ਨਮੋ ਤਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਅਰਹਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ
ਖੁਦ੍ਦਕਨਿਕਾਯੇ
ਮਹਾਨਿਦ੍ਦੇਸ-ਅਟ੍ਠਕਥਾ
ਗਨ੍ਥਾਰਮ੍ਭਕਥਾ
ਅਵਿਜ੍ਜਾਲਙ੍ਗਿਂ ਘਾਤੇਨ੍ਤੋ, ਨਨ੍ਦਿਰਾਗਞ੍ਚ ਮੂਲਤੋ;
ਭਾਵੇਨ੍ਤਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕਂ ਮਗ੍ਗਂ, ਫੁਸਿ ਯੋ ਅਮਤਂ ਪਦਂ.
ਪਾਪੁਣਿਤ੍ਵਾ ਜਿਨੋ ਬੋਧਿਂ, ਮਿਗਦਾਯਂ ਵਿਗਾਹਿਯ;
ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕਂ ਪਵਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ, ਥੇਰਂ ਕੋਣ੍ਡਞ੍ਞਮਾਦਿਤੋ.
ਅਟ੍ਠਾਰਸਨ੍ਨਂ ਕੋਟੀਨਂ, ਬੋਧੇਸਿ ਤਾਪਸੋ ਤਹਿਂ;
ਵਨ੍ਦੇਹਂ ਸਿਰਸਾ ਤਞ੍ਚ, ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤਾਨਮੁਤ੍ਤਮਂ.
ਤਥਾ ਧਮ੍ਮੁਤ੍ਤਮਞ੍ਚੇਵ, ਸਙ੍ਘਞ੍ਚਾਪਿ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ;
ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਹਿ ਯੋ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕਂ ਵਿਭਾਗਸੋ.
ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਮਹਾਪਞ੍ਞੋ, ਸਤ੍ਥੁਕਪ੍ਪੋ ਜਿਨਤ੍ਰਜੋ;
ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕਂ ਵਿਭਾਜੇਤ੍ਵਾ, ਮਹਾਨਿਦ੍ਦੇਸਮਬ੍ਰਵਿ;
ਪਾਠੋ ਵਿਸਿਟ੍ਠੋ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ, ਤਂਨਾਮਵਿਸੇਸਿਤੋ ਚ.
ਤਂ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਂ ਜਿਨਰਾਜਪੁਤ੍ਤਂ, ਥੇਰਂ ਥਿਰਾਨੇਕਗੁਣਾਧਿਵਾਸਂ;
ਪਞ੍ਞਾਪਭਾਵੁਗ੍ਗਤਚਾਰੁਕਿਤ੍ਤਿਂ, ਸੁਨੀਚਵੁਤ੍ਤਿਞ੍ਚ ਅਥੋ ਨਮਿਤ੍ਵਾ.
ਖਮਾਦਯਾਦਿਯੁਤ੍ਤੇਨ, ਯੁਤ੍ਤਮੁਤ੍ਤਾਦਿਵਾਦਿਨਾ;
ਬਹੁਸ੍ਸੁਤੇਨ ਥੇਰੇਨ, ਦੇਵੇਨ ਅਭਿਯਾਚਿਤੋ.
ਮਹਾਵਿਹਾਰਵਾਸੀਨਂ, ਸਜ੍ਝਾਯਮ੍ਹਿ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤੋ;
ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾਨ, ਪੋਰਾਣੇਸੁ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯਂ.
ਅਵੋਕ੍ਕਮੇਨ੍ਤੋ ਸਮਯਂ ਸਕਞ੍ਚ, ਅਨਾਮਸਨ੍ਤੋ ਸਮਯਂ ਪਰਞ੍ਚ;
ਪੁਬ੍ਬੋਪਦੇਸਟ੍ਠਕਥਾਨਯਞ੍ਚ, ਯਥਾਨੁਰੂਪਂ ਉਪਸਂਹਰਨ੍ਤੋ.
ਞਾਣਪ੍ਪਭੇਦਾਵਹਨਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ, ਯੋਗੀਹਿ ਨੇਕੇਹਿ ਨਿਸੇਵਿਤਸ੍ਸ;
ਅਤ੍ਥਂ ਅਪੁਬ੍ਬਂ ਅਨੁਵਣ੍ਣਯਨ੍ਤੋ, ਸੁਤ੍ਤਞ੍ਚ ਯੁਤ੍ਤਿਞ੍ਚ ਅਨੁਕ੍ਕਮੇਨ੍ਤੋ.
ਆਰਭਿਸ੍ਸਂ ਸਮਾਸੇਨ, ਮਹਾਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਂ;
ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਬਹੁਮਾਨੇਨ, ਨਾਤ੍ਤੁਕ੍ਕਂਸਨਕਮ੍ਯਤਾ.
ਵਕ੍ਖਾਮਹਂ ਅਟ੍ਠਕਥਂ ਜਨਸ੍ਸ, ਹਿਤਾਯ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਚਿਰਟ੍ਠਿਤਤ੍ਥਂ;
ਸਕ੍ਕਚ੍ਚ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਪਜੋਤਿਕਂ ਤਂ, ਸੁਣਾਥ ਧਾਰੇਥ ਚ ਸਾਧੁ ਸਨ੍ਤੋਤਿ.
ਤਤ੍ਥ ‘‘ਪਾਠੋ ਵਿਸਿਟ੍ਠੋ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ, ਤਂਨਾਮਵਿਸੇਸਿਤੋ ਚਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਦੁਵਿਧੋ ਪਾਠੋ – ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪਾਠੋ, ਅਤ੍ਥਪਾਠੋ ਚ. ਤੇਸੁ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪਾਠੋ ਅਕ੍ਖਰਪਦਬ੍ਯਞ੍ਜਨਆਕਾਰਨਿਰੁਤ੍ਤਿਨਿਦ੍ਦੇਸਵਸੇਨ ਛਬ੍ਬਿਧੋ. ਅਤ੍ਥਪਾਠੋ ਸਙ੍ਕਾਸਨਪਕਾਸਨਵਿਵਰਣਵਿਭਜਨਉਤ੍ਤਾਨੀਕਰਣਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਛਬ੍ਬਿਧੋ. ਤਤ੍ਥ ਤੀਸੁ ਦ੍ਵਾਰੇਸੁ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਪਯੋਗਭਾਵੇਨ ਵਿਸੁਦ੍ਧਕਰੁਣਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿਤਦੇਸਨਾ ਵਾਚਾਹਿ ਅਕਥਿਤਤ੍ਤਾ ਅਦੇਸਿਤਤ੍ਤਾ ਅਕ੍ਖਰਮਿਤਿ ਸਞ੍ਞਿਤਾ, ਤਂ ਪਾਰਾਯਨਿਕਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ ਮਨਸਾ ਪੁਚ੍ਛਿਤਪਞ੍ਹਾਨਂ ਵਸੇਨ ਭਗਵਤਾ ਰਤਨਘਰੇ ਨਿਸੀਦਿਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਮਸਿਤਪਟ੍ਠਾਨਮਹਾਪਕਰਣਵਸੇਨ ਚ ਅਕ੍ਖਰਂ ਨਾਮਾਤਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ.
ਅਥ ਵਾ ਅਪਰਿਪੁਣ੍ਣਂ ਪਦਂ ਅਕ੍ਖਰਮਿਤਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ ‘‘ਸਟ੍ਠਿਵਸ੍ਸਸਹਸ੍ਸਾਨੀ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦੀਸੁ (ਪੇ. ਵ. ੮੦੨; ਜਾ. ੧.੪.੫੪; ਨੇਤ੍ਤਿ. ੧੨੦) ਵਿਯ. ਏਤ੍ਥ ਹਿ ਸਕਾਰ ਨਕਾਰ ਸੋਕਾਰਾਦੀਨਿ ਅਕ੍ਖਰਮਿਤਿ, ਏਕਕ੍ਖਰਂ ਵਾ ਪਦਂ ਅਕ੍ਖਰਮਿਤਿ ਏਕੇ. ‘‘ਯਾਯਂ ਤਣ੍ਹਾ ਪੋਨੋਭਵਿਕਾ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦੀਸੁ (ਮਹਾਵ. ੧੪; ਵਿਭ. ੨੦੩; ਮ. ਨਿ. ੩.੩੭੪; ਪਟਿ. ਮ. ੨.੩੦) ਵਿਭਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਅਤ੍ਥਜੋਤਕਂ ਅਕ੍ਖਰਪਿਣ੍ਡਂ ਪਦਂ. ‘‘ਨਾਮਞ੍ਚ ਰੂਪਞ੍ਚਾ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦੀਸੁ (ਧ. ਸ. ਦੁਕਮਾਤਿਕਾ ੧੦੯; ਸੁ. ਨਿ. ੮੭੮; ਮਹਾਨਿ. ੧੦੭; ਚੂਲ਼ਨਿ. ਅਜਿਤਮਾਣਵਪੁਚ੍ਛਾਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ੬; ਨੇਤ੍ਤਿ. ੪੫) ਬਹੁਅਕ੍ਖਰੇਹਿ ਯੁਤ੍ਤਂ ਪਦਂ ਨਾਮ. ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਪਦਂ ਵਿਭਾਵੇਤਿ. ਪਦੇਨ ਅਭਿਹਿਤਂ ਬ੍ਯਞ੍ਜਯਤਿ ਬ੍ਯਤ੍ਤਂ ਪਾਕਟਂ ਕਰੋਤੀਤਿ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ, ਵਾਕ੍ਯਮੇਵ. ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਾ’’ਤਿ ਸਙ੍ਖੇਪੇਨ ਕਥਿਤਮਤ੍ਥਂ. ‘‘ਕਤਮੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਛਨ੍ਦਸਮਾਧਿਪਧਾਨਸਙ੍ਖਾਰਸਮਨ੍ਨਾਗਤਂ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਂ ਭਾਵੇਤਿ. ਵੀਰਿਯਚਿਤ੍ਤਵੀਮਂਸਸਮਾਧਿਪਧਾਨਸਙ੍ਖਾਰਸਮਨ੍ਨਾਗਤਂ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਂ ਭਾਵੇਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਵਿਭ. ੪੩੧; ਸਂ. ਨਿ. ੫.੮੧੩; ਦੀ. ਨਿ. ੩.੩੦੬; ਅ. ਨਿ. ੪.੨੭੬) ਪਾਕਟਕਰਣਭਾਵੇਨ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਨਾਮ. ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਵਿਭਾਗਪਕਾਸੋ ਆਕਾਰੋ. ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਛਨ੍ਦੋ? ਯੋ ਛਨ੍ਦੋ ਛਨ੍ਦਿਕਤਾ ਕਤ੍ਤੁਕਮ੍ਯਤਾ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦੀਸੁ (ਵਿਭ. ੪੩੩) ਕਥਿਤਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਅਨੇਕਵਿਧੇਨ ਵਿਭਾਗਕਰਣਂ ਆਕਾਰੋ ਨਾਮ. ਆਕਾਰਾਭਿਹਿਤਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਚਨਂ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿ. ‘‘ਫਸ੍ਸੋ, ਵੇਦਨਾ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦੀਸੁ (ਧ. ਸ. ੧) ਆਕਾਰੇਨ ਕਥਿਤਂ ‘‘ਫੁਸਤੀਤਿ ਫਸ੍ਸੋ. ਵੇਦਿਯਤੀਤਿ ਵੇਦਨਾ’’ਤਿ ਨੀਹਰਿਤ੍ਵਾ ਵਚਨਂ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿ ਨਾਮ. ਨਿਬ੍ਬਚਨਵਿਤ੍ਥਾਰੋ ਨਿਸ੍ਸੇਸਤੋ ਦੇਸੋਤਿ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ, ਵੇਦਿਯਤੀਤਿ ਵੇਦਨਾਤਿ ਨਿਬ੍ਬਚਨਲਦ੍ਧਪਦਂ ‘‘ਸੁਖਾ ਦੁਕ੍ਖਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾ, ਸੁਖਯਤੀਤਿ ਸੁਖਾ, ਦੁਕ੍ਖਯਤੀਤਿ ਦੁਕ੍ਖਾ, ਨੇਵ ਦੁਕ੍ਖਯਤਿ ਨ ਸੁਖਯਤੀਤਿ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾ’’ਤਿ ਅਤ੍ਥਵਿਤ੍ਥਾਰੋ ਨਿਰਵਸੇਸੇਨ ਕਥਿਤਤ੍ਤਾ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਨਾਮ.
ਏਵਂ ਛਬ੍ਬਿਧਾਨਿ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪਦਾਨਿ ਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ਚ ਛਸੁ ਅਤ੍ਥਪਦੇਸੁ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਕਾਸਨਾ ਦੀਪਨਾ ਸਙ੍ਕਾਸਨਾ, ‘‘ਮਞ੍ਞਮਾਨੋ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਬਨ੍ਧੋ ਮਾਰਸ੍ਸ ਅਮਞ੍ਞਮਾਨੋ ਮੁਤ੍ਤੋ ਪਾਪਿਮਤੋ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦੀਸੁ ਸਙ੍ਖੇਪੇਨ ਅਤ੍ਥਦੀਪਨਾ ਸਙ੍ਕਾਸਨਾ ਨਾਮ. ਏਸੋ ਪਨ ਥੇਰੋ ‘‘ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਭਗਵਤਾ ਏਵਂ ਸਙ੍ਖੇਪਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਮਤ੍ਥਂ ‘ਅਞ੍ਞਾਤਂ ਭਗਵਾ, ਅਞ੍ਞਾਤਂ ਸੁਗਤਾ’’’ਤਿ ਕਥੇਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥੋ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਿ.
ਉਪਰਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਮਤ੍ਥਂ ਆਦਿਤੋ ਕਾਸਨਾ ਦੀਪਨਾ ਪਕਾਸਨਾ, ‘‘ਸਬ੍ਬਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਦਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਮਾਦੀਸੁ (ਮਹਾਵ. ੫੪; ਸਂ. ਨਿ. ੪.੨੮) ਪਚ੍ਛਾ ਕਥਿਤਬ੍ਬਮਤ੍ਥਂ ਪਠਮਵਚਨੇਨ ਦੀਪਨਾ ਪਕਾਸਨਾ ਨਾਮ. ਏਵਂ ਪਠਮਂ ਦੀਪਿਤਂ ਅਤ੍ਥਂ ਪੁਨ ਪਾਕਟਂ ਕਤ੍ਵਾ ਦੀਪਨੇਨ ‘‘ਕਿਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਬ੍ਬਂ ਆਦਿਤ੍ਤਂ? ਚਕ੍ਖੁਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਦਿਤ੍ਤਂ, ਰੂਪਾ ਆਦਿਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦੀਸੁ (ਮਹਾਵ. ੫੪; ਸਂ. ਨਿ. ੪.੨੮) ਕਥਿਤੇਸੁ ‘‘ਤਿਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋ ਸਙ੍ਖੇਪੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਤੀ’’ਤਿ ਕਥਿਤਤ੍ਤਾ ਦ੍ਵੇ ਅਤ੍ਥਪਦਾਨਿ ਤਿਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਉਪਕਾਰਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ.
ਸਂਖਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਤ੍ਥਾਰਾਭਿਧਾਨਂ ਸਕਿਂ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਪੁਨਪਿ ਅਭਿਧਾਨਂ ਵਿਵਰਣਂ, ‘‘ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ੧) ਸਙ੍ਖੇਪੇਨ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਸ੍ਸ. ‘‘ਕਤਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਕੁਸਲਾ? ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਕਾਮਾਵਚਰਂ ਕੁਸਲਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤੀ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ੧) ਨਿਦ੍ਦੇਸਵਸੇਨ ਵਿਤ੍ਥਾਰਣਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰਵਸੇਨ ਪੁਨ ਕਥਨਂ ਵਿਵਰਣਂ ਨਾਮ.
ਤਂ ਵਿਭਾਗਕਰਣਂ ਵਿਭਜਨਂ, ‘‘ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ੧) ਵਿਵਰਿਤੇ ਕੁਸਲੇ ਧਮ੍ਮੇ ‘‘ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਫਸ੍ਸੋ ਹੋਤਿ, ਵੇਦਨਾ ਹੋਤੀ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ੧) ਵਿਭਾਗਕਰਣਂ ਵਿਭਜਨਂ ਨਾਮ. ਵਿਵਰਸ੍ਸ ਵਿਤ੍ਥਾਰਾਭਿਧਾਨੇਨ ਵਿਭਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਉਪਮਾਭਿਧਾਨੇਨ ਪਟਿਪਾਦਨਂ ਉਤ੍ਤਾਨੀਕਰਣਂ, ਵਿਵਰਣੇਨ ਵਿਵਰਿਤਤ੍ਥਸ੍ਸ ‘‘ਕਤਮੋ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਫਸ੍ਸੋ ਹੋਤਿ? ਯੋ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਫਸ੍ਸੋ ਫੁਸਨਾ ਸਮ੍ਫੁਸਨਾ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ੨) ਅਤਿਵਿਵਰਿਤ੍ਵਾ ਕਥਨਞ੍ਚ ਵਿਭਜਨੇਨ ਵਿਭਤ੍ਤਸ੍ਸ ‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਗਾਵੀ ਨਿਚ੍ਚਮ੍ਮਾ, ਏਵਮੇਵ ਖ੍ਵਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਫਸ੍ਸਾਹਾਰੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋਤਿ ਵਦਾਮੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੬੩) ਏਵਮਾਦਿਉਪਮਾਕਥਨਞ੍ਚ ਉਤ੍ਤਾਨੀਕਰਣਂ ਨਾਮ. ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਣਨ੍ਤਾਨਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨੇਨ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨੇਕਵਿਧੇਨ ਸੋਮਨਸ੍ਸਉਪ੍ਪਾਦਨਞ੍ਚ ਅਤਿਖਿਣਬੁਦ੍ਧੀਨਂ ਅਨੇਕਵਿਧੇਨ ਞਾਣਸ੍ਸ ਤਿਖਿਣਭਾਵਕਰਣਞ੍ਚ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਨਾਮ, ਤੇਸਂ ਸੁਣਨ੍ਤਾਨਂ ਤਂਚਿਤ੍ਤਤੋਸਨੇਨ ਤਂਚਿਤ੍ਤਨਿਸਾਮਨੇਨ ਚ ਪਞ੍ਞਾਯਤੀਤਿ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਭਗਵਾ ਅਕ੍ਖਰੇਹਿ ਸਙ੍ਕਾਸਯਤਿ, ਪਦੇਹਿ ਪਕਾਸਯਤਿ, ਬ੍ਯਞ੍ਜਨੇਹਿ ਵਿਵਰਤਿ, ਆਕਾਰੇਹਿ ਵਿਭਜਤਿ, ਨਿਰੁਤ੍ਤੀਹਿ ਉਤ੍ਤਾਨੀਕਰੋਤਿ, ਨਿਦ੍ਦੇਸੇਹਿ ਪਞ੍ਞਾਪਯਤੀਤਿ. ਕਿਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ? ਬੁਦ੍ਧਾ ਭਗਵਨ੍ਤੋ ਏਕਚ੍ਚੇ ਵੇਨੇਯ੍ਯੇ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਦੇਸਨੇ ਅਕ੍ਖਰੇਹਿ ਅਤ੍ਥਸਙ੍ਕਾਸਨਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ਨਿਦ੍ਦੇਸੇਹਿ ਅਤ੍ਥਪਞ੍ਞਾਪਨਂ ਕਰੋਨ੍ਤੀਤਿ ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.
ਅਥ ਵਾ ਅਕ੍ਖਰੇਹਿ ਸਙ੍ਕਾਸਯਿਤ੍ਵਾ ਪਦੇਹਿ ਪਕਾਸਯਤਿ, ਬ੍ਯਞ੍ਜਨੇਹਿ ਵਿਵਰਿਤ੍ਵਾ ਆਕਾਰੇਹਿ ਵਿਭਜਤਿ, ਨਿਰੁਤ੍ਤੀਹਿ ਉਤ੍ਤਾਨੀਕਤ੍ਵਾ ਨਿਦ੍ਦੇਸੇਹਿ ਪਞ੍ਞਾਪਯਤਿ. ਕਿਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ? ਏਵਰੂਪੇਨ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨੇਨ ਏਕਚ੍ਚੇਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਏਕਚ੍ਚਾਨਂ ਵੇਨੇਯ੍ਯਾਨਂ ਵਿਨਯਤੀਤਿ.
ਅਥ ਵਾ ਅਕ੍ਖਰੇਹਿ ਉਗ੍ਘਾਟਯਿਤ੍ਵਾ ਪਦੇਹਿ ਪਕਾਸੇਨ੍ਤੋ ਵਿਨਯਤਿ ਉਗ੍ਘਟਿਤਞ੍ਞੁਂ, ਬ੍ਯਞ੍ਜਨੇਹਿ ਵਿਵਰਿਤ੍ਵਾ ਆਕਾਰੇਹਿ ਵਿਭਜਨ੍ਤੋ ਵਿਨਯਤਿ ਵਿਪਞ੍ਚਿਤਞ੍ਞੁਂ, ਨਿਰੁਤ੍ਤੀਹਿ ਉਤ੍ਤਾਨੀਕਤ੍ਵਾ ਨਿਦ੍ਦੇਸੇਹਿ ਪਞ੍ਞਾਪੇਨ੍ਤੋ ਵਿਨਯਤਿ ਨੇਯ੍ਯਂ. ਇਤਿ ਵੇਨੇਯ੍ਯਵਸੇਨਪਿ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਮੇਵ.
ਅਤ੍ਥਤੋ ਪਨੇਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪਾਠੋ, ਕਤਮੋ ਅਤ੍ਥਪਾਠੋਤਿ? ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਭਗਵਨ੍ਤਾਨਂ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਨ੍ਤਾਨਂ ਯੋ ਅਤ੍ਥਾਵਗਮਕੋ ਸਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਕਸਦ੍ਦੋ, ਸੋ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪਾਠੋ. ਯੋ ਤੇਨ ਅਭਿਸਮੇਤਬ੍ਬੋ ਲਕ੍ਖਣਰਸਾਦਿਸਹਿਤੋ ਧਮ੍ਮੋ, ਸੋ ਅਤ੍ਥਪਾਠੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਪੁਨਪਿ ਸਨ੍ਧਾਯਭਾਸਿਤੋ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਭਾਸਿਤੋ ਸਾਵਸੇਸਪਾਠੋ ਅਨਵਸੇਸਪਾਠੋ ਨੀਤੋ ਨੇਯ੍ਯੋਤਿ ਛਬ੍ਬਿਧੋ ਪਾਠੋ. ਤਤ੍ਥ ਅਨੇਕਤ੍ਥਵਤ੍ਤਾ ਸਨ੍ਧਾਯਭਾਸਿਤੋ ‘‘ਮਾਤਰਂ ਪਿਤਰਂ ਹਨ੍ਤ੍ਵਾ, ਰਾਜਾਨੋ ਦ੍ਵੇ ਚ ਖਤ੍ਤਿਯੇ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦਿ (ਧ. ਪ. ੨੯੪). ਏਕਤ੍ਥਵਤ੍ਤਾ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਭਾਸਿਤੋ ‘ਮਨੋਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦਿ (ਧ. ਪ. ੧.੨; ਨੇਤ੍ਤਿ. ੮੯, ੯੨; ਪੇਟਕੋ. ੧੪). ਸਾਵਸੇਸੋ ‘‘ਸਬ੍ਬਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਦਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਮਾਦਿ (ਮਹਾਵ. ੫੪; ਸਂ. ਨਿ. ੪.੨੮). ਵਿਪਰੀਤੋ ਅਨਵਸੇਸੋ ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸਬ੍ਬਾਕਾਰੇਨ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਞਾਣਮੁਖੇ ਆਪਾਥਂ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦਿ (ਮਹਾਨਿ. ੧੫੬; ਚੂਲ਼ਨਿ. ਮੋਘਰਾਜਮਾਣਵਪੁਚ੍ਛਾਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ੮੫; ਪਟਿ. ਮ. ੩.੫). ਯਥਾ ਵਚਨਂ, ਤਥਾ ਅਵਗਨ੍ਤਬ੍ਬੋ ਨੀਤੋ ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਨਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦਿ. ਯੁਤ੍ਤਿਯਾ ਅਨੁਸ੍ਸਰਿਤਬ੍ਬੋ ਨੇਯ੍ਯੋ ‘‘ਏਕਪੁਗ੍ਗਲੋ ਭਿਕ੍ਖਵੇ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦਿ (ਅ. ਨਿ. ੧.੧੭੦).
ਅਤ੍ਥੋ ਪਨ ਅਨੇਕਪ੍ਪਕਾਰੋ ਪਾਠਤ੍ਥੋ ਸਭਾਵਤ੍ਥੋ ਞਾਯਤ੍ਥੋ ਪਾਠਾਨੁਰੂਪੋ ਨਪਾਠਾਨੁਰੂਪੋ ਸਾਵਸੇਸਤ੍ਥੋ ਨਿਰਵਸੇਸਤ੍ਥੋ ਨੀਤਤ੍ਥੋ ਨੇਯ੍ਯਤ੍ਥੋ ਇਚ੍ਚਾਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਯੋ ਅਪ੍ਪਸ੍ਸਤ੍ਥਸ੍ਸ ਞਾਪਨਤ੍ਥਮੁਚ੍ਚਾਰਿਯਤੇ, ਸੋ ਪਾਠਤ੍ਥੋ ‘‘ਸਾਤ੍ਥਂ ਸਬ੍ਯਞ੍ਜਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਪਾਰਾ. ੧; ਦੀ. ਨਿ. ੧.੧੯੦) ਵਿਯ. ਰੂਪਾਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਂ ਲਕ੍ਖਣਰਸਾਦਿਸਭਾਵਤ੍ਥੋ ‘‘ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਂ ਭਾਵੇਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਵਿਭ. ੪੮੫; ਸਂ. ਨਿ. ੫.੩) ਵਿਯ. ਯੋ ਞਾਯਮਾਨੋ ਹਿਤਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ, ਸੋ ਞਾਤੁਂ ਅਰਹਤੀਤਿ ਞਾਯਤ੍ਥੋ – ‘‘ਅਤ੍ਥਵਾਦੀ ਧਮ੍ਮਵਾਦੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੯, ੧੯੪; ੩.੨੩੮; ਮ. ਨਿ. ੧.੪੧੧) ਵਿਯ. ਯਥਾਪਾਠਂ ਭਾਸਿਤੋ ਪਾਠਾਨੁਰੂਪੋ ‘‘ਚਕ੍ਖੁ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਰਾਣਕਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੪.੧੪੬) ਭਗਵਤਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਚਕ੍ਖੁਮਪਿ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ. ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਚ੍ਛਾਯਾਯ ਅਤ੍ਥਂ ਪਟਿਬਾਹਯਮਾਨੇਨ ਵੁਤ੍ਤੋ ਅਤ੍ਥੋ ਨਪਾਠਾਨੁਰੂਪੋ, ਸੋ ਪਾਠਤੋ ਅਨਨੁਞ੍ਞਾਤੋ ਅਕਤਪਟਿਕ੍ਖੇਪੋ ਵਿਯੁਤ੍ਤੋ. ਸੋ ਚ ਸਙ੍ਗਹੇਤਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਅਸਙ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ, ਪਰਿਵਜ੍ਜੇਤਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਵਾ ਕਿਞ੍ਚਿ ਅਪਰਿਵਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਪਰਿਸੇਸਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤੋ ਸਾਵਸੇਸਤ੍ਥੋ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਞ੍ਚ ਪਟਿਚ੍ਚ ਰੂਪੇ ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ (ਸਂ. ਨਿ. ੪.੬੦; ਮਹਾਨਿ. ੧੦੭). ਸਬ੍ਬੇ ਤਸਨ੍ਤਿ ਦਣ੍ਡਸ੍ਸ, ਸਬ੍ਬੇ ਭਾਯਨ੍ਤਿ ਮਚ੍ਚੁਨੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਧ. ਪ. ੧੨੯) ਵਿਯ. ਵਿਪਰੀਤੋ ਨਿਰਵਸੇਸਤ੍ਥੋ ‘‘ਸਨ੍ਧਾਵਿਤਂ ਸਂਸਰਿਤਂ ਮਮਞ੍ਚੇਵ ਤੁਮ੍ਹਾਕਞ੍ਚ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੧੫੫; ਮਹਾਵ. ੨੮੭; ਨੇਤ੍ਤਿ. ੧੧੪). ਤਤ੍ਰ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕੋ ਮਨ੍ਤਾ ਕੋ ਸਦ੍ਧਾਤਾ…ਪੇ… ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਦਿਟ੍ਠਪਦੇਹੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਅ. ਨਿ. ੭.੬੬) ਵਿਯ. ਸਦ੍ਦਵਸੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ ਨੀਤਤ੍ਥੋ ‘‘ਰੂਪਾ ਸਦ੍ਦਾ ਰਸਾ ਗਨ੍ਧਾ, ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾ ਚ ਮਨੋਰਮਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੫੧, ੧੬੫; ਮਹਾਵ. ੩੩) ਵਿਯ. ਸਮ੍ਮੁਤਿਵਸੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ ਨੇਯ੍ਯਤ੍ਥੋ ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਲਾਹਕੂਪਮਾ ਪੁਗ੍ਗਲਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਅ. ਨਿ. ੪.੧੦੧-੧੦੨) ਵਿਯ. ਏਵਮਿਧ ਪਾਠਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਞ੍ਚ ਵਿਵਰਿਤ੍ਵਾ ਠਿਤੋ ਅਸਂਹੀਰੋ ਭਵਤਿ ਪਰਵਾਦੀਹਿ ਦੀਘਰਤ੍ਤਂ ਤਿਤ੍ਥਵਾਸੇਨ.
ਇਤਿ ਅਸਂਹੀਰਭਾਵੇਨ ਯਾਵ ਆਗਮਾਧਿਗਮਸਮ੍ਪਦਂ, ਤਾਵ ਵਤ੍ਤੁਂ ਸਕ੍ਕੋਤਿ. ਸਙ੍ਖੇਪਵਿਤ੍ਥਾਰਨਯੇਨ ਹੇਤੁਦਾਹਰਣਾਦੀਹਿ ਅਵਬੋਧਯਿਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥੋ. ਏਵਂਵਿਧੋ ਅਤ੍ਤਾਨਞ੍ਚ ਪਰਞ੍ਚ ਸੋਧੇਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥਭਾਵੇਨ ਦੁਸ੍ਸੀਲ੍ਯਦਿਟ੍ਠਿਮਲਵਿਰਹਿਤਤ੍ਤਾ ਸੁਚਿ. ਦੁਸ੍ਸੀਲੋ ਹਿ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਉਪਹਨਤਿ, ਤੇਨ ਨਾਦੇਯ੍ਯਵਾਚੋ ਚ ਭਵਤਿ ਸਬ੍ਯੋਹਾਰਮਾਨੋ ਇਧ ਨਿਚ੍ਚਾਤੁਰੋ ਵੇਜ੍ਜੋਵ. ਦੁਦ੍ਦਿਟ੍ਠਿ ਪਰਂ ਉਪਹਨਤਿ, ਨਾਵਸ੍ਸਯੋ ਚ ਭਵਤਿ ਵਾਲ਼ਗਹਾਕੁਲੋ ਇਵ ਕਮਲਸਣ੍ਡੋ. ਉਭਯਵਿਪਨ੍ਨੋ ਪਨ ਸਬ੍ਬਥਾਪਿ ਅਨੁਪਾਸਨੀਯੋ ਭਵਤਿ ਗੂਥਗਤਮਿਵ ਛਵਾਲਾਤਂ ਗੂਥਗਤੋ ਵਿਯ ਚ ਕਣ੍ਹਸਪ੍ਪੋ. ਉਭਯਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਪਨ ਸਬ੍ਬਥਾਪਿ ਉਪਾਸਨੀਯੋ ਸੇਵਿਤਬ੍ਬੋ ਚ ਵਿਞ੍ਞੂਹਿ, ਨਿਰੁਪਦ੍ਦਵੋ ਇਵ ਰਤਨਾਕਰੋ, ਏਵਂ ਭੂਤੋ ਏਵਂ ਅਮਚ੍ਛਰੋ ਅਹੀਨਾਚਰਿਯਮੁਟ੍ਠਿ. ਸੁਤ੍ਤਸੁਤ੍ਤਾਨੁਲੋਮਆਚਰਿਯਵਾਦਅਤ੍ਤਨੋਮਤਿਸਙ੍ਖਾਤਾਨਞ੍ਚ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਅਪਰਿਚ੍ਚਾਗੀ, ਤੇਸਂ ਵਸੇਨ ਬ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੋ.
‘‘ਏਕਂਸਵਚਨਂ ਏਕਂ, ਵਿਭਜ੍ਜਵਚਨਂ ਪਦਂ;
ਤਤਿਯਂ ਪਟਿਪੁਚ੍ਛੇਯ੍ਯ, ਚਤੁਤ੍ਥਂ ਪਨ ਠਾਪਯੇ’’ਤਿ.
ਏਤੇਸਂ ਵਾ ਅਪਰਿਚ੍ਚਾਗੀ. ਤਤੋ ਏਵ ਸੋਤੂਨਂ ਹਿਤੇ ਨਿਯੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਨੇਸਂ ਅਵਬੋਧਨਂ ਪਤਿ ਅਕਿਲਾਸੁ ਭਵਤੀਤਿ. ਆਹ ਚੇਤ੍ਥ –
‘‘ਪਾਠਤ੍ਥਵਿਦਸਂਹੀਰੋ, ਵਤ੍ਤਾ ਸੁਚਿ ਅਮਚ੍ਛਰੋ;
ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਅਪਰਿਚ੍ਚਾਗੀ, ਦੇਸਕਸ੍ਸ ਹਿਤਾਨ੍ਵਿਤੋ’’ਤਿ.
ਏਤ੍ਥ ਦੇਸਕਸ੍ਸਾਤਿ ਦੇਸਕੋ ਅਸ੍ਸ, ਭਵੇਯ੍ਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਹਿਤਾਨ੍ਵਿਤੋਤਿ ਹਿਤੇ ਅਨੁਗਤੋ ਹਿਤਚਿਤ੍ਤੋ. ਸੋ ਏਸੋ ਸੁਚਿਤ੍ਤਾ ਪਿਯੋ, ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਅਪਰਿਚ੍ਚਾਗਿਤ੍ਤਾ ਗਰੁ, ਅਸਂਹੀਰਤ੍ਤਾ ਭਾਵਨੀਯੋ, ਦੇਸਕਤ੍ਤਾ ਵਤ੍ਤਾ, ਹਿਤਾਨ੍ਵਿਤਤ੍ਤਾ ਵਚਨਕ੍ਖਮੋ, ਪਾਠਤ੍ਥਵਿਦਤ੍ਤਾ ਗਮ੍ਭੀਰਕਥਂ ਕਤ੍ਤਾ, ਅਮਚ੍ਛਰਤ੍ਤਾ ਨ ਚਾਟ੍ਠਾਨੇ ਨਿਯੋਜਕੋ ਇਤਿ –
‘‘ਪਿਯੋ ਗਰੁ ਭਾਵਨੀਯੋ, ਵਤ੍ਤਾ ਚ ਵਚਨਕ੍ਖਮੋ;
ਗਮ੍ਭੀਰਞ੍ਚ ਕਥਂ ਕਤ੍ਤਾ, ਨੋ ਚਾਟ੍ਠਾਨੇ ਨਿਯੋਜਕੋ’’ਤਿ. (ਅ. ਨਿ. ੭.੩੭; ਨੇਤ੍ਤਿ. ੧੧੩);
‘‘ਅਭਿਹਿਤੋ ਦੇਸਕੋ ਸੋ, ਤਾਵ ਦਾਨਿ ਅਭਿਧੀਯਤੇ’’.
ਤਤ੍ਥ ਧਮ੍ਮਗਰੁਤ੍ਤਾ ਕਥਂ ਨ ਪਰਿਭਵਤਿ, ਆਚਰਿਯਗਰੁਤ੍ਤਾ ਕਥਿਕਂ ਨ ਪਰਿਭਵਤਿ, ਸਦ੍ਧਾਪਞ੍ਞਾਦਿਗੁਣਪਟਿਮਣ੍ਡਿਤਤ੍ਤਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਨ ਪਰਿਭਵਤਿ, ਅਸਠਾਮਾਯਾਵਿਤ੍ਤਾ ਅਮਤਾਭਿਮੁਖਤ੍ਤਾ ਚ ਅਵਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ ਭਵਤਿ, ਸੁਮੇਧਤ੍ਤਾ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿ ਕਰੋਤੀਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ –
‘‘ਪਞ੍ਚਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਸੁਣਨ੍ਤੋ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਂ ਭਬ੍ਬੋ ਨਿਯਾਮਂ ਓਕ੍ਕਮਿਤੁਂ ਕੁਸਲੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਸਮ੍ਮਤ੍ਤਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਨ ਕਥਂ ਪਰਿਭੋਤਿ, ਨ ਕਥਿਕਂ ਪਰਿਭੋਤਿ, ਨ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਪਰਿਭੋਤਿ, ਅਵਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਣਾਤਿ ਏਕਗ੍ਗਚਿਤ੍ਤੋ, ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿ ਕਰੋਤੀ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੫.੧੫੧).
ਤਂਲਕ੍ਖਣਪ੍ਪਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਭਾਵਨਂ ਭਜਤੀਤਿ. ਆਹ ਚੇਤ੍ਥ –
‘‘ਧਮ੍ਮਾਚਰਿਯਗਰੁ ਸਦ੍ਧਾਪਞ੍ਞਾਦਿਗੁਣਮਣ੍ਡਿਤੋ;
ਅਸਠਾਮਾਯਾਵਿਕਸ੍ਸ, ਸੁਮੇਧੋ ਅਮਤਾਭਿਮੁਖੋ’’. –
ਇਤਿ ਵਤ੍ਤਾ ਚ ਸੋਤਾ ਚ.
ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਂ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਞ੍ਚ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਯੋ ਅਤਿਅਗ੍ਗਂ ਕਤ੍ਵਾ ਕਥਿਤਤ੍ਤਾ ਮਹਾਸਮੁਦ੍ਦਮਹਾਪਥਵੀ ਵਿਯ ਮਹਾ ਚ ਸੋ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਚਾਤਿ ਮਹਾਨਿਦ੍ਦੇਸੋ, ਤਂ ਮਹਾਨਿਦ੍ਦੇਸਂ ਵਣ੍ਣਯਿਸ੍ਸਾਮਿ.
ਤਦੇਤਂ ਮਹਾਨਿਦ੍ਦੇਸਂ ਅਤ੍ਥਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਗਮ੍ਭੀਰਂ ਗਮ੍ਭੀਰਤ੍ਥਂ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਪ੍ਪਕਾਸਕਂ ਸੁਞ੍ਞਤਪ੍ਪਟਿਸਂਯੁਤ੍ਤਂ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗਫਲਵਿਸੇਸਸਾਧਨਂ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਪਟਿਪਕ੍ਖਪਟਿਸੇਧਨਂ ਯੋਗਾਵਚਰਾਨਂ ਞਾਣਵਰਰਤਨਾਕਰਭੂਤਂ ਧਮ੍ਮਕਥਿਕਾਨਂ ਧਮ੍ਮਕਥਾਵਿਲਾਸਵਿਸੇਸਹੇਤੁਭੂਤਂ ਸਂਸਾਰਭੀਰੁਕਾਨਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਸ੍ਸਰਣਤਦੁਪਾਯਦਸ੍ਸਨੇਨ ਅਸ੍ਸਾਸਜਨਨਤ੍ਥਂ ਤਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖਨਾਸਨਤ੍ਥਞ੍ਚ ਗਮ੍ਭੀਰਤ੍ਥਾਨਞ੍ਚ ਅਨੇਕੇਸਂ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਪਦਾਨਂ ਅਤ੍ਥਵਿਵਰਣੇਨ ਸੁਜਨਹਦਯਪਰਿਤੋਸਜਨਨਤ੍ਥਂ, ਤਥਾਗਤੇਨ ਅਰਹਤਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਅਪ੍ਪਟਿਹਤਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਮਹਾਦੀਪੋਭਾਸੇਨ ਸਕਲਜਨਵਿਤ੍ਥਤਮਹਾਕਰੁਣਾਸਿਨੇਹੇਨ ਵੇਨੇਯ੍ਯਜਨਹਦਯਗਤਕਿਲੇਸਨ੍ਧਕਾਰਵਿਧਮਨਤ੍ਥਂ ਸਮੁਜ੍ਜਲਿਤਸ੍ਸ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਮਹਾਪਦੀਪਸ੍ਸ ਤਦਧਿਪ੍ਪਾਯਵਿਕਾਸਨਸਿਨੇਹਪਰਿਸੇਕੇਨ ਪਞ੍ਚਵਸ੍ਸਸਹਸ੍ਸਮਤਿਚਿਰਸਮੁਜ੍ਜਲਨਮਿਚ੍ਛਤਾ ਲੋਕਾਨੁਕਮ੍ਪਕੇਨ ਸਤ੍ਥੁਕਪ੍ਪੇਨ ਧਮ੍ਮਰਾਜਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿਨਾ ਆਯਸ੍ਮਤਾ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਤ੍ਥੇਰੇਨ ਭਾਸਿਤਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਪਠਮਮਹਾਸਙ੍ਗੀਤਿਕਾਲੇ ਯਥਾਸੁਤਮੇਵ ਸਙ੍ਗਹਂ ਆਰੋਪੇਸਿ.
ਸੋ ਪਨੇਸ ਵਿਨਯਪਿਟਕਂ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਪਿਟਕਂ ਅਭਿਧਮ੍ਮਪਿਟਕਨ੍ਤਿ ਤੀਸੁ ਪਿਟਕੇਸੁ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਪਿਟਕਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨੋ, ਦੀਘਨਿਕਾਯੋ ਮਜ੍ਝਿਮਨਿਕਾਯੋ ਸਂਯੁਤ੍ਤਨਿਕਾਯੋ ਅਙ੍ਗੁਤ੍ਤਰਨਿਕਾਯੋ ਖੁਦ੍ਦਕਨਿਕਾਯੋਤਿ ਪਞ੍ਚਸੁ ਮਹਾਨਿਕਾਯੇਸੁ ਖੁਦ੍ਦਕਮਹਾਨਿਕਾਯਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨੋ, ਸੁਤ੍ਤਂ ਗੇਯ੍ਯਂ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਂ ਗਾਥਾ ਉਦਾਨਂ ਇਤਿਵੁਤ੍ਤਕਂ ਜਾਤਕਂ ਅਬ੍ਭੁਤਧਮ੍ਮਂ ਵੇਦਲ੍ਲਨ੍ਤਿ ਨਵਸੁ ਸਤ੍ਥੁਸਾਸਨਙ੍ਗੇਸੁ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਗਾਥਙ੍ਗਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਙ੍ਗਦ੍ਵਯਸਙ੍ਗਹਿਤੋ.
‘‘ਦ੍ਵਾਸੀਤਿ ਬੁਦ੍ਧਤੋ ਗਣ੍ਹਿਂ, ਦ੍ਵੇਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਭਿਕ੍ਖੁਤੋ;
ਚਤੁਰਾਸੀਤਿ ਸਹਸ੍ਸਾਨਿ, ਯੇ ਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਪਵਤ੍ਤਿਨੋ’’ਤਿ. (ਥੇਰਗਾ. ੧੦੨੭) –
ਧਮ੍ਮਭਣ੍ਡਾਗਾਰਿਕਤ੍ਥੇਰੇਨ ਪਞ੍ਚਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਏਤਦਗ੍ਗਂ ਆਰੋਪਿਤੇਨ ਪਟਿਞ੍ਞਾਤਾਨਂ ਚਤੁਰਾਸੀਤਿਯਾ ਧਮ੍ਮਕ੍ਖਨ੍ਧਸਹਸ੍ਸਾਨਂ ਭਿਕ੍ਖੁਤੋ ਗਹਿਤੇਸੁ ਦ੍ਵੀਸੁ ਧਮ੍ਮਕ੍ਖਨ੍ਧਸਹਸ੍ਸੇਸੁ ਅਨੇਕਸਤਧਮ੍ਮਕ੍ਖਨ੍ਧਸਙ੍ਗਹਿਤੋ. ਤਸ੍ਸ ਦ੍ਵੇ ਵਗ੍ਗਾ ਅਟ੍ਠਕਵਗ੍ਗੋ ਪਾਰਾਯਨਵਗ੍ਗੋ ਖਗ੍ਗਵਿਸਾਣਸੁਤ੍ਤਞ੍ਚ, ਏਕੇਕਸ੍ਮਿਂ ਵਗ੍ਗੇ ਸੋਲ਼ਸ ਸੋਲ਼ਸ ਕਤ੍ਵਾ ਖਗ੍ਗਵਿਸਾਣਸੁਤ੍ਤਞ੍ਚਾਤਿ ਤੇਤ੍ਤਿਂਸ ਸੁਤ੍ਤਾਨਿ ਕਾਮਸੁਤ੍ਤਾਦਿਖਗ੍ਗਵਿਸਾਣਸੁਤ੍ਤਪਰਿਯੋਸਾਨਾਨਿ. ਏਵਂ ਅਨੇਕਧਾ ਵਵਤ੍ਥਾਪਿਤਸ੍ਸ ਇਮਸ੍ਸ ਮਹਾਨਿਦ੍ਦੇਸਸ੍ਸ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬਪਦਤ੍ਥਵਣ੍ਣਨਂ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮਿ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਮਹਾਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਪਾਠਤੋ ਅਤ੍ਥਤੋ ਚ ਉਦ੍ਦਿਸਨ੍ਤੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਸਨ੍ਤੇਨ ਚ ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਂ ਉਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬੋ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬੋ ਚ, ਉਗ੍ਗਣ੍ਹਨ੍ਤੇਨਾਪਿ ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਂ ਉਗ੍ਗਣ੍ਹਿਤਬ੍ਬੋ ਧਾਰੇਤਬ੍ਬੋ ਚ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਗਮ੍ਭੀਰਤ੍ਤਾ ਇਮਸ੍ਸ ਮਹਾਨਿਦ੍ਦੇਸਸ੍ਸ ਲੋਕਹਿਤਾਯ ਲੋਕੇ ਚਿਰਟ੍ਠਿਤਤ੍ਥਨ੍ਤਿ.
੧. ਅਟ੍ਠਕਵਗ੍ਗੋ
੧. ਕਾਮਸੁਤ੍ਤਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
ਤਤ੍ਥ ਕਾਮਸੁਤ੍ਤਂ ਆਦਿ. ਤਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ‘‘ਕਾਮਂ ਕਾਮਯਮਾਨਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਗਾਥਾ ਆਦਿ. ਸਾ ਉਦ੍ਦੇਸਨਿਦ੍ਦੇਸਪਟਿਨਿਦ੍ਦੇਸਵਸੇਨ ਤਿਧਾ ਠਿਤਾ. ‘‘ਕਾਮਂ ਕਾਮਯਮਾਨਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦਿ ਉਦ੍ਦੇਸੋ. ‘‘ਕਾਮਾਤਿ ਉਦ੍ਦਾਨਤੋ ਦ੍ਵੇ ਕਾਮਾ – ਵਤ੍ਥੁਕਾਮਾ ਚ ਕਿਲੇਸਕਾਮਾ ਚਾ’’ਤਿ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ. ‘‘ਕਤਮੇ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮਾ? ਮਨਾਪਿਕਾ ਰੂਪਾ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦਿ ਪਟਿਨਿਦ੍ਦੇਸੋ.
੧. ਤਤ੍ਥ ਕਾਮਨ੍ਤਿ ਮਨਾਪਿਯਰੂਪਾਦਿਤੇਭੂਮਕਧਮ੍ਮਸਙ੍ਖਾਤਂ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮਂ. ਕਾਮਯਮਾਨਸ੍ਸਾਤਿ ਇਚ੍ਛਮਾਨਸ੍ਸ. ਤਸ੍ਸ ਚੇਤਂ ਸਮਿਜ੍ਝਤੀਤਿ ਤਸ੍ਸ ਕਾਮਯਮਾਨਸ੍ਸ ਸਤ੍ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਕਾਮਸਙ੍ਖਾਤਂ ਵਤ੍ਥੁ ਸਮਿਜ੍ਝਤਿ ਚੇ, ਸਚੇ ਸੋ ਤਂ ਲਭਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਅਦ੍ਧਾ ਪੀਤਿਮਨੋ ਹੋਤੀਤਿ ਏਕਂਸਂ ਤੁਟ੍ਠਚਿਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ. ਲਦ੍ਧਾਤਿ ਲਭਿਤ੍ਵਾ. ਮਚ੍ਚੋਤਿ ਸਤ੍ਤੋ. ਯਦਿਚ੍ਛਤੀਤਿ ਯਂ ਇਚ੍ਛਤਿ. ਇਦਂ ਪਨ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਪਦਤ੍ਥਸਮ੍ਬਨ੍ਧਮਤ੍ਤਮੇਵ, ਵਿਤ੍ਥਾਰੋ ਪਨ ਉਪਰਿ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਆਗਤਨਯੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਯਥਾ ਚ ਇਮਸ੍ਮਿਂ, ਏਵਂ ਇਤੋ ਪਰਂ ਸਬ੍ਬੇਸੁਪੀਤਿ.
ਕਾਮਾਤਿ ਉਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬਪਦਂ. ਉਦ੍ਦਾਨਤੋਤਿ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬਪਦਂ. ਉਦ੍ਦਾਨਤੋਤਿ ਵਗ੍ਗਵਸੇਨ ‘‘ਮਚ੍ਛੁਦ੍ਦਾਨਂ ਕਿਨੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ ਆਦੀਸੁ ਵਿਯ. ਅਥ ਵਾ ਉਪਰੂਪਰਿ ਦਾਨਤੋ ਉਦ੍ਦਾਨਂ, ਉਦ੍ਧਂ ਉਦ੍ਧਂ ਸੋਧਨਤੋ ਬ੍ਯਵਦਾਨਟ੍ਠੇਨ ਵੋਦਾਨਂ ਵਿਯ. ਵਿਤ੍ਥਾਰਕਰਣਭਾਵੇਨ ਵਾ. ਕਾਮਾ ਇਤਿ ਪਾਠਸੇਸਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ. ਦ੍ਵੇਤਿ ਗਣਨਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ, ਨ ਏਕਂ, ਨ ਤਯੋ. ਵਤ੍ਥੁਕਾਮਾ ਚਾਤਿ ਮਨਾਪਿਯਰੂਪਾਦਿਵਤ੍ਥੁਕਾਮਾ ਚ. ਉਪਤਾਪਨਟ੍ਠੇਨ ਵਿਬਾਧਨਟ੍ਠੇਨ ਚ ਕਿਲੇਸਕਾਮਾ ਚ. ਤੇਸੁ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮੋ ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੋ, ਕਿਲੇਸਕਾਮੋ ਪਹਾਤਬ੍ਬੋ. ਤਤ੍ਥ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮੋ ਕਿਲੇਸਕਾਮੇਨ ਪਤ੍ਥਯਿਤਬ੍ਬੋਤਿ ਕਾਮੀਯਤੀਤਿ ਕਾਮੋ. ਕਿਲੇਸਕਾਮੋ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮਾਨਂ ਪਚ੍ਚਾਸੀਸਨਸ੍ਸ ਕਾਰਣਭਾਵੇਨ ਕਾਮੀਯਤੇ ਅਨੇਨਾਤਿ ਕਾਮੋ. ਤਤ੍ਥ ਰੂਪਾਦਿਕ੍ਖਨ੍ਧੇ ਸਙ੍ਗਹਿਤੋ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮੋ, ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧੇ ਸਙ੍ਗਹਿਤੋ ਕਿਲੇਸਕਾਮੋ. ਛਹਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣੇਹਿ ਵਿਜਾਨਿਤਬ੍ਬੋ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮੋ, ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਜਾਨਿਤਬ੍ਬੋ ਕਿਲੇਸਕਾਮੋ. ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਪਤਿਟ੍ਠਟ੍ਠੇਨ ਕਾਰਣਟ੍ਠੇਨ ਆਰਮ੍ਮਣਟ੍ਠੇਨ ਚ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮੋ.
‘‘ਨੇਤੇ ਕਾਮਾ ਯਾਨਿ ਚਿਤ੍ਰਾਨਿ ਲੋਕੇ, ਸਙ੍ਕਪ੍ਪਰਾਗੋ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਕਾਮੋ;
ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਰਾਨਿ ਤਥੇਵ ਲੋਕੇ, ਅਥੇਤ੍ਥ ਧੀਰਾ ਵਿਨਯਨ੍ਤਿ ਛਨ੍ਦ’’ਨ੍ਤਿ. (ਅ. ਨਿ. ੬.੬੩);
ਨਨ੍ਦਮਾਣਵਕ- (ਧ. ਪ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੬੮ ਉਪ੍ਪਲਵਣ੍ਣਤ੍ਥੇਰੀਵਤ੍ਥੁ) ਸੋਰੇਯ੍ਯਸੇਟ੍ਠਿਪੁਤ੍ਤਾਦੀਨਂ (ਧ. ਪ. ੪੩) ਵਤ੍ਥੂਨਿ ਚੇਤ੍ਥ ਨਿਦਸ੍ਸਨਂ. ਕਿਲੇਸਕਾਮੋ ਤਾਪਨਟ੍ਠੇਨ ਬਾਧਨਟ੍ਠੇਨ ਚ ਸਯਂ ਕਾਮੇਤੀਤਿ ਕਾਮੋ. ਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਚੇਤਂ ‘‘ਰਤ੍ਤੋ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਰਾਗੇਨ ਅਭਿਭੂਤੋ ਪਰਿਯਾਦਿਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤੋ ਅਤ੍ਤਬ੍ਯਾਬਾਧਾਯਪਿ ਚੇਤੇਤਿ, ਪਰਬ੍ਯਾਬਾਧਾਯਪਿ ਚੇਤੇਤਿ, ਉਭਯਬ੍ਯਾਬਾਧਾਯਪਿ ਚੇਤੇਤੀ’’ਤਿ ਚ ‘‘ਰਤ੍ਤੋ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਪਾਣਮ੍ਪਿ ਹਨਤਿ, ਅਦਿਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਆਦਿਯਤਿ, ਪਰਦਾਰਮ੍ਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਮੁਸਾਪਿ ਭਣਤੀ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੩.੫੪) ਚ ਏਵਮਾਦਿ ਨਿਦਸ੍ਸਨਂ.
ਤਮੇਵ ਪਟਿਨਿਦ੍ਦੇਸਵਸੇਨ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਤ੍ਵਾ ਵਤ੍ਤੁਕਾਮੋ – ‘‘ਕਤਮੇ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੇਤਿ ਕਥੇਤੁਕਮ੍ਯਤਾਪੁਚ੍ਛਾ. ਪਞ੍ਚਵਿਧਾ ਹਿ ਪੁਚ੍ਛਾ, ਤਾਸਂ ਵਿਭਾਗੋ ਉਪਰਿ ਪਾਲ਼ਿਯਂਯੇਵ ਆਵਿ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਤਾਸੁ ਅਯਂ ਕਥੇਤੁਕਮ੍ਯਤਾਪੁਚ੍ਛਾ. ਤਤ੍ਥ ਮਨਾਪਿਕਾਤਿ ਮਨਂ ਅਪ੍ਪਾਯਨ੍ਤਿ ਵਦ੍ਧੇਨ੍ਤੀਤਿ ਮਨਾਪਾ, ਮਨਾਪਾ ਏਵ ਮਨਾਪਿਕਾ. ਰੂਪਾਤਿ ਕਮ੍ਮਚਿਤ੍ਤਉਤੁਆਹਾਰਸਮੁਟ੍ਠਾਨਵਸੇਨ ਚਤੁਸਮੁਟ੍ਠਾਨਿਕਾ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਾ. ਰੂਪਯਨ੍ਤੀਤਿ ਰੂਪਾ, ਵਣ੍ਣਵਿਕਾਰਂ ਆਪਜ੍ਜਮਾਨਾ ਹਦਯਙ੍ਗਤਭਾਵਂ ਪਕਾਸੇਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਤਤ੍ਥ ਕੇਨਟ੍ਠੇਨ ਰੂਪਨ੍ਤਿ? ਰੁਪ੍ਪਨਟ੍ਠੇਨ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਭਗਵਤਾ –
‘‘ਕਿਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰੂਪਂ ਵਦੇਥ? ਰੁਪ੍ਪਤੀਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਸ੍ਮਾ ‘ਰੂਪ’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਕੇਨ ਰੁਪ੍ਪਤਿ? ਸੀਤੇਨਪਿ ਰੁਪ੍ਪਤਿ, ਉਣ੍ਹੇਨਪਿ ਰੁਪ੍ਪਤਿ, ਜਿਘਚ੍ਛਾਯਪਿ ਰੁਪ੍ਪਤਿ, ਪਿਪਾਸਾਯਪਿ ਰੁਪ੍ਪਤਿ, ਡਂਸਮਕਸਵਾਤਾਤਪਸਰੀਸਪਸਮ੍ਫਸ੍ਸੇਨਪਿ ਰੁਪ੍ਪਤਿ. ਰੁਪ੍ਪਤੀਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਸ੍ਮਾ ‘ਰੂਪ’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੭੯).
ਤਤ੍ਥ ਰੁਪ੍ਪਤੀਤਿ ਕੁਪ੍ਪਤਿ ਘਟ੍ਟੀਯਤਿ ਪੀਲ਼ੀਯਤਿ, ਭਿਜ੍ਜਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸੀਤੇਨ ਤਾਵ ਰੁਪ੍ਪਨਂ ਲੋਕਨ੍ਤਰਿਕਨਿਰਯੇ ਪਾਕਟਂ. ਮਹਿਂਸਕਰਟ੍ਠਾਦੀਸੁਪਿ ਹਿਮਪਾਤਸੀਤਲੇਸੁ ਪਦੇਸੇਸੁ ਏਤਂ ਪਾਕਟਮੇਵ. ਤਤ੍ਥ ਹਿ ਸਤ੍ਤਾ ਸੀਤੇਨ ਭਿਨ੍ਨਛਿਨ੍ਨਸਰੀਰਾ ਜੀਵਿਤਕ੍ਖਯਮ੍ਪਿ ਪਾਪੁਣਨ੍ਤਿ.
ਉਣ੍ਹੇਨ ਰੁਪ੍ਪਨਂ ਅਵੀਚਿਮਹਾਨਿਰਯੇ ਪਾਕਟਂ. ਤਤ੍ਥ ਹਿ ਤਤ੍ਤਾਯ ਲੋਹਪਥਵਿਯਾ ਨਿਪਜ੍ਜਾਪੇਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਚਵਿਧਬਨ੍ਧਨਾਦਿਕਰਣਕਾਲੇ ਸਤ੍ਤਾ ਮਹਾਦੁਕ੍ਖਂ ਅਨੁਭਵਨ੍ਤਿ.
ਜਿਘਚ੍ਛਾਯ ਰੁਪ੍ਪਨਂ ਪੇਤ੍ਤਿਵਿਸਯੇ ਚੇਵ ਦੁਬ੍ਭਿਕ੍ਖਕਾਲੇ ਚ ਪਾਕਟਂ. ਪੇਤ੍ਤਿਵਿਸਯਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਸਤ੍ਤਾ ਦ੍ਵੇ ਤੀਣਿ ਬੁਦ੍ਧਨ੍ਤਰਾਨਿ ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਵ ਆਮਿਸਂ ਹਤ੍ਥੇਨ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਮੁਖੇ ਪਕ੍ਖਿਪਨ੍ਤਾ ਨਾਮ ਨ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਅਨ੍ਤੋਉਦਰਂ ਆਦਿਤ੍ਤਸੁਸਿਰਰੁਕ੍ਖੋ ਵਿਯ ਹੋਤਿ. ਦੁਬ੍ਭਿਕ੍ਖੇ ਕਞ੍ਜਿਕਮਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਅਲਭਿਤ੍ਵਾ ਮਰਣਸਤ੍ਤਾਨਂ ਪਮਾਣਂ ਨਤ੍ਥਿ.
ਪਿਪਾਸਾਯ ਰੁਪ੍ਪਨਂ ਕਾਲਕਞ੍ਜਿਕਾਦੀਸੁ ਪਾਕਟਂ. ਤਤ੍ਥ ਹਿ ਸਤ੍ਤਾ ਦ੍ਵੇ ਤੀਣਿ ਬੁਦ੍ਧਨ੍ਤਰਾਨਿ ਹਦਯਤੇਮਨਮਤ੍ਤਂ ਵਾ ਜਿਵ੍ਹਾਤੇਮਨਮਤ੍ਤਂ ਵਾ ਉਦਕਬਿਨ੍ਦੁਮ੍ਪਿ ਲਦ੍ਧੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਿ. ‘‘ਪਾਨੀਯਂ ਪਿਵਿਸ੍ਸਾਮਾ’’ਤਿ ਨਦਿਂ ਗਤਾਨਂ ਜਲਂ ਵਾਲੁਕਾਤਲਂ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਮਹਾਸਮੁਦ੍ਦਂ ਪਕ੍ਖਨ੍ਤਾਨਮ੍ਪਿ ਸਮੁਦ੍ਦੋ ਪਿਟ੍ਠਿਪਾਸਾਣੋਯੇਵ ਹੋਤਿ. ਤੇ ਸੁਸ੍ਸਨ੍ਤਾ ਬਲਵਦੁਕ੍ਖਪੀਲ਼ਿਤਾ ਵਿਰਵਨ੍ਤਿ. ਡਂਸਾਦੀਹਿ ਰੁਪ੍ਪਨਂ ਡਂਸਮਕ੍ਖਿਕਾਦਿਬਹੁਲੇਸੁ ਪਦੇਸੇਸੁ ਪਾਕਟਂ. ਤਂ ਪਨ – ‘‘ਕਤਮਂ ਤਂ ਰੂਪਂ ਸਨਿਦਸ੍ਸਨਂ? ਸਪ੍ਪਟਿਘ’’ਨ੍ਤਿ ਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ (ਧ. ਸ. ੬੫੬, ੬੫੮) ਵਿਤ੍ਥਾਰਿਤਮੇਵ.
ਸਪ੍ਪਨ੍ਤੀਤਿ ਸਦ੍ਦਾ, ਉਦਾਹਰੀਯਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਉਤੁਚਿਤ੍ਤਵਸੇਨ ਦ੍ਵਿਸਮੁਟ੍ਠਾਨਿਕਾ ਸਦ੍ਦਾ. ਗਨ੍ਧਯਨ੍ਤੀਤਿ ਗਨ੍ਧਾ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਤ੍ਥੂਨਿ ਸੂਚਯਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਰਸਨ੍ਤਿ ਤੇ ਸਤ੍ਤਾਤਿ ਰਸਾ, ਅਸ੍ਸਾਦੇਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਫੁਸੀਯਨ੍ਤੀਤਿ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਏਤੇ ਗਨ੍ਧਾਦਯੋ ਚਤੁਸਮੁਟ੍ਠਾਨਿਕਾਵ. ਤੇਸਂ ਵਿਭਾਗੋ ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ (ਧ. ਸ. ੬੨੨-੬੨੪) ਵਿਤ੍ਥਾਰਿਤੋਯੇਵ.
ਤਮੇਵਤ੍ਥਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰਵਸੇਨ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਅਤ੍ਥਰਣਾ ਪਾਵੁਰਣਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥਰਿਤ੍ਵਾ ਨਿਪਜ੍ਜਿਯਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥਰਣਾ. ਸਰੀਰਂ ਵੇਠੇਤ੍ਵਾ ਪਾਰੁਪੀਯਨ੍ਤੀਤਿ ਪਾਵੁਰਣਾ. ਅਨ੍ਤੋਜਾਤਾਦਯੋ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਦਾਸੀ ਚ ਦਾਸੋ ਚ ਦਾਸਿਦਾਸਾ. ਖੇਤ੍ਤਂ ਨਾਮ ਯਸ੍ਮਿਂ ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਣਂ ਰੁਹਤਿ. ਵਤ੍ਥੁ ਨਾਮ ਯਸ੍ਮਿਂ ਅਪਰਣ੍ਣਂ ਰੁਹਤਿ. ਯਤ੍ਥ ਵਾ ਉਭਯਮ੍ਪਿ ਰੁਹਤਿ, ਤਂ ਖੇਤ੍ਤਂ. ਤਦਤ੍ਥਾਯ ਕਤਭੂਮਿਭਾਗੋ ਵਤ੍ਥੁ. ਖੇਤ੍ਤਵਤ੍ਥੁਸੀਸੇਨ ਚੇਤ੍ਥ ਵਾਪੀਤਲ਼ਾਕਾਦੀਨਿਪਿ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾਨਿ. ਹਿਰਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ਕਹਾਪਣੋ. ਸੁਵਣ੍ਣਨ੍ਤਿ ਜਾਤਰੂਪਂ. ਤੇਸਂ ਗਹਣੇਨ ਲੋਹਮਾਸਕੋ ਜਤੁਮਾਸਕੋ ਦਾਰੁਮਾਸਕੋਤਿ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਸਙ੍ਗਹਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਗਾਮਨਿਗਮਰਾਜਧਾਨਿਯੋਤਿ ਏਕਕੁਟਿਕਾਦਿ ਗਾਮੋ. ਆਪਣਯੁਤ੍ਤੋ ਨਿਗਮੋ. ਏਕਸ੍ਸ ਰਞ੍ਞੋ ਆਣਾਪਵਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਂ ਰਾਜਧਾਨੀ. ਰਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਜਨਪਦੇਕਦੇਸਂ. ਜਨਪਦੋਤਿ ਕਾਸਿਕੋਸਲਾਦਿਜਨਪਦੋ. ਕੋਸੋਤਿ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੋ ਕੋਸੋ – ਹਤ੍ਥੀ ਅਸ੍ਸੋ ਰਥੋ ਪਤ੍ਤਿ. ਕੋਟ੍ਠਾਗਾਰਨ੍ਤਿ ਤਿਵਿਧਂ ਕੋਟ੍ਠਾਗਾਰਂ – ਧਨਕੋਟ੍ਠਾਗਾਰਂ ਧਞ੍ਞਕੋਟ੍ਠਾਗਾਰਂ ਵਤ੍ਥਕੋਟ੍ਠਾਗਾਰਂ. ਯਂ ਕਿਞ੍ਚੀਤਿ ਅਨਵਸੇਸਪਰਿਯਾਦਾਨਵਚਨਂ. ਰਜਨੀਯਨ੍ਤਿ ਰਞ੍ਜੇਤੁਂ ਯੁਤ੍ਤਟ੍ਠੇਨ.
ਇਤੋ ਪਰਂ ਤਿਕਵਸੇਨ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਅਤੀਤਤ੍ਤਿਕਅਜ੍ਝਤ੍ਤਤ੍ਤਿਕਹੀਨਤ੍ਤਿਕਓਕਾਸਤ੍ਤਿਕਸਂਯੋਗਤ੍ਤਿਕਕਾਮਾਵਚਰਤ੍ਤਿਕਵਸੇਨ ਛਤ੍ਤਿਕੇ ਆਹ. ਤਤ੍ਥ ਅਤੀਤਤ੍ਤਿਕੇ ਤਾਵ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਭਾਵਂ ਉਪ੍ਪਾਦਾਦਿਕ੍ਖਣਂ ਵਾ ਪਤ੍ਵਾ ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਾਤਿ ਅਤੀਤਾ. ਤਦੁਭਯਮ੍ਪਿ ਨ ਆਗਤਾਤਿ ਅਨਾਗਤਾ. ਤਂ ਤਂ ਕਾਰਣਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਤਿ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ. ਇਦਂ ਭਵੇਨ ਪਰਿਚ੍ਛਨ੍ਨਂ. ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਤੋ ਹਿ ਪਟ੍ਠਾਯ ਅਤੀਤਭਵੇਸੁ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਅਨਨ੍ਤਰਭਵੇ ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਹੋਨ੍ਤੁ ਕਪ੍ਪਕੋਟਿਸਤਸਹਸ੍ਸਮਤ੍ਥਕੇ ਵਾ, ਸਬ੍ਬੇ ਅਤੀਤਾਯੇਵ ਨਾਮ. ਚੁਤਿਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਅਨਾਗਤਭਵੇਸੁ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨਕਾ ਕਾਮਾ ਅਨਨ੍ਤਰਭਵੇ ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨ੍ਤੁ ਕਪ੍ਪਕੋਟਿਸਤਸਹਸ੍ਸਮਤ੍ਥਕੇ ਵਾ, ਸਬ੍ਬੇ ਅਨਾਗਤਾਯੇਵ ਨਾਮ. ਚੁਤਿਪਟਿਸਨ੍ਧਿਅਨ੍ਤਰੇ ਪਵਤ੍ਤਾ ਕਾਮਾ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਨਾਮ.
ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਤ੍ਤਿਕੇ ‘‘ਏਵਂ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾ ਮਯਂ ਅਤ੍ਤਾਤਿ ਗਹਣਂ ਗਮਿਸ੍ਸਾਮਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਵਿਯ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਅਧਿਕਾਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਪਵਤ੍ਤਾ ਪਾਟਿਪੁਗ੍ਗਲਿਕਾ ਕਾਮਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਾ ਕਾਮਾ ਨਾਮ. ਤਤੋ ਬਹਿਭੂਤਾ ਪਨ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਬਦ੍ਧਾ ਵਾ ਅਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਬਦ੍ਧਾ ਵਾ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਨਾਮ. ਤਤਿਯਪਦਂ ਤਦੁਭਯਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ.
ਹੀਨਤ੍ਤਿਕੇ ਹੀਨਾਤਿ ਲਾਮਕਾ. ਮਜ੍ਝਿਮਾਤਿ ਹੀਨਪਣੀਤਾਨਂ ਮਜ੍ਝੇ ਭਵਾਤਿ ਮਜ੍ਝਿਮਾ. ਅਵਸੇਸਾ ਉਤ੍ਤਮਟ੍ਠੇਨ ਪਣੀਤਾ. ਅਪਿ ਚ ਉਪਾਦਾਯੁਪਾਦਾਯ ਹੀਨਮਜ੍ਝਿਮਪਣੀਤਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਨੇਰਯਿਕਾਨਞ੍ਹਿ ਕਾਮਾ ਕੋਟਿਪ੍ਪਤ੍ਤਾ ਹੀਨਾ ਨਾਮ. ਤੇ ਉਪਾਦਾਯ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨੇਸੁ ਨਾਗਸੁਪਣ੍ਣਾਨਂ ਕਾਮਾ ਪਣੀਤਾ ਨਾਮ. ਸੇਸਤਿਰਚ੍ਛਾਨਗਤਾਨਂ ਕਾਮਾ ਮਜ੍ਝਿਮਾ ਨਾਮ. ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਕਾਮਾ ਹੀਨਾ. ਤੇ ਉਪਾਦਾਯ ਮਹੇਸਕ੍ਖਪੇਤਾਨਂ ਕਾਮਾ ਪਣੀਤਾ ਨਾਮ. ਅਵਸੇਸਾਨਂ ਕਾਮਾ ਮਜ੍ਝਿਮਾ ਨਾਮ. ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਹੀਨਾ. ਤੇ ਉਪਾਦਾਯ ਜਾਨਪਦਾਨਂ ਕਾਮਾ ਪਣੀਤਾ ਨਾਮ. ਪਚ੍ਚਨ੍ਤਵਾਸੀਨਂ ਕਾਮਾ ਮਜ੍ਝਿਮਾ ਨਾਮ. ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਹੀਨਾ. ਤੇ ਉਪਾਦਾਯ ਗਾਮਭੋਜਕਾਨਂ ਕਾਮਾ ਪਣੀਤਾ ਨਾਮ. ਤੇਸਂ ਪਰਿਚਾਰਿਕਾਨਂ ਕਾਮਾ ਮਜ੍ਝਿਮਾ ਨਾਮ. ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਹੀਨਾ. ਤੇ ਉਪਾਦਾਯ ਜਨਪਦਸਾਮਿਕਾਨਂ ਕਾਮਾ ਪਣੀਤਾ ਨਾਮ. ਤੇਸਂ ਪਰਿਚਾਰਿਕਾਨਂ ਕਾਮਾ ਮਜ੍ਝਿਮਾ ਨਾਮ. ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਹੀਨਾ. ਤੇ ਉਪਾਦਾਯ ਪਦੇਸਰਾਜੂਨਂ ਕਾਮਾ ਪਣੀਤਾ ਨਾਮ. ਤੇਸਂ ਅਮਚ੍ਚਾਨਂ ਕਾਮਾ ਮਜ੍ਝਿਮਾ ਨਾਮ. ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਹੀਨਾ. ਤੇ ਉਪਾਦਾਯ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤਿਰਞ੍ਞੋ ਕਾਮਾ ਪਣੀਤਾ ਨਾਮ. ਤਸ੍ਸ ਅਮਚ੍ਚਾਨਂ ਕਾਮਾ ਮਜ੍ਝਿਮਾ ਨਾਮ. ਤਸ੍ਸਪਿ ਹੀਨਾ. ਤੇ ਉਪਾਦਾਯ ਭੁਮ੍ਮਦੇਵਾਨਂ ਕਾਮਾ ਪਣੀਤਾ ਨਾਮ. ਤੇਸਂ ਪਰਿਚਾਰਿਕਾਨਂ ਦੇਵਾਨਂ ਕਾਮਾ ਮਜ੍ਝਿਮਾ ਨਾਮ. ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਹੀਨਾ. ਤੇ ਉਪਾਦਾਯ ਚਾਤੁਮਹਾਰਾਜਿਕਾਨਂ ਦੇਵਾਨਂ ਕਾਮਾ ਪਣੀਤਾਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਯਾਵ ਅਕਨਿਟ੍ਠਦੇਵਾਨਂ ਕਾਮਾ ਮਤ੍ਥਕਪ੍ਪਤ੍ਤਾ ਪਣੀਤਾ ਨਾਮ. ਏਵਂ ਉਪਾਦਾਯੁਪਾਦਾਯ ਹੀਨਮਜ੍ਝਿਮਪਣੀਤਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.
ਓਕਾਸਤ੍ਤਿਕੇ ਆਪਾਯਿਕਾ ਕਾਮਾਤਿ ਅਵਡ੍ਢਿਸਙ੍ਖਾਤੇਸੁ ਅਪਗਤਅਯੇਸੁ ਚਤੂਸੁ ਅਪਾਯੇਸੁ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕਾਮਾ ਆਪਾਯਿਕਾ. ਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕਾਮਾ ਮਾਨੁਸਿਕਾ. ਦੇਵੇਸੁ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕਾਮਾ ਦਿਬ੍ਬਾ.
ਸਂਯੋਗਤ੍ਤਿਕੇ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਿਤਾਨਂ ਕਾਮਾਨਂ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਨਤੋ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਨੇਰਯਿਕੇ ਸੇਸਅਪਾਯਸਤ੍ਤਾਨਂ ਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ ਚਾਤੁਮਹਾਰਾਜਿਕੇ ਦੇਵੇ ਉਪਾਦਾਯ ਯਾਵ ਤੁਸਿਤਕਾਯਿਕਾਨਞ੍ਚ ਦੇਵਾਨਂ ਕਾਮਾ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਿਤਾ ਕਾਮਾ ਨਾਮ. ਪਕਤਿਪਟਿਯਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਤੋ ਅਤਿਰੇਕੇਨ ਰਮਿਤੁਕਾਮਤਾਕਾਲੇ ਯਥਾਰੁਚਿਤਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਨਿਮ੍ਮਿਨਿਤ੍ਵਾ ਨਿਮ੍ਮਿਨਿਤ੍ਵਾ ਰਮਨ੍ਤੀਤਿ ਨਿਮ੍ਮਾਨਰਤੀਨਂ ਦੇਵਾਨਂ ਕਾਮਾ ਨਿਮ੍ਮਿਤਾ ਕਾਮਾ ਨਾਮ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਜ੍ਝਾਸਯਂ ਞਤ੍ਵਾ ਪਰੇਹਿ ਨਿਮ੍ਮਿਤੇ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਸੇਵਨ੍ਤੀਤਿ ਪਰਨਿਮ੍ਮਿਤਵਸਵਤ੍ਤੀਨਂ ਕਾਮਾ ਪਰਨਿਮ੍ਮਿਤਾ ਕਾਮਾ ਨਾਮ. ਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤਾਤਿ ‘‘ਮਯ੍ਹਂ ਏਤ’’ਨ੍ਤਿ ਗਹਿਤਾ ਕਾਮਾ. ਅਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤਾਤਿ ਤਥਾ ਅਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤਾ ਉਤ੍ਤਰਕੁਰੁਕਾਨਂ ਕਾਮਾ. ਮਮਾਯਿਤਾਤਿ ਤਣ੍ਹਾਵਸੇਨ ‘‘ਮਮ ਏਤ’’ਨ੍ਤਿ ਗਹਿਤਾ. ਅਮਮਾਯਿਤਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਪਟਿਪਕ੍ਖਾ.
ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਕਾਮਾਵਚਰਾ ਧਮ੍ਮਾਤਿ ‘‘ਹੇਟ੍ਠਤੋ ਅਵੀਚਿਨਿਰਯਂ ਪਰਿਯਨ੍ਤਂ ਕਰਿਤ੍ਵਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਧ. ਸ. ੧੨੮੭) ਨਯੇਨ ਵੁਤ੍ਤੇਸੁ ਕਾਮਾਵਚਰਧਮ੍ਮੇਸੁ ਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾ. ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਵਚਨਤ੍ਥੋ – ਉਦ੍ਦਾਨਤੋ ਦ੍ਵੇ ਕਾਮਾ, ਵਤ੍ਥੁਕਾਮੋ ਚ ਕਿਲੇਸਕਾਮੋ ਚਾਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਕਿਲੇਸਕਾਮੋ ਅਤ੍ਥਤੋ ਛਨ੍ਦਰਾਗੋ. ਵਤ੍ਥੁਕਾਮੋ ਤੇਭੂਮਕਂ ਵਟ੍ਟਂ. ਕਿਲੇਸਕਾਮੋ ਚੇਤ੍ਥ ਕਾਮੇਤੀਤਿ ਕਾਮੋ. ਇਤਰੋ ਕਾਮੀਯਤੀਤਿ. ਯਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਪਦੇਸੇ ਦੁਵਿਧੋਪੇਸੋ ਕਾਮੋ ਪਵਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਅਵਚਰਤਿ, ਸੋ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਅਪਾਯਾਨਂ ਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ ਛਨ੍ਨਞ੍ਚ ਦੇਵਲੋਕਾਨਂ ਵਸੇਨ ਏਕਾਦਸਵਿਧੋ ਪਦੇਸੋ ਕਾਮੋ ਏਤ੍ਥ ਅਵਚਰਤੀਤਿ ਕਾਮਾਵਚਰੋ. ਤਤ੍ਥ ਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਧਮ੍ਮੇ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਕਾਮਾਵਚਰਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਭਾਵਂ ਧਾਰੇਨ੍ਤੀਤਿ ਧਮ੍ਮਾ. ਰੂਪਾਵਚਰਾ ਧਮ੍ਮਾਤਿ ‘‘ਹੇਟ੍ਠਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਂ ਪਰਿਯਨ੍ਤਂ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਉਪਰਿਤੋ ਅਕਨਿਟ੍ਠੇ ਦੇਵੇ ਅਨ੍ਤੋਕਰਿਤ੍ਵਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਧ. ਸ. ੧੨੮੯) ਨਯੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾਨਂ ਰੂਪਾਵਚਰਧਮ੍ਮਾਨਂ ਵਸੇਨ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਧਮ੍ਮਾ ਰੂਪਾਵਚਰਾ. ਅਰੂਪਾਵਚਰਾ ਧਮ੍ਮਾਤਿ ‘‘ਹੇਟ੍ਠਤੋ ਆਕਾਸਾਨਞ੍ਚਾਯਤਨੁਪਗੇ ਦੇਵੇ ਪਰਿਯਨ੍ਤਂ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਉਪਰਿਤੋ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨੁਪਗੇ ਦੇਵੇ ਅਨ੍ਤੋਕਰਿਤ੍ਵਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਧ. ਸ. ੧੨੯੧) ਨਯੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਅਰੂਪਾਵਚਰਾ ਧਮ੍ਮਾ. ਤਤ੍ਥ ਰੂਪੇ ਅਵਚਰਨ੍ਤੀਤਿ ਰੂਪਾਵਚਰਾ. ਅਰੂਪੇ ਅਵਚਰਨ੍ਤੀਤਿ ਅਰੂਪਾਵਚਰਾ. ਤਣ੍ਹਾਵਤ੍ਥੁਕਾਤਿ ਪਤਿਟ੍ਠਟ੍ਠੇਨ ਕਾਰਣਟ੍ਠੇਨ ਚ ਤਣ੍ਹਾਯ ਵਤ੍ਥੁਭੂਤਾ. ਤਣ੍ਹਾਰਮ੍ਮਣਾਤਿ ਤਣ੍ਹਾਪਵਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਤਣ੍ਹਾਯ ਆਰਮ੍ਮਣਭੂਤਾ. ਕਾਮਨੀਯਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਪਚ੍ਚਾਸੀਸਿਤਬ੍ਬਟ੍ਠੇਨ. ਰਜਨੀਯਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਰਞ੍ਜੇਤੁਂ ਯੁਤ੍ਤਟ੍ਠੇਨ. ਮਦਨੀਯਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਕੁਲਮਦਾਦਿਮਦਂ ਉਪ੍ਪਾਦਨੀਯਟ੍ਠੇਨ.
ਤਤ੍ਥ ‘‘ਕਤਮੇ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮਾ? ਮਨਾਪਿਕਾ ਰੂਪਾ’’ਤਿਆਦਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਰਜਨੀਯਂ ਵਤ੍ਥੂ’’ਤਿ ਪਰਿਯੋਸਾਨਂ ਸਵਿਞ੍ਞਾਣਕਅਵਿਞ੍ਞਾਣਕਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਵਸੇਸਂ ਏਕਚਤੁਕ੍ਕਾਦਿਕਛਤ੍ਤਿਕਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.
ਏਵਂ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਕਿਲੇਸਕਾਮਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਕਤਮੇ ਕਿਲੇਸਕਾਮਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਛਨ੍ਦੋਤਿ ਦੁਬ੍ਬਲਰਾਗੋ. ਰਾਗੋਤਿ ਤਤੋ ਬਲਵਤਰੋ. ਉਪਰਿ ਤਯੋਪਿ ਰਾਗਾ ਇਮੇਹਿ ਬਲਵਤਰਾ. ਕਾਮੇਸੂਤਿ ਪਞ੍ਚਸੁ ਕਾਮਗੁਣੇਸੁ. ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦੋਤਿ ਕਾਮਸਙ੍ਖਾਤੋ ਛਨ੍ਦੋ, ਨ ਕਤ੍ਤੁਕਮ੍ਯਤਾਛਨ੍ਦੋ, ਨ ਧਮ੍ਮਚ੍ਛਨ੍ਦੋ. ਕਾਮਨਵਸੇਨ ਰਜ੍ਜਨਵਸੇਨ ਚ ਕਾਮੋਯੇਵ ਰਾਗੋ ਕਾਮਰਾਗੋ. ਕਾਮਨਵਸੇਨ ਨਨ੍ਦਨਵਸੇਨ ਚ ਕਾਮੋਯੇਵ ਨਨ੍ਦੀ ਕਾਮਨਨ੍ਦੀ. ਏਵਂ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਕਾਮਤ੍ਥਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਤਣ੍ਹਾਯਨਟ੍ਠੇਨ ਕਾਮਤਣ੍ਹਾ. ਸਿਨੇਹਨਟ੍ਠੇਨ ਕਾਮਸ੍ਨੇਹੋ. ਪਰਿਡਯ੍ਹਨਟ੍ਠੇਨ ਕਾਮਪਰਿਲ਼ਾਹੋ. ਮੁਚ੍ਛਨਟ੍ਠੇਨ ਕਾਮਮੁਚ੍ਛਾ. ਗਿਲਿਤ੍ਵਾ ਪਰਿਨਿਟ੍ਠਾਪਨਟ੍ਠੇਨ ਕਾਮਜ੍ਝੋਸਾਨਂ. ਵਟ੍ਟਸ੍ਮਿਂ ਓਘੇਹਿ ਓਸੀਦਾਪੇਤੀਤਿ ਕਾਮੋਘੋ. ਵਟ੍ਟਸ੍ਮਿਂ ਯੋਜੇਤੀਤਿ ਕਾਮਯੋਗੋ. ਦਲ਼੍ਹਵਸੇਨ ਤਣ੍ਹਾਦਿਟ੍ਠਿਗ੍ਗਹਣਂ ਉਪਾਦਾਨਂ. ਚਿਤ੍ਤਂ ਨੀਵਰਤਿ ਪਰਿਯੋਨਨ੍ਧਤੀਤਿ ਨੀਵਰਣਂ.
ਅਦ੍ਦਸਨ੍ਤਿ ਅਦ੍ਦਕ੍ਖਿਂ. ਕਾਮਾਤਿ ਆਲਪਨਂ. ਤੇਤਿ ਤਵ. ਮੂਲਨ੍ਤਿ ਪਤਿਟ੍ਠਂ. ਸਙ੍ਕਪ੍ਪਾਤਿ ਪਰਿਕਪ੍ਪੇਨ. ਨ ਤਂ ਸਙ੍ਕਪ੍ਪਯਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਤਂ ਪਰਿਕਪ੍ਪਨਂ ਨ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮਿ. ਨ ਹੋਹਿਸੀਤਿ ਨ ਭਵਿਸ੍ਸਸਿ.
ਇਚ੍ਛਮਾਨਸ੍ਸਾਤਿ ਪਚ੍ਚਾਸੀਸਨ੍ਤਸ੍ਸ. ਸਾਦਿਯਮਾਨਸ੍ਸਾਤਿ ਅਸ੍ਸਾਦਿਯਮਾਨਸ੍ਸ. ਪਤ੍ਥਯਮਾਨਸ੍ਸਾਤਿ ਪਤ੍ਥਨਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤਸ੍ਸ. ਪਿਹਯਮਾਨਸ੍ਸਾਤਿ ਪਾਪੁਣਿਤੁਂ ਇਚ੍ਛਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤਸ੍ਸ. ਅਭਿਜਪ੍ਪਮਾਨਸ੍ਸਾਤਿ ਤਣ੍ਹਾਵਸੇਨ ਤਿਤ੍ਤਿਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤਸ੍ਸ. ਅਥ ਵਾ ਅਭਿਵਦਨ੍ਤਸ੍ਸ.
ਖਤ੍ਤਿਯਸ੍ਸ ਵਾਤਿਆਦਿ ਚਤੁਜ੍ਜਾਤਿਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਗਹਟ੍ਠਸ੍ਸ ਵਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤਸ੍ਸ ਵਾਤਿ ਲਿਙ੍ਗਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਦੇਵਸ੍ਸ ਵਾ ਮਨੁਸ੍ਸਸ੍ਸ ਵਾਤਿ ਉਪਪਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਇਜ੍ਝਤੀਤਿ ਨਿਪ੍ਫਜ੍ਜਤਿ. ਸਮਿਜ੍ਝਤੀਤਿ ਸਮ੍ਮਾ ਨਿਪ੍ਫਜ੍ਜਤਿ. ਇਜ੍ਝਤਿ ਵਿਸੇਸਰੂਪਪਟਿਲਾਭਵਸੇਨ. ਲਭਤਿ ਦਸ੍ਸਨੀਯਰੂਪਪਟਿਲਾਭਵਸੇਨ. ਪਟਿਲਭਤਿ ਪਸਾਦਨੀਯਰੂਪਪਟਿਲਾਭਵਸੇਨ. ਅਧਿਗਚ੍ਛਤਿ ਸਣ੍ਠਾਨਰੂਪਪਟਿਲਾਭਵਸੇਨ. ਵਿਨ੍ਦਤਿ ਛਵਿਪ੍ਪਸਾਦਰੂਪਪਟਿਲਾਭਵਸੇਨ. ਅਥ ਵਾ ਪੁਞ੍ਞਮਹਤ੍ਤੇਨ ਇਜ੍ਝਤਿ. ਜਾਤਿਮਹਤ੍ਤੇਨ ਲਭਤਿ. ਇਸ੍ਸਰਿਯਮਹਤ੍ਤੇਨ ਪਟਿਲਭਤਿ. ਸੁਖਮਹਤ੍ਤੇਨ ਅਧਿਗਚ੍ਛਤਿ. ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਮਹਤ੍ਤੇਨ ਵਿਨ੍ਦਤੀਤਿ.
ਏਕਂਸਵਚਨਨ੍ਤਿ ਏਕਕੋਟ੍ਠਾਸਵਚਨਂ. ‘‘ਏਕਂਸਂ ਚੀਵਰਂ ਕਤ੍ਵਾ (ਪਾਰਾ. ੩੪੯, ੩੬੭), ਏਕਂਸਬ੍ਯਾਕਰਣੀਯੋ ਪਞ੍ਹੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੩੧੨; ਅ. ਨਿ. ੪.੪੨) ਵਿਯ ਅਨੇਕਂਸਗਹਣਪਟਿਕ੍ਖੇਪੋ. ਨਿਸ੍ਸਂਸਯਵਚਨਨ੍ਤਿ ਸਂਸਯਵਿਰਹਿਤਵਚਨਂ, ਸਨ੍ਦੇਹਪਟਿਕ੍ਖੇਪਵਚਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਨਿਕ੍ਕਙ੍ਖਾਵਚਨਨ੍ਤਿ ‘‘ਕਥਮਿਦਂ ਕਥਮਿਦ’’ਨ੍ਤਿ ਕਙ੍ਖਾਪਟਿਕ੍ਖੇਪਵਚਨਂ. ਅਦ੍ਵੇਜ੍ਝਵਚਨਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵਿਧਾਭਾਵਂ ਦ੍ਵੇਜ੍ਝਂ, ਤਂਅਭਾਵੇਨ ਅਦ੍ਵੇਜ੍ਝਵਚਨਂ. ਦ੍ਵਿਧਾਭਾਵਵਿਰਹਿਤਂ ‘‘ਅਦ੍ਵੇਜ੍ਝਵਚਨਾ ਬੁਦ੍ਧਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ ਵਿਮਤਿਪਟਿਕ੍ਖੇਪੋ. ਅਦ੍ਵੇਲ਼੍ਹਕਵਚਨਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵਿਹਦਯਾਭਾਵੇਨ ਅਦ੍ਵੇਲ਼੍ਹਕਂ. ‘‘ਇਤਿਹਾਸ, ਇਤਿਹਾਸਾ’’ਤਿ ਦ੍ਵੇਲ਼੍ਹਕਪਟਿਕ੍ਖੇਪਵਚਨਂ. ਨਿਯੋਗਵਚਨਨ੍ਤਿ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਥੇ ਦ੍ਵੇ ਨ ਯੁਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ ਨਿਯੋਗਵਚਨਂ ਦ੍ਵਿਧਾਪਥਪਟਿਕ੍ਖੇਪੋ. ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਪਨ ‘‘ਨਿਯੋਗਾ ਅਨਾਗਤਾਰਮ੍ਮਣਾ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਆਗਤਂ. ਅਪਣ੍ਣਕਵਚਨਨ੍ਤਿ ਪਲਾਸਰਹਿਤਂ ਸਾਰਵਚਨਂ ਅਵਿਰਦ੍ਧਕਾਰਣਂ ‘‘ਅਪਣ੍ਣਕਂ ਠਾਨਮੇਕੇ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਜਾ. ੧.੧.੧) ਵਿਯ, ਅਪਣ੍ਣਕਮਣਿ ਵਿਯ ਸਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਵਚਨਂ. ਅਵਤ੍ਥਾਪਨਵਚਨਮੇਤਨ੍ਤਿ ਏਤਂ ਵਚਨਂ ਓਤਰਿਤ੍ਵਾ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਂ ਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਾਪਨਂ ਠਪਨਂ.
ਯਾਨਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਮਹਾਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਵਿਭਤ੍ਤਿਂ ਆਰੋਪਿਤਾਨਿ ਪਦਾਨਿ, ਤਾਨਿ ਵਿਭਤ੍ਤਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਾਨਿ ਤੀਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਵਿਭਤ੍ਤਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਨਾਨਾ ਹੋਨ੍ਤਾਨਿ ਚਤੂਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਨਾਨਾ ਭਵਨ੍ਤਿ. ਅਪਰਦੀਪਨਾ ਪਨੇਤ੍ਥ ਦ੍ਵੇ ਠਾਨਾਨਿ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਕਥਂ? ਤਾਨਿ ਹਿ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਵਸੇਨ ਉਪਸਗ੍ਗਵਸੇਨ ਅਤ੍ਥਵਸੇਨ ਵਾਤਿ ਇਮੇਹਿ ਤੀਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਵਿਭਤ੍ਤਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਕੋਧੋ ਕੁਜ੍ਝਨਾ ਕੁਜ੍ਝਿਤਤ੍ਤਂ, ਦੋਸੋ ਦੁਸ੍ਸਨਾ ਦੁਸ੍ਸਿਤਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਧ. ਸ. ੧੦੬੬) ਏਵਂ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਵਸੇਨ ਵਿਭਤ੍ਤਿਗਮਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਤਤ੍ਥ ਹਿ ਏਕੋਵ ਕੋਧੋ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਵਸੇਨ ਏਵਂ ਵਿਭਤ੍ਤਿਂ ਲਭਤਿ. ‘‘ਇਜ੍ਝਤਿ ਸਮਿਜ੍ਝਤਿ ਲਭਤਿ ਪਟਿਲਭਤਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਅਧਿਗਚ੍ਛਤੀ’’ਤਿ ਏਵਂ ਪਨ ਉਪਸਗ੍ਗਵਸੇਨ ਵਿਭਤ੍ਤਿਗਮਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ‘‘ਪਣ੍ਡਿਚ੍ਚਂ ਕੋਸਲ੍ਲਂ ਨੇਪੁਞ੍ਞਂ ਵੇਭਬ੍ਯਾ ਚਿਨ੍ਤਾ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਾ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ੧੬) ਏਵਂ ਅਤ੍ਥਵਸੇਨ ਵਿਭਤ੍ਤਿਗਮਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.
ਤੇਸੁ ਪੀਤਿਪਦਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਤਾਵ ਇਮਾ ਤਿਸ੍ਸੋ ਵਿਭਤ੍ਤਿਯੋ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤਿ. ਪੀਤਿ ਪਾਮੋਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਹਿ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਵਸੇਨ ਵਿਭਤ੍ਤਿਗਮਨਂ ਹੋਤਿ. ਆਮੋਦਨਾ ਪਮੋਦਨਾ ਪਹਾਸੋਤਿ ਉਪਸਗ੍ਗਵਸੇਨ. ਵਿਤ੍ਤਿ ਤੁਟ੍ਠਿ ਓਦਗ੍ਯਂ ਅਤ੍ਤਮਨਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥਵਸੇਨ. ਇਮਿਨਾ ਨਯੇਨ ਸਬ੍ਬਪਦਨਿਦ੍ਦੇਸੇਸੁ ਵਿਭਤ੍ਤਿਗਮਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.
ਨਾਨਾ ਹੋਨ੍ਤਾਨਿਪਿ ਨਾਮਨਾਨਤ੍ਤੇਨ ਲਕ੍ਖਣਨਾਨਤ੍ਤੇਨ ਕਿਚ੍ਚਨਾਨਤ੍ਤੇਨ ਪਟਿਕ੍ਖੇਪਨਾਨਤ੍ਤੇਨਾਤਿ ਇਮੇਹਿ ਚਤੂਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਨਾਨਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਕਤਮੋ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਬ੍ਯਾਪਾਦੋ ਹੋਤਿ? ਯੋ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਦੋਸੋ ਦੁਸ੍ਸਨਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਬ੍ਯਾਪਾਦੋਤਿ ਵਾ ਦੋਸੋਤਿ ਵਾ ਦ੍ਵੇਪਿ ਏਤੇ ਕੋਧੋ ਏਵ, ਨਾਮੇਨ ਪਨ ਨਾਨਤ੍ਤਂ ਗਤਾਤਿ ਏਵਂ ਨਾਮਨਾਨਤ੍ਤੇਨ ਨਾਨਤ੍ਤਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.
ਰਾਸਟ੍ਠੇਨ ਚ ਪਞ੍ਚਪਿ ਖਨ੍ਧਾ ਏਕੋਵ ਖਨ੍ਧੋ ਹੋਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਰੂਪਂ ਰੁਪ੍ਪਨਲਕ੍ਖਣਂ, ਵੇਦਨਾ ਵੇਦਯਿਤਲਕ੍ਖਣਾ, ਸਞ੍ਞਾ ਸਞ੍ਜਾਨਨਲਕ੍ਖਣਾ, ਚੇਤਨਾ ਚੇਤਯਿਤਲਕ੍ਖਣਾ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵਿਜਾਨਨਲਕ੍ਖਣਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਲਕ੍ਖਣਨਾਨਤ੍ਤੇਨ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਲਕ੍ਖਣਨਾਨਤ੍ਤੇਨ ਨਾਨਤ੍ਤਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.
‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਾ – ਇਧ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਪਾਪਕਾਨਂ ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਾਯ…ਪੇ… ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ ਪਦਹਤੀ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ੩੯੦; ਦੀ. ਨਿ. ੨.੪੦੨) ਏਕਮੇਵ ਵੀਰਿਯਂ ਕਿਚ੍ਚਨਾਨਤ੍ਤੇਨ ਚਤੂਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਆਗਤਂ. ਏਵਂ ਕਿਚ੍ਚਨਾਨਤ੍ਤੇਨ ਨਾਨਤ੍ਤਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.
‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਅਸਦ੍ਧਮ੍ਮਾ ਕੋਧਗਰੁਤਾ, ਨ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਗਰੁਤਾ, ਮਕ੍ਖਗਰੁਤਾ, ਨ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਗਰੁਤਾ, ਲਾਭਗਰੁਤਾ, ਨ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਗਰੁਤਾ, ਸਕ੍ਕਾਰਗਰੁਤਾ, ਨ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਗਰੁਤਾ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦੀਸੁ (ਅ. ਨਿ. ੪.੪੪) ਪਨ ਪਟਿਕ੍ਖੇਪਨਾਨਤ੍ਤੇਨ ਨਾਨਤ੍ਤਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.
ਇਮਾਨਿ ਪਨ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਨਾਨਤ੍ਤਾਨਿ ਨ ਪੀਤਿਯਾਯੇਵ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤਿ, ਸਬ੍ਬੇਸੁਪਿ ਯਥਾਲਾਭਵਸੇਨ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤਿ. ਪੀਤਿਯਾ ਹਿ ਪੀਤੀਤਿ ਨਾਮਂ, ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਨਾਮਂ. ਪੀਤਿ ਚ ਫਰਣਲਕ੍ਖਣਾ, ਵੇਦਨਾ ਵੇਦਯਿਤਲਕ੍ਖਣਾ, ਸਞ੍ਞਾ ਸਞ੍ਜਾਨਨਲਕ੍ਖਣਾ, ਚੇਤਨਾ ਚੇਤਯਿਤਲਕ੍ਖਣਾ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵਿਜਾਨਨਲਕ੍ਖਣਂ.
ਤਥਾ ਪੀਤਿ ਫਰਣਕਿਚ੍ਚਾ, ਵੇਦਨਾ ਅਨੁਭਵਨਕਿਚ੍ਚਾ, ਸਞ੍ਞਾ ਸਞ੍ਜਾਨਨਕਿਚ੍ਚਾ, ਚੇਤਨਾ ਚੇਤਯਿਤਕਿਚ੍ਚਾ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵਿਜਾਨਨਕਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਕਿਚ੍ਚਨਾਨਤ੍ਤੇਨ ਨਾਨਤ੍ਤਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਪਟਿਕ੍ਖੇਪਨਾਨਤ੍ਤਂ ਪੀਤਿਪਦੇ ਨਤ੍ਥਿ.
ਅਲੋਭਾਦਿਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਪਨ ‘‘ਅਲੋਭੋ ਅਲੁਬ੍ਭਨਾ ਅਲੁਬ੍ਭਿਤਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ (ਧ. ਸ. ੩੫) ਨਯੇਨ ਲਬ੍ਭਤੀਤਿ ਏਵਂ ਪਟਿਕ੍ਖੇਪਨਾਨਤ੍ਤੇਨ ਨਾਨਤ੍ਤਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਏਵਂ ਸਬ੍ਬਪਦਨਿਦ੍ਦੇਸੇਸੁ ਲਬ੍ਭਮਾਨਵਸੇਨ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਮ੍ਪਿ ਨਾਨਤ੍ਤਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.
ਅਪਰਦੀਪਨਾ ਪਨ ਪਦਤ੍ਥੁਤਿ ਵਾ ਹੋਤਿ ਦਲ਼੍ਹੀਕਮ੍ਮਂ ਵਾਤਿ ਏਵਂ ਦ੍ਵੇ ਠਾਨਾਨਿ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਯਟ੍ਠਿਕੋਟਿਯਾ ਉਪ੍ਪੀਲ਼ੇਨ੍ਤੇਨ ਵਿਯ ਹਿ ਸਕਿਮੇਵ ‘‘ਪੀਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਏਤਂ ਪਦਂ ਫੁਲ੍ਲਿਤਮਣ੍ਡਿਤਵਿਭੂਸਿਤਂ ਨਾਮ ਨ ਹੋਤਿ, ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਵਸੇਨ ਉਪਸਗ੍ਗਵਸੇਨ ਅਤ੍ਥਵਸੇਨ ‘‘ਪੀਤਿ ਪਾਮੋਜ੍ਜਂ ਆਮੋਦਨਾ ਪਮੋਦਨਾ ਹਾਸੋ ਪਹਾਸੋ ਵਿਤ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ੯) ਵੁਤ੍ਤੇ ਫੁਲ੍ਲਿਤਮਣ੍ਡਿਤਵਿਭੂਸਿਤਂ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਯਥਾ ਹਿ ਦਹਰਕੁਮਾਰਂ ਨਹਾਪੇਤ੍ਵਾ ਮਨੋਰਮਂ ਵਤ੍ਥਂ ਪਰਿਦਹਾਪੇਤ੍ਵਾ ਪੁਪ੍ਫਾਨਿ ਪਿਲ਼ਨ੍ਧਾਪੇਤ੍ਵਾ ਅਕ੍ਖੀਨਿ ਅਞ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਅਥਸ੍ਸ ਨਲਾਟੇ ਏਕਮੇਵ ਮਨੋਸਿਲਾਬਿਨ੍ਦੁਂ ਕਰੇਯ੍ਯ, ਨ ਤਸ੍ਸ ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਚਿਤ੍ਤਤਿਲਕੋ ਨਾਮ ਹੋਤਿ, ਨਾਨਾਵਣ੍ਣੇਹਿ ਪਨ ਪਰਿਵਾਰੇਤ੍ਵਾ ਬਿਨ੍ਦੂਸੁ ਕਤੇਸੁ ਚਿਤ੍ਤਤਿਲਕੋ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਏਵਂ ਸਮ੍ਪਦਮਿਦਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਯਂ ਪਦਤ੍ਥੁਤਿ ਨਾਮ.
ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਵਸੇਨ ਪਨ ਉਪਸਗ੍ਗਵਸੇਨ ਅਤ੍ਥਵਸੇਨ ਚ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਭਣਨਮੇਵ ਦਲ਼੍ਹੀਕਮ੍ਮਂ ਨਾਮ. ਯਥਾ ਹਿ ‘‘ਆਵੁਸੋ’’ਤਿ ਵਾ ‘‘ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਵਾ ‘‘ਯਕ੍ਖੋ’’ਤਿ ਵਾ ‘‘ਸਪ੍ਪੋ’’ਤਿ ਵਾ ਵੁਤ੍ਤੇ ਦਲ਼੍ਹੀਕਮ੍ਮਂ ਨਾਮ ਨ ਹੋਤਿ, ‘‘ਆਵੁਸੋ ਆਵੁਸੋ, ਭਨ੍ਤੇ ਭਨ੍ਤੇ, ਯਕ੍ਖੋ ਯਕ੍ਖੋ, ਸਪ੍ਪੋ ਸਪ੍ਪੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਪਨ ਦਲ਼੍ਹੀਕਮ੍ਮਂ ਨਾਮ ਹੋਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਸਕਿਂਦੇਵ ਯਟ੍ਠਿਕੋਟਿਯਾ ਉਪ੍ਪੀਲ਼ੇਨ੍ਤੇਨ ਵਿਯ ‘‘ਪੀਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਮਤ੍ਤੇ ਦਲ਼੍ਹੀਕਮ੍ਮਂ ਨਾਮ ਨ ਹੋਤਿ, ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਵਸੇਨ ਉਪਸਗ੍ਗਵਸੇਨ ਅਤ੍ਥਵਸੇਨ ‘‘ਪੀਤਿ ਪਾਮੋਜ੍ਜਂ ਆਮੋਦਨਾ ਪਮੋਦਨਾ ਹਾਸੋ ਪਹਾਸੋ ਵਿਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇਯੇਵ ਦਲ਼੍ਹੀਕਮ੍ਮਂ ਨਾਮ ਹੋਤੀਤਿ ਏਵਂ ਅਪਰਦੀਪਨਾ ਦ੍ਵੇ ਠਾਨਾਨਿ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਏਤਿਸ੍ਸਾਪਿ ਵਸੇਨ ਲਬ੍ਭਮਾਨਕਪਦਨਿਦ੍ਦੇਸੇਸੁ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.
ਤਤ੍ਥ ਪੀਨਯਤੀਤਿ ਪੀਤਿ. ਸਾ ਸਮ੍ਪਿਯਾਯਨਲਕ੍ਖਣਾ, ਕਾਯਚਿਤ੍ਤਪੀਣਨਰਸਾ ਫਰਣਰਸਾ ਵਾ, ਓਦਗ੍ਯਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਾ. ਯਾ ਪਞ੍ਚਕਾਮਗੁਣਪਟਿਸਞ੍ਞੁਤ੍ਤਾਤਿ ਯਾ ਰੂਪਾਦਿਪਞ੍ਚਕਾਮਕੋਟ੍ਠਾਸਪਟਿਸਂਯੁਤ੍ਤਾ ਪੀਤਿ, ਸਾ ਪੀਨਯਤੀਤਿ ਪੀਤਿ, ਇਦਂ ਸਭਾਵਪਦਂ. ਪਮੁਦਿਤਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਪਾਮੋਜ੍ਜਂ. ਆਮੋਦਨਾਕਾਰੋ ਆਮੋਦਨਾ. ਪਮੋਦਨਾਕਾਰੋ ਪਮੋਦਨਾ. ਯਥਾ ਵਾ ਭੇਸਜ੍ਜਾਨਂ ਵਾ ਤੇਲਾਨਂ ਵਾ ਉਣ੍ਹੋਦਕਸੀਤੋਦਕਾਨਂ ਵਾ ਏਕਤੋ ਕਰਣਂ ‘‘ਮੋਦਨਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਏਵਮਯਮ੍ਪਿ ਪੀਤਿਧਮ੍ਮਾਨਂ ਏਕਤੋ ਕਰਣੇਨ ਮੋਦਨਾ. ਉਪਸਗ੍ਗਵਸੇਨ ਪਨ ਮਣ੍ਡੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਆਮੋਦਨਾ ਪਮੋਦਨਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ.
ਹਾਸੇਤੀਤਿ ਹਾਸੋ. ਪਹਾਸੇਤੀਤਿ ਪਹਾਸੋ, ਹਟ੍ਠਪਹਟ੍ਠਾਕਾਰਾਨਮੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਵਿਤ੍ਤੀਤਿ ਵਿਤ੍ਤਂ, ਧਨਸ੍ਸੇਤਂ ਨਾਮਂ. ਅਯਂ ਪਨ ਸੋਮਨਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਤ੍ਤਾ ਵਿਤ੍ਤਿਸਰਿਕ੍ਖਤਾਯ ਵਿਤ੍ਤਿ. ਯਥਾ ਹਿ ਧਨਿਨੋ ਧਨਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਸੋਮਨਸ੍ਸਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਏਵਂ ਪੀਤਿਮਤੋਪਿ ਪੀਤਿਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਸੋਮਨਸ੍ਸਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਵਿਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤੁਟ੍ਠੀਤਿ ਸਭਾਵਸਣ੍ਠਿਤਾਯ ਪੀਤਿਯਾ ਏਤਂ ਨਾਮਂ. ਪੀਤਿਮਾ ਪਨ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਕਾਯਚਿਤ੍ਤਾਨਂ ਉਗ੍ਗਤਤ੍ਤਾ ਅਬ੍ਭੁਗ੍ਗਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਉਦਗ੍ਗੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਉਦਗ੍ਗਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਓਦਗ੍ਯਂ.
ਅਤ੍ਤਨੋ ਮਨਤਾ ਅਤ੍ਤਮਨਤਾ. ਅਨਭਿਰਦ੍ਧਸ੍ਸ ਹਿ ਮਨੋ ਦੁਕ੍ਖਪਦਟ੍ਠਾਨਤ੍ਤਾ ਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਮਨੋ ਨਾਮ ਹੋਤਿ, ਅਭਿਰਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸੁਖਪਦਟ੍ਠਾਨਤ੍ਤਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਮਨੋ ਨਾਮ ਹੋਤਿ, ਇਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਮਨਤਾ ਅਤ੍ਤਮਨਤਾ, ਸਕਮਨਤਾ, ਸਕਮਨਸ੍ਸ ਭਾਵੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਾ ਪਨ ਯਸ੍ਮਾ ਨ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਕਸ੍ਸਚਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਮਨਤਾ, ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਪਨੇਸਾ ਭਾਵੋ ਚੇਤਸਿਕੋ ਧਮ੍ਮੋ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਅਤ੍ਤਮਨਤਾ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ.
ਚਿਤ੍ਤਵਿਚਿਤ੍ਤਤਾਯ ਚਿਤ੍ਤਂ. ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਮਿਨਮਾਨਂ ਜਾਨਾਤੀਤਿ ਮਨੋ. ਮਾਨਸਨ੍ਤਿ ਮਨੋ ਏਵ, ‘‘ਅਨ੍ਤਲਿਕ੍ਖਚਰੋ ਪਾਸੋ, ਯ੍ਵਾਯਂ ਚਰਤਿ ਮਾਨਸੋ’’ਤਿ (ਮਹਾਵ. ੩੩; ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੫੧) ਹਿ ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਧਮ੍ਮੋ ‘‘ਮਾਨਸੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ.
‘‘ਕਥਞ੍ਹਿ ਭਗਵਾ ਤੁਯ੍ਹਂ, ਸਾਵਕੋ ਸਾਸਨੇ ਰਤੋ;
ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਮਾਨਸੋ ਸੇਕ੍ਖੋ, ਕਾਲਂਕਯਿਰਾ ਜਨੇ ਸੁਤਾ’’ਤਿ. (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੫੯) –
ਏਤ੍ਥ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ‘‘ਮਾਨਸ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਇਧ ਪਨ ਮਨੋ ਏਵ ਮਾਨਸਂ, ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਵਸੇਨ ਹੇਤਂ ਪਦਂ ਵਡ੍ਢਿਤਂ.
ਹਦਯਨ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ. ‘‘ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਾ ਤੇ ਖਿਪਿਸ੍ਸਾਮਿ, ਹਦਯਂ ਵਾ ਤੇ ਫਾਲੇਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ (ਸੁ. ਨਿ. ਆਲ਼ਵਕਸੁਤ੍ਤਂ; ਸਂ. ਨਿ. ੧.੨੩੭; ੨੪੬) ਏਤ੍ਥ ਉਰੋ ‘‘ਹਦਯ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਹਦਯਾ ਹਦਯਂ ਮਞ੍ਞੇ ਅਞ੍ਞਾਯ ਤਚ੍ਛਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੬੩) ਏਤ੍ਥ ਚਿਤ੍ਤਂ. ‘‘ਵਕ੍ਕਂ ਹਦਯ’’ਨ੍ਤਿ (ਖੁ. ਪਾ. ੩.ਦ੍ਵਤਿਂਸਾਕਾਰੋ; ਦੀ. ਨਿ. ੨.੩੭੭; ਮ. ਨਿ. ੧.੧੧੦) ਏਤ੍ਥ ਹਦਯਵਤ੍ਥੁ. ਇਧ ਪਨ ਚਿਤ੍ਤਮੇਵ ਅਬ੍ਭਨ੍ਤਰਟ੍ਠੇਨ ‘‘ਹਦਯ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਮੇਵ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਟ੍ਠੇਨ ਪਣ੍ਡਰਂ, ਭਵਙ੍ਗਂ ਸਨ੍ਧਾਯੇਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਥਾਹ – ‘‘ਪਭਸ੍ਸਰਮਿਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਿਤ੍ਤਂ, ਤਞ੍ਚ ਖੋ ਆਗਨ੍ਤੁਕੇਹਿ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸੇਹਿ ਉਪਕ੍ਕਿਲਿਟ੍ਠ’’ਨ੍ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੧.੪੯). ਤਤੋ ਨਿਕ੍ਖਨ੍ਤਤ੍ਤਾ ਪਨ ਅਕੁਸਲਮ੍ਪਿ ਗਙ੍ਗਾਯ ਨਿਕ੍ਖਨ੍ਤਾ ਨਦੀ ਗਙ੍ਗਾ ਵਿਯ ਗੋਧਾਵਰਿਤੋ ਨਿਕ੍ਖਨ੍ਤਾ ਗੋਧਾਵਰੀ ਵਿਯ ਚ ‘‘ਪਣ੍ਡਰ’’ਨ੍ਤ੍ਵੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ.
ਮਨੋ ਮਨਾਯਤਨਨ੍ਤਿ ਇਧ ਪਨ ਮਨੋਗ੍ਗਹਣਂ ਮਨਸ੍ਸੇਵ ਆਯਤਨਭਾਵਦੀਪਨਤ੍ਥਂ. ਤੇਨੇਤਂ ਦੀਪੇਤਿ ‘‘ਨਯਿਦਂ ਦੇਵਾਯਤਨਂ ਵਿਯ ਮਨਸ੍ਸ ਆਯਤਨਤ੍ਤਾ ਮਨਾਯਤਨਂ, ਅਥ ਖੋ ਮਨੋ ਏਵ ਆਯਤਨਂ ਮਨਾਯਤਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਨਿਵਾਸਟ੍ਠਾਨਟ੍ਠੇਨ ਆਕਰਟ੍ਠੇਨ ਸਮੋਸਰਣਟ੍ਠਾਨਟ੍ਠੇਨ ਸਞ੍ਜਾਤਿਦੇਸਟ੍ਠੇਨ ਕਾਰਣਟ੍ਠੇਨ ਚ ਆਯਤਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਤਥਾ ਹਿ ਲੋਕੇ ‘‘ਇਸ੍ਸਰਾਯਤਨਂ, ਵਾਸੁਦੇਵਾਯਤਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਨਿਵਾਸਟ੍ਠਾਨਂ ‘‘ਆਯਤਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ‘‘ਸੁਵਣ੍ਣਾਯਤਨਂ, ਰਜਤਾਯਤਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਆਕਰੋ. ਸਾਸਨੇ ਪਨ ‘‘ਮਨੋਰਮੇ ਆਯਤਨੇ, ਸੇਵਨ੍ਤਿ ਨਂ ਵਿਭਙ੍ਗਮਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਅ. ਨਿ. ੫.੩੮) ਸਮੋਸਰਣਟ੍ਠਾਨਂ. ‘‘ਦਕ੍ਖਿਣਾਪਥੋ ਗੁਨ੍ਨਂ ਆਯਤਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਸਞ੍ਜਾਤਿਦੇਸੋ. ‘‘ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰੇਵ ਸਕ੍ਖਿਭਬ੍ਬਤਂ ਪਾਪੁਣਾਤਿ ਸਤਿ ਸਤਿਆਯਤਨੇ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਅ. ਨਿ. ੩.੧੦੨; ੫.੨੩; ਮ. ਨਿ. ੩.੧੫੮) ਕਾਰਣਂ. ਇਧ ਪਨ ਸਞ੍ਜਾਤਿਦੇਸਟ੍ਠੇਨ ਸਮੋਸਰਣਠਾਨਟ੍ਠੇਨ ਕਾਰਣਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਤਿਧਾਪਿ ਵਟ੍ਟਤਿ.
ਫਸ੍ਸਾਦਯੋ ਹਿ ਧਮ੍ਮਾ ਏਤ੍ਥ ਸਞ੍ਜਾਯਨ੍ਤੀਤਿ ਸਞ੍ਜਾਤਿਦੇਸਟ੍ਠੇਨਪਿ ਏਤਂ ਆਯਤਨਂ. ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਰੂਪਸਦ੍ਦਗਨ੍ਧਰਸਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾ ਆਰਮ੍ਮਣਭਾਵੇਨੇਤ੍ਥ ਓਸਰਨ੍ਤੀਤਿ ਸਮੋਸਰਣਠਾਨਟ੍ਠੇਨਪਿ ਆਯਤਨਂ. ਫਸ੍ਸਾਦੀਨਂ ਪਨ ਸਹਜਾਤਾਦਿਪਚ੍ਚਯਟ੍ਠੇਨ ਕਾਰਣਤ੍ਤਾ ਕਾਰਣਟ੍ਠੇਨਪਿ ਆਯਤਨਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਤਦੇਵ ਮਨਨਲਕ੍ਖਣੇ ਇਨ੍ਦਟ੍ਠਂ ਕਾਰੇਤੀਤਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ, ਮਨੋ ਏਵ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਮਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ.
ਵਿਜਾਨਾਤੀਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ. ਵਿਞ੍ਞਾਣਮੇਵ ਖਨ੍ਧੋ ਵਿਞ੍ਞਾਣਕ੍ਖਨ੍ਧੋ. ਤਸ੍ਸ ਰਾਸਿਆਦਿਵਸੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ‘‘ਮਹਾਉਦਕਕ੍ਖਨ੍ਧੋਤ੍ਵੇਵ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤੀ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੪.੫੧) ਏਤ੍ਥ ਹਿ ਰਾਸਟ੍ਠੇਨ ਖਨ੍ਧੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ‘‘ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਸਮਾਧਿਕ੍ਖਨ੍ਧੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੫੫੫) ਗੁਣਟ੍ਠੇਨ. ‘‘ਅਦ੍ਦਸਾ ਖੋ ਭਗਵਾ ਮਹਨ੍ਤਂ ਦਾਰੁਕ੍ਖਨ੍ਧ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੪.੨੪੧-੨੪੨) ਏਤ੍ਥ ਪਣ੍ਣਤ੍ਤਿਮਤ੍ਤਟ੍ਠੇਨ. ਇਧ ਪਨ ਰੁਲ਼੍ਹਿਤੋ ਖਨ੍ਧੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਰਾਸਟ੍ਠੇਨ ਹਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਕ੍ਖਨ੍ਧਸ੍ਸ ਏਕਦੇਸੋ ਏਕਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਯਥਾ ਰੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਏਕਦੇਸਂ ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤੋ ‘‘ਰੁਕ੍ਖਂ ਛਿਨ੍ਦਤੀ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਵਿਞ੍ਞਾਣਕ੍ਖਨ੍ਧਸ੍ਸ ਏਕਦੇਸਭੂਤਂ ਏਕਮ੍ਪਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਰੂਲ਼੍ਹਿਤੋ ‘‘ਵਿਞ੍ਞਾਣਕ੍ਖਨ੍ਧੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.
ਤਜ੍ਜਾ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੂਤਿ ਤੇਸਂ ਫਸ੍ਸਾਦੀਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਨੁਚ੍ਛਵਿਕਾ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ. ਇਮਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਪਦੇ ਏਕਮੇਵ ਚਿਤ੍ਤਂ ਮਿਨਨਟ੍ਠੇਨ ਮਨੋ, ਵਿਜਾਨਨਟ੍ਠੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਸਭਾਵਟ੍ਠੇਨ ਨਿਸ੍ਸਤ੍ਤਟ੍ਠੇਨ ਵਾ ਧਾਤੂਤਿ ਤੀਹਿ ਨਾਮੇਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਹਗਤੋਤਿ ਅਵਿਜਹਿਤੋ. ਸਹਜਾਤੋਤਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਨਿਗ੍ਗਤੋ. ਸਂਸਟ੍ਠੋਤਿ ਸਂਸਗ੍ਗੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਠਿਤੋ. ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋਤਿ ਸਮਂ ਪਕਾਰੇਹਿ ਯੁਤ੍ਤੋ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਕਾਰੇਹੀਤਿ? ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਾਦੀਹਿ. ਨਤ੍ਥਿ ਕੇਚਿ ਧਮ੍ਮਾ ਕੇਹਿਚਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਇਤਿ ਹਿ ਇਮਸ੍ਸ ਪਞ੍ਹਸ੍ਸ ਪਟਿਕ੍ਖੇਪੇ ‘‘ਨਨੁ ਅਤ੍ਥਿ ਕੇਚਿ ਧਮ੍ਮਾ ਕੇਹਿਚਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਹਗਤਾ ਸਹਜਾਤਾ ਸਂਸਟ੍ਠਾ ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਾ ਏਕਨਿਰੋਧਾ ਏਕਵਤ੍ਥੁਕਾ ਏਕਾਰਮ੍ਮਣਾ’’ਤਿ (ਕਥਾ. ੪੭੩) ਏਵਂ ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਤਾਦੀਨਂ ਵਸੇਨ ਸਮ੍ਪਯੋਗਤ੍ਥੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਇਤਿ ਇਮੇਹਿ ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਤਾਦੀਹਿ ਸਮਂ ਪਕਾਰੇਹਿ ਯੁਤ੍ਤੋ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ. ਏਕੁਪ੍ਪਾਦੋਤਿ ਏਕਤੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਨ ਵਿਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਕਨਿਰੋਧੋਤਿ ਏਕਤੋ ਨਿਰੋਧੋ. ਏਕਵਤ੍ਥੁਕੋਤਿ ਹਦਯਵਤ੍ਥੁਵਸੇਨ ਏਕਵਤ੍ਥੁਕੋ. ਏਕਾਰਮ੍ਮਣੋਤਿ ਰੂਪਾਦਿਵਸੇਨ ਏਕਾਰਮ੍ਮਣੋ.
ਏਤ੍ਥ ਸਹਗਤਸਦ੍ਦੋ ਤਬ੍ਭਾਵੇ, ਵੋਕਿਣ੍ਣੇ, ਆਰਮ੍ਮਣੇ, ਨਿਸ੍ਸਯੇ, ਸਂਸਟ੍ਠੇਤਿ ਪਞ੍ਚਸੁ ਅਤ੍ਥੇਸੁ ਦਿਸ੍ਸਤਿ ਜਿਨਵਚਨੇ. ‘‘ਯਾਯਂ ਤਣ੍ਹਾ ਪੋਨੋਭਵਿਕਾ ਨਨ੍ਦਿਰਾਗਸਹਗਤਾ’’ਤਿ (ਮਹਾਵ. ੧੪; ਵਿਭ. ੨੦੩; ਮ. ਨਿ. ੩.੩੭੪; ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੦੮੧; ਪਟਿ. ਮ. ੨.੩੦) ਏਤ੍ਥ ਤਬ੍ਭਾਵੇ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ, ਨਨ੍ਦਿਰਾਗਭੂਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਯਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵੀਮਂਸਾ ਕੋਸਜ੍ਜਸਹਗਤਾ ਕੋਸਜ੍ਜਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੮੩੨) ਏਤ੍ਥ ਵੋਕਿਣ੍ਣੇ, ਅਨ੍ਤਰਨ੍ਤਰਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੇਨ ਕੋਸਜ੍ਜੇਨ ਵੋਕਿਣ੍ਣਾਤਿ ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਲਾਭੀ ਹੋਤਿ ਰੂਪਸਹਗਤਾਨਂ ਵਾ ਸਮਾਪਤ੍ਤੀਨਂ ਅਰੂਪਸਹਗਤਾਨਂ ਵਾ ਸਮਾਪਤ੍ਤੀਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਪੁ. ਪ. ੩-੬) ਏਤ੍ਥ ਆਰਮ੍ਮਣੇ, ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਾਨਂ ਅਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਾਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਅਟ੍ਠਿਕਸਞ੍ਞਾਸਹਗਤਂ ਸਤਿਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਂ ਭਾਵੇਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੨੩੮) ਏਤ੍ਥ ਨਿਸ੍ਸਯੇ, ਅਟ੍ਠਿਕਸਞ੍ਞਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਅਟ੍ਠਿਕਸਞ੍ਞਂ ਭਾਵੇਤ੍ਵਾ ਪਟਿਲਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਇਦਂ ਸੁਖਂ ਇਮਾਯ ਪੀਤਿਯਾ ਸਹਗਤਂ ਹੋਤਿ ਸਹਜਾਤਂ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਵਿਭ. ੫੭੮) ਏਤ੍ਥ ਸਂਸਟ੍ਠੇ, ਸਂਮਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਇਮਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਠਾਨੇ ਸਂਸਟ੍ਠੇ ਆਗਤੋ.
ਸਹਜਾਤਸਦ੍ਦੋ ‘‘ਸਹਜਾਤਂ ਪੁਰੇਜਾਤਂ ਪਚ੍ਛਾਜਾਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਟ੍ਠ. ੧.੧.੪੩੫) ਏਤ੍ਥ ਵਿਯ ਸਹਜਾਤੇ. ਸਂਸਟ੍ਠਸਦ੍ਦੋ ‘‘ਗਿਹੀਹਿ ਸਂਸਟ੍ਠੋ’’ਤਿ ਚ, ‘‘ਏਵਂ ਸਂਸਟ੍ਠੋ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੩) ਚਾਤਿ ਏਵਮਾਦੀਸੁ ਸਂਸਗ੍ਗੇ. ‘‘ਕਿਸੇ ਥੂਲੇ ਵਿਵਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਸਂਸਟ੍ਠਾ ਯੋਜਿਤਾ ਹਯਾ’’ਤਿ (ਜਾ. ੨.੨੨.੭੦) ਏਤ੍ਥ ਸਦਿਸੇ.
‘‘ਪੁਚਿਮਨ੍ਦਪਰਿਵਾਰੋ, ਅਮ੍ਬੋ ਤੇ ਦਧਿਵਾਹਨ;
ਮੂਲਂ ਮੂਲੇਨ ਸਂਸਟ੍ਠਂ, ਸਾਖਾ ਸਾਖਾ ਨਿਸੇਵਰੇ’’ਤਿ. (ਜਾ. ੧.੨.੭੨) –
ਏਤ੍ਥ ਉਪਚਿਤੇ. ‘‘ਚਿਤ੍ਤਸਂਸਟ੍ਠਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ਦੁਕਮਾਤਿਕਾ ੫੯) ਏਤ੍ਥ ਚਿਤ੍ਤਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮੇ. ਇਧ ਪਨ ਯੋ ਫਲਪ੍ਪਦਾਨੇ ਅਵਿਯੋਗਧਮ੍ਮੋ ਵਿਨਿਬ੍ਭੋਗਂ ਅਕਤ੍ਵਾ ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਾਦਿਧਮ੍ਮੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ‘‘ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਂਵਿਸਯੋ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਸਹਗਤੋ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਛਤੋ ਪਚ੍ਛਤੋ ਆਗਤਸੁਤ੍ਤੇਨ ਵਿਯ ਸੋ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਸਹਜਾਤੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਕਤੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਰੂਪਾਰੂਪਂ ਵਿਯ ਸੋਪਿ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਸਂਸਟ੍ਠੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.
ਖੀਰੋਦਕਂ ਵਿਯ ਚ ਸੋਪਿ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਵਿਨਿਬ੍ਭੋਗਂ ਕਾਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਟ੍ਠੇਨ ਹਿ ਸਹੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਪਿ ਅਤ੍ਥਿ ਖੀਰਤੇਲਂ ਵਿਯ. ਤਥਾ ਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਪਿ ਖੀਰਤੋ ਅਪਨੀਤਂ ਨਵਨੀਤਂ ਵਿਯ. ਏਵਂ ਲਕ੍ਖਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਾਦਿਲਕ੍ਖਣੋਯੇਵ ਹੋਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਏਕੁਪ੍ਪਾਦੋ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਤ੍ਥ ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਸਹਜਾਤਾਨਂ ਕਿਂ ਨਾਨਤ੍ਤਂ? ਉਪ੍ਪਾਦੇ ਅਨ੍ਤਰਵਿਰਹਿਤੋ ਏਕੁਪ੍ਪਾਦੋ. ਖੀਰਕਾਲਮੁਤ੍ਤਸ੍ਸਾਪਿ ਦਧਿਨੋ ਮਥਨੇ ਮਥਨੇ ਪਾਕਟਂ ਨਵਨੀਤਂ ਵਿਯ ਪੁਰੇਭਤ੍ਤਪਚ੍ਛਾਭਤ੍ਤਵਸੇਨ ਏਕਦਿਵਸਮੇਵ ਜਾਤੋ ਵਿਯ ਸੋ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਏਕਕ੍ਖਣੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੋਤਿ ਸਹਜਾਤੋ. ਏਕਵਤ੍ਥੁਕੋਤਿ ਪਤਿਟ੍ਠਟ੍ਠੇਨ ਏਕਪਰਿਚ੍ਛੇਦੇਨ ਏਕਵਤ੍ਥੁਕੋ, ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਏਕਵਤ੍ਥੁਕਤਾ ਵਿਯ ਠਾਨਨ੍ਤਰਵਿਰਹਿਤੋ. ਏਕਾਰਮ੍ਮਣੋਤਿ ਅਨਿਯਤੇਕਾਰਮ੍ਮਣੋ ਨ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵਿਯਾਤਿ ਏਵਮੇਕੇ ਵਣ੍ਣਯਨ੍ਤਿ.
ਮਚ੍ਚੋਤਿ ਮੂਲਪਦਂ. ਰੂਪਾਦੀਸੁ ਸਤ੍ਤੋ ਲਗ੍ਗੋ ਲਗ੍ਗਿਤੋਤਿ ਸਤ੍ਤੋ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ‘‘ਸਤ੍ਤੋ ਸਤ੍ਤੋਤਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਕਿਤ੍ਤਾਵਤਾ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ‘ਸਤ੍ਤੋ’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ? ਰੂਪੇ ਖੋ, ਰਾਧ, ਯੋ ਛਨ੍ਦੋ ਯੋ ਰਾਗੋ ਯਾ ਨਨ੍ਦੀ ਯਾ ਤਣ੍ਹਾ, ਤਤ੍ਰ ਸਤ੍ਤੋ ਤਤ੍ਰ ਵਿਸਤ੍ਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ‘ਸਤ੍ਤੋ’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੧੬੧; ਮਹਾਨਿ. ੭). ਸਤ੍ਤਯੋਗੇਨ ਵਾ ਸਤ੍ਤੋ. ਸੁਗਤਿਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਨਰਤੀਤਿ ਨਰੋ. ਮਨੁਨੋ ਪੁਤ੍ਤੋਤਿ ਮਾਨਵੋ. ਉਪਕਰਣੇਨ ਸਯਂ ਪੋਸਯਤੀਤਿ ਪੋਸੋ. ਪੁਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਨਿਰਯੋ, ਤਂ ਗਲਤੀਤਿ ਪੁਗ੍ਗਲੋ. ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਧਾਰੇਤੀਤਿ ਜੀਵੋ. ਚੁਤਿਤੋ ਜਾਤਿਂ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਜਾਗੁ. ਜਿਯਤੀਤਿ ਜਨ੍ਤੁ. ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਨ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਇਨ੍ਦਗੁ. ਅਥ ਵਾ ਇਨ੍ਦਭੂਤੇਨ ਕਮ੍ਮੁਨਾ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਇਨ੍ਦਗੁ. ‘‘ਹਿਨ੍ਦਗੂ’’ਤਿਪਿ ਪਾਲ਼ਿ. ਹਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਮਰਣਂ, ਤਂ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਹਿਨ੍ਦਗੁ. ਮਨੁਤੋ ਜਾਤੋਤਿ ਮਨੁਜੋ. ਯਂ ਸਾਦਿਯਤੀਤਿ ਯਂ ਰੂਪਾਦਿਂ ਅਸ੍ਸਾਦਿਯਤਿ. ਸੇਸਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯਮੇਵ. ਇਤੋ ਪਰਂ ਵੁਤ੍ਤਮਤ੍ਥਂ ਨਿਗਮੇਨ੍ਤੋ ਤੇਨਾਹ ਭਗਵਾ –
‘‘ਕਾਮਂ ਕਾਮਯਮਾਨਸ੍ਸ…ਪੇ… ਲਦ੍ਧਾ ਮਚ੍ਚੋ ਯਦਿਚ੍ਛਤੀ’’ਤਿ;
ਇਤੋ ਪਰਂ ਏਤ੍ਤਕਮ੍ਪਿ ਅਵਤ੍ਵਾ ਵਿਸੇਸਮਤ੍ਤਮੇਵ ਵਕ੍ਖਾਮ.
੨. ਤਸ੍ਸ ਚੇ ਕਾਮਯਾਨਸ੍ਸਾਤਿ ਤਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਕਾਮੇ ਇਚ੍ਛਮਾਨਸ੍ਸ, ਕਾਮੇਨ ਵਾ ਯਾਯਮਾਨਸ੍ਸ. ਛਨ੍ਦਜਾਤਸ੍ਸਾਤਿ ਜਾਤਤਣ੍ਹਸ੍ਸ. ਜਨ੍ਤੁਨੋਤਿ ਸਤ੍ਤਸ੍ਸ. ਤੇ ਕਾਮਾ ਪਰਿਹਾਯਨ੍ਤੀਤਿ ਤੇ ਕਾਮਾ ਪਰਿਹਾਯਨ੍ਤਿ ਚੇ. ਸਲ੍ਲਵਿਦ੍ਧੋਵ ਰੁਪ੍ਪਤੀਤਿ ਅਥ ਸੋ ਅਯੋਮਯਾਦਿਨਾ ਸਲ੍ਲੇਨ ਵਿਦ੍ਧੋ ਵਿਯ ਪੀਲ਼ੀਯਤਿ. ਇਤੋ ਪਰਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਵਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਅਵੁਤ੍ਤੇਸੁ ਯਂ ਯਂ ਅਨੁਤ੍ਤਾਨਂ, ਤਂ ਤਦੇਵ ਕਥਯਿਸ੍ਸਾਮਿ.
ਚਕ੍ਖੁਪੀਣਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਪਾਪੁਣਨਵਸੇਨ ਯਾਯਤਿ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਦਸ੍ਸਨੀਯਵਸੇਨ ਪਿਯਤ੍ਤਂ ਆਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨ ਅਪ੍ਪਾਪੇਤੀਤਿ ਨਿਯ੍ਯਤਿ. ਸਵਨੀਯਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਕਣ੍ਣਸੋਤਪੀਣਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨ ਪਰਿਕਡ੍ਢਤੀਤਿ ਵੁਯ੍ਹਤਿ. ਸਰਿਤਬ੍ਬਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਪੀਣਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਉਪਸਂਹਰੀਯਤੀਤਿ ਸਂਹਰੀਯਤਿ. ਯਥਾਤਿ ਓਪਮ੍ਮਤ੍ਥੇ ਨਿਪਾਤੋ. ਹਤ੍ਥਿਨਾ ਯਾਯਤਿ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਹਤ੍ਥਿਯਾਨੇਨ ਵਾ, ਵਾਇਤਿ ਵਿਕਪ੍ਪਤ੍ਥੇ. ਅਸ੍ਸੇਨ ਯਾਯਤਿ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਅਸ੍ਸਯਾਨੇਨ ਵਾ. ਗੋਯੁਤ੍ਤਂ ਵਯ੍ਹਾਦਿਯਾਨਂ ਗੋਯਾਨਂ, ਤੇਨ ਗੋਯਾਨੇਨ. ਅਜਯਾਨਾਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਇਟ੍ਠਵਸੇਨ ਜਾਤੋ ਸਞ੍ਜਾਤੋ.
ਆਰਮ੍ਮਣਪਿਯਤ੍ਤਵਸੇਨ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੋ ਅਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੋ. ਆਰਮ੍ਮਣਮਨਾਪਭਾਵੇਨ ਪਾਤੁਭੂਤੋ. ਅਥ ਵਾ ਕਾਮਰਾਗਵਸੇਨ ਜਾਤੋ ਸਞ੍ਜਾਤੋ. ਕਾਮਨਨ੍ਦਿਵਸੇਨ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੋ ਅਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੋ. ਕਾਮਤਣ੍ਹਾਵਸੇਨ ਕਾਮਸਿਨੇਹਵਸੇਨ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਵਸੇਨ ਕਾਮਪਰਿਲ਼ਾਹਵਸੇਨ ਚ ਪਾਤੁਭੂਤੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.
ਤੇ ਵਾ ਕਾਮਾ ਪਰਿਹਾਯਨ੍ਤੀਤਿ ਤੇ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮਾਦਯੋ ਪਰਿਹਾਯਨ੍ਤਿ ਵਿਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਸੋ ਵਾ ਕਾਮੇਹਿ ਪਰਿਹਾਯਤੀਤਿ ਏਸੋ ਖਤ੍ਤਿਯਾਦਿਪੁਗ੍ਗਲੋ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮਾਦਿਕਾਮੇਹਿ ਪਰਿਹਾਯਤਿ ਵਿਗਚ੍ਛਤਿ ‘‘ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਮਚ੍ਚਂ ਵਿਜਹਨ੍ਤਿ ਭੋਗਾ, ਮਚ੍ਚੋ ਧਨੇ ਪੁਬ੍ਬਤਰਂ ਜਹਾਤੀ’’ਤਿ (ਜਾ. ੧.੫.੨) ਏਵਮਾਦੀਸੁ ਵਿਯ. ਕਥਨ੍ਤਿ ਕੇਨ ਪਕਾਰੇਨ. ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਸ੍ਸੇਵਾਤਿ ਧਰਨ੍ਤਸ੍ਸੇਵ. ਤੇ ਭੋਗੇਤਿ ਤੇ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮਾਦਯੋ ਭੋਗੇ. ਰਾਜਾਨੋ ਵਾਤਿ ਪਥਬ੍ਯਾਦਿਰਾਜਾਨੋ. ਹਰਨ੍ਤੀਤਿ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਅਪਹਰਨ੍ਤਿ ਵਾ. ਚੋਰਾ ਵਾਤਿ ਸਨ੍ਧਿਚ੍ਛੇਦਾਦਿਕਾ. ਅਗ੍ਗਿ ਵਾਤਿ ਦਾਵਗ੍ਗਿਆਦਿ. ਦਹਤੀਤਿ ਝਾਪੇਤਿ ਭਸ੍ਮਂ ਕਰੋਤਿ. ਉਦਕਂ ਵਾਤਿ ਓਘਾਦਿਉਦਕਂ. ਵਹਤੀਤਿ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਮਹਾਸਮੁਦ੍ਦਂ ਪਾਪੇਤਿ. ਅਪ੍ਪਿਯਾ ਵਾਤਿ ਅਕਨ੍ਤਾ ਅਮਨਾਪਾ. ਦਾਯਾਦਾ ਹਰਨ੍ਤੀਤਿ ਦਾਯਜ੍ਜਵਿਰਹਿਤਾ ਅਸ੍ਸਾਮਿਕਾ ਹਰਨ੍ਤਿ. ਨਿਹਿਤਂ ਵਾਤਿ ਨਿਧਾਨਂ ਕਤ੍ਵਾ ਠਪਿਤਂ. ਨਾਧਿਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਨ ਵਿਨ੍ਦਤਿ ਨ ਪਟਿਲਭਤਿ, ਨ ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਦੁਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਤਿ ਵਿਸਮਪਯੋਗੇਨ ਯੋਜਿਤਾ ਕਸਿਵਾਣਿਜ੍ਜਾਦਿਕਮ੍ਮਨ੍ਤਾ. ਭਿਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ ਭੇਦਂ ਪਾਪੁਣਨ੍ਤਿ, ਨ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਭਞ੍ਜਨ੍ਤਿ ਰਥਂ ਅਯਾਨਕਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਜਾ. ੨.੨੧.੨੯੬) ਸਮ੍ਭਵੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.
ਕੁਲੇ ਵਾ ਕੁਲਙ੍ਗਾਰੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਖਤ੍ਤਿਯਾਦਿਕੁਲੇ ਕੁਲਝਾਪਕੋ ਕੁਲੇ ਅਨ੍ਤਿਮਪੁਰਿਸੋ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤਿ. ‘‘ਕੁਲਙ੍ਕਰੋ’’ਤਿਪਿ ਪਾਲ਼ਿ. ਯੋ ਤੇ ਭੋਗੇ ਵਿਕਿਰਤੀਤਿ ਯੋ ਏਸੋ ਕੁਲੇ ਪਚ੍ਛਿਮਕੋ ਤੇ ਹਿਰਞ੍ਞਾਦਿਕੇ ਭੋਗੇ ਖੇਪੇਤਿ. ਵਿਧਮਤੀਤਿ ਵਿਯੋਗਂ ਕਰੋਤਿ, ਦੂਰੇ ਖਿਪਤਿ. ਵਿਦ੍ਧਂਸੇਤੀਤਿ ਨਾਸੇਤਿ ਅਦਸ੍ਸਨਂ ਗਮੇਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਇਤ੍ਥਿਧੁਤ੍ਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵਿਕਿਰਤਿ. ਸੁਰਾਧੁਤ੍ਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵਿਧਮਤਿ. ਅਕ੍ਖਧੁਤ੍ਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵਿਦ੍ਧਂਸੇਤਿ. ਵਿਕਿਰਤਿ ਵਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਆਯਂ ਅਜਾਨਨੇਨ. ਵਿਧਮਤਿ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਮੁਖਂ ਅਜਾਨਨੇਨ. ਵਿਦ੍ਧਂਸੇਤਿ ਠਪਿਤਟ੍ਠਾਨੇ ਆਰਕ੍ਖਂ ਅਸਂਵਿਧਾਨੇਨਾਤਿ ਏਵਮਾਦਿਨਾ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ.
ਅਨਿਚ੍ਚਤਾਯੇਵ ਅਟ੍ਠਮੀਤਿ ਵਿਨਾਸਭਾਵੋ ਏਵ ਅਟ੍ਠਮੋ. ਹਾਯਨ੍ਤੀਤਿ ਅਦਸ੍ਸਨਂ ਯਨ੍ਤਿ. ਪਰਿਹਾਯਨ੍ਤੀਤਿ ਨ ਪੁਨ ਪਞ੍ਞਾਯਨ੍ਤਿ. ਪਰਿਧਂਸੇਨ੍ਤੀਤਿ ਠਾਨਤੋ ਅਪਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਪਰਿਪਤਨ੍ਤੀਤਿ ਪਗ੍ਘਰਨ੍ਤਿ. ਅਨ੍ਤਰਧਾਯਨ੍ਤੀਤਿ ਅਨ੍ਤਰਧਾਨਂ ਅਦਸ੍ਸਨਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਵਿਪ੍ਪਲੁਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ ਚੁਣ੍ਣਵਿਚੁਣ੍ਣਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਅਪਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ.
ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤੇਵ ਤੇ ਭੋਗੇਤਿ ਤੇਸਂ ਧਨਾਨਂ ਠਿਤਕਾਲੇ ‘‘ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤੇ ਨਿਬ੍ਬੁਤੇ ਚਾਪੀ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦੀਸੁ (ਵਿ. ਵ. ੮੦੬) ਵਿਯ. ਸੋਤਿ ਸੋ ਭੋਗਸਾਮਿਕੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ. ਚਵਤਿ ਦੇਵਲੋਕਤੋ. ਮਰਤਿ ਮਨੁਸ੍ਸਲੋਕਤੋ. ਵਿਪ੍ਪਲੁਜ੍ਜਤਿ ਨਾਗਸੁਪਣ੍ਣਾਦਿਲੋਕਤੋ. ਅਥ ਵਾ ਹਾਯਤਿ ਧਞ੍ਞਕੋਟ੍ਠਾਗਾਰਵਸੇਨ. ਪਰਿਹਾਯਤਿ ਧਨਕੋਟ੍ਠਾਗਾਰਵਸੇਨ. ਪਰਿਧਂਸਤਿ ਬਲਿਬਦ੍ਦਹਤ੍ਥਿਅਸ੍ਸਾਦਿਵਸੇਨ. ਪਰਿਪਤਤਿ ਦਾਸਿਦਾਸਵਸੇਨ. ਅਨ੍ਤਰਧਾਯਤਿ ਦਾਰਾਭਰਣਵਸੇਨ. ਨਸ੍ਸਤਿ ਉਦਕਾਦਿਵਸੇਨਾਤਿ ਏਕੇ ਵਣ੍ਣਯਨ੍ਤਿ.
ਅਯੋਮਯੇਨਾਤਿ ਕਾਲ਼ਲੋਹਾਦਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਨ. ਸਲ੍ਲੇਨਾਤਿ ਕਣ੍ਡੇਨ. ਅਟ੍ਠਿਮਯੇਨਾਤਿ ਮਨੁਸ੍ਸਟ੍ਠਿਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਅਵਸੇਸੇਨ. ਦਨ੍ਤਮਯੇਨਾਤਿ ਹਤ੍ਥਿਦਨ੍ਤਾਦਿਨਾ. ਵਿਸਾਣਮਯੇਨਾਤਿ ਗੋਵਿਸਾਣਾਦਿਨਾ. ਕਟ੍ਠਮਯੇਨਾਤਿ ਵੇਲ਼ੁਕਟ੍ਠਾਦਿਨਾ. ਵਿਦ੍ਧੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਸਲ੍ਲਾਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰਞ੍ਞਤਰੇਨ ਪਹਟੋ. ਰੁਪ੍ਪਤੀਤਿ ਵਿਕਿਰਤਿ, ਵਿਕਾਰਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਕੁਪ੍ਪਤੀਤਿ ਚਲਤਿ, ਕੋਪਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਿ. ਘਟ੍ਟੀਯਤੀਤਿ ਘਟ੍ਟਿਤੋ ਹੋਤਿ. ਪੀਲ਼ੀਯਤੀਤਿ ਪੀਲ਼ਿਤੋ ਹੋਤਿ, ਲਦ੍ਧਪ੍ਪਹਾਰੋ ਕੁਪ੍ਪਤਿ. ‘‘ਤਤਿਯਦਿਵਸੇ ਸਲਾਕਂ ਪਵੇਸੇਤ੍ਵਾ ਧੋਵਨਕਾਲੇ ਘਟ੍ਟੀਯਤਿ. ਖਾਰਪ੍ਪਦਾਨੇ ਪੀਲ਼ੀਯਤਿ. ਪਹਾਰਧੋਵਨੇ ਵਾ ਰੁਪ੍ਪਤਿ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਦੁਕ੍ਖੁਪ੍ਪਾਦਨੇ ਕੁਪ੍ਪਤਿ. ਸਲਾਕਪਵੇਸਨੇ ਪੀਲ਼ੀਯਤਿ. ਖਾਰਪ੍ਪਦਾਨੇ ਘਟ੍ਟੀਯਤੀ’’ਤਿ ਏਵਮੇਕੇ ਵਣ੍ਣਯਨ੍ਤਿ.
ਬ੍ਯਾਧਿਤੋਤਿ ਲਦ੍ਧਪ੍ਪਹਾਰੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪੀਲ਼ਿਤੋ. ਦੋਮਨਸ੍ਸਿਤੋਤਿ ਦੋਮਨਸ੍ਸਪ੍ਪਤ੍ਤੋ. ਵਿਪਰਿਣਾਮਞ੍ਞਥਾਭਾਵਾਤਿ ਪਕਤਿਭਾਵਂ ਜਹਿਤ੍ਵਾ ਅਞ੍ਞਥਾਭਾਵਂ ਉਪਨੀਤੇਨ, ਅਨ੍ਤੋਸੋਸਾਦਿ ਸੋਕੋ ਚ ਵਾਚਾਵਿਪ੍ਪਲਾਪੋ ਪਰਿਦੇਵੋ ਚ ਕਾਯਪੀਲ਼ਨਾਦਿ ਦੁਕ੍ਖਞ੍ਚ ਚਿਤ੍ਤਪੀਲ਼ਨਾਦਿ ਦੋਮਨਸ੍ਸਞ੍ਚ ਭੁਸੋ ਆਯਾਸੋ ਉਪਾਯਾਸੋ ਚ. ਏਤੇ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਾ ਸੋਕਾਦਯੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਸਮੁਦਾਚਾਰਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ.
੩. ਤਤਿਯਗਾਥਾਯਂ ਸਙ੍ਖੇਪਤ੍ਥੋ – ਯੋ ਪਨ ਇਮੇ ਕਾਮੇ ਤਤ੍ਥ ਛਨ੍ਦਰਾਗਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨੇਨ ਵਾ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦੇਨ ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਾਦੇਨ ਸਪ੍ਪਸ੍ਸ ਸਿਰਂ ਵਿਯ ਪਰਿਵਜ੍ਜੇਤਿ, ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਬ੍ਬਲੋਕਂ ਵਿਪ੍ਫਾਰੇਤ੍ਵਾ ਠਿਤਤ੍ਤਾ ਲੋਕੇ ਵਿਸਤ੍ਤਿਕਾਸਙ੍ਖਾਤਂ ਤਣ੍ਹਂ ਸਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਸਮਤਿਵਤ੍ਤਤੀਤਿ.
ਯੋਤਿ ਵਿਭਜਿਤਬ੍ਬਂ ਪਦਂ. ਯੋ ਯਾਦਿਸੋਤਿਆਦੀਨਿ ਤਸ੍ਸ ਵਿਭਜਨਪਦਾਨਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਯਸ੍ਮਾ ਯੋਤਿ ਅਤ੍ਥਪਦਂ. ਤਞ੍ਚ ਅਨਿਯਮੇਨ ਪੁਗ੍ਗਲਂ ਦੀਪੇਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਅਨਿਯਮੇਨ ਪੁਗ੍ਗਲਦੀਪਕਂ ਯੋ-ਸਦ੍ਦਮੇਵ ਆਹ. ਤਸ੍ਮਾ ਏਤ੍ਥ ਏਵਮਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ – ਯੋਤਿ ਯੋ ਕੋਚੀਤਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਯੋ ਯੋ ਕੋਚਿ ਨਾਮ, ਸੋ ਅਵਸ੍ਸਂ ਯਥਾਲਿਙ੍ਗਯਥਾਯੁਤ੍ਤਯਥਾਵਿਹਿਤਯਥਾਪ੍ਪਕਾਰਯਂਠਾਨਪਤ੍ਤਯਂਧਮ੍ਮਸਮਨ੍ਨਾਗਤਵਸੇਨ ਏਕੇਨਾਕਾਰੇਨ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਂ ਤਤ੍ਥ ਞਾਪੇਤੁਂ ਤਂ ਭੇਦਂ ਪਕਾਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਯਾਦਿਸੋ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਯਾਦਿਸੋਤਿ ਲਿਙ੍ਗਵਸੇਨ ਯਾਦਿਸੋ ਵਾ ਤਾਦਿਸੋ ਵਾ ਹੋਤੁ, ਦੀਘੋ ਵਾ ਰਸ੍ਸੋ ਵਾ ਕਾਲ਼ੋ ਵਾ ਓਦਾਤੋ ਵਾ ਮਙ੍ਗੁਰਚ੍ਛਵਿ ਵਾ ਕਿਸੋ ਵਾ ਥੂਲੋ ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਯਥਾਯੁਤ੍ਤੋਤਿ ਯੋਗਵਸੇਨ ਯੇਨ ਵਾ ਤੇਨ ਵਾ ਯੁਤ੍ਤੋ ਹੋਤੁ, ਨਵਕਮ੍ਮਯੁਤ੍ਤੋ ਵਾ ਉਦ੍ਦੇਸਯੁਤ੍ਤੋ ਵਾ ਵਾਸਧੁਰਯੁਤ੍ਤੋ ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਯਥਾਵਿਹਿਤੋਤਿ ਯਥਾਠਪਿਤੋ ਨਵਕਮ੍ਮਾਧਿਟ੍ਠਾਯਿਕਾਦਿਵਸੇਨ. ਯਥਾਪਕਾਰੋਤਿ ਯਥਾਪਕਾਰੇਨ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤੋ ਪਦੀਪਨਾਯਕਾਦਿਵਸੇਨ. ਯਂਠਾਨਪ੍ਪਤ੍ਤੋਤਿ ਯਂ ਠਾਨਨ੍ਤਰਂ ਪਤ੍ਤੋ ਸੇਨਾਪਤਿਸੇਟ੍ਠਿਟ੍ਠਾਨਾਦਿਵਸੇਨ. ਯਂਧਮ੍ਮਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋਤਿ ਯੇਨ ਧਮ੍ਮੇਨ ਉਪਾਗਤੋ ਧੁਤਙ੍ਗਾਦਿਵਸੇਨ.
ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਤੋ ਵਾਤਿ ਉਪਚਾਰਪ੍ਪਨਾਸਮਾਧੀਤਿ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਦੂਰੀਕਰਣਤੋ ਵਾ ਘਟਪ੍ਪਹਾਰੇਨ ਸੇਵਾਲਾਨਂ ਵਿਯ. ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਤੋ ਵਾਤਿ ਪੁਨ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਤੋ ਮਗ੍ਗੇਨ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਉਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮੂਲਤੋ ਪਹਾਨਵਸੇਨ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਤੋ ਵਾ. ਅਟ੍ਠਿਕਙ੍ਕਲੂਪਮਾ ਕਾਮਾਤਿਆਦੀਨਿ ਏਕਾਦਸ ਪਦਾਨਿ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ.
ਬੁਦ੍ਧਾਨੁਸ੍ਸਤਿਂ ਭਾਵੇਨ੍ਤੋਪੀਤਿਆਦੀਨਿ ਛ ਪਦਾਨਿ ਮਰਣਸ੍ਸਤਿਂ ਭਾਵੇਨ੍ਤੋਪਿ, ਉਪਸਮਾਨੁਸ੍ਸਤਿਂ ਭਾਵੇਨ੍ਤੋਪੀਤਿ ਇਮਾਨਿ ਚ ਉਪਚਾਰਜ੍ਝਾਨਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ. ਆਨਾਪਾਨਸ੍ਸਤਿਂ ਭਾਵੇਨ੍ਤੋਪਿ, ਕਾਯਗਤਾਸਤਿਂ ਭਾਵੇਨ੍ਤੋਪਿ, ਪਠਮਂ ਝਾਨਂ ਭਾਵੇਨ੍ਤੋਪੀਤਿਆਦੀਨਿ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨਸਮਾਪਤ੍ਤਿਂ ਭਾਵੇਨ੍ਤੋਪੀਤਿ ਪਰਿਯੋਸਾਨਾਨਿ ਅਪ੍ਪਨਾਜ੍ਝਾਨਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ. ਤਤ੍ਥ ਅਟ੍ਠਿਕਙ੍ਕਲੂਪਮਾ ਕਾਮਾਤਿ ਸੁਨਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ ਨਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ ਨਿਮ੍ਮਂਸਂ ਲੋਹਿਤਮਕ੍ਖਿਤਂ ਅਟ੍ਠਿਕਙ੍ਕਲਂ ਉਪਮਾ ਏਤੇਸਂ ਕਾਮਾਨਨ੍ਤਿ ਅਟ੍ਠਿਕਙ੍ਕਲੂਪਮਾ ਕਾਮਾ. ਅਪ੍ਪਸ੍ਸਾਦਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ‘‘ਅਪ੍ਪਂ ਪਰਿਤ੍ਤਂ ਸੁਖਸ੍ਸਾਦਂ ਆਦੀਨਵੋ ਏਤ੍ਥ ਭਿਯ੍ਯੋ’’ਤਿ ਦਸ੍ਸਨਟ੍ਠੇਨ. ਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋਤਿ ‘‘ਯਾਵਦੇਵ ਪਨ ਸੋ ਕੁਕ੍ਕੁਰੋ ਕਿਲਮਥਸ੍ਸ ਵਿਘਾਤਸ੍ਸ ਭਾਗੀ ਅਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਞਾਣਚਕ੍ਖੁਨਾ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ. ਪਰਿਵਜ੍ਜੇਤੀਤਿ ਦੂਰਙ੍ਗਮੇਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਭਗਵਤਾ –
‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਗਹਪਤਿ, ਕੁਕ੍ਕੁਰੋ ਜਿਘਚ੍ਛਾਦੁਬ੍ਬਲ੍ਯਪਰੇਤੋ ਗੋਘਾਤਕਸੂਨਂ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਿਤੋ ਅਸ੍ਸ, ਤਮੇਨਂ ਦਕ੍ਖੋ ਗੋਘਾਤਕੋ ਵਾ ਗੋਘਾਤਕਨ੍ਤੇਵਾਸੀ ਵਾ ਅਟ੍ਠਿਕਙ੍ਕਲਂ ਸੁਨਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ ਨਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ ਨਿਮ੍ਮਂਸਂ ਲੋਹਿਤਮਕ੍ਖਿਤਂ ਉਪਸੁਮ੍ਭੇਯ੍ਯ. ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਗਹਪਤਿ, ਅਪਿ ਨੁ ਖੋ ਸੋ ਕੁਕ੍ਕੁਰੋ ਅਮ੍ਹਂ ਅਟ੍ਠਿਕਙ੍ਕਲਂ ਸੁਨਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ ਨਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ ਨਿਮ੍ਮਂਸਂ ਲੋਹਿਤਮਕ੍ਖਿਤਂ ਪਲੇਹਨ੍ਤੋ ਜਿਘਚ੍ਛਾਦੁਬ੍ਬਲ੍ਯਂ ਪਟਿਵਿਨੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ’’? ‘‘ਅਦੁਞ੍ਹਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਟ੍ਠਿਕਙ੍ਕਲਂ ਸੁਨਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ ਨਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ ਨਿਮ੍ਮਂਸਂ ਲੋਹਿਤਮਕ੍ਖਿਤਂ, ਯਾਵਦੇਵ ਪਨ ਸੋ ਕੁਕ੍ਕੁਰੋ ਕਿਲਮਥਸ੍ਸ ਵਿਘਾਤਸ੍ਸ ਭਾਗੀ ਅਸ੍ਸਾ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ ‘ਅਟ੍ਠਿਕਙ੍ਕਲੂਪਮਾ ਕਾਮਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਭਗਵਤਾ ਬਹੁਦੁਕ੍ਖਾ ਬਹੁਪਾਯਾਸਾ, ਆਦੀਨਵੋ ਏਤ੍ਥ ਭਿਯ੍ਯੋ’ਤਿ. ਏਵਮੇਤਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਦਿਸ੍ਵਾ ਯਾਯਂ ਉਪੇਕ੍ਖਾ ਨਾਨਤ੍ਤਾ ਨਾਨਤ੍ਤਸਿਤਾ, ਤਂ ਅਭਿਨਿਵਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਯਾਯਂ ਉਪੇਕ੍ਖਾ ਏਕਤ੍ਤਾ ਏਕਤ੍ਤਸਿਤਾ, ਯਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬਸੋ ਲੋਕਾਮਿਸੁਪਾਦਾਨਾ ਅਪਰਿਸੇਸਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ, ਤਮੇਵੂਪੇਕ੍ਖਂ ਭਾਵੇਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੨.੪੨).
ਗਿਜ੍ਝਾਦੀਹਿ ਸਾਧਾਰਣਾ ਮਂਸਪੇਸਿ ਉਪਮਾ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਮਂਸਪੇਸੂਪਮਾ. ਬਹੂਨਂ ਸਾਧਾਰਣਟ੍ਠੇਨ ਬਹੁਸਾਧਾਰਣਾ. ਆਦਿਤ੍ਤਂ ਤਿਣੁਕ੍ਕਂ ਉਪਮਾ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਤਿਣੁਕ੍ਕੂਪਮਾ. ਅਨੁਦਹਨਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਹਤ੍ਥਾਦਿਝਾਪਨਟ੍ਠੇਨ. ਸਾਧਿਕਪੋਰਿਸਪ੍ਪਮਾਣਾ ਵੀਤਚ੍ਚਿਕਾਨਂ ਵੀਤਧੂਮਾਨਂ ਅਙ੍ਗਾਰਾਨਂ ਪੂਰਾ ਅਙ੍ਗਾਰਕਾਸੁ ਉਪਮਾ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਅਙ੍ਗਾਰਕਾਸੂਪਮਾ. ਮਹਾਪਰਿਲ਼ਾਹਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਮਹਨ੍ਤਪਰਿਤਾਪਨਟ੍ਠੇਨ. ਆਰਾਮਰਾਮਣੇਯ੍ਯਾਦਿਕਂ ਸੁਪਿਨਂ ਉਪਮਾ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਸੁਪਿਨਕੂਪਮਾ. ਇਤ੍ਤਰਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਅਪ੍ਪਤ੍ਵਾ, ਨ ਉਪਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਤਿਟ੍ਠਨਟ੍ਠੇਨ. ਯਾਚਿਤੇਨ ਲਦ੍ਧਂ ਯਾਨਾਦਿਭਣ੍ਡਂ ਉਪਮਾ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਯਾਚਿਤਕੂਪਮਾ. ਤਾਵਕਾਲਿਕਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਅਨਿਬਨ੍ਧਨਟ੍ਠੇਨ. ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਫਲਰੁਕ੍ਖੋ ਉਪਮਾ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਰੁਕ੍ਖਫਲੂਪਮਾ. ਸਮ੍ਭਞ੍ਜਨਪਰਿਭਞ੍ਜਨਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਸਾਖਾਭਞ੍ਜਨਟ੍ਠੇਨ ਚੇਵ ਸਮਨ੍ਤਤੋ ਭਞ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਰੁਕ੍ਖਪਾਤਨਟ੍ਠੇਨ ਚ. ਅਸਿ ਚ ਸੂਨਾ ਚ ਉਪਮਾ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਅਸਿਸੂਨੂਪਮਾ. ਅਧਿਕੁਟ੍ਟਨਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਛਿਨ੍ਦਨਟ੍ਠੇਨ. ਸਤ੍ਤਿਸੂਲਂ ਉਪਮਾ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਸਤ੍ਤਿਸੂਲੂਪਮਾ. ਵਿਨਿਵਿਜ੍ਝਨਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਨਿਪਤੇਤ੍ਵਾ ਗਮਨਟ੍ਠੇਨ. ਭਯਜਨਨਟ੍ਠੇਨ ਸਪ੍ਪਸਿਰਂ ਉਪਮਾ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਸਪ੍ਪਸਿਰੂਪਮਾ. ਸਪ੍ਪਟਿਭਯਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਸਹ ਅਭਿਮੁਖੇ ਭਯਟ੍ਠੇਨ. ਦੁਕ੍ਖਜਨਨਂ ਅਗ੍ਗਿਕ੍ਖਨ੍ਧਂ ਉਪਮਾ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਅਗ੍ਗਿਕ੍ਖਨ੍ਧੂਪਮਾ. ਮਹਾਭਿਤਾਪਨਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਮਹਨ੍ਤਅਭਿਤਾਪਕਾਯਪੀਲ਼ਾਉਪ੍ਪਾਦਨਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਕਾਮਂ ਪਰਿਵਜ੍ਜੇਤੀਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ –
‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਗਹਪਤਿ, ਗਿਜ੍ਝੋ ਵਾ ਕਙ੍ਕੋ ਵਾ ਕੁਲਲੋ ਵਾ ਮਂਸਪੇਸਿਂ ਆਦਾਯ ਉਡ੍ਡੀਯੇਯ੍ਯ, ਤਮੇਨਂ ਗਿਜ੍ਝਾਪਿ ਕਙ੍ਕਾਪਿ ਕੁਲਲਾਪਿ ਅਨੁਪਤਿਤ੍ਵਾ ਅਨੁਪਤਿਤ੍ਵਾ ਵਿਤਚ੍ਛੇਯ੍ਯੁਂ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਯ੍ਯੁਂ. ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਗਹਪਤਿ, ਸਚੇ ਸੋ ਗਿਜ੍ਝੋ ਵਾ ਕਙ੍ਕੋ ਵਾ ਕੁਲਲੋ ਵਾ ਤਂ ਮਂਸਪੇਸਿਂ ਨ ਖਿਪ੍ਪਮੇਵ ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਯ੍ਯ, ਸੋ ਤਤੋਨਿਦਾਨਂ ਮਰਣਂ ਵਾ ਨਿਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ, ਮਰਣਮਤ੍ਤਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿ ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ ‘ਮਂਸਪੇਸੂਪਮਾ ਕਾਮਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਭਗਵਤਾ…ਪੇ… ਤਮੇਵੂਪੇਕ੍ਖਂ ਭਾਵੇਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਗਹਪਤਿ, ਪੁਰਿਸੋ ਆਦਿਤ੍ਤਂ ਤਿਣੁਕ੍ਕਂ ਆਦਾਯ ਪਟਿਵਾਤਂ ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ. ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਗਹਪਤਿ, ਸਚੇ ਸੋ ਪੁਰਿਸੋ ਤਂ ਆਦਿਤ੍ਤਂ ਤਿਣੁਕ੍ਕਂ ਨ ਖਿਪ੍ਪਮੇਵ ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਯ੍ਯ, ਤਸ੍ਸ ਸਾ ਆਦਿਤ੍ਤਾ ਤਿਣੁਕ੍ਕਾ ਹਤ੍ਥਂ ਵਾ ਦਹੇਯ੍ਯ, ਬਾਹੁਂ ਵਾ ਦਹੇਯ੍ਯ, ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਵਾ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਵਾ ਅਙ੍ਗਪਚ੍ਚਙ੍ਗਂ ਦਹੇਯ੍ਯ, ਸੋ ਤਤੋਨਿਦਾਨਂ ਮਰਣਂ ਵਾ ਨਿਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ, ਮਰਣਮਤ੍ਤਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ ‘ਤਿਣੁਕ੍ਕੂਪਮਾ ਕਾਮਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਭਗਵਤਾ ਬਹੁਦੁਕ੍ਖਾ ਬਹੁਪਾਯਾਸਾ…ਪੇ… ਤਮੇਵੂਪੇਕ੍ਖਂ ਭਾਵੇਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਗਹਪਤਿ, ਅਙ੍ਗਾਰਕਾਸੁ ਸਾਧਿਕਪੋਰਿਸਾ ਪੂਰਾ ਅਙ੍ਗਾਰਾਨਂ ਵੀਤਚ੍ਚਿਕਾਨਂ ਵੀਤਧੂਮਾਨਂ. ਅਥ ਪੁਰਿਸੋ ਆਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ ਜੀਵਿਤੁਕਾਮੋ ਅਮਰਿਤੁਕਾਮੋ ਸੁਖਕਾਮੋ ਦੁਕ੍ਖਪ੍ਪਟਿਕ੍ਕੂਲੋ, ਤਮੇਨਂ ਦ੍ਵੇ ਬਲਵਨ੍ਤੋ ਪੁਰਿਸਾ ਨਾਨਾਬਾਹਾਸੁ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਅਙ੍ਗਾਰਕਾਸੁਂ ਉਪਕਡ੍ਢੇਯ੍ਯੁਂ. ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ ਗਹਪਤਿ, ਅਪਿ ਨੁ ਸੋ ਪੁਰਿਸੋ ਇਤਿ ਚਿਤਿ ਚੇਵ ਕਾਯਂ ਸਨ੍ਨਾਮੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ? ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਤਂ ਕਿਸ੍ਸਹੇਤੁ’’? ‘‘ਵਿਦਿਤਞ੍ਹਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਤਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ‘ਇਮਞ੍ਚ ਅਹਂ ਅਙ੍ਗਾਰਕਾਸੁਂ ਪਪਤਿਸ੍ਸਾਮਿ, ਤਤੋਨਿਦਾਨਂ ਮਰਣਂ ਵਾ ਨਿਗਚ੍ਛਿਸ੍ਸਾਮਿ ਮਰਣਮਤ੍ਤਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖ’’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਏਵਮੇਵ ਖੋ ਗਹਪਤਿ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ ‘ਅਙ੍ਗਾਰਕਾਸੂਪਮਾ ਕਾਮਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਭਗਵਤਾ…ਪੇ… ਤਮੇਵੂਪੇਕ੍ਖਂ ਭਾਵੇਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਗਹਪਤਿ, ਪੁਰਿਸੋ ਸੁਪਿਨਕਂ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਆਰਾਮਰਾਮਣੇਯ੍ਯਕਂ ਵਨਰਾਮਣੇਯ੍ਯਕਂ ਭੂਮਿਰਾਮਣੇਯ੍ਯਕਂ ਪੋਕ੍ਖਰਣਿਰਾਮਣੇਯ੍ਯਕਂ, ਸੋ ਪਟਿਬੁਦ੍ਧੋ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿ ਪਟਿਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ. ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ ‘ਸੁਪਿਨਕੂਪਮਾ ਕਾਮਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਭਗਵਤਾ…ਪੇ… ਤਮੇਵੂਪੇਕ੍ਖਂ ਭਾਵੇਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਗਹਪਤਿ, ਪੁਰਿਸੋ ਯਾਚਿਤਕਂ ਭੋਗਂ ਯਾਚਿਤ੍ਵਾ ਯਾਨਂ ਵਾ ਪੋਰਿਸੇਯ੍ਯਂ ਪਵਰਮਣਿਕੁਣ੍ਡਲਂ. ਸੋ ਤੇਹਿ ਯਾਚਿਤਕੇਹਿ ਭੋਗੇਹਿ ਪੁਰਕ੍ਖਤੋ ਪਰਿਵੁਤੋ ਅਨ੍ਤਰਾਪਣਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ. ਤਮੇਨਂ ਜਨੋ ਦਿਸ੍ਵਾ ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯ ‘ਭੋਗੀ ਵਤ ਭੋ ਪੁਰਿਸੋ, ਏਵਂ ਕਿਰ ਭੋ ਭੋਗਿਨੋ ਭੋਗਾਨਿ ਭੁਞ੍ਜਨ੍ਤੀ’ਤਿ. ਤਮੇਨਂ ਸਾਮਿਕਾ ਯਤ੍ਥ ਯਤ੍ਥੇਵ ਤਾਨਿ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯੁਂ, ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥੇਵ ਤਾਨਿ ਹਰੇਯ੍ਯੁਂ. ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਗਹਪਤਿ, ਅਲਂ ਨੁ ਖੋ ਤਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਥਤ੍ਤਾਯਾ’’ਤਿ? ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਤਂ ਕਿਸ੍ਸਹੇਤੁ’’? ‘‘ਸਾਮਿਨੋ ਹਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਤਾਨਿ ਹਰਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ ‘ਯਾਚਿਤਕੂਪਮਾ ਕਾਮਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਭਗਵਤਾ…ਪੇ… ਤਮੇਵੂਪੇਕ੍ਖਂ ਭਾਵੇਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਗਹਪਤਿ, ਗਾਮਸ੍ਸ ਵਾ ਨਿਗਮਸ੍ਸ ਵਾ ਅਵਿਦੂਰੇ ਤਿਬ੍ਬੋ ਵਨਸਣ੍ਡੋ, ਤਤ੍ਰਸ੍ਸ ਰੁਕ੍ਖੋ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਫਲੋ ਚ ਉਪਪਨ੍ਨਫਲੋ ਚ. ਨ ਚਸ੍ਸੁ ਕਾਨਿਚਿ ਫਲਾਨਿ ਭੂਮਿਯਂ ਪਤਿਤਾਨਿ. ਅਥ ਪੁਰਿਸੋ ਆਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ ਫਲਤ੍ਥਿਕੋ ਫਲਗਵੇਸੀ ਫਲਪਰਿਯੇਸਨਂ ਚਰਮਾਨੋ. ਸੋ ਤਂ ਵਨਸਣ੍ਡਂ ਅਜ੍ਝੋਗਾਹੇਤ੍ਵਾ ਤਂ ਰੁਕ੍ਖਂ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਫਲਞ੍ਚ ਉਪਪਨ੍ਨਫਲਞ੍ਚ. ਤਸ੍ਸ ਏਵਮਸ੍ਸ ‘ਅਯਂ ਖੋ ਰੁਕ੍ਖੋ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਫਲੋ ਚ ਉਪਪਨ੍ਨਫਲੋ ਚ, ਨਤ੍ਥਿ ਚ ਕਾਨਿਚਿ ਫਲਾਨਿ ਭੂਮਿਯਂ ਪਤਿਤਾਨਿ, ਜਾਨਾਮਿ ਖੋ ਪਨਾਹਂ ਰੁਕ੍ਖਂ ਆਰੋਪਿਤੁਂ. ਯਂਨੂਨਾਹਂ ਇਮਂ ਰੁਕ੍ਖਂ ਆਰੋਹਿਤ੍ਵਾ ਯਾਵਦਤ੍ਥਞ੍ਚ ਖਾਦੇਯ੍ਯਂ, ਉਚ੍ਛਙ੍ਗਞ੍ਚ ਪੂਰੇਯ੍ਯ’ਨ੍ਤਿ? ਸੋ ਤਂ ਰੁਕ੍ਖਂ ਆਰੋਹਿਤ੍ਵਾ ਯਾਵਦਤ੍ਥਞ੍ਚ ਖਾਦੇਯ੍ਯ, ਉਚ੍ਛਙ੍ਗਞ੍ਚ ਪੂਰੇਯ੍ਯ. ਅਥ ਦੁਤਿਯੋ ਪੁਰਿਸੋ ਆਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ ਫਲਤ੍ਥਿਕੋ ਫਲਗਵੇਸੀ ਫਲਪਰਿਯੇਸਨਂ ਚਰਮਾਨੋ ਤਿਣ੍ਹਂ ਕੁਠਾਰਿਂ ਆਦਾਯ. ਸੋ ਤਂ ਵਨਸਣ੍ਡਂ ਅਜ੍ਝੋਗਾਹੇਤ੍ਵਾ ਤਂ ਰੁਕ੍ਖਂ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਫਲਞ੍ਚ ਉਪਪਨ੍ਨਫਲਞ੍ਚ. ਤਸ੍ਸ ਏਵਮਸ੍ਸ ‘ਅਯਂ ਖੋ ਰੁਕ੍ਖੋ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਫਲੋ ਚ ਉਪਪਨ੍ਨਫਲੋ ਚ, ਨਤ੍ਥਿ ਚ ਕਾਨਿਚਿ ਫਲਾਨਿ ਭੂਮਿਯਂ ਪਤਿਤਾਨਿ, ਨ ਖੋ ਪਨਾਹਂ ਜਾਨਾਮਿ ਰੁਕ੍ਖਂ ਆਰੋਹਿਤੁਂ. ਯਂਨੂਨਾਹਂ ਇਮਂ ਰੁਕ੍ਖਂ ਮੂਲਤੋ ਛੇਤ੍ਵਾ ਯਾਵਦਤ੍ਥਞ੍ਚ ਖਾਦੇਯ੍ਯਂ, ਉਚ੍ਛਙ੍ਗਞ੍ਚ ਪੂਰੇਯ੍ਯ’ਨ੍ਤਿ. ਸੋ ਤਂ ਰੁਕ੍ਖਂ ਮੂਲਤੋਵ ਛਿਨ੍ਦੇਯ੍ਯ. ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਗਹਪਤਿ, ਅਮੁਕੋ ਸੋ ਪੁਰਿਸੋ ਪਠਮਂ ਰੁਕ੍ਖਂ ਆਰੂਲ਼੍ਹੋ, ਸਚੇ ਸੋ ਨ ਖਿਪ੍ਪਮੇਵ ਓਰੋਹੇਯ੍ਯ, ਤਸ੍ਸ ਸੋ ਰੁਕ੍ਖੋ ਪਪਤਨ੍ਤੋ ਹਤ੍ਥਂ ਵਾ ਭਞ੍ਜੇਯ੍ਯ ਪਾਦਂ ਵਾ ਭਞ੍ਜੇਯ੍ਯ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਵਾ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਵਾ ਅਙ੍ਗਪਚ੍ਚਙ੍ਗਂ ਭਞ੍ਜੇਯ੍ਯ, ਸੋ ਤਤੋਨਿਦਾਨਂ ਮਰਣਂ ਵਾ ਨਿਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ, ਮਰਣਮਤ੍ਤਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ ‘ਰੁਕ੍ਖਫਲੂਪਮਾ ਕਾਮਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਭਗਵਤਾ ਬਹੁਦੁਕ੍ਖਾ ਬਹੁਪਾਯਾਸਾ, ਆਦੀਨਵੋ ਏਤ੍ਥ ਭਿਯ੍ਯੋ’ਤਿ. ਏਵਮੇਤਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਦਿਸ੍ਵਾ ਯਾਯਂ ਉਪੇਕ੍ਖਾ ਨਾਨਤ੍ਤਾ ਨਾਨਤ੍ਤਸਿਤਾ, ਤਂ ਅਭਿਨਿਵਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਯਾਯਂ ਉਪੇਕ੍ਖਾ ਏਕਤ੍ਤਾ ਏਕਤ੍ਤਸਿਤਾ. ਯਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬਸੋ ਲੋਕਾਮਿਸੂਪਾਦਾਨਾ ਅਪਰਿਸੇਸਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ. ਤਮੇਵੂਪੇਕ੍ਖਂ ਭਾਵੇਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੨.੪੩-੪੮).
ਏਵਂ ਅਟ੍ਠਿਕਙ੍ਕਲਾਦਿਕਅਗ੍ਗਿਕ੍ਖਨ੍ਧੂਪਮਪਰਿਯੋਸਾਨਤੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਉਪਚਾਰਸਮਾਧਿਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਬੁਦ੍ਧਾਨੁਸ੍ਸਤਿਂ ਭਾਵੇਨ੍ਤੋ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ.
ਤਤ੍ਥ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ ਸਤਿ ਏਵ ਅਨੁਸ੍ਸਤਿ. ਪਵਤ੍ਤਿਤਬ੍ਬਟ੍ਠਾਨਮ੍ਹਿਯੇਵ ਚ ਪਵਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਸਦ੍ਧਾਪਬ੍ਬਜਿਤਸ੍ਸ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨੁਰੂਪਾ ਸਤੀਤਿਪਿ ਅਨੁਸ੍ਸਤਿ. ਬੁਦ੍ਧਂ ਆਰਬ੍ਭ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਅਨੁਸ੍ਸਤਿ ਬੁਦ੍ਧਾਨੁਸ੍ਸਤਿ. ਅਰਹਤਾਦਿਬੁਦ੍ਧਗੁਣਾਰਮ੍ਮਣਾਯ ਸਤਿਯਾ ਏਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ, ਤਂ ਬੁਦ੍ਧਾਨੁਸ੍ਸਤਿਂ. ਭਾਵੇਨ੍ਤੋਤਿ ਵਡ੍ਢੇਨ੍ਤੋ ਬ੍ਯੂਹੇਨ੍ਤੋ. ਧਮ੍ਮਂ ਆਰਬ੍ਭ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਅਨੁਸ੍ਸਤਿ ਧਮ੍ਮਾਨੁਸ੍ਸਤਿ, ਸ੍ਵਾਕ੍ਖਾਤਤਾਦਿਧਮ੍ਮਗੁਣਾਰਮ੍ਮਣਾਯ ਸਤਿਯਾ ਏਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਸਙ੍ਘਂ ਆਰਬ੍ਭ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਅਨੁਸ੍ਸਤਿ ਸਙ੍ਘਾਨੁਸ੍ਸਤਿ, ਸੁਪ੍ਪਟਿਪਨ੍ਨਤਾਦਿਸਙ੍ਘਗੁਣਾਰਮ੍ਮਣਾਯ ਸਤਿਯਾ ਏਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਸੀਲਂ ਆਰਬ੍ਭ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਅਨੁਸ੍ਸਤਿ ਸੀਲਾਨੁਸ੍ਸਤਿ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਖਣ੍ਡਤਾਦਿਸੀਲਗੁਣਾਰਮ੍ਮਣਾਯ ਸਤਿਯਾ ਏਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਚਾਗਂ ਆਰਬ੍ਭ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਅਨੁਸ੍ਸਤਿ ਚਾਗਾਨੁਸ੍ਸਤਿ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਮੁਤ੍ਤਚਾਗਤਾਦਿਚਾਗਗੁਣਾਰਮ੍ਮਣਾਯ ਸਤਿਯਾ ਏਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਦੇਵਤਾ ਆਰਬ੍ਭ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਅਨੁਸ੍ਸਤਿ ਦੇਵਤਾਨੁਸ੍ਸਤਿ, ਦੇਵਤਾ ਸਕ੍ਖਿਟ੍ਠਾਨੇ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਦ੍ਧਾਦਿਗੁਣਾਰਮ੍ਮਣਾਯ ਸਤਿਯਾ ਏਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਆਨਾਪਾਨੇ ਆਰਬ੍ਭ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਸਤਿ ਆਨਾਪਾਨਸ੍ਸਤਿ, ਆਨਾਪਾਨਨਿਮਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾਯ ਸਤਿਯਾ ਏਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਮਰਣਂ ਆਰਬ੍ਭ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਸਤਿ ਮਰਣਸ੍ਸਤਿ, ਏਕਭਵਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੁਪਚ੍ਛੇਦਸਙ੍ਖਾਤਮਰਣਾਰਮ੍ਮਣਾਯ ਸਤਿਯਾ ਏਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ.
ਕੁਚ੍ਛਿਤਾਨਂ ਕੇਸਾਦੀਨਂ ਪਟਿਕ੍ਕੂਲਾਨਂ ਆਯਤ੍ਤਾ ਆਕਰਤ੍ਤਾ ਕਾਯੋਤਿ ਸਙ੍ਖਂ ਗਤੇ ਸਰੀਰੇ ਗਤਾ ਪਵਤ੍ਤਾ ਸਤਿ ਕਾਯਗਤਾਸਤਿ, ਤਾਦਿਸਂ ਵਾ ਕਾਯਂ ਗਤਾ ਸਤਿ ‘‘ਕਾਯਗਤਸਤੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ ਰਸ੍ਸਂ ਅਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਕਾਯਗਤਾਸਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਕੇਸਾਦਿਕੇਸੁ ਕਾਯਕੋਟ੍ਠਾਸੇਸੁ ਪਟਿਕ੍ਕੂਲਨਿਮਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾਯ ਸਤਿਯਾ ਏਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਉਪਸਮਂ ਆਰਬ੍ਭ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਅਨੁਸ੍ਸਤਿ. ਉਪਸਮਾਨੁਸ੍ਸਤਿ, ਸਬ੍ਬਦੁਕ੍ਖੂਪਸਮਾਰਮ੍ਮਣਾਯ ਸਤਿਯਾ ਏਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ.
ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਪੀਤਿਸੁਖਚਿਤ੍ਤੇਕਗ੍ਗਤਾਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਂ ਭਾਵੇਨ੍ਤੋ. ਪੀਤਿਸੁਖਚਿਤ੍ਤੇਕਗ੍ਗਤਾਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨਂ ਭਾਵੇਨ੍ਤੋ. ਸੁਖਚਿਤ੍ਤੇਕਗ੍ਗਤਾਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਤਤਿਯਜ੍ਝਾਨਂ ਭਾਵੇਨ੍ਤੋ. ਉਪੇਕ੍ਖਾਚਿਤ੍ਤੇਕਗ੍ਗਤਾਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਂ ਭਾਵੇਨ੍ਤੋ…ਪੇ… ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨਂ ਭਾਵੇਨ੍ਤੋਪਿ ਕਾਮੇ ਪਰਿਵਜ੍ਜੇਤੀਤਿ.
ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਪ੍ਪਹਾਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦੇਨ ਕਾਮਾਨਂ ਪਹਾਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗਂ ਭਾਵੇਨ੍ਤੋਪੀ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਮਗ੍ਗਸੋਤਸ੍ਸ ਆਪਜ੍ਜਨਂ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿ, ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਮਗ੍ਗੋ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗੋ. ਅਪਾਯਗਮਨੀਯੇ ਕਾਮੇਤਿ ਯੇਹਿ ਅਪਾਯਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਅਪਾਯਗਮਨੀਯੇ ਕਾਮੇ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਤੋ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗਂ ਭਾਵੇਨ੍ਤੋ ਪਰਿਵਜ੍ਜੇਤਿ. ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਸੇਨ ਸਕਿਂਯੇਵ ਇਮਂ ਲੋਕਂ ਆਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਸਕਦਾਗਾਮੀ, ਤਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗੋ ਸਕਦਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗੋ. ਤਂ ਮਗ੍ਗਂ ਭਾਵੇਨ੍ਤੋ. ਓਲ਼ਾਰਿਕੇਤਿ ਪਰਿਲ਼ਾਹਪ੍ਪਤ੍ਤੇ. ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਸੇਨੇਵ ਕਾਮਭਵਂ ਨਾਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਅਨਾਗਾਮੀ, ਤਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗੋ ਅਨਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗੋ. ਤਂ ਮਗ੍ਗਂ ਭਾਵੇਨ੍ਤੋ. ਅਨੁਸਹਗਤੇਤਿ ਸੁਖੁਮਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤੇ. ਕਿਲੇਸੇਹਿ ਆਰਕਤ੍ਤਾ, ਕਿਲੇਸਾਰੀਨਂ ਹਤਤ੍ਤਾ, ਸਂਸਾਰਚਕ੍ਕਸ੍ਸ ਅਰਾਨਂ ਹਤਤ੍ਤਾ, ਪਾਪਕਰਣੇ ਰਹਾਭਾਵਾ, ਪਚ੍ਚਯਾਦੀਨਂ ਅਰਹਤ੍ਤਾ ਚ ਅਰਹਂ, ਅਰਹਤੋ ਭਾਵੋ ਅਰਹਤ੍ਤਂ. ਕਿਂ ਤਂ? ਅਰਹਤ੍ਤਫਲਂ. ਅਰਹਤ੍ਤਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗੋ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗੋ. ਤਂ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗਂ ਭਾਵੇਨ੍ਤੋ. ਸਬ੍ਬੇਨ ਸਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬੇਨਾਕਾਰੇਨ ਸਬ੍ਬਂ. ਸਬ੍ਬਥਾ ਸਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬਪ੍ਪਕਾਰੇਨ ਸਬ੍ਬਂ. ਅਸੇਸਂ ਨਿਸ੍ਸੇਸਨ੍ਤਿ ਨਿਰਵਸੇਸਂ ਗਨ੍ਧਮਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਅਟ੍ਠਪੇਤ੍ਵਾ. ਅਥ ਵਾ ਸਬ੍ਬੇਨ ਸਬ੍ਬਂ ਮੂਲਵਸੇਨ. ਸਬ੍ਬਥਾ ਸਬ੍ਬਂ ਆਕਾਰਨਿਪ੍ਪਦੇਸਵਸੇਨ. ਅਸੇਸਂ ਨਿਸ੍ਸੇਸਂ ਭਾਵਨਾਨਿਪ੍ਪਦੇਸਵਸੇਨ. ਤਥਾ ਪੁਰਿਮੇਨ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਾਭਾਵੇਨ. ਦੁਤਿਯੇਨ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨਾਭਾਵੇਨ. ਤਤਿਯੇਨ ਅਨੁਸਯਾਭਾਵੇਨ ਏਵਮੇਕੇ ਵਣ੍ਣਯਨ੍ਤਿ.
ਸਪ੍ਪੋ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਅਹੀਤਿ ਯੋ ਕੋਚਿ ਸਰਨ੍ਤੋ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਕੇਨਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਕੇਨ ਅਤ੍ਥੇਨ. ਸਂਸਪ੍ਪਨ੍ਤੋ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਯਸ੍ਮਾ ਸਮ੍ਮਾ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਸਪ੍ਪੋ. ਭੁਜਨ੍ਤੋਤਿ ਵਙ੍ਕਵਙ੍ਕੋ ਹੁਤ੍ਵਾ. ਪਨ੍ਨਸਿਰੋਤਿ ਨਿਪਨ੍ਨਸੀਸੋ ਹੁਤ੍ਵਾ. ਸਿਰੇਨ ਸੁਪਤੀਤਿ ਸੀਸਂ ਭੋਗਨ੍ਤਰੇ ਕਤ੍ਵਾ ਸੁਪਨਭਾਵੇਨ ਸਿਰਸਾ ਸੁਪਤੀਤਿ ਸਰੀਸਪੋ. ਬਿਲੇ ਸਯਤੀਤਿ ਬਿਲਾਸਯੋ. ‘‘ਬਿਲਸਯੋ’’ਤਿਪਿ ਪਾਲ਼ਿ, ਤਂ ਸੁਨ੍ਦਰਂ. ਗੁਹਾਯਂ ਸੇਤੀਤਿ ਗੁਹਾਸਯੋ. ਦਾਠਾ ਤਸ੍ਸ ਆਵੁਧੋਤਿ ਤਸ੍ਸ ਸਪ੍ਪਸ੍ਸ ਦੁਵੇ ਦਾਠਾ ਪਹਰਣਸਤ੍ਥਸਙ੍ਖਾਤੋ ਆਵੁਧੋ. ਵਿਸਂ ਤਸ੍ਸ ਘੋਰਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਸ ਸਪ੍ਪਸ੍ਸ ਬ੍ਯਾਪਕਸਙ੍ਖਾਤਂ ਵਿਸਂ ਦਾਰੁਣਂ ਕਕ੍ਖਲ਼ਂ. ਜਿਵ੍ਹਾ ਤਸ੍ਸ ਦੁਵਿਧਾਤਿ ਤਸ੍ਸ ਸਪ੍ਪਸ੍ਸ ਦ੍ਵੇਧਾ ਜਿਵ੍ਹਾ. ਦ੍ਵੀਹਿ ਜਿਵ੍ਹਾਹਿ ਰਸਂ ਸਾਯਤੀਤਿ ਦੁਵਿਧਾਹਿ ਜਿਵ੍ਹਾਹਿ ਰਸਂ ਜਾਨਾਤਿ ਅਸ੍ਸਾਦਂ ਵਿਨ੍ਦਤਿ ਸਾਦਿਯਤੀਤਿ. ਜੀਵਿਤੁਂ ਕਾਮਯਤੀਤਿ ਜੀਵਿਤੁਕਾਮੋ. ਅਮਰਿਤੁਂ ਕਾਮਯਤੀਤਿ ਅਮਰਿਤੁਕਾਮੋ. ਸੁਖਂ ਕਾਮਯਤੀਤਿ ਸੁਖਕਾਮੋ. ਦੁਕ੍ਖਪ੍ਪਟਿਕ੍ਕੂਲੋਤਿ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਨਿਚ੍ਛਮਾਨੋ. ਪਾਦੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਾਦੇਨ. ਸਪ੍ਪਸਿਰਨ੍ਤਿ ਸਪ੍ਪਸ੍ਸ ਸੀਸਂ. ਵਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾਤਿ ਦੂਰਤੋ ਵਜ੍ਜੇਯ੍ਯ. ਵਿਵਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾਤਿ ਤਸ੍ਸ ਪਮਾਣੇਨ. ਪਰਿਵਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾਤਿ ਸਮਨ੍ਤਤੋ. ਅਭਿਨਿਵਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾਤਿ ਚਤੁਤ੍ਥਪ੍ਪਮਾਣੇਨ. ਅਥ ਵਾ ਪੁਰਿਮੇਨ ਸੀਸਤੋ. ਦੁਤਿਯਤਤਿਯੇਨ ਦ੍ਵੀਹਿ ਪਸ੍ਸੇਹਿ. ਚਤੁਤ੍ਥੇਨ ਪਚ੍ਛਤੋ. ‘‘ਕਾਮੇ ਪਨ ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਰਿਯੇਸਨਮੂਲਦੁਕ੍ਖਵਤ੍ਥੁਭਾਵੇਨ ਵਜ੍ਜੇਯ੍ਯ. ਪਤ੍ਤਸ੍ਸ ਆਰਕ੍ਖਮੂਲਦੁਕ੍ਖਵਤ੍ਥੁਭਾਵੇਨ ਵਿਵਜ੍ਜੇਯ੍ਯ. ਅਞ੍ਞਾਣਪਰਿਲ਼ਾਹਦੁਕ੍ਖਵਤ੍ਥੁਭਾਵੇਨ ਪਰਿਵਜ੍ਜੇਯ੍ਯ. ਵਿਨਾਸਮੁਖੇ ਪਿਯਵਿਪ੍ਪਯੋਗਦੁਕ੍ਖਵਤ੍ਥੁਭਾਵੇਨ ਅਭਿਨਿਵਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ ਏਵਮੇਕੇ ਵਣ੍ਣਯਨ੍ਤਿ.
ਰਞ੍ਜਨਵਸੇਨ ਰਾਗੋ. ਬਲਵਰਞ੍ਜਨਟ੍ਠੇਨ ਸਾਰਾਗੋ. ਵਿਸਯੇ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਅਨੁ ਅਨੁ ਨਯਨਤੋ ਅਨੁਨਯੋ. ਅਨੁਰੁਜ੍ਝਤੀਤਿ ਅਨੁਰੋਧੋ, ਕਾਮੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਯਤ੍ਥ ਕਤ੍ਥਚਿ ਭਵੇ ਸਤ੍ਤਾ ਏਤਾਯ ਨਨ੍ਦਨ੍ਤੀਤਿ ਨਨ੍ਦੀ, ਸਯਂ ਵਾ ਨਨ੍ਦਤੀਤਿ ਨਨ੍ਦੀ. ਨਨ੍ਦੀ ਚ ਸਾ ਰਞ੍ਜਨਟ੍ਠੇਨ ਰਾਗੋ ਚਾਤਿ ਨਨ੍ਦਿਰਾਗੋ. ਤਤ੍ਥ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਸਕਿਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਤਣ੍ਹਾ ਨਨ੍ਦੀ, ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾ ਨਨ੍ਦਿਰਾਗੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਾਰਾਗੋਤਿ ਯੋ ਹੇਟ੍ਠਾ ‘‘ਬਲਵਰਞ੍ਜਨਟ੍ਠੇਨ ਸਾਰਾਗੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਸੋ ਨ ਸਤ੍ਤਸ੍ਸ, ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਸਾਰਾਗੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਏਤਾਯ ਆਰਮ੍ਮਣਾਨੀਤਿ ਇਚ੍ਛਾ. ਬਹਲਕਿਲੇਸਭਾਵੇਨ ਮੁਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਏਤਾਯ ਪਾਣਿਨੋਤਿ ਮੁਚ੍ਛਾ. ਗਿਲਿਤ੍ਵਾ ਪਰਿਨਿਟ੍ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਗਹਣਵਸੇਨ ਅਜ੍ਝੋਸਾਨਂ. ਇਮਿਨਾ ਸਤ੍ਤਾ ਗਿਜ੍ਝਨ੍ਤਿ ਗੇਧਂ ਆਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ ਗੇਧੋ. ਬਹਲਟ੍ਠੇਨ ਵਾ ਗੇਧੋ. ‘‘ਗੇਧਂ ਵਾ ਪਨ ਪਵਨਸਣ੍ਡ’’ਨ੍ਤਿ ਹਿ ਬਹਲਟ੍ਠੇਨੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਨਨ੍ਤਰਪਦਂ ਉਪਸਗ੍ਗਵਸੇਨ ਵਡ੍ਢਿਤਂ, ਸਬ੍ਬਤੋਭਾਗੇਨ ਵਾ ਗੇਧੋਤਿ ਪਲਿਗੇਧੋ. ਸਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਸਙ੍ਗੋ. ਲਗ੍ਗਨਟ੍ਠੇਨ ਵਾ ਸਙ੍ਗੋ. ਓਸੀਦਨਟ੍ਠੇਨ ਪਙ੍ਕੋ. ਆਕਡ੍ਢਨਵਸੇਨ ਏਜਾ. ‘‘ਏਜਾ ਇਮਂ ਪੁਰਿਸਂ ਪਰਿਕਡ੍ਢਤਿ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸੇਵ ਭਵਸ੍ਸ ਅਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਯਾ’’ਤਿ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਵਞ੍ਚਨਟ੍ਠੇਨ ਮਾਯਾ. ਵਟ੍ਟਸ੍ਮਿਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਜਨਨਟ੍ਠੇਨ ਜਨਿਕਾ. ‘‘ਤਣ੍ਹਾ ਜਨੇਤਿ ਪੁਰਿਸਂ, ਚਿਤ੍ਤਮਸ੍ਸ ਵਿਧਾਵਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੫੫) ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਵਟ੍ਟਸ੍ਮਿਂ ਸਤ੍ਤੇ ਦੁਕ੍ਖੇਨ ਸਂਯੋਜਯਮਾਨਾ ਜਨੇਤੀਤਿ ਸਞ੍ਜਨਨੀ. ਘਟਨਟ੍ਠੇਨ ਸਿਬ੍ਬਿਨੀ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਵਟ੍ਟਸ੍ਮਿਂ ਸਤ੍ਤੇ ਚੁਤਿਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਸੇਨ ਸਿਬ੍ਬਤਿ ਘਟੇਤਿ ਤੁਨ੍ਨਕਾਰੋ ਵਿਯ ਪਿਲੋਤਿਕਾਯ ਪਿਲੋਤਿਕਂ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਘਟਨਟ੍ਠੇਨ ਸਿਬ੍ਬਿਨੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਅਨੇਕਪ੍ਪਕਾਰਂ ਵਿਸਯਜਾਲਂ ਤਣ੍ਹਾਵਿਪ੍ਫਨ੍ਦਿਤਨਿਵੇਸਸਙ੍ਖਾਤਂ ਵਾ ਜਾਲਮਸ੍ਸਾ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਜਾਲਿਨੀ.
ਆਕਡ੍ਢਨਟ੍ਠੇਨ ਸੀਘਸੋਤਾ ਸਰਿਤਾ ਵਿਯਾਤਿ ਸਰਿਤਾ. ਅਲ੍ਲਟ੍ਠੇਨ ਵਾ ਸਰਿਤਾ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ‘‘ਸਰਿਤਾਨਿ ਸਿਨੇਹਿਤਾਨਿ ਚ ਸੋਮਨਸ੍ਸਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਜਨ੍ਤੁਨੋ’’ਤਿ (ਧ. ਪ. ੩੪੧). ਅਲ੍ਲਾਨਿ ਚੇਵ ਸਿਨਿਦ੍ਧਾਨਿ ਚਾਤਿ ਅਯਞ੍ਹੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਨਯਬ੍ਯਸਨਾਪਾਦਨਟ੍ਠੇਨ ਕੁਮ੍ਮਾਨੁਬਨ੍ਧਸੁਤ੍ਤਕਂ ਵਿਯਾਤਿ ਸੁਤ੍ਤਂ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ‘‘ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਨ੍ਦਿਰਾਗਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੧੫੯). ਰੂਪਾਦੀਸੁ ਵਿਤ੍ਥਤਟ੍ਠੇਨ ਵਿਸਤਾ. ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਪਟਿਲਾਭਤ੍ਥਾਯ ਸਤ੍ਤੇ ਆਯੂਹਾਪੇਤੀਤਿ ਆਯੂਹਿਨੀ. ਉਕ੍ਕਣ੍ਠਿਤੁਂ ਅਪਦਾਨਤੋ ਸਹਾਯਟ੍ਠੇਨ ਦੁਤਿਯਾ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਵਟ੍ਟਸ੍ਮਿਂ ਉਕ੍ਕਣ੍ਠਿਤੁਂ ਨ ਦੇਤਿ, ਗਤਗਤਟ੍ਠਾਨੇ ਪਿਯਸਹਾਯੋ ਵਿਯ ਅਭਿਰਮਾਪੇਤਿ. ਤੇਨੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ –
‘‘ਤਣ੍ਹਾਦੁਤਿਯੋ ਪੁਰਿਸੋ, ਦੀਘਮਦ੍ਧਾਨਸਂਸਰਂ;
ਇਤ੍ਥਭਾਵਞ੍ਞਥਾਭਾਵਂ, ਸਂਸਾਰਂ ਨਾਤਿਵਤ੍ਤਤੀ’’ਤਿ. (ਇਤਿਵੁ. ੧੫; ਅ. ਨਿ. ੪.੯; ਮਹਾਨਿ. ੧੯੧; ਚੂਲ਼ਨਿ. ਪਾਯਾਯਨਾਨੁਗੀਤਿਗਾਥਾਨਿਦ੍ਦੇਸ ੧੦੭);