਾ ਵਨਥੋ ਨਾਮ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ –

‘‘ਵਨਂ ਛਿਨ੍ਦਥ ਮਾ ਰੁਕ੍ਖਂ, ਵਨਤੋ ਜਾਯਤੇ ਭਯਂ;

ਛੇਤ੍ਵਾ ਵਨਞ੍ਚ ਵਨਥਞ੍ਚ, ਨਿਬ੍ਬਨਾ ਹੋਥ ਭਿਕ੍ਖਵੋ’’ਤਿ. (ਧ. ਪ. ੨੮੩);

ਸਨ੍ਥਵਨਵਸੇਨ ਸਨ੍ਥਵੋ, ਸਂਸਗ੍ਗੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸੋ ਦੁਵਿਧੋ – ਤਣ੍ਹਾਸਨ੍ਥਵੋ ਮਿਤ੍ਤਸਨ੍ਥਵੋ ਚ. ਤੇਸੁ ਇਧ ਤਣ੍ਹਾਸਨ੍ਥਵੋ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ. ਸਿਨੇਹਵਸੇਨ ਸ੍ਨੇਹੋ. ਆਲਯਕਰਣਵਸੇਨ ਕਮ੍ਪਮਾਨਾ ਅਪੇਕ੍ਖਤੀਤਿ ਅਪੇਕ੍ਖਾ. ਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਚੇਤਂ ‘‘ਇਮਾਨਿ ਤੇ ਦੇਵ ਚਤੁਰਾਸੀਤਿ ਨਗਰਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਕੁਸਾਵਤੀਰਾਜਧਾਨਿਪ੍ਪਮੁਖਾਨਿ, ਏਤ੍ਥ ਦੇਵ ਛਨ੍ਦਂ ਜਨੇਹਿ ਜੀਵਿਤੇ ਅਪੇਕ੍ਖਂ ਕਰੋਹੀ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੨੬੬). ਆਲਯਂ ਕਰੋਹੀਤਿ ਅਯਞ੍ਹੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਾਟਿਯੇਕ੍ਕੇ ਪਾਟਿਯੇਕ੍ਕੇ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਬਨ੍ਧਤੀਤਿ ਪਟਿਬਨ੍ਧੁ, ਞਾਤਕਟ੍ਠੇਨ ਵਾ ਪਾਟਿਯੇਕ੍ਕੋ ਬਨ੍ਧੂਤਿਪਿ ਪਟਿਬਨ੍ਧੁ. ਨਿਚ੍ਚਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਟ੍ਠੇਨਪਿ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਤਣ੍ਹਾਸਮੋ ਬਨ੍ਧੁ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ. ਆਰਮ੍ਮਣਾਨਂ ਅਸਨਤੋ ਆਸਾ. ਅਜ੍ਝੋਤ੍ਥਰਣਤੋ ਚੇਵ ਤਿਤ੍ਤਿਂ ਅਨੁਗਨ੍ਤ੍ਵਾਵ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਨਤੋ ਚਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਆਸੀਸਨਵਸੇਨ ਆਸੀਸਨਾ. ਆਸੀਸਿਤਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਆਸੀਸਿਤਤ੍ਤਂ.

ਇਦਾਨਿ ਤਸ੍ਸਾ ਪਵਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਰੂਪਾਸਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਆਸੀਸਨਵਸੇਨ ਆਸਾਤਿ ਆਸਾਯ ਅਤ੍ਥਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਰੂਪੇ ਆਸਾ ਰੂਪਾਸਾ. ਏਵਂ ਨਵਪਿ ਪਦਾਨਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਪੁਰਿਮਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਪਞ੍ਚਕਾਮਗੁਣਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ, ਪਰਿਕ੍ਖਾਰਲੋਭਵਸੇਨ ਛਟ੍ਠਂ. ਤਂ ਵਿਸੇਸਤੋ ਪਬ੍ਬਜਿਤਾਨਂ, ਤਤੋ ਪਰਾਨਿ ਤੀਣਿ ਅਤਿਤ੍ਤਿਯਵਤ੍ਥੁਵਸੇਨ ਗਹਟ੍ਠਾਨਂ. ਨ ਹਿ ਤੇਸਂ ਧਨਪੁਤ੍ਤਜੀਵਿਤੇਹਿ ਅਞ੍ਞਂ ਪਿਯਤਰਂ ਅਤ੍ਥਿ. ‘‘ਇਦਂ ਮਯ੍ਹਂ, ਇਦਂ ਮਯ੍ਹ’’ਨ੍ਤਿ ਵਾ ‘‘ਅਸੁਕੇਨ ਮੇ ਇਦਂ ਦਿਨ੍ਨਂ, ਇਦਂ ਦਿਨ੍ਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵਾ ਏਵਂ ਸਤ੍ਤੇ ਜਪ੍ਪਾਪੇਤੀਤਿ ਜਪ੍ਪਾ. ਪਰਤੋ ਦ੍ਵੇ ਪਦਾਨਿ ਉਪਸਗ੍ਗੇਨ ਵਡ੍ਢਿਤਾਨਿ, ਤਤੋ ਪਰਂ ਅਞ੍ਞੇਨਾਕਾਰੇਨ ਵਿਭਜਿਤੁਂ ਆਰਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਪੁਨ ‘‘ਜਪ੍ਪਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਜਪ੍ਪਨਾਕਾਰੋ ਜਪ੍ਪਨਾ. ਜਪ੍ਪਿਤਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਜਪ੍ਪਿਤਤ੍ਤਂ. ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਵਿਸਯੇ ਲੁਮ੍ਪਤਿ ਆਕਡ੍ਢਤੀਤਿ ਲੋਲੁਪੋ, ਲੋਲੁਪਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਲੋਲੁਪ੍ਪਂ. ਲੋਲੁਪ੍ਪਨਾਕਾਰੋ ਲੋਲੁਪ੍ਪਾਯਨਾ. ਲੋਲੁਪ੍ਪਸਮਙ੍ਗਿਨੋ ਭਾਵੋ ਲੋਲੁਪ੍ਪਾਯਿਤਤ੍ਤਂ.

ਪੁਚ੍ਛਞ੍ਜਿਕਤਾਤਿ ਯਾਯ ਤਣ੍ਹਾਯ ਲਾਭਟ੍ਠਾਨੇਸੁ ਪੁਚ੍ਛਂ ਚਾਲਯਮਾਨਾ ਸੁਨਖਾ ਵਿਯ ਕਮ੍ਪਮਾਨਾ ਵਿਚਰਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਤਸ੍ਸਾ ਕਮ੍ਪਨਤਣ੍ਹਾਯ ਨਾਮਂ. ਸਾਧੁ ਮਨਾਪਮਨਾਪੇ ਵਿਸਯੇ ਕਾਮੇਤੀਤਿ ਸਾਧੁਕਾਮੋ, ਤਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਸਾਧੁਕਮ੍ਯਤਾ. ਮਾਤਾਮਾਤੁਚ੍ਛਾਤਿਆਦਿਕੇ ਅਯੁਤ੍ਤਟ੍ਠਾਨੇ ਰਾਗੋਤਿ ਅਧਮ੍ਮਰਾਗੋ. ਯੁਤ੍ਤਟ੍ਠਾਨੇਪਿ ਬਲਵਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਲੋਭੋ ਵਿਸਮਲੋਭੋ. ‘‘ਰਾਗੋ ਵਿਸਮ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਵਚਨਤੋ (ਵਿਭ. ੯੨੪) ਵਾ ਯੁਤ੍ਤਟ੍ਠਾਨੇ ਵਾ ਅਯੁਤ੍ਤਟ੍ਠਾਨੇ ਵਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਛਨ੍ਦਰਾਗੋ ਅਧਮ੍ਮਟ੍ਠੇਨ ਅਧਮ੍ਮਰਾਗੋ. ਵਿਸਮਟ੍ਠੇਨ ਵਿਸਮਲੋਭੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਆਰਮ੍ਮਣਾਨਂ ਨਿਕਾਮਨਵਸੇਨ ਨਿਕਨ੍ਤਿ. ਨਿਕਾਮਨਾਕਾਰੋ ਨਿਕਾਮਨਾ. ਪਤ੍ਥਯਨਵਸੇਨ ਪਤ੍ਥਨਾ. ਪਿਹਾਯਨਵਸੇਨ ਪਿਹਨਾ. ਸੁਟ੍ਠੁ ਪਤ੍ਥਨਾ ਸਮ੍ਪਤ੍ਥਨਾ. ਪਞ੍ਚਸੁ ਕਾਮਗੁਣੇਸੁ ਤਣ੍ਹਾ ਕਾਮਤਣ੍ਹਾ. ਰੂਪਾਰੂਪਭਵੇਸੁ ਤਣ੍ਹਾ ਭਵਤਣ੍ਹਾ. ਉਚ੍ਛੇਦਸਙ੍ਖਾਤੇ ਵਿਭਵੇ ਤਣ੍ਹਾ ਵਿਭਵਤਣ੍ਹਾ. ਸੁਦ੍ਧੇ ਰੂਪਭਵਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਤਣ੍ਹਾ ਰੂਪਤਣ੍ਹਾ. ਅਰੂਪਭਵੇ ਤਣ੍ਹਾ ਅਰੂਪਤਣ੍ਹਾ. ਉਚ੍ਛੇਦਦਿਟ੍ਠਿਸਹਗਤੋ ਰਾਗੋ, ਨਿਰੋਧੇ ਤਣ੍ਹਾ ਨਿਰੋਧਤਣ੍ਹਾ. ਰੂਪੇ ਤਣ੍ਹਾ ਰੂਪਤਣ੍ਹਾ. ਸਦ੍ਦੇ ਤਣ੍ਹਾ ਸਦ੍ਦਤਣ੍ਹਾ. ਗਨ੍ਧਤਣ੍ਹਾਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਓਘਾਦਯੋ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਥਾਵ.

ਕੁਸਲਧਮ੍ਮੇ ਆਵਰਤੀਤਿ ਆਵਰਣਂ. ਛਾਦਨਵਸੇਨ ਛਦਨਂ. ਸਤ੍ਤੇ ਵਟ੍ਟਸ੍ਮਿਂ ਬਨ੍ਧਤੀਤਿ ਬਨ੍ਧਨਂ. ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪਹਨ੍ਤ੍ਵਾ ਕਿਲਿਸ੍ਸਤਿ ਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠਂ ਕਰੋਤੀਤਿ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸੋ. ਥਾਮਗਤਟ੍ਠੇਨ ਅਨੁ ਅਨੁ ਸੇਤੀਤਿ ਅਨੁਸਯੋ. ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਤੀਤਿ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨਂ, ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤੁਂ ਅਪਦਾਨੇਨ ਕੁਸਲਵਾਰਂ ਗਣ੍ਹਾਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਚੋਰਾ ਮਗ੍ਗੇ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਿਂਸੁ, ਧੁਤ੍ਤਾ ਮਗ੍ਗੇ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਿਂਸੂ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਚੂਲ਼ਵ. ੪੩੦) ਹਿ ਮਗ੍ਗਂ ਗਣ੍ਹਿਂਸੂਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਵਮਿਧਾਪਿ ਗਹਣਟ੍ਠੇਨ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਪਲਿਵੇਠਨਟ੍ਠੇਨ ਲਤਾ ਵਿਯਾਤਿ ਲਤਾ. ‘‘ਲਤਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜ ਤਿਟ੍ਠਤੀ’’ਤਿ (ਧ. ਪ. ੩੪੦) ਆਗਤਟ੍ਠਾਨੇਪਿ ਅਯਂ ਤਣ੍ਹਾ ਲਤਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਵਤ੍ਥੂਨਿ ਇਚ੍ਛਤੀਤਿ ਵੇਵਿਚ੍ਛਂ. ਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਮੂਲਨ੍ਤਿ ਦੁਕ੍ਖਮੂਲਂ. ਤਸ੍ਸੇਵ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਨਿਦਾਨਨ੍ਤਿ ਦੁਕ੍ਖਨਿਦਾਨਂ. ਤਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਇਤੋ ਪਭਵਤੀਤਿ ਦੁਕ੍ਖਪ੍ਪਭਵੋ. ਬਨ੍ਧਨਟ੍ਠੇਨ ਪਾਸੋ ਵਿਯਾਤਿ ਪਾਸੋ, ਮਾਰਸ੍ਸ ਪਾਸੋ ਮਾਰਪਾਸੋ. ਦੁਰੁਗ੍ਗਿਲਨਟ੍ਠੇਨ ਬਲ਼ਿਸਂ ਵਿਯਾਤਿ ਬਲ਼ਿਸਂ, ਮਾਰਸ੍ਸ ਬਲ਼ਿਸਂ ਮਾਰਬਲ਼ਿਸਂ. ਤਣ੍ਹਾਭਿਭੂਤਾ ਮਾਰਸ੍ਸ ਵਿਸਯਂ ਨਾਤਿਕ੍ਕਮਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਂ ਉਪਰਿ ਮਾਰੋ ਵਸਂ ਵਤ੍ਤੇਤੀਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਮਾਰਸ੍ਸ ਵਿਸਯੋਤਿ ਮਾਰਵਿਸਯੋ. ਸਨ੍ਦਨਟ੍ਠੇਨ ਤਣ੍ਹਾਵ ਨਦੀ ਤਣ੍ਹਾਨਦੀ. ਅਜ੍ਝੋਤ੍ਥਰਣਟ੍ਠੇਨ ਤਣ੍ਹਾਵ ਜਾਲਂ ਤਣ੍ਹਾਜਾਲਂ. ਯਥਾ ਸੁਨਖਾ ਗਦ੍ਦੂਲਬਦ੍ਧਾ ਯਦਿਚ੍ਛਕਂ ਨਿਯ੍ਯਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਤਣ੍ਹਾਬਦ੍ਧਾ ਸਤ੍ਤਾਤਿ ਦਲ਼੍ਹਬਨ੍ਧਨਟ੍ਠੇਨ ਗਦ੍ਦੂਲਂ ਵਿਯਾਤਿ ਗਦ੍ਦੂਲਂ, ਤਣ੍ਹਾਵ ਗਦ੍ਦੂਲਂ ਤਣ੍ਹਾਗਦ੍ਦੂਲਂ. ਦੁਪ੍ਪੂਰਣਟ੍ਠੇਨ ਤਣ੍ਹਾਵ ਸਮੁਦ੍ਦੋ ਤਣ੍ਹਾਸਮੁਦ੍ਦੋ. ਅਭਿਜ੍ਝਾਯਨਟ੍ਠੇਨ ਅਭਿਜ੍ਝਾ. ਲੁਬ੍ਭਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ, ਸਯਂ ਵਾ ਲੁਬ੍ਭਤਿ, ਲੁਬ੍ਭਨਮਤ੍ਤਮੇਵ ਵਾ ਤਨ੍ਤਿ ਲੋਭੋ. ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਂ ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਪਤਿਟ੍ਠਟ੍ਠੇਨ ਮੂਲਂ.

ਵਿਸਤ੍ਤਿਕਾਤੀਤਿ ਵਿਸਤ੍ਤਿਕਾ ਇਤਿ. ਕੇਨਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਕੇਨ ਸਭਾਵੇਨ. ਵਿਸਤਾਤਿ ਵਿਤ੍ਥਟਾ ਰੂਪਾਦੀਸੁ. ਵਿਸਾਲਾਤਿ ਵਿਪੁਲਾ. ਵਿਸਟਾਤਿ ਤੇਭੂਮਕਬ੍ਯਾਪਕਵਸੇਨ ਵਿਸਟਾ. ਪੁਰਿਮਵਚਨਮੇਵ ਤਕਾਰਸ੍ਸ ਟਕਾਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਵਿਭਾਗਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਵਿਸਕ੍ਕਤੀਤਿ ਪਰਿਸਪ੍ਪਤਿ ਸਹਤਿ ਵਾ. ਰਤ੍ਤੋ ਹਿ ਰਾਗਵਤ੍ਥੁਨਾ ਪਾਦੇਨ ਤਾਲ਼ਿਯਮਾਨੋਪਿ ਸਹਤਿ. ਓਸਕ੍ਕਨਂ ਵਿਪ੍ਫਨ੍ਦਨਂ ਵਾ ‘‘ਵਿਸਕ੍ਕਨ’’ਨ੍ਤਿਪਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ‘‘ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾਨਂ ਪਤੀ’’ਤਿ ਕੇਚਿ ਵਣ੍ਣਯਨ੍ਤਿ. ਵਿਸਂਹਰਤੀਤਿ ਤਥਾ ਤਥਾ ਕਾਮੇਸੁ ਆਨਿਸਂਸਂ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤੀ ਵਿਵਿਧੇਹਿ ਆਕਾਰੇਹਿ ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਾਭਿਮੁਖਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਂਹਰਤਿ ਸਙ੍ਖਿਪਤਿ, ਵਿਸਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਤਂ ਹਰਤਿ, ਵਹਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਵਿਸਂਵਾਦਿਕਾਤਿ ਅਨਿਚ੍ਚਾਦਿਂ ਨਿਚ੍ਚਾਦਿਤੋ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤੀ ਵਿਸਂਵਾਦਿਕਾ ਹੋਤਿ. ਦੁਕ੍ਖਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਹੇਤੁਭਾਵਤੋ ਵਿਸਮੂਲਾ, ਵਿਸਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਦੁਕ੍ਖਾਦਿਭੂਤਾ ਵੇਦਨਾ ਮੂਲਂ ਏਤਿਸ੍ਸਾਤਿ ਵਿਸਮੂਲਾ. ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯਤ੍ਤਾ ਵਿਸਂ ਫਲਂ ਏਤਿਸ੍ਸਾਤਿ ਵਿਸਫਲਾ. ਯਾਯ ਤਣ੍ਹਾਯ ਰੂਪਾਦਿਕਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸੇਵ ਪਰਿਭੋਗੋ ਹੋਤਿ, ਨ ਅਮਤਸ੍ਸਾਤਿ ਸਾ ‘‘ਵਿਸਪਰਿਭੋਗਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਪਦਸਿਦ੍ਧਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਤਸ੍ਸਾ ਵਿਸਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਕਾਮੋ ‘‘ਵਿਸਾਲਾ ਵਾ ਪਨ ਸਾ ਤਣ੍ਹਾ ਰੂਪੇ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਵਿਸਾਲਾ ਵਾ ਪਨਾਤਿ ਮਹਨ੍ਤੀ ਏਵ ਤਣ੍ਹਾਯਨਟ੍ਠੇਨ ਤਣ੍ਹਾ, ਰੂਪਾਦਯੋ ਪਞ੍ਚ ਪਞ੍ਚਕਾਮਗੁਣਿਕਰਾਗਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਕੁਲੇ ਗਣੇਤਿਆਦੀਨਿ ਏਕਾਦਸ ਪਦਾਨਿ ਲੋਲੁਪ੍ਪਾਦਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ. ਕਾਮਧਾਤੁਤ੍ਤਿਕੋ ਕਮ੍ਮਵਟ੍ਟਵਸੇਨ ਵਿਭਤ੍ਤੋ, ਕਾਮਭਵਤ੍ਤਿਕੋ ਵਿਪਾਕਵਟ੍ਟਵਸੇਨ ਵਿਭਤ੍ਤੋ, ਸਞ੍ਞਾਭਵਤ੍ਤਿਕੋ ਸਞ੍ਞਾਵਸੇਨ ਵਿਭਤ੍ਤੋ, ਏਕਵੋਕਾਰਭਵਤ੍ਤਿਕੋ ਖਨ੍ਧਵਸੇਨ ਵਿਭਤ੍ਤੋ. ਅਤੀਤਤ੍ਤਿਕੋ ਕਾਲਵਸੇਨ, ਦਿਟ੍ਠਚਤੁਕ੍ਕੋ ਆਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨ, ਅਪਾਯਤ੍ਤਿਕੋ ਓਕਾਸਵਸੇਨ, ਖਨ੍ਧਤ੍ਤਿਕੋ ਨਿਸ੍ਸਤ੍ਤਨਿਜ੍ਜੀਵਵਸੇਨ ਵਿਭਤ੍ਤੋਤਿ ਞਾਤਬ੍ਬਂ. ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਸਙ੍ਖੇਪੇਨ ਅਤ੍ਥਦੀਪਨਾ ਵਿਭਾਵਨਾ ਚ –

‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਕਾਮਧਾਤੁ? ਹੇਟ੍ਠਤੋ ਅਵੀਚਿਨਿਰਯਂ ਪਰਿਯਨ੍ਤਂ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਉਪਰਿਤੋ ਪਰਨਿਮ੍ਮਿਤਵਸਵਤ੍ਤਿਦੇਵੇ ਅਨ੍ਤੋਕਰਿਤ੍ਵਾ ਯਂ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਅਨ੍ਤਰੇ ਏਤ੍ਥਾਵਚਰਾ ਏਤ੍ਥ ਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾ ਖਨ੍ਧਧਾਤੁਆਯਤਨਾ ਰੂਪਂ ਵੇਦਨਾ ਸਞ੍ਞਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਕਾਮਧਾਤੁ’’ (ਧ. ਸ. ੧੨੮੭).

‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਰੂਪਧਾਤੁ? ਹੇਟ੍ਠਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਂ ਪਰਿਯਨ੍ਤਂ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਉਪਰਿਤੋ ਅਕਨਿਟ੍ਠੇ ਦੇਵੇ ਅਨ੍ਤੋਕਰਿਤ੍ਵਾ ਯਂ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਅਨ੍ਤਰੇ ਏਤ੍ਥਾਵਚਰਾ ਏਤ੍ਥ ਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾ ਸਮਾਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਵਾ ਉਪਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਵਾ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਸੁਖਵਿਹਾਰਿਸ੍ਸ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕਾ ਧਮ੍ਮਾ, ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਰੂਪਧਾਤੁ’’ (ਧ. ਸ. ੧੨੮੯).

‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਅਰੂਪਧਾਤੁ? ਹੇਟ੍ਠਤੋ ਆਕਾਸਾਨਞ੍ਚਾਯਤਨੁਪਗੇ ਦੇਵੇ ਪਰਿਯਨ੍ਤਂ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਉਪਰਿਤੋ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨੁਪਗੇ ਦੇਵੇ ਅਨ੍ਤੋਕਰਿਤ੍ਵਾ ਯਂ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਅਨ੍ਤਰੇ ਏਤ੍ਥਾਵਚਰਾ ਏਤ੍ਥ ਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾ ਸਮਾਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਵਾ ਉਪਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਵਾ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਸੁਖਵਿਹਾਰਿਸ੍ਸ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕਾ ਧਮ੍ਮਾ, ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਅਰੂਪਧਾਤੂ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ੧੨੯੧). ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ ‘‘ਕਾਮਧਾਤੂਤਿ ਕਾਮਭਵੋ, ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤਿ. ਰੂਪਧਾਤੂਤਿ ਰੂਪਭਵੋ, ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤਿ. ਅਰੂਪਧਾਤੂਤਿ ਅਰੂਪਭਵੋ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਖਨ੍ਧਾ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਅਥ ਵਾ ਕਾਮਰਾਗਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਕਾਮੇਨ ਯੁਤ੍ਤਾ ਧਾਤੁ ਕਾਮਧਾਤੁ, ਕਾਮਸਙ੍ਖਾਤਾ ਵਾ ਧਾਤੁ ਕਾਮਧਾਤੁ. ਕਾਮਂ ਪਹਾਯ ਰੂਪੇਨ ਯੁਤ੍ਤਾ ਧਾਤੁ ਰੂਪਧਾਤੁ, ਰੂਪਸਙ੍ਖਾਤਾ ਵਾ ਧਾਤੁ ਰੂਪਧਾਤੁ. ਕਾਮਞ੍ਚ ਰੂਪਞ੍ਚ ਪਹਾਯ ਅਰੂਪੇਨ ਯੁਤ੍ਤਾ ਧਾਤੁ ਅਰੂਪਧਾਤੁ, ਅਰੂਪਸਙ੍ਖਾਤਾ ਵਾ ਧਾਤੁ ਅਰੂਪਧਾਤੁ. ਤਾ ਏਵ ਧਾਤੁਯੋ ਪੁਨ ਭਵਪਰਿਯਾਯੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਹਿ ਭਵਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਸਞ੍ਞਾਯ ਯੁਤ੍ਤੋ ਭਵੋ, ਸਞ੍ਞਾਵਤਂ ਵਾ ਭਵੋ, ਸਞ੍ਞਾ ਵਾ ਏਤ੍ਥ ਭਵੇ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਸਞ੍ਞਾਭਵੋ. ਸੋ ਕਾਮਭਵੋ ਚ ਅਸਞ੍ਞਾਭਵਮੁਤ੍ਤੋ ਰੂਪਭਵੋ ਚ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਭਵਮੁਤ੍ਤੋ ਅਰੂਪਭਵੋ ਚ ਹੋਤਿ.

ਨ ਸਞ੍ਞਾਭਵੋ ਅਸਞ੍ਞਾਭਵੋ, ਸੋ ਰੂਪਭਵੇਕਦੇਸੋ. ਓਲ਼ਾਰਿਕਤ੍ਤਾਭਾਵਤੋ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾ, ਸੁਖੁਮਤ੍ਤੇਨ ਸਬ੍ਭਾਵਤੋ ਨਾਸਞ੍ਞਾਤਿ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾ, ਤਾਯ ਯੁਤ੍ਤੋ ਭਵੋ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਭਵੋ. ਅਥ ਵਾ ਓਲ਼ਾਰਿਕਾਯ ਸਞ੍ਞਾਯ ਅਭਾਵਾ ਸੁਖੁਮਾਯ ਚ ਭਾਵਾ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾ ਅਸ੍ਮਿਂ ਭਵੇਤਿ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਭਵੋ, ਸੋ ਅਰੂਪਭਵੇਕਦੇਸੋ. ਏਕੇਨ ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧੇਨ ਵੋਕਿਣ੍ਣੋ ਭਵੋ, ਏਕੋ ਵਾ ਵੋਕਾਰੋ, ਅਸ੍ਸ ਭਵਸ੍ਸਾਤਿ ਏਕਵੋਕਾਰਭਵੋ, ਸੋ ਅਸਞ੍ਞਾਭਵੋਵ. ਚਤੂਹਿ ਅਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧੇਹਿ ਵੋਕਿਣ੍ਣੋ ਭਵੋ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਵਾ ਵੋਕਾਰਾ ਅਸ੍ਸ ਭਵਸ੍ਸਾਤਿ ਚਤੁਵੋਕਾਰਭਵੋ, ਸੋ ਅਰੂਪਭਵੋ ਏਵ. ਪਞ੍ਚਹਿ ਖਨ੍ਧੇਹਿ ਵੋਕਿਣ੍ਣੋ ਭਵੋ, ਪਞ੍ਚ ਵਾ ਵੋਕਾਰਾ ਅਸ੍ਸ ਭਵਸ੍ਸਾਤਿ ਪਞ੍ਚਵੋਕਾਰਭਵੋ, ਸੋ ਕਾਮਭਵੋ ਚ ਰੂਪਭਵੇਕਦੇਸੋ ਚ ਹੋਤਿ. ਅਤੀਤਤ੍ਤਿਕੋ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਨਯੋਵ. ਦਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਚਤੁਸਮੁਟ੍ਠਾਨਿਕਂ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਂ. ਸੁਤਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵਿਸਮੁਟ੍ਠਾਨਿਕਂ ਸਦ੍ਦਾਰਮ੍ਮਣਂ. ਮੁਤਨ੍ਤਿ ਫੁਸਿਤ੍ਵਾ ਗਹੇਤਬ੍ਬਾਨਿ ਚਤੁਸਮੁਟ੍ਠਾਨਿਕਾਨਿ ਗਨ੍ਧਰਸਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾਰਮ੍ਮਣਾਨਿ. ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬਂ ਨਾਮ ਮਨਸਾ ਜਾਨਿਤਬ੍ਬਂ ਧਮ੍ਮਾਰਮ੍ਮਣਂ. ਤੇਸੁ ਦਿਟ੍ਠਸੁਤਮੁਤਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ. ਵਿਸਟਾ ਵਿਤ੍ਥਤਾਤਿ ਮਹਨ੍ਤਾ ਪਤ੍ਥਟਾ.

ਅਪਾਯਲੋਕੇਤਿ ਵਡ੍ਢਿਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਅਯਸ੍ਸ ਅਭਾਵੇਨ ਅਪਾਯੋ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਪਾਯਲੋਕੇ. ਖਨ੍ਧਲੋਕੇਤਿ ਰਾਸਟ੍ਠੇਨ ਰੂਪਾਦਯੋ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਏਵ ਲੋਕੋ. ਧਾਤੁਲੋਕੇਤਿ ਸੁਞ੍ਞਤਟ੍ਠੇਨ ਚਕ੍ਖੁਧਾਤੁਆਦਯੋ ਅਟ੍ਠਾਰਸ ਧਾਤੁਯੋ ਏਵ ਲੋਕੋ. ਆਯਤਨਲੋਕੇਤਿ ਆਯਤਨਾਦੀਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਦ੍ਵਾਦਸਾਯਤਨਾਨਿ ਏਵ ਲੋਕੋ. ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਲੁਜ੍ਜਨਪਲੁਜ੍ਜਨਟ੍ਠੇਨ ਲੋਕੋ, ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰੇ ਲੋਕੇ ਵਿਸਟਾ ਵਿਤ੍ਥਟਾਤਿ ਵਿਸਤ੍ਤਿਕਾ. ਸਤੋਤਿ ਸਰਤੀਤਿ ਸਤੋ, ਪੁਗ੍ਗਲੇਨ ਸਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ.

ਤਤ੍ਥ ਸਰਣਲਕ੍ਖਣਾ ਸਤਿ. ਸਰਨ੍ਤਿ ਤਾਯ, ਸਯਂ ਵਾ ਸਰਤਿ, ਸਰਣਮਤ੍ਤਮੇਵ ਵਾ ਏਸਾਤਿ ਸਤਿ. ਸਾ ਪਨੇਸਾ ਅਪਿਲਾਪਨਲਕ੍ਖਣਾ, ਅਸਮ੍ਮੋਸਨਰਸਾ, ਆਰਕ੍ਖਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਾ, ਵਿਸਯਾਭਿਮੁਖਭਾਵਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਾ ਵਾ, ਥਿਰਸਞ੍ਞਾਪਦਟ੍ਠਾਨਾ, ਕਾਯਾਦਿਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਪਦਟ੍ਠਾਨਾ ਵਾ. ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਦਲ਼੍ਹਪਤਿਟ੍ਠਿਤਤ੍ਤਾ ਪਨ ਏਸਿਕਾ ਵਿਯ, ਚਕ੍ਖੁਦ੍ਵਾਰਾਦੀਨਂ ਰਕ੍ਖਣਤੋ ਦੋਵਾਰਿਕੋ ਵਿਯ ਚ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ.

ਤਸ੍ਸਾ ਪਵਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਕਾਯੇ ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਂ ਭਾਵੇਨ੍ਤੋ ਸਤੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਂ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਕਾਯੇਤਿ ਰੂਪਕਾਯੇ. ਰੂਪਕਾਯੋ ਹਿ ਇਧ ਅਙ੍ਗਪਚ੍ਚਙ੍ਗਾਨਂ ਕੇਸਾਦੀਨਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮੂਹਟ੍ਠੇਨ ਹਤ੍ਥਿਕਾਯਰਥਕਾਯਾਦਯੋ ਵਿਯ ‘‘ਕਾਯੋ’’ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ. ਯਥਾ ਚ ਸਮੂਹਟ੍ਠੇਨ, ਏਵਂ ਕੁਚ੍ਛਿਤਾਨਂ ਆਯਟ੍ਠੇਨ. ਕੁਚ੍ਛਿਤਾਨਞ੍ਹਿ ਪਰਮਜੇਗੁਚ੍ਛਾਨਂ ਸੋ ਆਯੋਤਿਪਿ ਕਾਯੋ. ਆਯੋਤਿ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਦੇਸੋ. ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਵਚਨਤ੍ਥੋ – ਆਯਨ੍ਤਿ ਤਤੋਤਿ ਆਯੋ. ਕੇ ਆਯਨ੍ਤੀਤਿ? ਕੁਚ੍ਛਿਤਾ ਕੇਸਾਦਯੋ. ਇਤਿ ਕੁਚ੍ਛਿਤਾਨਂ ਕੇਸਾਦੀਨਂ ਆਯੋਤਿ ਕਾਯੋ.

ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਤਿ ਕਾਯਸ੍ਸ ਅਨੁਪਸ੍ਸਨਾ, ਕਾਯਂ ਵਾ ਅਨੁਪਸ੍ਸਨਾ, ‘‘ਕਾਯੇ’’ਤਿ ਚ ਵਤ੍ਵਾਪਿ ਪੁਨ ‘‘ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ’’ਤਿ ਦੁਤਿਯਂ ਕਾਯਗ੍ਗਹਣਂ ਅਸਮ੍ਮਿਸ੍ਸਤੋ ਵਵਤ੍ਥਾਨਘਨਵਿਨਿਬ੍ਭੋਗਾਦਿਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਕਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਤੇਨ ਨ ਕਾਯੇ ਵੇਦਨਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ ਚਿਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ ਵਾ, ਅਥ ਖੋ ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਯੇਵਾਤਿ ਕਾਯਸਙ੍ਖਾਤੇ ਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਕਾਰਸ੍ਸੇਵ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਅਸਮ੍ਮਿਸ੍ਸਤੋ ਵਵਤ੍ਥਾਨਂ ਦਸ੍ਸਿਤਂ ਹੋਤਿ, ਤਥਾ ਨ ਕਾਯੇ ਅਙ੍ਗਪਚ੍ਚਙ੍ਗਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤਏਕਧਮ੍ਮਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ, ਨਾਪਿ ਕੇਸਲੋਮਾਦਿਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤਇਤ੍ਥਿਪੁਰਿਸਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ. ਯੋਪਿ ਚੇਤ੍ਥ ਕੇਸਲੋਮਾਦਿਕੋ ਭੂਤੁਪਾਦਾਯਸਮੂਹਸਙ੍ਖਾਤੋ ਕਾਯੋ, ਤਤ੍ਥਾਪਿ ਨ ਭੂਤੁਪਾਦਾਯਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤਏਕਧਮ੍ਮਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ, ਅਥ ਖੋ ਰਥਸਮ੍ਭਾਰਾਨੁਪਸ੍ਸਕਸ੍ਸ ਵਿਯ ਅਙ੍ਗਪਚ੍ਚਙ੍ਗਸਮੂਹਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ, ਨਗਰਾਵਯਵਾਨੁਪਸ੍ਸਕਸ੍ਸ ਵਿਯ ਕੇਸਲੋਮਾਦਿਸਮੂਹਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ, ਕਦਲਿਕ੍ਖਨ੍ਧਪਤ੍ਤਵਟ੍ਟਿਵਿਨਿਭੁਜਨਕਸ੍ਸ ਵਿਯ ਰਿਤ੍ਤਮੁਟ੍ਠਿਵਿਨਿਵੇਠਕਸ੍ਸ ਵਿਯ ਚ ਭੂਤੁਪਾਦਾਯਸਮੂਹਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਯੇਵਾਤਿ ਸਮੂਹਵਸੇਨੇਵ ਕਾਯਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਵਤ੍ਥੁਨੋ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਤੋ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੇਨ ਘਨਵਿਨਿਬ੍ਭੋਗੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ ਹੋਤਿ. ਨ ਹੇਤ੍ਥ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਸਮੂਹਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤੋ ਕਾਯੋ ਵਾ ਇਤ੍ਥੀ ਵਾ ਪੁਰਿਸੋ ਵਾ ਅਞ੍ਞੋ ਵਾ ਕੋਚਿ ਧਮ੍ਮੋ ਦਿਸ੍ਸਤਿ, ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਸਮੂਹਮਤ੍ਤੇਯੇਵ ਪਨ ਤਥਾ ਤਥਾ ਸਤ੍ਤਾ ਮਿਚ੍ਛਾਭਿਨਿਵੇਸਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ. ਤੇਨਾਹੁ ਪੋਰਾਣਾ –

‘‘ਯਂ ਪਸ੍ਸਤਿ ਨ ਤਂ ਦਿਟ੍ਠਂ, ਯਂ ਦਿਟ੍ਠਂ ਤਂ ਨ ਪਸ੍ਸਤਿ;

ਅਪਸ੍ਸਂ ਬਜ੍ਝਤੇ ਮੂਲ਼੍ਹੋ, ਬਜ੍ਝਮਾਨੋ ਨ ਮੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ. (ਦੀ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੨.੩੭੩; ਮ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੧੦੬);

ਘਨਵਿਨਿਬ੍ਭੋਗਾਦਿਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਆਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ਚੇਤ੍ਥ ਅਯਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਕਾਯੇ ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਯੇਵ, ਨ ਅਞ੍ਞਧਮ੍ਮਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ. ਯਥਾ ਅਨੁਦਕਭੂਤਾਯਪਿ ਮਰੀਚਿਯਾ ਉਦਕਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ ਹੋਤਿ, ਨ ਏਵਂ ਅਨਿਚ੍ਚਦੁਕ੍ਖਾਨਤ੍ਤਾਸੁਭਭੂਤੇਯੇਵ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਕਾਯੇ ਨਿਚ੍ਚਸੁਖਤ੍ਤਸੁਭਭਾਵਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ, ਅਥ ਖੋ ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ ਅਨਿਚ੍ਚਦੁਕ੍ਖਾਨਤ੍ਤਾਸੁਭਾਕਾਰਸਮੂਹਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਯੇਵਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ.

ਅਥ ਵਾ ਯ੍ਵਾਯਂ ਮਹਾਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨੇ ‘‘ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਰਞ੍ਞਗਤੋ ਵਾ…ਪੇ… ਸੋ ਸਤੋਵ ਅਸ੍ਸਸਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੩੭੪; ਮ. ਨਿ. ੧.੧੦੭) ਨਯੇਨ ਅਸ੍ਸਾਸਪਸ੍ਸਾਸਾਦਿਚੁਣ੍ਣਿਕਜਾਤਅਟ੍ਠਿਕਪਰਿਯੋਸਾਨੋ ਕਾਯੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਯੋ ਚ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਯਂ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਕਥਾਯਂ ‘‘ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਪਥਵੀਕਾਯਂ ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ ਅਨੁਪਸ੍ਸਤਿ. ਆਪੋਕਾਯਂ. ਤੇਜੋਕਾਯਂ. ਵਾਯੋਕਾਯਂ. ਕੇਸਕਾਯਂ. ਲੋਮਕਾਯਂ. ਛਵਿਕਾਯਂ. ਚਮ੍ਮਕਾਯਂ. ਮਂਸਕਾਯਂ. ਰੁਹਿਰਕਾਯਂ. ਨ੍ਹਾਰੁਕਾਯਂ. ਅਟ੍ਠਿਕਾਯਂ. ਅਟ੍ਠਿਮਿਞ੍ਜਕਾਯ’’ਨ੍ਤਿ ਕਾਯੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਤਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਸ੍ਸ ਇਮਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਕਾਯੇ ਅਨੁਪਸ੍ਸਨਤੋ ਕਾਯੇ ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਤਿ ਏਵਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.

ਅਥ ਵਾ ਕਾਯੇ ‘‘ਅਹ’’ਨ੍ਤਿ ਵਾ ‘‘ਮਮ’’ਨ੍ਤਿ ਵਾ ਏਵਂ ਗਹੇਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਯਸ੍ਸ ਕਸ੍ਸਚਿ ਅਨੁਪਸ੍ਸਨਤੋ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸੇਵ ਪਨ ਕੇਸਲੋਮਾਦਿਕਸ੍ਸ ਨਾਨਾਧਮ੍ਮਸਮੂਹਸ੍ਸ ਅਨੁਪਸ੍ਸਨਤੋ ਕਾਯੇ ਕੇਸਾਦਿਸਮੂਹਸਙ੍ਖਾਤਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਤਿ ਏਵਮਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਅਪਿ ਚ ‘‘ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਕਾਯੇ ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ ਅਨੁਪਸ੍ਸਤਿ, ਨੋ ਨਿਚ੍ਚਤੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਪਟਿ. ਮ. ੩.੩੫) ਅਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਯਂ ਆਗਤਨਯਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਸ੍ਸੇਵ ਅਨਿਚ੍ਚਲਕ੍ਖਣਾਦਿਨੋ ਆਕਾਰਸਮੂਹਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਕਾਯਸ੍ਸ ਅਨੁਪਸ੍ਸਨਤੋਪਿ ਕਾਯੇ ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਤਿ ਏਵਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਅਯਂ ਪਨ ਚਤੁਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਸਾਧਾਰਣੋ ਅਤ੍ਥੋ.

ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਤਯੋ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾ ਸਤਿਗੋਚਰੋਪਿ, ਤਿਧਾ ਪਟਿਪਨ੍ਨੇਸੁ ਸਾਵਕੇਸੁ ਸਤ੍ਥੁਨੋ ਪਟਿਘਾਨੁਨਯਵੀਤਿਵਤ੍ਤਤਾਪਿ, ਸਤਿਪਿ. ‘‘ਚਤੁਨ੍ਨਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾਨਂ ਸਮੁਦਯਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮਞ੍ਚ ਦੇਸਿਸ੍ਸਾਮਿ, ਤਂ ਸੁਣਾਥ ਸਾਧੁਕਂ ਮਨਸਿ ਕਰੋਥ…ਪੇ… ਕੋ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕਾਯਸ੍ਸ ਸਮੁਦਯੋ? ਆਹਾਰਸਮੁਦਯਾ ਕਾਯਸਮੁਦਯੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੪੦੮) ਹਿ ਸਤਿਗੋਚਰੋ ‘‘ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਥਾ ‘‘ਕਾਯੋ ਉਪਟ੍ਠਾਨਂ, ਨੋ ਸਤਿ, ਸਤਿ ਉਪਟ੍ਠਾਨਞ੍ਚੇਵ ਸਤਿ ਚਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁਪਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੩.੩੫). ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ – ਪਤਿਟ੍ਠਾਤਿ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਤਿ ਪਟ੍ਠਾਨਂ. ਕਾ ਪਤਿਟ੍ਠਾਤਿ? ਸਤਿ. ਸਤਿਯਾ ਪਟ੍ਠਾਨਂ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਂ, ਪਧਾਨਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਵਾ ਪਟ੍ਠਾਨਂ, ਸਤਿਯਾ ਪਟ੍ਠਾਨਂ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਂ, ਹਤ੍ਥਿਟ੍ਠਾਨਅਸ੍ਸਟ੍ਠਾਨਾਦੀਨਿ ਵਿਯ.

‘‘ਤਯੋ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾ ਯਦਰਿਯੋ ਸੇਵਤਿ, ਯਦਰਿਯੋ ਸੇਵਮਾਨੋ ਸਤ੍ਥਾ ਗਣਮਨੁਸਾਸਿਤੁਮਰਹਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੩.੩੦੪, ੩੧੧) ਏਤ੍ਥ ਤਿਧਾ ਪਟਿਪਨ੍ਨੇਸੁ ਸਾਵਕੇਸੁ ਸਤ੍ਥੁਨੋ ਪਟਿਘਾਨੁਨਯਵੀਤਿਵਤ੍ਤਤਾ ‘‘ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ – ਪਟ੍ਠਪੇਤਬ੍ਬਤੋ ਪਟ੍ਠਾਨਂ, ਪਵਤ੍ਤਯਿਤਬ੍ਬਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕੇਨ ਪਟ੍ਠਪੇਤਬ੍ਬੋਤਿ? ਸਤਿਯਾ, ਸਤਿਯਾ ਪਟ੍ਠਾਨਂ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ. ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾ ਭਾਵਿਤਾ ਬਹੁਲੀਕਤਾ ਸਤ੍ਤ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗੇ ਪਰਿਪੂਰੇਨ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੩.੧੪੭) ਪਨ ਸਤਿਯੇਵ ‘‘ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ – ਪਤਿਟ੍ਠਾਤੀਤਿ ਪਟ੍ਠਾਨਂ, ਉਪਟ੍ਠਾਤਿ ਓਕ੍ਕਨ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਤਿਯੇਵ ਪਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਂ. ਅਥ ਵਾ ਸਰਣਟ੍ਠੇਨ ਸਤਿ, ਉਪਟ੍ਠਾਨਟ੍ਠੇਨ ਪਟ੍ਠਾਨਂ. ਇਤਿ ਸਤਿ ਚ ਸਾ ਪਟ੍ਠਾਨਞ੍ਚਾਤਿਪਿ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਂ. ਇਦਮਿਧ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ. ਤਂ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਂ. ਭਾਵੇਨ੍ਤੋਤਿ ਵਡ੍ਢੇਨ੍ਤੋ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਯਂ ਤਿਧਾ ਪਟਿਪਨ੍ਨੇਸੁ ਸਾਵਕੇਸੁ ਸਤ੍ਥੁਨੋ ਪਟਿਘਾਨੁਨਯਵੀਤਿਵਤ੍ਤਤਾ ‘‘ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਇਮਿਨਾ ਸੁਤ੍ਤੇਨ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਭਗਵਤਾ –

‘‘ਤਯੋ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾ ਯਦਰਿਯੋ ਸੇਵਤਿ, ਯਦਰਿਯੋ ਸੇਵਮਾਨੋ ਸਤ੍ਥਾ ਗਣਮਨੁਸਾਸਿਤੁਮਰਹਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੩.੩੦੪, ੩੧੧) ਇਤਿ ਖੋ ਪਨੇਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਕਿਞ੍ਚੇਤਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਥਾ ਸਾਵਕਾਨਂ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ ਅਨੁਕਮ੍ਪਕੋ ਹਿਤੇਸੀ ਅਨੁਕਮ੍ਪਂ ਉਪਾਦਾਯ ‘‘ਇਦਂ ਵੋ ਹਿਤਾਯ ਇਦਂ ਵੋ ਸੁਖਾਯਾ’’ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਸਾਵਕਾ ਨ ਸੁਸ੍ਸੂਸਨ੍ਤਿ, ਨ ਸੋਤਂ ਓਦਹਨ੍ਤਿ, ਨ ਅਞ੍ਞਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪਟ੍ਠਪੇਨ੍ਤਿ, ਵੋਕ੍ਕਮ੍ਮ ਚ ਸਤ੍ਥੁ ਸਾਸਨਾ ਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਰ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤੋ ਨ ਚੇਵ ਅਨਤ੍ਤਮਨੋ ਹੋਤਿ, ਨ ਚ ਅਨਤ੍ਤਮਨਤਂ ਪਟਿਸਂਵੇਦੇਤਿ, ਅਨਵਸ੍ਸੁਤੋ ਚ ਵਿਹਰਤਿ ਸਤੋ ਸਮ੍ਪਜਾਨੋ. ਇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਠਮਂ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਂ. ਯਦਰਿਯੋ…ਪੇ… ਮਰਹਤਿ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਥਾ…ਪੇ… ਇਦਂ ਵੋ ਸੁਖਾਯਾਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਏਕਚ੍ਚੇ ਸਾਵਕਾ ਨ ਸੁਸ੍ਸੂਸਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਏਕਚ੍ਚੇ ਸਾਵਕਾ ਸੁਸ੍ਸੂਸਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ਨ ਚ ਵੋਕ੍ਕਮ੍ਮ ਸਤ੍ਥੁ ਸਾਸਨਾ ਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਰ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤੋ ਨ ਚੇਵ ਅਨਤ੍ਤਮਨੋ ਹੋਤਿ, ਨ ਚ ਅਨਤ੍ਤਮਨਤਂ ਪਟਿਸਂਵੇਦੇਤਿ, ਨ ਚ ਅਤ੍ਤਮਨੋ ਹੋਤਿ, ਨ ਚ ਅਤ੍ਤਮਨਤਂ ਪਟਿਸਂਵੇਦੇਤਿ. ਅਨਤ੍ਤਮਨਤਾ ਚ ਅਤ੍ਤਮਨਤਾ ਚ ਤਦੁਭਯਂ ਅਭਿਨਿਵਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਉਪੇਕ੍ਖਕੋ ਵਿਹਰਤਿ ਸਤੋ ਸਮ੍ਪਜਾਨੋ. ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੁਤਿਯਂ…ਪੇ….

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ…ਪੇ… ਇਦਂ ਵੋ ਸੁਖਾਯਾਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਸਾਵਕਾ ਸੁਸ੍ਸੂਸਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਰ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤੋ ਅਤ੍ਤਮਨੋ ਚੇਵ ਹੋਤਿ, ਅਤ੍ਤਮਨਤਞ੍ਚ ਪਟਿਸਂਵੇਦੇਤਿ, ਅਨਵਸ੍ਸੁਤੋ ਚ ਵਿਹਰਤਿ ਸਤੋ ਸਮ੍ਪਜਾਨੋ. ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਤਿਯ’’ਨ੍ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੩੧੧).

ਏਵਂ ਪਟਿਘਾਨੁਨਯੇਹਿ ਅਨਵਸ੍ਸੁਤਤਾ ਨਿਚ੍ਚਂ ਉਪਟ੍ਠਿਤਸਤਿਤਾਯ ਤਦੁਭਯਂ ਵੀਤਿਵਤ੍ਤਤਾ ‘‘ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਬੁਦ੍ਧਾਨਮੇਵ ਕਿਰ ਨਿਚ੍ਚਂ ਉਪਟ੍ਠਿਤਸਤਿਤਾ ਹੋਤਿ, ਨ ਪਚ੍ਚੇਕਬੁਦ੍ਧਾਦੀਨਨ੍ਤਿ.

ਵੇਦਨਾਸੁ ਵੇਦਨਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਤਿਆਦੀਸੁ ਵੇਦਨਾਦੀਨਂ ਪੁਨ ਵਚਨੇ ਪਯੋਜਨਂ ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਯਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਯਥਾਯੋਗਂ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਯਮ੍ਪਿ ਸਾਧਾਰਣਤ੍ਥੋ. ਸੁਖਾਦੀਸੁ ਅਨੇਕਪ੍ਪਭੇਦਾਸੁ ਵੇਦਨਾਸੁ ਵਿਸੁਂ ਵਿਸੁਂ ਅਨਿਚ੍ਚਾਦਿਤੋ ਏਕੇਕਵੇਦਨਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ. ਸਰਾਗਾਦਿਕੇ ਸੋਲ਼ਸਪ੍ਪਭੇਦੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਵਿਸੁਂ ਵਿਸੁਂ ਅਨਿਚ੍ਚਾਦਿਤੋ ਏਕੇਕਚਿਤ੍ਤਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ. ਕਾਯਵੇਦਨਾਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਸੇਸਤੇਭੂਮਕਧਮ੍ਮੇਸੁ ਵਿਸੁਂ ਵਿਸੁਂ ਅਨਿਚ੍ਚਾਦਿਤੋ ਏਕੇਕਧਮ੍ਮਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਨੀਵਰਣਾਦਿਧਮ੍ਮਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਕਾਯੇਤਿ ਏਕਵਚਨਂ, ਸਰੀਰਸ੍ਸ ਏਕਤ੍ਤਾ. ਚਿਤ੍ਤੇਤਿ ਏਕਵਚਨਂ, ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਭਾਵਭੇਦਾਭਾਵਤੋ ਜਾਤਿਗ੍ਗਹਣੇਨ ਕਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਯਥਾ ਚ ਵੇਦਨਾਦਯੋ ਅਨੁਪਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਾ, ਤਥਾਨੁਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਵੇਦਨਾਸੁ ਵੇਦਨਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ, ਚਿਤ੍ਤੇ ਚਿਤ੍ਤਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ, ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਧਮ੍ਮਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਕਥਂ ਵੇਦਨਾ ਅਨੁਪਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਾ? ਸੁਖਾ ਤਾਵ ਵੇਦਨਾ ਦੁਕ੍ਖਤੋ, ਦੁਕ੍ਖਾ ਵੇਦਨਾ ਸਲ੍ਲਤੋ, ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾ ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ ਅਨੁਪਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਾ. ਯਥਾਹ –

‘‘ਯੋ ਸੁਖਂ ਦੁਕ੍ਖਤੋ ਅਦ੍ਦ, ਦੁਕ੍ਖਮਦ੍ਦਕ੍ਖਿ ਸਲ੍ਲਤੋ;

ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਸਨ੍ਤਂ, ਅਦ੍ਦਕ੍ਖਿ ਨਂ ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ;

ਸ ਵੇ ਸਮ੍ਮਦ੍ਦਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ, ਪਰਿਜਾਨਾਤਿ ਵੇਦਨਾ’’ਤਿ. (ਸਂ. ਨਿ. ੪.੨੫੩);

ਸਬ੍ਬਾ ਏਵ ਚੇਤਾ ਦੁਕ੍ਖਤੋਪਿ ਅਨੁਪਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਾ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ‘‘ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਵੇਦਯਿਤਂ, ਤਂ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਮਿਨ੍ਤਿ ਵਦਾਮੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੪.੨੫੯). ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਤੋਪਿ ਚ ਅਨੁਪਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਾ. ਯਥਾਹ ‘‘ਸੁਖਾ ਵੇਦਨਾ ਠਿਤਿਸੁਖਾ, ਵਿਪਰਿਣਾਮਦੁਕ੍ਖਾ. ਦੁਕ੍ਖਾ ਵੇਦਨਾ ਠਿਤਿਦੁਕ੍ਖਾ, ਵਿਪਰਿਣਾਮਸੁਖਾ. ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾ ਵੇਦਨਾ ਞਾਣਸੁਖਾ, ਅਞ੍ਞਾਣਦੁਕ੍ਖਾ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੪੬੫). ਅਪਿ ਚ ਅਨਿਚ੍ਚਾਦਿਸਤ੍ਤਵਿਪਸ੍ਸਨਾਵਸੇਨਾਪਿ ਅਨੁਪਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਾ. ਚਿਤ੍ਤਧਮ੍ਮੇਸੁਪਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਤਾਵ ਆਰਮ੍ਮਣਾਧਿਪਤਿਸਹਜਾਤਭੂਮਿਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕਕਿਰਿਯਾਦਿਨਾਨਤ੍ਤਭੇਦਾਨਂ ਅਨਿਚ੍ਚਾਦਿਸਤ੍ਤਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਨਂ ਸਰਾਗਾਦਿਸੋਲ਼ਸਭੇਦਾਨਞ੍ਚ ਵਸੇਨ ਅਨੁਪਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਂ. ਧਮ੍ਮਾ ਸਲਕ੍ਖਣਸਾਮਞ੍ਞਲਕ੍ਖਣਾਨਂ ਸੁਞ੍ਞਤਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਨਿਚ੍ਚਾਦਿਸਤ੍ਤਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਨਂ ਸਨ੍ਤਾਸਨ੍ਤਾਦੀਨਞ੍ਚ ਵਸੇਨ ਅਨੁਪਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਾ.

ਇਮੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੇ ਨਾਨਾਚਿਤ੍ਤੇਸੁ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤਿ. ਅਞ੍ਞੇਨੇਵ ਹਿ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਕਾਯਂ ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ, ਅਞ੍ਞੇਨ ਵੇਦਨਂ, ਅਞ੍ਞੇਨ ਚਿਤ੍ਤਂ, ਅਞ੍ਞੇਨ ਧਮ੍ਮੇ ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ, ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਪਨ ਏਕਚਿਤ੍ਤੇਯੇਵ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤੀਤਿ. ਆਦਿਤੋ ਹਿ ਕਾਯਂ ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਿਤ੍ਵਾ ਆਗਤਸ੍ਸ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਸਤਿ ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ ਨਾਮ, ਤਾਯ ਸਤਿਯਾ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸੀ ਨਾਮ. ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਉਸ੍ਸੁਕ੍ਕਾਪੇਤ੍ਵਾ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਂ ਪਤ੍ਤਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਮਗ੍ਗਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਸਤਿ ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ ਨਾਮ, ਤਾਯ ਸਤਿਯਾ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸੀ ਨਾਮ.

ਵੇਦਨਂ ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਿਤ੍ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਿਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮੇ ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਿਤ੍ਵਾ ਆਗਤਸ੍ਸ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਸਤਿ ਧਮ੍ਮਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ ਨਾਮ, ਤਾਯ ਸਤਿਯਾ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਧਮ੍ਮਾਨੁਪਸ੍ਸੀ ਨਾਮ. ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਉਸ੍ਸੁਕ੍ਕਾਪੇਤ੍ਵਾ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਂ ਪਤ੍ਤਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਮਗ੍ਗਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਸਤਿ ਧਮ੍ਮਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ ਨਾਮ, ਤਾਯ ਸਤਿਯਾ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਧਮ੍ਮਾਨੁਪਸ੍ਸੀ ਨਾਮ, ਏਵਂ ਤਾਵ ਦੇਸਨਾ ਪੁਗ੍ਗਲੇ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਕਾਯੇ ਪਨ ‘‘ਸੁਭ’’ਨ੍ਤਿ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਪ੍ਪਹਾਨਾ ਕਾਯਪਰਿਗ੍ਗਾਹਿਕਾ ਸਤਿ ਮਗ੍ਗੇਨ ਸਮਿਜ੍ਝਤੀਤਿ ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ ਨਾਮ. ਵੇਦਨਾਯ ‘‘ਸੁਖ’’ਨ੍ਤਿ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਪ੍ਪਹਾਨਾ ਵੇਦਨਾਪਰਿਗ੍ਗਾਹਿਕਾ ਸਤਿ ਮਗ੍ਗੇਨ ਸਮਿਜ੍ਝਤੀਤਿ ਵੇਦਨਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ ਨਾਮ. ਚਿਤ੍ਤੇ ‘‘ਨਿਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਪ੍ਪਹਾਨਾ ਚਿਤ੍ਤਪਰਿਗ੍ਗਾਹਿਕਾ ਸਤਿ ਮਗ੍ਗੇਨ ਸਮਿਜ੍ਝਤੀਤਿ ਚਿਤ੍ਤਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ ਨਾਮ. ਧਮ੍ਮੇਸੁ ‘‘ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਪ੍ਪਹਾਨਾ ਧਮ੍ਮਪਰਿਗ੍ਗਾਹਿਕਾ ਸਤਿ ਮਗ੍ਗੇਨ ਸਮਿਜ੍ਝਤੀਤਿ ਧਮ੍ਮਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ ਨਾਮ. ਇਤਿ ਏਕਾਵ ਮਗ੍ਗਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਸਤਿ ਚਤੁਕਿਚ੍ਚਸਾਧਕਟ੍ਠੇਨ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਨਾਮਾਨਿ ਲਭਤਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਪਨ ਏਕਚਿਤ੍ਤੇਯੇਵ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤੀ’’ਤਿ.

ਪੁਨ ਉਪਕਾਰਵਸੇਨ ਚ ਅਪਰਿਹੀਨਵਸੇਨ ਚ ਗੁਣਵਸੇਨ ਚ ਅਪਰੇ ਤਯੋ ਚਤੁਕ੍ਕਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤਤ੍ਥ ਅਸਤਿਪਰਿਵਜ੍ਜਨਾਯਾਤਿ ਨ ਸਤਿ ਅਸਤਿ, ਸਤਿ ਏਤ੍ਥ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਵਾ ਅਸਤਿ, ਮੁਟ੍ਠਸ੍ਸਤਿਯਾ ਏਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਪਰਿਵਜ੍ਜਨਾਯਾਤਿ ਸਮਨ੍ਤਤੋ ਵਜ੍ਜਨੇਨ. ਭਤ੍ਤਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਕਾਕਸਦਿਸੇ ਹਿ ਮੁਟ੍ਠਸਤਿਪੁਗ੍ਗਲੇ ਪਰਿਵਜ੍ਜਨੇਨ ਉਪਟ੍ਠਿਤਸਤਿਪੁਗ੍ਗਲਸੇਵਨੇਨ ਠਾਨਨਿਸਜ੍ਜਾਦੀਸੁ ਸਤਿਸਮੁਟ੍ਠਾਪਨਤ੍ਥਂ ਨਿਨ੍ਨਪੋਣਪਬ੍ਭਾਰਚਿਤ੍ਤਤਾਯ ਚ ਸਤਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਸਤਿਕਰਣੀਯਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਨ੍ਤਿ ਸਤਿਯਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ. ਕਤਤ੍ਤਾਤਿ ਕਤਭਾਵੇਨ. ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਮਗ੍ਗਾਨਂ ਕਤਤ੍ਤਾ, ਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਤਿਪਰਿਬਨ੍ਧਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਹਤਤ੍ਤਾਤਿ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਾਦੀਨਂ ਨਾਸਿਤਭਾਵੇਨ. ਸਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਸਮ੍ਮੁਟ੍ਠਤ੍ਤਾਤਿ ਸਤਿਯਾ ਕਾਰਣਾਨਂ ਕਾਯਾਦਿਆਰਮ੍ਮਣਾਨਂ ਅਨਟ੍ਠਭਾਵੇਨ.

ਸਤਿਯਾ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਤ੍ਤਾਤਿ ਸਤਿਯਾ ਸਮ੍ਮਾ ਆਗਤਤ੍ਤਾ ਅਪਰਿਹੀਨਤ੍ਤਾ ਚ. ਵਸਿਤਤ੍ਤਾਤਿ ਵਸਿਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤੇਨ. ਪਾਗੁਞ੍ਞਤਾਯਾਤਿ ਪਗੁਣਭਾਵੇਨ. ਅਪਚ੍ਚੋਰੋਹਣਤਾਯਾਤਿ ਅਨਿਵਤ੍ਤਨਭਾਵੇਨ ਅਪਚ੍ਚੋਸਕ੍ਕਨਭਾਵੇਨ.

ਸਤ੍ਤਤ੍ਤਾਤਿ ਸਭਾਵੇਨ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤ੍ਤਾ. ਸਨ੍ਤਤ੍ਤਾਤਿ ਨਿਬ੍ਬੁਤਸਭਾਵਤ੍ਤਾ. ਸਮਿਤਤ੍ਤਾਤਿ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਵੂਪਸਮਿਤਭਾਵਤ੍ਤਾ. ਸਨ੍ਤਧਮ੍ਮਸਮਨ੍ਨਾਗਤਤ੍ਤਾਤਿ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਧਮ੍ਮੇਹਿ ਅਪਰਿਹੀਨਤ੍ਤਾ. ਬੁਦ੍ਧਾਨੁਸ੍ਸਤਿਆਦਯੋ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਨਯਾ ਏਵ. ਸਰਣਕਵਸੇਨ ਸਤਿ, ਇਦਂ ਸਤਿਯਾ ਸਭਾਵਪਦਂ. ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਸਰਣਤੋ ਅਨੁਸ੍ਸਰਣਵਸੇਨ ਅਨੁਸ੍ਸਤਿ. ਅਭਿਮੁਖਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿਯ ਸਰਣਤੋ ਪਟਿਸਰਣਵਸੇਨ ਪਟਿਸ੍ਸਤਿ. ਉਪਸਗ੍ਗਵਸੇਨ ਵਾ ਵਡ੍ਢਿਤਮਤ੍ਤਮੇਵ. ਸਰਣਾਕਾਰੋ ਸਰਣਤਾ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਸਰਣਤਾਤਿ ਤਿਣ੍ਣਂ ਸਰਣਾਨਮ੍ਪਿ ਨਾਮਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਂ ਪਟਿਸੇਧੇਤੁਂ ਪੁਨ ਸਤਿਗ੍ਗਹਣਂ ਕਤਂ. ਸਤਿਸਙ੍ਖਾਤਾ ਸਰਣਤਾਤਿ ਅਯਞ੍ਹੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ. ਸੁਤਪਰਿਯਤ੍ਤਸ੍ਸ ਧਾਰਣਭਾਵਤੋ ਧਾਰਣਤਾ. ਅਨੁਪਵਿਸਨਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਓਗਾਹਨਟ੍ਠੇਨ ਅਪਿਲਾਪਨਭਾਵੋ ਅਪਿਲਾਪਨਤਾ. ਯਥਾ ਹਿ ਉਦਕੇ ਲਾਬੁਕਟਾਹਾਦੀਨਿ ਪਲਵਨ੍ਤਿ, ਨ ਅਨੁਪਵਿਸਨ੍ਤਿ, ਨ ਤਥਾ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਸਤਿ. ਆਰਮ੍ਮਣਞ੍ਹਿ ਏਸਾ ਅਨੁਪਵਿਸਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਅਪਿਲਾਪਨਤਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਚਿਰਕਤਚਿਰਭਾਸਿਤਾਨਂ ਨ ਸਮ੍ਮੁਸ੍ਸਨਭਾਵਤੋ ਅਸਮ੍ਮੁਸ੍ਸਨਤਾ. ਉਪਟ੍ਠਾਨਲਕ੍ਖਣੇ ਜੋਤਨਲਕ੍ਖਣੇ ਚ ਇਨ੍ਦਟ੍ਠਂ ਕਾਰੇਤੀਤਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ, ਸਤਿਸਙ੍ਖਾਤਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਸਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ. ਪਮਾਦੇ ਨ ਕਮ੍ਪਤੀਤਿ ਸਤਿਬਲਂ. ਯਾਥਾਵਸਤਿ ਨਿਯ੍ਯਾਨਸਤਿ ਕੁਸਲਸਤੀਤਿ ਸਮ੍ਮਾਸਤਿ. ਬੁਜ੍ਝਨਕਸ੍ਸ ਅਙ੍ਗੋਤਿ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗੋ, ਪਸਟ੍ਠੋ ਸੁਨ੍ਦਰੋ ਵਾ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗੋ ਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗੋ, ਸਤਿਯੇਵ ਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗੋ ਸਤਿਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗੋ.

ਏਕਾਯਨਮਗ੍ਗੋਤਿ ਏਕਮਗ੍ਗੋ, ਅਯਂ ਮਗ੍ਗੋ ਨ ਦ੍ਵੇਧਾਪਥਭੂਤੋਤਿ ਏਵਮਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਅਥ ਵਾ ਏਕੇਨ ਅਯਿਤਬ੍ਬੋਤਿ ਏਕਾਯਨੋ. ਏਕੇਨਾਤਿ ਗਣਸਙ੍ਗਣਿਕਂ ਪਹਾਯ ਵੂਪਕਟ੍ਠੇਨ ਪਵਿਵਿਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੇਨ. ਅਯਿਤਬ੍ਬੋ ਪਟਿਪਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬੋ, ਅਯਨ੍ਤਿ ਵਾ ਏਤੇਨਾਤਿ ਅਯਨੋ, ਸਂਸਾਰਤੋ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਕਸ੍ਸ ਅਯਨੋ ਏਕਾਯਨੋ. ਏਕਸ੍ਸਾਤਿ ਸੇਟ੍ਠਸ੍ਸ. ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤਾਨਂ ਸੇਟ੍ਠੋਵ ਭਗਵਾ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਭਗਵਤੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਹਿ ਤੇਨ ਅਞ੍ਞੇਪਿ ਅਯਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇਪਿ ਭਗਵਤੋਵ ਸੋ ਅਯਨੋ ਤੇਨ ਉਪ੍ਪਾਦਿਤਤ੍ਤਾ. ਯਥਾਹ ‘‘ਸੋ ਹਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਭਗਵਾ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਾ’’ਤਿਆਦਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੨੧੫; ਪਟਿ. ਮ. ੩.੫; ਮ. ਨਿ. ੩.੭੯). ਅਯਤੀਤਿ ਵਾ ਅਯਨੋ, ਗਚ੍ਛਤਿ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਅਯਨੋ ਏਕਾਯਨੋ. ਇਮਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯੇ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਨ ਅਞ੍ਞਤ੍ਥਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਯਥਾਹ ‘‘ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਖੋ, ਸੁਭਦ੍ਦ, ਧਮ੍ਮਵਿਨਯੇ ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤੀ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੨੧੪). ਦੇਸਨਾਭੇਦੋਯੇਵ ਹੇਸੋ, ਅਤ੍ਥਤੋ ਪਨ ਏਕੋਵ. ਅਪਿ ਚ ਏਕਂ ਅਯਤੀਤਿ ਏਕਾਯਨੋ. ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੇ ਨਾਨਾਮੁਖਭਾਵਨਾਨਯੇਨ ਪਵਤ੍ਤੋਪਿ ਅਪਰਭਾਗੇ ਏਕਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਮੇਵ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਯਥਾਹ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਹਮ੍ਪਤਿ –

‘‘ਏਕਾਯਨਂ ਜਾਤਿਖਯਨ੍ਤਦਸ੍ਸੀ, ਮਗ੍ਗਂ ਪਜਾਨਾਤਿ ਹਿਤਾਨੁਕਮ੍ਪੀ;

ਏਤੇਨ ਮਗ੍ਗੇਨ ਤਰਿਂਸੁ ਪੁਬ੍ਬੇ, ਤਰਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਯੇ ਚ ਤਰਨ੍ਤਿ ਓਘ’’ਨ੍ਤਿ. (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੩੮੪, ੪੦੯);

ਮਗ੍ਗੋਤਿ ਕੇਨਟ੍ਠੇਨ ਮਗ੍ਗੋ? ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਗਮਨਟ੍ਠੇਨ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਤ੍ਥਿਕੇਹਿ ਮਗ੍ਗਨੀਯਟ੍ਠੇਨ ਚ. ਉਪੇਤੋਤਿ ਆਸਨ੍ਨਂ ਗਤੋ. ਸਮੁਪੇਤੋਤਿ ਤਤੋ ਆਸਨ੍ਨਤਰਂ ਗਤੋ. ਉਭਯੇਨਪਿ ਸਤਿਯਾ ਅਪਰਿਹੀਨੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਉਪਗਤੋਤਿ ਉਪਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਠਿਤੋ. ਸਮੁਪਗਤੋਤਿ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਠਿਤੋ. ‘‘ਉਪਾਗਤੋ ਸਮੁਪਾਗਤੋ’’ਤਿਪਿ ਪਾਲ਼ਿ. ਉਭਯੇਨਾਪਿ ਸਤਿਸਮੀਪਂ ਆਗਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਉਪਪਨ੍ਨੋਤਿ ਅਵਿਯੋਗਾਪਨ੍ਨੋ. ਸਮੁਪਪਨ੍ਨੋਤਿ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣੋ. ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋਤਿ ਅਵਿਕਲੋ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੋ. ‘‘ਉਪੇਤੋ ਸਮੁਪੇਤੋਤਿ ਦ੍ਵੀਹਿ ਪਦੇਹਿ ਪਵਤ੍ਤਂ ਕਥਿਤਂ. ਉਪਗਤੋ ਸਮੁਪਗਤੋਤਿ ਦ੍ਵੀਹਿ ਪਦੇਹਿ ਪਟਿਵੇਧੋ. ਉਪਪਨ੍ਨੋ ਸਮੁਪਪਨ੍ਨੋ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋਤਿ ਤੀਹਿ ਪਦੇਹਿ ਪਟਿਲਾਭੋ ਕਥਿਤੋ’’ਤਿ ਏਵਮੇਕੇ ਵਣ੍ਣਯਨ੍ਤਿ.

ਲੋਕੇ ਵਾ ਸਾ ਵਿਸਤ੍ਤਿਕਾਤਿ ਯਾ ਏਸਾ ਅਨੇਕਪ੍ਪਕਾਰੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾ ਵਿਸਤ੍ਤਿਕਾ, ਸਾ ਖਨ੍ਧਲੋਕੇ ਏਵ, ਨ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਖਨ੍ਧੇਹਿ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਲੋਕੇ ਵਾ ਤਂ ਵਿਸਤ੍ਤਿਕਨ੍ਤਿ ਖਨ੍ਧਲੋਕੇ ਏਵ ਪਵਤ੍ਤਂ ਏਤਂ ਵਿਸਤ੍ਤਿਕਸਙ੍ਖਾਤਂ ਤਣ੍ਹਂ. ਤਰਤਿ ਕਾਮੇ ਪਰਿਵਜ੍ਜੇਨ੍ਤੋ. ਉਤ੍ਤਰਤਿ ਕਿਲੇਸੇ ਪਜਹਨ੍ਤੋ. ਪਤਰਤਿ ਤੇਸਂ ਪਤਿਟ੍ਠਾਹੇਤੁਂ ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤੋ. ਸਮਤਿਕ੍ਕਮਤਿ ਸਂਸਾਰਂ ਅਤਿਕ੍ਕਮਨ੍ਤੋ. ਵੀਤਿਵਤ੍ਤਤਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਅਭਬ੍ਬੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ. ਅਥ ਵਾ ਤਰਤਿ ਉਤ੍ਤਰਤਿ ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨੇਨ. ਪਤਰਤਿ ਵੇਦਨਾਨੁਪਸ੍ਸਨੇਨ. ਸਮਤਿਕ੍ਕਮਤਿ ਚਿਤ੍ਤਾਨੁਪਸ੍ਸਨੇਨ. ਅਥ ਵਾ ਤਰਤਿ ਸੀਲੇਨ. ਉਤ੍ਤਰਤਿ ਸਮਾਧਿਨਾ. ਪਤਰਤਿ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ. ਸਮਤਿਕ੍ਕਮਤਿ ਮਗ੍ਗੇਨ. ਵੀਤਿਵਤ੍ਤਤਿ ਫਲੇਨਾਤਿ ਏਵਮਾਦਿਨਾ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ.

੪. ਚਤੁਤ੍ਥਗਾਥਾਯ ਅਯਂ ਸਙ੍ਖੇਪਤ੍ਥੋ – ਯੋ ਏਕਂ ਸਾਲਿਖੇਤ੍ਤਾਦਿਖੇਤ੍ਤਂ ਵਾ ਘਰਵਤ੍ਥਾਦਿਵਤ੍ਥੁਂ ਵਾ ਕਹਾਪਣਸਙ੍ਖਾਤਂ ਹਿਰਞ੍ਞਂ ਵਾ ਗੋਅਸ੍ਸਾਦਿਭੇਦਂ ਗਵਾਸ੍ਸਂ ਵਾ ਅਨ੍ਤੋਜਾਤਾਦਿਦਾਸੇ ਵਾ ਭਤਕਾਦਿਕਮ੍ਮਕਰੇ ਵਾ ਇਤ੍ਥਿਸਞ੍ਞਿਤਾ ਥਿਯੋ ਵਾ ਞਾਤਿਬਨ੍ਧਵਾਦਿਬਨ੍ਧੂ ਵਾ ਅਞ੍ਞੇ ਵਾ ਮਨਾਪਿਯਰੂਪਾਦਿਕੇ ਪੁਥੁਕਾਮੇ ਅਨੁਗਿਜ੍ਝਤੀਤਿ. ਸਾਲਿਕ੍ਖੇਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਯਤ੍ਥ ਸਾਲਿਯੋ ਵਿਰੁਹਨ੍ਤਿ. ਵੀਹਿਕ੍ਖੇਤ੍ਤਾਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਵੀਹੀਤਿ ਅਵਸੇਸਵੀਹਯੋ. ਮੋਦਯਤੀਤਿ ਮੁਗ੍ਗੋ. ਘਰਵਤ੍ਥੁਨ੍ਤਿ ਘਰਪਤਿਟ੍ਠਾਪਨਤ੍ਥਂ ਕਤਾਕਤਭੂਮਿਭਾਗੋ. ਕੋਟ੍ਠਕਵਤ੍ਥਾਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਕੋਟ੍ਠਕੋਤਿ ਦ੍ਵਾਰਕੋਟ੍ਠਾਦਿ. ਪੁਰੇਤਿ ਘਰਸ੍ਸ ਪੁਰਤੋ. ਪਚ੍ਛਾਤਿ ਘਰਸ੍ਸ ਪਚ੍ਛਤੋ. ਏਤ੍ਥ ਆਰਾਮੇਨ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਤੋਸੇਨ੍ਤੀਤਿ ਆਰਾਮੋ, ਪੁਪ੍ਫੇਨਪਿ ਫਲੇਨਪਿ ਛਾਯਾਯਪਿ ਦਕੇਨਪਿ ਰਮਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਪਸੁਕਾਦਯੋਤਿ ਏਲ਼ਕਾਦਯੋ. ਅਨ੍ਤੋਜਾਤਕੋਤਿ ਅਨ੍ਤੋਘਰਦਾਸਿਯਾ ਕੁਚ੍ਛਿਮ੍ਹਿ ਜਾਤੋ. ਧਨਕ੍ਕੀਤਕੋਤਿ ਧਨੇਨ ਕੀਣਿਤ੍ਵਾ ਪਰਿਵਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਗਹਿਤੋ. ਸਾਮਂ ਵਾਤਿ ਸਯਂ ਵਾ. ਦਾਸਬ੍ਯਨ੍ਤਿ ਦਾਸਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਦਾਸਬ੍ਯਂ, ਤਂ ਦਾਸਬ੍ਯਂ. ਉਪੇਤੀਤਿ ਉਪਗਚ੍ਛਤਿ. ਅਕਾਮਕੋ ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਰੁਚਿਯਾ ਵਾ ਕਰਮਰਾਨੀਤੋ.

ਤੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਪੁਨਪਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਆਮਾਯ ਦਾਸਾਪਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਹੇਕੇ’’ਤਿ ਆਹ. ਆਮਾਯ ਦਾਸਾਤਿ ਅਨ੍ਤੋਜਾਤਦਾਸਾ. ‘‘ਯਤ੍ਥ ਦਾਸੋ ਆਮਜਾਤੋ ਠਿਤੋ ਥੁਲ੍ਲਾਨਿ ਗਚ੍ਛਤੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਏਤੇਵ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਧਨੇਨ ਕੀਤਾਤਿ ਧਨਦਾਸਾ. ਸਾਮਞ੍ਚ ਏਕੇਤਿ ਸਯਂ ਦਾਸਾ. ਭਯਾਪਣੁਨ੍ਨਾਤਿ ਅਕਾਮਦਾਸਾ. ਭਯੇਨ ਪਣੁਨ੍ਨਾ ਖਿਪਿਤਾ.

ਭਤਕਾਤਿ ਭਤਿਯਾ ਜੀਵਨਕਾ. ਕਸਿਕਮ੍ਮਾਦਿਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਨ੍ਤੀਤਿ ਕਮ੍ਮਕਰਾ. ਉਪਜੀਵਿਨੋਤਿ ਸਮ੍ਮਨ੍ਤਨਾਦਿਨਾ ਉਪਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਨਿਸ੍ਸਯਂ ਕਤ੍ਵਾ ਜੀਵਨ੍ਤੀਤਿ ਉਪਜੀਵਿਨੋ.

ਇਤ੍ਥੀਤਿ ਥਿਯਤਿ ਏਤਿਸ੍ਸਂ ਗਬ੍ਭੋਤਿ ਇਤ੍ਥੀ. ਪਰਿਗ੍ਗਹੋਤਿ ਸਹਾਯੀ ਸਸ੍ਸਾਮਿਕਾ. ਮਾਤਾਪਿਤਿਬਨ੍ਧਵਾਪਿ ਞਾਤਿਬਨ੍ਧੁ. ਸਗੋਤ੍ਤੋ ਗੋਤ੍ਤਬਨ੍ਧੁ. ਏਕਾਚਰਿਯਕੁਲੇ ਵਾ ਏਕਜਾਤਿਮਨ੍ਤਂ ਵਾ ਉਗ੍ਗਹਿਤਮਨ੍ਤੋ ਮਨ੍ਤਬਨ੍ਧੁ. ਧਨੁਸਿਪ੍ਪਾਦਿਸਦ੍ਧਿਂ ਉਗ੍ਗਹਿਤਕੋ ਸਿਪ੍ਪਬਨ੍ਧੁ. ‘‘ਮਿਤ੍ਤਬਨ੍ਧਵਾਤਿਪਿ ਬਨ੍ਧੂ’’ਤਿ ਕਤ੍ਥਚਿ ਪੋਤ੍ਥਕੇ ਪਾਠੋ ਦਿਸ੍ਸਤਿ.

ਗਿਜ੍ਝਤੀਤਿ ਕਿਲੇਸਕਾਮੇਨ ਪਤ੍ਥੇਤਿ. ਅਨੁਗਿਜ੍ਝਤੀਤਿ ਅਨੁ ਅਨੁ ਗਿਜ੍ਝਤਿ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਪਤ੍ਥੇਤਿ. ਪਲਿਗਿਜ੍ਝਤੀਤਿ ਸਮਨ੍ਤਤੋ ਪਤ੍ਥੇਤਿ. ਪਲਿਬਜ੍ਝਤੀਤਿ ਵਿਸੇਸੇਨ ਪਤ੍ਥੇਤਿ. ‘‘ਓਲ਼ਾਰਿਕਤ੍ਤੇਨ ਨਿਮਿਤ੍ਤਗ੍ਗਾਹਵਸੇਨ ਗਿਜ੍ਝਤਿ, ਅਨੁਗਿਜ੍ਝਤਿ, ਅਨੁਬ੍ਯਞ੍ਜਨਗ੍ਗਾਹਵਸੇਨ ਪਲਿਗਿਜ੍ਝਤਿ, ਪਲਿਬਜ੍ਝਤੀ’’ਤਿ ਏਵਮੇਕੇ ਵਣ੍ਣਯਨ੍ਤਿ.

੫. ਪਞ੍ਚਮਗਾਥਾਯਂ ਅਯਂ ਸਙ੍ਖੇਪਤ੍ਥੋ – ਤਂ ਪੁਗ੍ਗਲਂ ਅਬਲਖ੍ਯਾ ਕਿਲੇਸਾ ਬਲੀਯਨ੍ਤਿ ਸਹਨ੍ਤਿ ਮਦ੍ਦਨ੍ਤਿ. ਸਦ੍ਧਾਬਲਾਦਿਵਿਰਹੇਨ ਵਾ ਅਬਲਂ ਤਂ ਪੁਗ੍ਗਲਂ ਅਬਲਾ ਕਿਲੇਸਾ ਬਲੀਯਨ੍ਤਿ, ਅਬਲਤ੍ਤਾ ਬਲੀਯਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਥ ਵਾ ਤਂ ਕਾਮਗਿਦ੍ਧਂ ਕਾਮਰਤ੍ਤਂ ਕਾਮਪਰਿਯੇਸਨ੍ਤਞ੍ਚ ਸੀਹਾਦਯੋ ਚ ਪਾਕਟਪਰਿਸ੍ਸਯਾ, ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਾਦਯੋ ਚ ਅਪਾਕਟਪਰਿਸ੍ਸਯਾ ਮਦ੍ਦਨ੍ਤਿ. ਤਤੋ ਅਪਾਕਟਪਰਿਸ੍ਸਯੇਹਿ ਅਭਿਭੂਤਂ ਤਂ ਪੁਗ੍ਗਲਂ ਜਾਤਿਆਦਿਦੁਕ੍ਖਂ ਭਿਨ੍ਨਂ ਨਾਵਂ ਉਦਕਂ ਵਿਯ ਅਨ੍ਵੇਤਿ.

ਅਬਲਾਤਿ ਨਤ੍ਥਿ ਏਤੇਸਂ ਬਲਨ੍ਤਿ ਅਬਲਾ, ਬਲਵਿਰਹਿਤਾ. ਦੁਬ੍ਬਲਾਤਿ ਮਨ੍ਦਪਯੋਗਾਬਲੇਨ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਕਿਚ੍ਚਵਿਰਹਿਤਾ. ਅਪ੍ਪਬਲਾਤਿ ਅਪ੍ਪਂ ਪਰਿਤ੍ਤਂ ਏਤੇਸਂ ਬਲਨ੍ਤਿ ਅਪ੍ਪਬਲਾ, ਯੁਜ੍ਝਿਤੁਂ ਅਸਮਤ੍ਥਾ. ਅਪ੍ਪਥਾਮਕਾਤਿ ਅਪ੍ਪੋ ਪਰਿਤ੍ਤੋ ਥਾਮੋ ਏਤੇਸਂ ਵਾਯਾਮੋ ਉਸ੍ਸਾਹੋਤਿ ਅਪ੍ਪਥਾਮਕਾ. ਹੀਨਾ ਨਿਹੀਨਾ ਪਯੋਗਹੀਨੇਨ. ਓਮਕਾ ਥਾਮਹੀਨੇਨ. ਲਾਮਕਾ ਪਚ੍ਚਯਹੀਨੇਨ. ਛਤੁਕ੍ਕਾ ਅਜ੍ਝਾਸਯਹੀਨੇਨ. ਪਰਿਤ੍ਤਾ ਪਤ੍ਤਿਹੀਨੇਨ. ਸਹਨ੍ਤੀਤਿ ਮਦ੍ਦਨ੍ਤਿ ਘਟ੍ਟਨਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤਿ. ਪਰਿਸਹਨ੍ਤੀਤਿ ਸਬ੍ਬਤੋ ਮਦ੍ਦਨ੍ਤਿ. ਅਭਿਭਵਨ੍ਤਿ ਅਪਰਾਪਰਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਵਸੇਨ. ਅਜ੍ਝੋਤ੍ਥਰਨ੍ਤਿ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਵਸੇਨ. ਪਰਿਯਾਦਿਯਨ੍ਤਿ ਸੁਸ੍ਸੋਸੇਤ੍ਵਾ ਠਾਨੇਨ. ਮਦ੍ਦਨ੍ਤਿ ਕੁਸਲੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਨਿਵਾਰਣੇਨ.

ਸਦ੍ਧਾਬਲਨ੍ਤਿ ਸਦ੍ਦਹਨ੍ਤਿ ਏਤਾਯ, ਸਯਂ ਵਾ ਸਦ੍ਦਹਤਿ, ਸਦ੍ਦਹਨਮਤ੍ਤਮੇਵ ਵਾ ਏਸਾਤਿ ਸਦ੍ਧਾ. ਸਾ ਸਦ੍ਦਹਨਲਕ੍ਖਣਾ, ਓਕਪ੍ਪਨਲਕ੍ਖਣਾ ਵਾ, ਸਮ੍ਪਸਾਦਨਰਸਾ ਉਦਕਪ੍ਪਸਾਦਕਮਣਿ ਵਿਯ. ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਨਰਸਾ ਵਾ ਓਘੁਤ੍ਤਰਣੋ ਵਿਯ. ਅਕਾਲੁਸਿਯਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਾ, ਅਧਿਮੁਤ੍ਤਿਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਾ ਵਾ. ਸਦ੍ਧੇਯ੍ਯਵਤ੍ਥੁਪਦਟ੍ਠਾਨਾ, ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਯਙ੍ਗਪਦਟ੍ਠਾਨਾ ਵਾ. ਸਾ ਹਤ੍ਥਵਿਤ੍ਤਬੀਜਾਨਿ ਵਿਯ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਅਸਦ੍ਧਿਯੇ ਨ ਕਮ੍ਪਤੀਤਿ ਸਦ੍ਧਾਬਲਂ. ਵੀਰਿਯਬਲਨ੍ਤਿ ਵੀਰਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਵੀਰਿਯਂ, ਵੀਰਾਨਂ ਵਾ ਕਮ੍ਮਂ ਵੀਰਿਯਂ, ਵਿਧਿਨਾ ਵਾ ਨਯੇਨ ਉਪਾਯੇਨ ਈਰਯਿਤਬ੍ਬਂ ਪਵਤ੍ਤਯਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਵੀਰਿਯਂ. ਤਂ ਪਨੇਤਂ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਨਲਕ੍ਖਣਞ੍ਚ ਪਗ੍ਗਹਣਲਕ੍ਖਣਞ੍ਚ ਵੀਰਿਯਂ, ਸਹਜਾਤਾਨਂ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਨਰਸਂ, ਅਸਂਸੀਦਨਭਾਵਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਂ, ‘‘ਸਂਵਿਗ੍ਗੋ ਯੋਨਿਸੋ ਪਦਹਤੀ’’ਤਿ ਵਚਨਤੋ (ਅ. ਨਿ. ੪.੧੧੩) ਸਂਵੇਗਪਦਟ੍ਠਾਨਂ, ਵੀਰਿਯਾਰਮ੍ਭਵਤ੍ਥੁਪਦਟ੍ਠਾਨਂ ਵਾ. ਸਮ੍ਮਾ ਆਰਦ੍ਧਂ ਸਬ੍ਬਸਮ੍ਪਤ੍ਤੀਨਂ ਮੂਲਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਕੋਸਜ੍ਜੇ ਨ ਕਮ੍ਪਤੀਤਿ ਵੀਰਿਯਬਲਂ. ਸਤਿਯਾ ਲਕ੍ਖਣਾਦੀਨਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨੇਵ.

ਮੁਟ੍ਠਸ੍ਸਚ੍ਚੇ ਨ ਕਮ੍ਪਤੀਤਿ ਸਤਿਬਲਂ. ਸਹਜਾਤਾਨਿ ਸਮ੍ਮਾ ਆਧੀਯਤਿ ਠਪੇਤੀਤਿ ਸਮਾਧਿ. ਸੋ ਪਾਮੋਕ੍ਖਲਕ੍ਖਣੋ ਅਵਿਕ੍ਖੇਪਲਕ੍ਖਣੋ ਵਾ, ਸਹਜਾਤਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਸਮ੍ਪਿਣ੍ਡਨਰਸੋ ਨ੍ਹਾਨਿਯਚੁਣ੍ਣਾਨਂ ਉਦਕਂ ਵਿਯ, ਉਪਸਮਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨੋ, ਞਾਣਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨੋ ਵਾ. ‘‘ਸਮਾਹਿਤੋ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ ਪਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਵਿਸੇਸਤੋ ਸੁਖਪਦਟ੍ਠਾਨੋ ਨਿਵਾਤੇ ਪਦੀਪਚ੍ਚੀਨਂ ਠਿਤਿ ਵਿਯ ਚੇਤਸੋ ਠਿਤੀਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਉਦ੍ਧਚ੍ਚੇ ਨ ਕਮ੍ਪਤੀਤਿ ਸਮਾਧਿਬਲਂ. ਪਜਾਨਾਤੀਤਿ ਪਞ੍ਞਾ. ਕਿਂ ਪਜਾਨਾਤਿ? ‘‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ (ਮਹਾਵ. ੧੫) ਨਯੇਨ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਾਨਿ. ਸਾ ਯਥਾਸਭਾਵਪਟਿਵੇਧਲਕ੍ਖਣਾ, ਅਕ੍ਖਲਿਤਪਟਿਵੇਧਲਕ੍ਖਣਾ ਵਾ ਕੁਸਲਿਸ੍ਸਾਸਖਿਤ੍ਤਉਸੁਪਟਿਵੇਧੋ ਵਿਯ, ਵਿਸਯੋਭਾਸਨਰਸਾ ਪਦੀਪੋ ਵਿਯ, ਅਸਮ੍ਮੋਹਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਾ ਅਰਞ੍ਞਗਤਸੁਦੇਸਕੋ ਵਿਯ. ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਨ ਕਮ੍ਪਤੀਤਿ ਪਞ੍ਞਾਬਲਂ. ਹਿਰਿਬਲਂ ਓਤ੍ਤਪ੍ਪਬਲਨ੍ਤਿ ਅਹਿਰਿਕੇ ਨ ਕਮ੍ਪਤੀਤਿ ਹਿਰਿਬਲਂ. ਅਨੋਤ੍ਤਪ੍ਪੇ ਨ ਕਮ੍ਪਤੀਤਿ ਓਤ੍ਤਪ੍ਪਬਲਂ. ਅਯਂ ਉਭਯਵਸੇਨ ਅਤ੍ਥਵਣ੍ਣਨਾ ਹੋਤਿ. ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਾਦੀਹਿ ਹਿਰੀਯਤੀਤਿ ਹਿਰੀ, ਲਜ੍ਜਾਯੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਤੇਹਿ ਏਵ ਓਤ੍ਤਪ੍ਪਤੀਤਿ ਓਤ੍ਤਪ੍ਪਂ, ਪਾਪਤੋ ਉਬ੍ਬੇਗਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ.

ਤੇਸਂ ਨਾਨਾਕਰਣਦੀਪਨਤ੍ਥਂ – ‘‘ਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਅਧਿਪਤਿ, ਲਜ੍ਜਾਦਿਲਕ੍ਖਣੇਨ ਚਾ’’ਤਿ ਇਮਂ ਮਾਤਿਕਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਅਯਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰਕਥਾ ਵੁਤ੍ਤਾ – ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾ ਹਿਰੀ ਨਾਮ, ਬਹਿਦ੍ਧਾਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਓਤ੍ਤਪ੍ਪਂ ਨਾਮ. ਅਤ੍ਤਾਧਿਪਤਿ ਹਿਰੀ ਨਾਮ, ਲੋਕਾਧਿਪਤਿ ਓਤ੍ਤਪ੍ਪਂ ਨਾਮ. ਲਜ੍ਜਾਸਭਾਵਸਣ੍ਠਿਤਾ ਹਿਰੀ ਨਾਮ, ਭਯਸਭਾਵਸਣ੍ਠਿਤਂ ਓਤ੍ਤਪ੍ਪਂ ਨਾਮ. ਸਪ੍ਪਤਿਸ੍ਸਵਲਕ੍ਖਣਾ ਹਿਰੀ ਨਾਮ, ਵਜ੍ਜਭੀਰੁਕਭਯਦਸ੍ਸਾਵਿਲਕ੍ਖਣਂ ਓਤ੍ਤਪ੍ਪਂ ਨਾਮ.

ਤਤ੍ਥ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਹਿਰਿਂ ਚਤੂਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਤਿ – ਜਾਤਿਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ, ਵਯਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ, ਸੂਰਭਾਵਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ, ਬਾਹੁਸਚ੍ਚਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ. ਕਥਂ? ‘‘ਪਾਪਕਰਣਂ ਨਾਮੇਤਂ ਨ ਜਾਤਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਕਮ੍ਮਂ, ਹੀਨਜਚ੍ਚਾਨਂ ਕੇਵਟ੍ਟਾਦੀਨਂ ਇਦਂ ਕਮ੍ਮਂ, ਮਾਦਿਸਸ੍ਸ ਜਾਤਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਇਦਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਾਤੁਂ ਨ ਯੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਤਾਵ ਜਾਤਿਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦਿਪਾਪਂ ਅਕਰੋਨ੍ਤੋ ਹਿਰਿਂ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਤਿ. ਤਥਾ ‘‘ਪਾਪਕਰਣਂ ਨਾਮੇਤਂ ਦਹਰੇਹਿ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਕਮ੍ਮਂ, ਮਾਦਿਸਸ੍ਸ ਵਯੇ ਠਿਤਸ੍ਸ ਇਦਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਾਤੁਂ ਨ ਯੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਵਯਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦਿਪਾਪਂ ਅਕਰੋਨ੍ਤੋ ਹਿਰਿਂ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਤਿ. ਤਥਾ ‘‘ਪਾਪਕਮ੍ਮਂ ਨਾਮੇਤਂ ਦੁਬ੍ਬਲਜਾਤਿਕਾਨਂ ਕਮ੍ਮਂ, ਮਾਦਿਸਸ੍ਸ ਸੂਰਭਾਵਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਇਦਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਾਤੁਂ ਨ ਯੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਸੂਰਭਾਵਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦਿਪਾਪਂ ਅਕਰੋਨ੍ਤੋ ਹਿਰਿਂ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਤਿ. ਤਥਾ ‘‘ਪਾਪਕਮ੍ਮਂ ਨਾਮੇਤਂ ਅਨ੍ਧਬਾਲਾਨਂ ਕਮ੍ਮਂ, ਨ ਪਣ੍ਡਿਤਾਨਂ. ਮਾਦਿਸਸ੍ਸ ਪਣ੍ਡਿਤਸ੍ਸ ਬਹੁਸ੍ਸੁਤਸ੍ਸ ਇਦਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਾਤੁਂ ਨ ਯੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਬਾਹੁਸਚ੍ਚਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦਿਪਾਪਂ ਅਕਰੋਨ੍ਤੋ ਹਿਰਿਂ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਤਿ. ਏਵਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਹਿਰਿਂ ਚਤੂਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਤਿ. ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਤ੍ਵਾ ਚ ਪਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਚਿਤ੍ਤੇ ਹਿਰਿਂ ਪਵੇਸੇਤ੍ਵਾ ਪਾਪਕਮ੍ਮਂ ਨ ਕਰੋਤਿ. ਏਵਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾ ਹਿਰੀ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਕਥਂ ਬਹਿਦ੍ਧਾਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਓਤ੍ਤਪ੍ਪਂ ਨਾਮ? ‘‘ਸਚੇ ਤ੍ਵਂ ਪਾਪਕਮ੍ਮਂ ਕਰਿਸ੍ਸਸਿ, ਚਤੂਸੁ ਪਰਿਸਾਸੁ ਗਰਹਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਭਵਿਸ੍ਸਸਿ –

‘‘ਗਰਹਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਤਂ ਵਿਞ੍ਞੂ, ਅਸੁਚਿਂ ਨਾਗਰਿਕੋ ਯਥਾ;

ਵਜ੍ਜਿਤੋ ਸੀਲਵਨ੍ਤੇਹਿ, ਕਥਂ ਭਿਕ੍ਖੁ ਕਰਿਸ੍ਸਸੀ’’ਤਿ. (ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ੧ ਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲ ਧਮ੍ਮੁਦ੍ਦੇਸਕਥਾ) –

ਏਵਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਨ੍ਤੋ ਹਿ ਬਹਿਦ੍ਧਾਸਮੁਟ੍ਠਿਤੇਨ ਓਤ੍ਤਪ੍ਪੇਨ ਪਾਪਕਮ੍ਮਂ ਨ ਕਰੋਤਿ, ਏਵਂ ਬਹਿਦ੍ਧਾਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਓਤ੍ਤਪ੍ਪਂ ਨਾਮ ਹੋਤਿ.

ਕਥਂ ਅਤ੍ਤਾਧਿਪਤਿ ਹਿਰੀ ਨਾਮ? ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤੋ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਅਧਿਪਤਿਂ ਜੇਟ੍ਠਕਂ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਮਾਦਿਸਸ੍ਸ ਸਦ੍ਧਾਪਬ੍ਬਜਿਤਸ੍ਸ ਬਹੁਸ੍ਸੁਤਸ੍ਸ ਧੁਤਙ੍ਗਧਰਸ੍ਸ ਨ ਯੁਤ੍ਤਂ ਪਾਪਕਮ੍ਮਂ ਕਾਤੁ’’ਨ੍ਤਿ ਪਾਪਂ ਨ ਕਰੋਤਿ. ਏਵਂ ਅਤ੍ਤਾਧਿਪਤਿ ਹਿਰੀ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਤੇਨਾਹ ਭਗਵਾ ‘‘ਸੋ ਅਤ੍ਤਾਨਂਯੇਵ ਅਧਿਪਤਿਂ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਅਕੁਸਲਂ ਪਜਹਤਿ, ਕੁਸਲਂ ਭਾਵੇਤਿ, ਸਾਵਜ੍ਜਂ ਪਜਹਤਿ, ਅਨਵਜ੍ਜਂ ਭਾਵੇਤਿ, ਸੁਦ੍ਧਂ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਪਰਿਹਰਤੀ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ੧ ਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲ ਧਮ੍ਮੁਦ੍ਦੇਸਕਥਾ; ਅ. ਨਿ. ੩.੪੦).

ਕਥਂ ਲੋਕਾਧਿਪਤਿ ਓਤ੍ਤਪ੍ਪਂ ਨਾਮ? ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤੋ ਲੋਕਂ ਅਧਿਪਤਿਂ ਜੇਟ੍ਠਕਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਾਪਕਮ੍ਮਂ ਨ ਕਰੋਤਿ. ਯਥਾਹ –