੩. ਆਸਵਕ੍ਖਯਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੧੦੨. ਤਤਿਯੇ ਜਾਨਤੋਤਿ ਜਾਨਨ੍ਤਸ੍ਸ. ਪਸ੍ਸਤੋਤਿ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਸ੍ਸ. ਯਦਿਪਿ ਇਮਾਨਿ ਦ੍ਵੇਪਿ ਪਦਾਨਿ ਏਕਤ੍ਥਾਨਿ, ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਮੇਵ ਨਾਨਂ, ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇਪਿ ‘‘ਜਾਨਤੋ’’ਤਿ ਞਾਣਲਕ੍ਖਣਂ ਉਪਾਦਾਯ ਪੁਗ੍ਗਲਂ ਨਿਦ੍ਦਿਸਤਿ. ਜਾਨਨਲਕ੍ਖਣਞ੍ਹਿ ਞਾਣਂ. ‘‘ਪਸ੍ਸਤੋ’’ਤਿ ਞਾਣਪ੍ਪਭਾਵਂ ਉਪਾਦਾਯ. ਦਸ੍ਸਨਪ੍ਪਭਾਵਞ੍ਹਿ ਉਪਾਦਾਯ ਞਾਣਸਮਙ੍ਗੀ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਚਕ੍ਖੁਮਾ ਵਿਯ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਰੂਪਾਨਿ, ਞਾਣੇਨ ਵਿਵਟੇ ਧਮ੍ਮੇ ਪਸ੍ਸਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਜਾਨਤੋਤਿ ਅਨੁਬੋਧਞਾਣੇਨ ਜਾਨਤੋ. ਪਸ੍ਸਤੋਤਿ ਪਟਿਵੇਧਞਾਣੇਨ ਪਸ੍ਸਤੋ. ਪਟਿਲੋਮਤੋ ਵਾ ਦਸ੍ਸਨਮਗ੍ਗੇਨ ਪਸ੍ਸਤੋ, ਭਾਵਨਾਮਗ੍ਗੇਨ ਜਾਨਤੋ. ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਞਾਤਤੀਰਣਪਹਾਨਪਰਿਞ੍ਞਾਹਿ ਜਾਨਤੋ, ਸਿਖਾਪ੍ਪਤ੍ਤਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਪਸ੍ਸਤੋ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਪਰਿਞ੍ਞਾਭਿਸਮਯੇਨ ਜਾਨਤੋ, ਨਿਰੋਧਂ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਭਿਸਮਯੇਨ ਪਸ੍ਸਤੋ. ਤਦੁਭਯੇ ਚ ਸਤਿ ਪਹਾਨਭਾਵਨਾਭਿਸਮਯਾ ਸਿਦ੍ਧਾ ਏਵ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਚਤੁਸਚ੍ਚਾਭਿਸਮਯੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ. ਯਦਾ ਚੇਤ੍ਥ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਂ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ, ਤਦਾ ‘‘ਜਾਨਤੋ ਪਸ੍ਸਤੋ’’ਤਿ ਪਦਾਨਂ ਹੇਤੁਅਤ੍ਥਦੀਪਨਤਾ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਯਦਾ ਪਨ ਮਗ੍ਗਞਾਣਂ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ, ਤਦਾ ਮਗ੍ਗਕਿਚ੍ਚਤ੍ਥਦੀਪਨਤਾ.

ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਨ੍ਤਿ ‘‘ਜਾਨਤੋ, ਅਹਂ ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਸ੍ਸਤੋ ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਂ ਵਦਾਮੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੧੫; ਸਂ. ਨਿ. ੩.੧੦੧; ੫.੧੦੯੫) ਏਵਮਾਗਤੇ ਸਬ੍ਬਾਸਵਸਂਵਰਪਰਿਯਾਯੇ ‘‘ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਾ ਅਨਾਸਵਂ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੧.੪੩੮) ਚ ਸੁਤ੍ਤਪਦੇਸੁ ਆਸਵਾਨਂ ਪਹਾਨਂ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਕ੍ਖਯੋ ਅਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ ਖੀਣਾਕਾਰੋ ਨਤ੍ਥਿਭਾਵੋ ‘‘ਆਸਵਕ੍ਖਯੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ. ‘‘ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਾ ਸਮਣੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੧.੪੩੮) ਫਲਂ.

‘‘ਪਰਵਜ੍ਜਾਨੁਪਸ੍ਸਿਸ੍ਸ, ਨਿਚ੍ਚਂ ਉਜ੍ਝਾਨਸਞ੍ਞਿਨੋ;

ਆਸਵਾ ਤਸ੍ਸ ਵਡ੍ਢਨ੍ਤਿ, ਆਰਾ ਸੋ ਆਸਵਕ੍ਖਯਾ’’ਤਿ. (ਧ. ਪ. ੨੫੩); –

ਆਦੀਸੁ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ.

‘‘ਸੇਖਸ੍ਸ ਸਿਕ੍ਖਮਾਨਸ੍ਸ, ਉਜੁਮਗ੍ਗਾਨੁਸਾਰਿਨੋ;

ਖਯਸ੍ਮਿਂ ਪਠਮਂ ਞਾਣਂ, ਤਤੋ ਅਞ੍ਞਾ ਅਨਨ੍ਤਰਾ;

ਤਤੋ ਅਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਸ੍ਸ, ਞਾਣਂ ਵੇ ਹੋਤਿ ਤਾਦਿਨੋ’’ਤਿ. (ਅ. ਨਿ. ੩.੮੬; ਇਤਿਵੁ. ੬੨) –

ਏਵਮਾਗਤੇ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸੁਤ੍ਤੇ ਇਧ ਚ ਮਗ੍ਗੋ ‘‘ਆਸਵਕ੍ਖਯੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਤਸ੍ਮਾ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਜਾਨਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਹਂ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਾਧਿਗਮਂ ਵਦਾਮੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਨੋ ਅਜਾਨਤੋ ਨੋ ਅਪਸ੍ਸਤੋਤਿ ਯੋ ਪਨ ਨ ਜਾਨਾਤਿ ਨ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਨੋ ਵਦਾਮੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਤੇਨ ਯੇ ਅਜਾਨਤੋ ਅਪਸ੍ਸਤੋਪਿ ਸਂਸਾਰਸੁਦ੍ਧਿਂ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਤਿ. ਪੁਰਿਮੇਨ ਵਾ ਪਦਦ੍ਵਯੇਨ ਉਪਾਯੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਇਮਿਨਾ ਅਨੁਪਾਯਪਟਿਸੇਧੋ. ਸਙ੍ਖੇਪੇਨ ਚੇਤ੍ਥ ਞਾਣਂ ਆਸਵਕ੍ਖਯਕਰਂ, ਸੇਸਂ ਤਸ੍ਸ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

ਇਦਾਨਿ ਯਂ ਜਾਨਤੋ ਯਂ ਪਸ੍ਸਤੋ ਆਸਵਕ੍ਖਯੋ ਹੋਤਿ, ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਕਿਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਜਾਨਤੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਂ ਆਰਭਿ. ਤਤ੍ਥ ਜਾਨਨਾ ਬਹੁਵਿਧਾ. ਦਬ੍ਬਜਾਤਿਕੋ ਏਵ ਹਿ ਕੋਚਿ ਭਿਕ੍ਖੁ ਛਤ੍ਤਂ ਕਾਤੁਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਕੋਚਿ ਚੀਵਰਾਦੀਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰਂ, ਤਸ੍ਸ ਈਦਿਸਾਨਿ ਕਮ੍ਮਾਨਿ ਵਤ੍ਤਸੀਸੇ ਠਤ੍ਵਾ ਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸਾ ਜਾਨਨਾ ‘‘ਮਗ੍ਗਫਲਾਨਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ ਨ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾ. ਯੋ ਪਨ ਸਾਸਨੇ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਵੇਜ੍ਜਕਮ੍ਮਾਦੀਨਿ ਕਾਤੁਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਤਸ੍ਸੇਵਂ ਜਾਨਤੋ ਆਸਵਾ ਵਡ੍ਢਨ੍ਤਿਯੇਵ. ਤਸ੍ਮਾ ਯਂ ਜਾਨਤੋ ਯਂ ਪਸ੍ਸਤੋ ਆਸਵਾਨਂ ਖਯੋ ਹੋਤਿ, ਤਦੇਵ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਯਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਚਤੁਸਚ੍ਚਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ, ਤਂ ਹੇਟ੍ਠਾ ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਸੁਤ੍ਤੇ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ.

ਤਤ੍ਥ ਪਨ ‘‘ਯੋਨਿਸੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਮਨਸਿ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਅਕੁਸਲਂ ਪਜਹਤਿ, ਕੁਸਲਂ ਭਾਵੇਤੀ’’ਤਿ (ਇਤਿਵੁ. ੧੬) ਆਗਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿ ਕਰੋਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਤ੍ਥਵਿਭਾਵਨਾ ਕਤਾ. ਇਧ ‘‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਜਾਨਤੋ ਪਸ੍ਸਤੋ ਆਸਵਾਨਂ ਖਯੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੧੫; ਸਂ. ਨਿ. ੩.੧੦੧; ੫.੧੦੯੫) ਆਗਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਪਰਿਞ੍ਞਾਪਟਿਵੇਧਵਸੇਨ ਪਰਿਞ੍ਞਾਭਿਸਮਯਵਸੇਨ ਮਗ੍ਗਞਾਣੇਨ ਜਾਨਤੋ ਪਸ੍ਸਤੋ ਆਸਵਾਨਂ ਖਯੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ਆਸਵੇਸੁ ਚ ਪਠਮਮਗ੍ਗੇਨ ਦਿਟ੍ਠਾਸਵੋ ਖੀਯਤਿ, ਤਤਿਯਮਗ੍ਗੇਨ ਕਾਮਾਸਵੋ, ਚਤੁਤ੍ਥਮਗ੍ਗੇਨ ਭਵਾਸਵੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਵੋ ਚ ਖੀਯਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਗਾਥਾਸੁ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਞਾਣਨ੍ਤਿ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨੇ ਫਲੇ ਚ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਞਾਣਂ. ਉਤ੍ਤਮਨ੍ਤਿ ਉਤ੍ਤਮਧਮ੍ਮਾਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤਾ ਉਤ੍ਤਮਂ. ਖਯੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਆਸਵਾਨਂ ਸਂਯੋਜਨਾਨਞ੍ਚ ਖਯੇ ਖਯਕਰੇ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੇ ਞਾਣਂ. ‘‘ਖੀਣਾ ਸਂਯੋਜਨਾ ਇਤਿ ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ ਇਧਾਪਿ ਆਨੇਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਤਬ੍ਬਂ. ਤੇਨ ਪਹੀਨਕਿਲੇਸਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਚਤ੍ਤਾਰਿਪਿ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਞਾਣਾਨਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਅਵਸਿਟ੍ਠਕਿਲੇਸਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਾ ਹਿ ਇਧ ਨਤ੍ਥਿ ਅਰਹਤ੍ਤਫਲਾਧਿਗਮਸ੍ਸ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ. ਯਥਾ ਚੇਤ੍ਥ ਜਾਨਤੋ ਪਸ੍ਸਤੋਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਧਿਗਮੇਨ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਕਿਚ੍ਚਂ ਅਧਿਕਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਏਵਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਕਿਚ੍ਚਮ੍ਪਿ ਅਧਿਕਮੇਵ ਇਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਨ ਤ੍ਵੇਵਿਦਂ ਕੁਸੀਤੇਨਾ’’ਤਿ ਓਸਾਨਗਾਥਮਾਹ.

ਤਤ੍ਥ ਨ ਤ੍ਵੇਵਿਦਨ੍ਤਿ ਨ ਤੁ ਏਵ ਇਦਂ. ਤੁਸਦ੍ਦੋ ਨਿਪਾਤਮਤ੍ਤਂ. ਬਾਲੇਨਮਵਿਜਾਨਤਾਤਿ ਮਕਾਰੋ ਪਦਸਨ੍ਧਿਕਰੋ. ਅਯਞ੍ਹੇਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖੇਪਤ੍ਥੋ – ਇਦਂ ਸੇਕ੍ਖਮਗ੍ਗੇਨ ਅਸੇਕ੍ਖਮਗ੍ਗੇਨ ਚ ਪਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਅਭਿਜ੍ਝਾਕਾਯਗਨ੍ਥਾਦਿਸਬ੍ਬਗਨ੍ਥਾਨਂ ਪਮੋਚਨਂ ਪਮੋਚਨਸ੍ਸ ਨਿਮਿਤ੍ਤਭੂਤਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ‘‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਅਵਿਜਾਨਤਾ ਤਤੋ ਏਵ ਬਾਲੇਨ ਅਵਿਦ੍ਦਸੁਨਾ ਯਥਾ ਅਧਿਗਨ੍ਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕਾ, ਏਵਂ ਕੁਸੀਤੇਨ ਨਿਬ੍ਬੀਰਿਯੇਨਾਪਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਦਧਿਗਮਾਯ ਆਰਦ੍ਧਵੀਰਿਯੇਨ ਭਵਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ. ਤੇਨਾਹ ਭਗਵਾ ‘‘ਆਰਦ੍ਧਵੀਰਿਯਸ੍ਸਾਯਂ ਧਮ੍ਮੋ, ਨੋ ਕੁਸੀਤਸ੍ਸ’’ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੩੫੮).

‘‘ਆਰਮ੍ਭਥ ਨਿਕ੍ਕਮਥ, ਯੁਞ੍ਜਥ ਬੁਦ੍ਧਸਾਸਨੇ;

ਧੁਨਾਥ ਮਚ੍ਚੁਨੋ ਸੇਨਂ, ਨਲ਼ਾਗਾਰਂਵ ਕੁਞ੍ਜਰੋ’’ਤਿ. (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੮੫; ਨੇਤ੍ਤਿ. ੨੯; ਮਿ. ਪ. ੫.੧.੪);

ਤਤਿਯਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.