੩. ਪਠਮਵੇਦਨਾਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੫੨. ਤਤਿਯੇ ਵੇਦਨਾਤਿ ਆਰਮ੍ਮਣਰਸਂ ਵੇਦਿਯਨ੍ਤਿ ਅਨੁਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਵੇਦਨਾ. ਤਾ ਵਿਭਾਗਤੋ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਸੁਖਾ ਵੇਦਨਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਸੁਖ-ਸਦ੍ਦੋ ਅਤ੍ਥੁਦ੍ਧਾਰਵਸੇਨ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤੋਯੇਵ. ਦੁਕ੍ਖ-ਸਦ੍ਦੋ ਪਨ ‘‘ਜਾਤਿਪਿ ਦੁਕ੍ਖਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੩੮੭; ਵਿਭ. ੧੯੦) ਦੁਕ੍ਖਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ ਆਗਤੋ. ‘‘ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੋ, ਮਹਾਲਿ, ਰੂਪਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਦੁਕ੍ਖਾਨੁਪਤਿਤਂ ਦੁਕ੍ਖਾਵਕ੍ਕਨ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੬੦) ਦੁਕ੍ਖਾਰਮ੍ਮਣੇ. ‘‘ਦੁਕ੍ਖੋ ਪਾਪਸ੍ਸ ਉਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਧ. ਪ. ੧੧੭) ਦੁਕ੍ਖਪਚ੍ਚਯੇ. ‘‘ਯਾਵਞ੍ਚਿਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨ ਸੁਕਰਾ ਅਕ੍ਖਾਨੇਨ ਪਾਪੁਣਿਤੁਂ, ਯਾਵ ਦੁਕ੍ਖਾ ਨਿਰਯਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੩.੨੫੦) ਦੁਕ੍ਖਪਚ੍ਚਯਟ੍ਠਾਨੇ. ‘‘ਸੁਖਸ੍ਸ ਚ ਪਹਾਨਾ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਚ ਪਹਾਨਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੨੩੨; ਧ. ਸ. ੧੬੫) ਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨਾਯਂ. ਇਧਾਪਿ ਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨਾਯਮੇਵ.

ਵਚਨਤ੍ਥਤੋ ਪਨ ਸੁਖਯਤੀਤਿ ਸੁਖਾ. ਦੁਕ੍ਖਯਤੀਤਿ ਦੁਕ੍ਖਾ. ਨ ਦੁਕ੍ਖਾ ਨ ਸੁਖਾਤਿ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾ, ਮਕਾਰੋ ਪਦਸਨ੍ਧਿਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਤਾਸੁ ਇਟ੍ਠਾਨੁਭਵਨਲਕ੍ਖਣਾ ਸੁਖਾ, ਅਨਿਟ੍ਠਾਨੁਭਵਨਲਕ੍ਖਣਾ ਦੁਕ੍ਖਾ, ਉਭਯਵਿਪਰੀਤਾਨੁਭਵਨਲਕ੍ਖਣਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾ. ਤਸ੍ਮਾ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨਾਨਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਪਾਕਟਾ, ਨ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾਯ. ਯਦਾ ਹਿ ਸੁਖਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਸਕਲਸਰੀਰਂ ਭੇਨ੍ਤਂ ਮਦ੍ਦਨ੍ਤਂ ਫਰਮਾਨਂ ਸਤਧੋਤਸਪ੍ਪਿਂ ਖਾਦਾਪੇਨ੍ਤਂ ਵਿਯ, ਸਤਪਾਕਤੇਲਂ ਮਕ੍ਖੇਨ੍ਤਂ ਵਿਯ, ਘਟਸਹਸ੍ਸੇਨ ਪਰਿਲ਼ਾਹਂ ਨਿਬ੍ਬਾਪਯਮਾਨਂ ਵਿਯ ਚ ‘‘ਅਹੋ ਸੁਖਂ, ਅਹੋ ਸੁਖ’’ਨ੍ਤਿ ਵਾਚਂ ਨਿਚ੍ਛਾਰਯਮਾਨਮੇਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਯਦਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਸਕਲਸਰੀਰਂ ਖੋਭੇਨ੍ਤਂ ਮਦ੍ਦਨ੍ਤਂ ਫਰਮਾਨਂ ਤਤ੍ਤਫਾਲਂ ਪਵੇਸੇਨ੍ਤਂ ਵਿਯ ਵਿਲੀਨਤਮ੍ਬਲੋਹਂ ਆਸਿਞ੍ਚਨ੍ਤਂ ਵਿਯ ਚ ‘‘ਅਹੋ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਅਹੋ ਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿ ਵਿਪ੍ਪਲਾਪੇਨ੍ਤਮੇਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਇਤਿ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨਾਨਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਪਾਕਟਾ.

ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾ ਪਨ ਦੁਬ੍ਬਿਜਾਨਾ ਦੁਦ੍ਦੀਪਨਾ ਅਨ੍ਧਕਾਰਾ ਅਵਿਭੂਤਾ. ਸਾ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਾਨਂ ਅਪਗਮੇ ਸਾਤਾਸਾਤਪਟਿਪਕ੍ਖਵਸੇਨ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਾਕਾਰਭੂਤਾ ਨਯਤੋ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਪਾਕਟਾ ਹੋਤਿ. ਯਥਾ ਕਿਂ? ਯਥਾ ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਂ ਸਪਂਸੁਕੇ ਪਦੇਸੇ ਉਪਚਰਿਤਮਗ੍ਗਵਸੇਨ ਪਿਟ੍ਠਿਪਾਸਾਣੇ ਮਿਗੇਨ ਗਤਮਗ੍ਗੋ, ਏਵਂ ਇਟ੍ਠਾਨਿਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਾਨੁਭਵਨੇਨਪਿ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾਨੁਭਵਨਭਾਵੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ. ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਗ੍ਗਹਣਂ ਪਿਟ੍ਠਿਪਾਸਾਣਗਮਨਂ ਵਿਯ ਇਟ੍ਠਾਨਿਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣਗ੍ਗਹਣਾਭਾਵਤੋ. ਯਞ੍ਚ ਤਤ੍ਰਾਨੁਭਵਨਂ, ਸਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾਤਿ.

ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਭਾਵੇਨ ਤਿਧਾ ਵੁਤ੍ਤਾਪਿ ਕਤ੍ਥਚਿ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਭਾਵੇਨ ਦ੍ਵਿਧਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਯਥਾਹ – ‘‘ਦ੍ਵੇਪਿ ਮਯਾ, ਆਨਨ੍ਦ, ਵੇਦਨਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਸੁਖਾ ਵੇਦਨਾ, ਦੁਕ੍ਖਾ ਵੇਦਨਾ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੨.੮੯). ਕਤ੍ਥਚਿ ਤਿਸ੍ਸੋਪਿ ਵਿਸੁਂ ਵਿਸੁਂ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਭਾਵੇਨ ‘‘ਸੁਖਾ ਵੇਦਨਾ ਠਿਤਿਸੁਖਾ ਵਿਪਰਿਣਾਮਦੁਕ੍ਖਾ, ਦੁਕ੍ਖਾ ਵੇਦਨਾ ਠਿਤਿਦੁਕ੍ਖਾ ਵਿਪਰਿਣਾਮਸੁਖਾ, ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾ ਵੇਦਨਾ ਞਾਣਸੁਖਾ ਅਞ੍ਞਾਣਦੁਕ੍ਖਾ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੪੬੫). ਕਤ੍ਥਚਿ ਸਬ੍ਬਾਪਿ ਦੁਕ੍ਖਭਾਵੇਨ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ‘‘ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਵੇਦਯਿਤਂ, ਸਬ੍ਬਂ ਤਂ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਮਿਨ੍ਤਿ ਵਦਾਮੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੪.੨੫੯).

ਤਤ੍ਥ ਸਿਯਾ – ਯਦਿ ਤਿਸ੍ਸੋ ਵੇਦਨਾ ਯਥਾ ਇਧ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਅਞ੍ਞੇਸੁ ਚ ਏਦਿਸੇਸੁ ਸੁਤ੍ਤੇਸੁ ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ ਚ ਏਵਂ ਅਵਤ੍ਵਾ ਕਸ੍ਮਾ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਵੇਦਯਿਤਂ, ਸਬ੍ਬਂ ਤਂ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਮਿਨ੍ਤਿ ਵਦਾਮੀ’’ਤਿ, ‘‘ਦ੍ਵੇਪਿ ਮਯਾ, ਆਨਨ੍ਦ, ਵੇਦਨਾ ਵੁਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਚ? ਸਨ੍ਧਾਯਭਾਸਿਤਮੇਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਾ ਪਰਿਯਾਯਦੇਸਨਾ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਭਗਵਤਾ –

‘‘ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਿਚ੍ਚਤਂ, ਆਨਨ੍ਦ, ਮਯਾ ਸਨ੍ਧਾਯ ਭਾਸਿਤਂ ਸਙ੍ਖਾਰਵਿਪਰਿਣਾਮਤਂ, ‘ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਵੇਦਯਿਤਂ, ਸਬ੍ਬਂ ਤਂ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਮਿ’’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੪.੨੫੯).

‘‘ਦ੍ਵੇਪਿ ਮਯਾ, ਆਨਨ੍ਦ, ਵੇਦਨਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਪਰਿਯਾਯੇਨਾ’’ਤਿ ਚ (ਸਂ. ਨਿ. ੪.੨੫੯).

ਏਤ੍ਥ ਹਿ ਸੁਖਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾਤਿ ਇਮਾਸਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਵੇਦਨਾਨਂ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਦੁਕ੍ਖਭਾਵੋ ਨਤ੍ਥਿ, ਵੇਨੇਯ੍ਯਜ੍ਝਾਸਯੇਨ ਪਨ ਤਤ੍ਥ ਨਿਚ੍ਛਨ੍ਦਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਦੁਕ੍ਖਭਾਵੋ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਸਾ ਤਾਦਿਸੀ ਪਰਿਯਾਯਦੇਸਨਾ. ਅਯਂ ਪਨ ਵੇਦਨਤ੍ਤਯਦੇਸਨਾ ਸਭਾਵਕਥਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਦੇਸਨਾਤਿ ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਆਚਰਿਯਾਨਂ ਸਮਾਨਕਥਾ.

ਵਿਤਣ੍ਡਵਾਦੀ ਪਨਾਹ ‘‘ਦੁਕ੍ਖਤਾਦ੍ਵਯਵਚਨਤੋ ਪਰਿਯਾਯਦੇਸਨਾਵ ਵੇਦਨਤ੍ਤਯਦੇਸਨਾ’’ਤਿ. ਸੋ ‘‘ਮਾ ਹੇਵ’’ਨ੍ਤਿਸ੍ਸ ਵਚਨੀਯੋ, ਯਸ੍ਮਾ ਭਗਵਤਾ ਸਬ੍ਬਾਸਂ ਵੇਦਨਾਨਂ ਦੁਕ੍ਖਭਾਵੋ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤੋ ‘‘ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਿਚ੍ਚਤਂ, ਆਨਨ੍ਦ, ਮਯਾ ਸਨ੍ਧਾਯ ਭਾਸਿਤਂ ਸਙ੍ਖਾਰਵਿਪਰਿਣਾਮਤਂ ‘ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਵੇਦਯਿਤਂ, ਸਬ੍ਬਂ ਤਂ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਮਿ’’’ਨ੍ਤਿ. ਯਦਿ ਪਨੇਤ੍ਥ ਵੇਦਨਤ੍ਤਯਦੇਸਨਾ ਪਰਿਯਾਯਦੇਸਨਾ ਸਿਯਾ, ‘‘ਇਦਂ ਮਯਾ ਸਨ੍ਧਾਯ ਭਾਸਿਤਂ ਤਿਸ੍ਸੋ ਵੇਦਨਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ, ਨ ਪਨੇਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਅਪਿਚਾਯਮੇਵ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ ‘‘ਕੋ, ਪਨਾਵੁਸੋ, ਵੇਦਨਤ੍ਤਯਦੇਸਨਾਯ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ’’ਤਿ? ਸਚੇ ਵਦੇਯ੍ਯ ‘‘ਮੁਦੁਕਾ ਦੁਕ੍ਖਾ ਵੇਦਨਾ ਸੁਖਾ, ਅਧਿਮਤ੍ਤਾ ਦੁਕ੍ਖਾ, ਮਜ੍ਝਿਮਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾਤਿ ਵੇਨੇਯ੍ਯਜ੍ਝਾਸਯੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤਾਸੁ ਹਿ ਨ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਸੁਖਾਦਿਵਡ੍ਢੀ’’ਤਿ. ਸੋ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ – ਕੋ ਪਨਾਵੁਸੋ ਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨਾਯ ਸਭਾਵੋ, ਯੇਨ ‘‘ਸਬ੍ਬਾ ਵੇਦਨਾ ਦੁਕ੍ਖਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚੇਯ੍ਯੁਂ? ਯਦਿ ਯਾਯ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਯ ਸਤ੍ਤਾ ਵਿਯੋਗਮੇਵ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਸੋ ਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨਾਯ ਸਭਾਵੋ. ਯਾਯ ਚ ਪਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਯ ਸਤ੍ਤਾ ਅਵਿਯੋਗਮੇਵ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਯਾਯ ਨ ਉਭਯਂ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਸਾ ਕਥਂ ਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨਾ ਸਿਯਾ? ਅਥ ਯਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਨਿਸ੍ਸਯਸ੍ਸ ਉਪਘਾਤਕਾਰੀ, ਸਾ ਦੁਕ੍ਖਾ. ਯਾ ਅਨੁਗ੍ਗਹਕਾਰੀ, ਸਾ ਕਥਂ ਦੁਕ੍ਖਾ ਸਿਯਾ. ਅਥ ਪਨ ਯਦਰਿਯਾ ਦੁਕ੍ਖਤੋ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਸੋ ਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨਾਯ ਸਭਾਵੋ, ਸਙ੍ਖਾਰਦੁਕ੍ਖਤਾਯ ਵੇਦਨਂ ਅਰਿਯਾ ਦੁਕ੍ਖਤੋ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਸਾ ਚ ਅਭਿਣ੍ਹਸਭਾਵਾਤਿ ਕਥਂ ਤਾਸਂ ਵੇਦਨਾਨਂ ਮੁਦੁਮਜ੍ਝਿਮਾਧਿਮਤ੍ਤਦੁਕ੍ਖਭਾਵੋ ਸਿਯਾ? ਯਦਿ ਚ ਸਙ੍ਖਾਰਦੁਕ੍ਖਤਾਯ ਏਵ ਵੇਦਨਾਨਂ ਦੁਕ੍ਖਭਾਵੋ ਸਿਯਾ, ‘‘ਤਿਸ੍ਸੋ ਇਮਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੁਕ੍ਖਤਾਯੋ ਦੁਕ੍ਖਦੁਕ੍ਖਤਾ, ਵਿਪਰਿਣਾਮਦੁਕ੍ਖਤਾ, ਸਙ੍ਖਾਰਦੁਕ੍ਖਤਾ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੩੦੫) ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਤਾਨਂ ਵਿਭਾਗਦੇਸਨਾ ਨਿਪ੍ਪਯੋਜਨਾ ਸਿਯਾ. ਤਥਾ ਚ ਸਤਿ ਸੁਤ੍ਤਮੇਵ ਪਟਿਬਾਹਿਤਂ ਸਿਯਾ, ਪੁਰਿਮੇਸੁ ਚ ਤੀਸੁ ਰੂਪਾਵਚਰਜ੍ਝਾਨੇਸੁ ਮੁਦੁਕਾ ਦੁਕ੍ਖਾ ਵੇਦਨਾਤਿ ਆਪਜ੍ਜਤਿ ਸੁਖਵੇਦਨਾਵਚਨਤੋ. ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨੇ ਅਰੂਪਜ੍ਝਾਨੇਸੁ ਚ ਮਜ੍ਝਿਮਾ, ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਵੇਦਨਾਵਚਨਤੋ. ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇ ਪੁਰਿਮਾ ਤਿਸ੍ਸੋ ਰੂਪਾਵਚਰਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯੋ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਰੂਪਸਮਾਪਤ੍ਤੀਹਿ ਚ ਸਨ੍ਤਤਰਾਤਿ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਕਥਂ ਵਾ ਸਨ੍ਤਤਰਪ੍ਪਣੀਤਤਰਾਸੁ ਸਮਾਪਤ੍ਤੀਸੁ ਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨਾਯ ਅਧਿਕਭਾਵੋ ਯੁਜ੍ਜਤਿ? ਤਸ੍ਮਾ ਵੇਦਨਤ੍ਤਯਦੇਸਨਾਯ ਪਰਿਯਾਯਦੇਸਨਾਭਾਵੋ ਨ ਯੁਤ੍ਤੋਤਿ.

ਯਂ ਪਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਦੁਕ੍ਖੇ ਸੁਖਨ੍ਤਿ ਸਞ੍ਞਾਵਿਪਲ੍ਲਾਸੋ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੪.੪੯; ਪਟਿ. ਮ. ੧.੨੩੬), ਤਂ ਕਥਨ੍ਤਿ? ਵਿਪਰਿਣਾਮਦੁਕ੍ਖਤਾਯ ਸਙ੍ਖਾਰਦੁਕ੍ਖਤਾਯ ਚ ਯਥਾਭੂਤਾਨਵਬੋਧੇਨ ਯਾ ਏਕਨ੍ਤਤੋ ਸੁਖਸਞ੍ਞਾ, ਯਾ ਚ ਦੁਕ੍ਖਨਿਮਿਤ੍ਤੇ ਸੁਖਨਿਮਿਤ੍ਤਸਞ੍ਞਾ, ਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਵਮ੍ਪਿ ‘‘ਸੁਖਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵੇਦਨਾ ਦੁਕ੍ਖਤੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ’’ਤਿ (ਇਤਿਵੁ. ੫੩) ਇਦਂ ਪਨ ਕਥਨ੍ਤਿ? ਇਦਂ ਪਨ ਵਿਪਰਿਣਾਮਦਸ੍ਸਨੇ ਸਨ੍ਨਿਯੋਜਨਤ੍ਥਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਤਸ੍ਸ ਤਤ੍ਥ ਵਿਰਾਗੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਉਪਾਯਭਾਵਤੋ ਸੁਖਵੇਦਨਾਯ ਬਹੁਦੁਕ੍ਖਾਨੁਗਤਭਾਵਤੋ ਚ. ਤਥਾ ਹਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਹੇਤੁਭਾਵਤੋ ਅਨੇਕੇਹਿ ਦੁਕ੍ਖਧਮ੍ਮੇਹਿ ਅਨੁਬਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਚ ਪਣ੍ਡਿਤਾ ਸੁਖਮ੍ਪਿ ਦੁਕ੍ਖਮਿਚ੍ਚੇਵ ਪਟਿਪਨ੍ਨਾ.

ਏਵਮ੍ਪਿ ਨਤ੍ਥੇਵ ਸੁਖਾ ਵੇਦਨਾ, ਸੁਖਹੇਤੂਨਂ ਨਿਯਮਾਭਾਵਤੋ. ਯੇ ਹਿ ਸੁਖਵੇਦਨਾਯ ਹੇਤੁਸਮ੍ਮਤਾ ਘਾਸਚ੍ਛਾਦਨਾਦਯੋ, ਤੇ ਏਵ ਅਧਿਮਤ੍ਤਂ ਅਕਾਲੇ ਚ ਪਟਿਸੇਵਿਯਮਾਨਾ ਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨਾਯ ਹੇਤੁਭਾਵਮਾਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਨ ਚ ਯੇਨੇਵ ਹੇਤੁਨਾ ਸੁਖਂ, ਤੇਨੇਵ ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਯੁਤ੍ਤਂ ਵਤ੍ਤੁਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਨ ਤੇ ਸੁਖਹੇਤੂ, ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਰਾਪਗਮੇ ਪਨ ਅਵਿਞ੍ਞੂਨਂ ਸੁਖਸਞ੍ਞਾ ਯਥਾ ਚਿਰਤਰਂ ਠਾਨਾਦਿਇਰਿਯਾਪਥਸਮਙ੍ਗੀ ਹੁਤ੍ਵਾ ਤਦਞ੍ਞਇਰਿਯਾਪਥਸਮਾਯੋਗੇ ਮਹਨ੍ਤਞ੍ਚ ਭਾਰਂ ਵਹਤੋ ਭਾਰਨਿਕ੍ਖੇਪੇ ਚੇਵ ਵੂਪਸਮੇ ਚ, ਤਸ੍ਮਾ ਨਤ੍ਥੇਵ ਸੁਖਨ੍ਤਿ? ਤਯਿਦਂ ਸਮ੍ਮਦੇਵ ਸੁਖਹੇਤੁਂ ਅਪਰਿਞ੍ਞਾਯ ਤਸ੍ਸ ਨਿਯਮਾਭਾਵਪਰਿਕਪ੍ਪਨਂ. ਆਰਮ੍ਮਣਮਤ੍ਤਮੇਵ ਹਿ ਕੇਵਲਂ ਸੁਖਹੇਤੁਂ ਮਨਸਿਕਤ੍ਵਾ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਸਰੀਰਸ੍ਸ ਅਵਤ੍ਥਾਵਿਸੇਸਂ ਸਮੁਦਿਤਂ ਪਨ ਏਕਜ੍ਝਂ ਤਦੁਭਯਂ ਸੁਖਾਦਿਹੇਤੂਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਯਾਦਿਸਞ੍ਚ ਤਦੁਭਯਂ ਸੁਖਵੇਦਨਾਯ ਹੇਤੁ, ਤਾਦਿਸਂ ਨ ਕਦਾਚਿਪਿ ਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨਾਯ ਹੇਤੁ ਹੋਤੀਤਿ ਵਵਤ੍ਥਿਤਾ ਏਵ ਸੁਖਾਦਿਹੇਤੁ. ਯਥਾ ਨਾਮ ਤੇਜੋਧਾਤੁ ਸਾਲਿਯਵਡਾਕਸਸ੍ਸਾਦੀਨਂ ਯਾਦਿਸਮਵਤ੍ਥਨ੍ਤਰਂ ਪਤ੍ਵਾ ਸਾਤਮਧੁਰਭਾਵਹੇਤੁ ਹੋਤਿ, ਨ ਤਾਦਿਸਮੇਵ ਪਤ੍ਵਾ ਕਦਾਚਿਪਿ ਅਸਾਤਅਮਧੁਰਭਾਵਹੇਤੁ ਹੋਤਿ, ਏਵਂਸਮ੍ਪਦਮਿਦਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.

ਦੁਕ੍ਖਾਪਗਮੇਵ ਕਦਾਚਿ ਸੁਖਵੇਦਨਨ੍ਤਰਂ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਸੁਖੇਯੇਵ ਸੁਖਸਞ੍ਞਾ, ਨ ਦੁਕ੍ਖਾਪਗਮਮਤ੍ਤੇ ਯਥਾ ਅਦ੍ਧਾਨਗਮਨਪਰਿਸ੍ਸਮਕਿਲਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸਮ੍ਬਾਹਨੇ ਇਰਿਯਾਪਥਪਰਿਵਤ੍ਤਨੇ ਚ, ਅਞ੍ਞਥਾ ਕਾਲਨ੍ਤਰੇਪਿ ਪਰਿਸ੍ਸਮਾਪਗਮੇ ਤਾਦਿਸੀ ਸੁਖਸਞ੍ਞਾ ਸਿਯਾ. ਦੁਕ੍ਖਾਪਗਮਮਤ੍ਤੇ ਪਨ ਸੁਖਨ੍ਤਿ ਪਰਿਕਪ੍ਪਨਾ ਵੇਦਨਾਵਿਸੇਸਸ੍ਸ ਅਨੁਪਲਬ੍ਭਮਾਨਤ੍ਤਾ. ਏਕਨ੍ਤੇਨੇਵ ਚੇਤਂ ਏਵਂ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਂ, ਯਤੋ ਪਣੀਤਪ੍ਪਣੀਤਾਨਿਯੇਵ ਆਰਮ੍ਮਣਾਨਿ ਮਹਤਾ ਆਯਾਸੇਨ ਸਤ੍ਤਾ ਅਭਿਪਤ੍ਥਯਨ੍ਤਿ, ਨ ਚ ਨੇਸਂ ਯੇਨ ਕੇਨਚਿ ਯਥਾਲਦ੍ਧਮਤ੍ਤੇਨ ਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਤਿਕਾਰਂ ਕਾਤੁਂ ਸਕ੍ਕਾ ਤਣ੍ਹੁਪ੍ਪਾਦੇਨਾਤਿ. ਵੇਦਨਾਪਚ੍ਚਯਾ ਹਿ ਤਣ੍ਹਾਉਪਾਦਿ, ਤਥਾਭਾਵੇ ਚ ਸੁਗਨ੍ਧਮਧੁਰਸੁਖਸਮ੍ਫਸ੍ਸਾਦਿਵਤ੍ਥੂਨਂ ਇਤਰੀਤਰਭਾਵੇਨ ਸੁਖਵਿਸੇਸਸਞ੍ਞਾ ਜਾਯਮਾਨਾ ਕਤਮਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਵਿਸੇਸਸ੍ਸ ਅਪਗਮਨੇ ਘਾਨਜਿਵ੍ਹਾਕਾਯਦ੍ਵਾਰੇਸੁ, ਸੋਤਦ੍ਵਾਰੇ ਚ ਦਿਬ੍ਬਸਙ੍ਗੀਤਸਦਿਸਪਞ੍ਚਙ੍ਗਿਕਤੂਰਿਯਸਦ੍ਦਾਵਧਾਰਣੇ. ਤਸ੍ਮਾ ਨ ਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨਾਯਮੇਵ ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਰਾਪਗਮੇ ਸੁਖਸਞ੍ਞਾ, ਨਾਪਿ ਕੇਵਲੇ ਦੁਕ੍ਖਾਪਗਮਮਤ੍ਤੇਤਿ ਆਗਮਤੋ ਯੁਤ੍ਤਿਤੋਪਿ ਵਵਤ੍ਥਿਤਾ ਤਿਸ੍ਸੋ ਵੇਦਨਾਤਿ ਭਗਵਤੋ ਵੇਦਨਤ੍ਤਯਦੇਸਨਾ ਨੀਤਤ੍ਥਾਯੇਵ, ਨ ਨੇਯ੍ਯਤ੍ਥਾਤਿ ਸਞ੍ਞਾਪੇਤਬ੍ਬਂ. ਏਵਞ੍ਚੇਤਂ ਉਪੇਤਿ, ਇਚ੍ਚੇਤਂ ਕੁਸਲਂ, ਨੋ ਚੇ, ਕਮ੍ਮਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਯ੍ਯੋਜੇਤਬ੍ਬੋ ‘‘ਗਚ੍ਛ ਯਥਾਸੁਖ’’ਨ੍ਤਿ.

ਏਵਮੇਤਾ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਪਟਿਪਕ੍ਖਸਭਾਵਵਵਤ੍ਥਿਤਲਕ੍ਖਣਾ ਏਵ ਤਿਸ੍ਸੋ ਵੇਦਨਾ ਭਗਵਤਾ ਦੇਸਿਤਾ. ਤਞ੍ਚ ਖੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਕਮ੍ਮਿਕਾਨਂ ਯੋਗਾਵਚਰਾਨਂ ਵੇਦਨਾਮੁਖੇਨ ਅਰੂਪਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ. ਦੁਵਿਧਞ੍ਹਿ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਰੂਪਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ, ਅਰੂਪਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਭਗਵਾ ਰੂਪਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਕਥੇਨ੍ਤੋ ਸਙ੍ਖੇਪਮਨਸਿਕਾਰਵਸੇਨ ਵਾ ਵਿਤ੍ਥਾਰਮਨਸਿਕਾਰਵਸੇਨ ਵਾ ਚਤੁਧਾਤੁਵਵਤ੍ਥਾਨਾਦਿਵਸੇਨ ਵਾ ਕਥੇਤਿ. ਅਰੂਪਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਪਨ ਕਥੇਨ੍ਤੋ ਫਸ੍ਸਵਸੇਨ ਵਾ ਵੇਦਨਾਵਸੇਨ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਵਸੇਨ ਵਾ ਕਥੇਤਿ. ਏਕਚ੍ਚਸ੍ਸ ਹਿ ਆਪਾਥਗਤੇ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਆਵਜ੍ਜਤੋ ਤਤ੍ਥ ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕਾਨਂ ਪਠਮਾਭਿਨਿਪਾਤੋ ਫਸ੍ਸੋ ਤਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਫੁਸਨ੍ਤੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੋ ਪਾਕਟੋ ਹੋਤਿ, ਏਕਚ੍ਚਸ੍ਸ ਤਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਅਨੁਭਵਨ੍ਤੀ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾ ਵੇਦਨਾ ਪਾਕਟਾ ਹੋਤਿ, ਏਕਚ੍ਚਸ੍ਸ ਤਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਵਿਜਾਨਨ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਪਾਕਟਂ ਹੋਤਿ. ਇਤਿ ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਅਜ੍ਝਾਸਯੇਨ ਯਥਾਪਾਕਟਂ ਫਸ੍ਸਾਦਿਮੁਖੇਨ ਤਿਧਾ ਅਰੂਪਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਕਥੇਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਯਸ੍ਸ ਫਸ੍ਸੋ ਪਾਕਟੋ ਹੋਤਿ, ਸੋਪਿ ‘‘ਨ ਕੇਵਲਂ ਫਸ੍ਸੋਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਤਦੇਵ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਅਨੁਭਵਮਾਨਾ ਵੇਦਨਾਪਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਸਞ੍ਜਾਨਮਾਨਾ ਸਞ੍ਞਾਪਿ, ਚੇਤਯਮਾਨਾ ਚੇਤਨਾਪਿ, ਵਿਜਾਨਮਾਨਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਮ੍ਪਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਫਸ੍ਸਪਞ੍ਚਮਕੇਯੇਵ ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਯਸ੍ਸ ਵੇਦਨਾ ਪਾਕਟਾ ਹੋਤਿ, ਸੋਪਿ ‘‘ਨ ਕੇਵਲਂ ਵੇਦਨਾਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਾਯ ਸਦ੍ਧਿਂ ਫੁਸਮਾਨੋ ਫਸ੍ਸੋਪਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਸਞ੍ਜਾਨਮਾਨਾ ਸਞ੍ਞਾਪਿ, ਚੇਤਯਮਾਨਾ ਚੇਤਨਾਪਿ, ਵਿਜਾਨਮਾਨਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਮ੍ਪਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਫਸ੍ਸਪਞ੍ਚਮਕੇਯੇਵ ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਯਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਪਾਕਟਂ ਹੋਤਿ, ਸੋਪਿ ‘‘ਨ ਕੇਵਲਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਮੇਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਤਦੇਵਾਰਮ੍ਮਣਂ ਫੁਸਮਾਨੋ ਫਸ੍ਸੋਪਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਅਨੁਭਵਮਾਨਾ ਵੇਦਨਾਪਿ, ਸਞ੍ਜਾਨਮਾਨਾ ਸਞ੍ਞਾਪਿ, ਚੇਤਯਮਾਨਾ ਚੇਤਨਾਪਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਫਸ੍ਸਪਞ੍ਚਮਕੇਯੇਵ ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ.

ਸੋ ‘‘ਇਮੇ ਫਸ੍ਸਪਞ੍ਚਮਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਕਿਂਨਿਸ੍ਸਿਤਾ’’ਤਿ ਉਪਧਾਰੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਵਤ੍ਥੁਨਿਸ੍ਸਿਤਾ’’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਵਤ੍ਥੁ ਨਾਮ ਕਰਜਕਾਯੋ. ਯਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਇਦਞ੍ਚ ਪਨ ਮੇ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਏਤ੍ਥਸਿਤਂ ਏਤ੍ਥਪਟਿਬਦ੍ਧ’’ਨ੍ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੨੩੫; ਮ. ਨਿ. ੨.੨੫੨). ਸੋ ਅਤ੍ਥਤੋ ਭੂਤਾ ਚੇਵ ਉਪਾਦਾਰੂਪਾਨਿ ਚ, ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਵਤ੍ਥੁ ਰੂਪਂ, ਫਸ੍ਸਪਞ੍ਚਮਕਾ ਨਾਮਨ੍ਤਿ ਨਾਮਰੂਪਮਤ੍ਤਮੇਵ ਪਸ੍ਸਤਿ. ਰੂਪਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧੋ, ਨਾਮਂ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਅਰੂਪਿਨੋ ਖਨ੍ਧਾਤਿ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਮਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਨਾਮਰੂਪਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤਾ ਹਿ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਾ, ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤਂ ਵਾ ਨਾਮਰੂਪਂ ਨਤ੍ਥਿ. ਸੋ ‘‘ਇਮੇ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਕਿਂਹੇਤੁਕਾ’’ਤਿ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਨ੍ਤੋ ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਿਹੇਤੁਕਾ’’ਤਿ, ਤਤੋ ‘‘ਪਚ੍ਚਯੋ ਚੇਵ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਞ੍ਚ ਇਦਂ, ਅਞ੍ਞੋ ਸਤ੍ਤੋ ਵਾ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਵਾ ਨਤ੍ਥਿ, ਸੁਦ੍ਧਸਙ੍ਖਾਰਪੁਞ੍ਜਮਤ੍ਤਮੇਵਾ’’ਤਿ ਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯਨਾਮਰੂਪਵਸੇਨ ਤਿਲਕ੍ਖਣਂ ਆਰੋਪੇਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਮਨਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਸਮ੍ਮਸਨ੍ਤੋ ਵਿਚਰਤਿ. ਸੋ ‘‘ਅਜ੍ਜ ਅਜ੍ਜਾ’’ਤਿ ਪਟਿਵੇਧਂ ਆਕਙ੍ਖਮਾਨੋ ਤਥਾਰੂਪੇ ਸਮਯੇ ਉਤੁਸਪ੍ਪਾਯਂ, ਪੁਗ੍ਗਲਸਪ੍ਪਾਯਂ, ਭੋਜਨਸਪ੍ਪਾਯਂ, ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਵਨਸਪ੍ਪਾਯਂ ਵਾ ਲਭਿਤ੍ਵਾ ਏਕਪਲ੍ਲਙ੍ਕੇਨ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋਵ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਮਤ੍ਥਕਂ ਪਾਪੇਤ੍ਵਾ ਅਰਹਤ੍ਤੇ ਪਤਿਟ੍ਠਾਤਿ. ਏਵਂ ਇਮੇਸਂ ਤਿਣ੍ਣਂ ਜਨਾਨਂ ਯਾਵ ਅਰਹਤ੍ਤਾ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਇਧ ਪਨ ਭਗਵਾ ਵੇਦਨਾਵਸੇਨ ਬੁਜ੍ਝਨਕਾਨਂ ਅਜ੍ਝਾਸਯੇਨ ਅਰੂਪਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਕਥੇਨ੍ਤੋ ਵੇਦਨਾਵਸੇਨ ਕਥੇਸਿ. ਤਤ੍ਥ –

‘‘ਲਕ੍ਖਣਞ੍ਚ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਂ, ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਅਨੁਸਯੋ ਤਥਾ;

ਠਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤਿਕਾਲੋ ਚ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਞ੍ਚ ਦ੍ਵਿਧਾਦਿਤਾ’’ਤਿ. –

ਇਦਂ ਪਕਿਣ੍ਣਕਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ – ਤਤ੍ਥ ਲਕ੍ਖਣਂ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ. ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਫਸ੍ਸੋ. ‘‘ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਵੇਦਨਾ’’ਤਿ ਹਿ ਵਚਨਤੋ ਫਸ੍ਸੋ ਵੇਦਨਾਯ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਂ. ਤਥਾ ਹਿ ਸੋ ਵੇਦਨਾਧਿਟ੍ਠਾਨਭਾਵਤੋ ਨਿਚ੍ਚਮ੍ਮਗਾਵੀਉਪਮਾਯ ਉਪਮਿਤੋ. ਤਤ੍ਥ ਸੁਖਵੇਦਨੀਯੋ ਫਸ੍ਸੋ ਸੁਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਂ, ਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨੀਯੋ ਫਸ੍ਸੋ ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ, ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਵੇਦਨੀਯੋ ਫਸ੍ਸੋ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਂ, ਆਸਨ੍ਨਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਵੇਦਨਾ ਕਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ? ‘‘ਵੇਦਨਾਪਚ੍ਚਯਾ ਤਣ੍ਹਾ’’ਤਿ ਵਚਨਤੋ ਤਣ੍ਹਾਯ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ ਅਭਿਪਤ੍ਥਨੀਯਭਾਵਤੋ. ਸੁਖਾ ਵੇਦਨਾ ਤਾਵ ਤਣ੍ਹਾਯ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ ਹੋਤੁ, ਇਤਰਾ ਪਨ ਕਥਨ੍ਤਿ? ਵੁਚ੍ਚਤੇ ਸੁਖਸਮਙ੍ਗੀਪਿ ਤਾਵ ਤਂਸਦਿਸਂ ਤਤੋ ਵਾ ਉਤ੍ਤਰਿਤਰਂ ਸੁਖਂ ਅਭਿਪਤ੍ਥੇਤਿ, ਕਿਮਙ੍ਗ ਪਨ ਦੁਕ੍ਖਸਮਙ੍ਗੀਭੂਤੋ. ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾ ਚ ਸਨ੍ਤਭਾਵੇਨ ਸੁਖਮਿਚ੍ਚੇਵ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਤਿਸ੍ਸੋਪਿ ਵੇਦਨਾ ਤਣ੍ਹਾਯ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ.

ਉਪ੍ਪਤ੍ਤੀਤਿ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾਰਣਂ. ਇਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣਭੂਤਾ ਹਿ ਸਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਰਾ ਸੁਖਵੇਦਨਾਯ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾਰਣਂ, ਤੇ ਏਵ ਅਨਿਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣਭੂਤਾ ਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨਾਯ, ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਭੂਤਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾਯ. ਵਿਪਾਕਤੋ ਤਦਾਕਾਰਗ੍ਗਹਣਤੋ ਚੇਤ੍ਥ ਇਟ੍ਠਾਨਿਟ੍ਠਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਅਨੁਸਯੋਤਿ ਇਮਾਸੁ ਤੀਸੁ ਵੇਦਨਾਸੁ ਸੁਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਰਾਗਾਨੁਸਯੋ ਅਨੁਸੇਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਪਟਿਘਾਨੁਸਯੋ, ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਅਵਿਜ੍ਜਾਨੁਸਯੋ ਅਨੁਸੇਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ –

‘‘ਸੁਖਾਯ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ ਵਿਸਾਖ, ਵੇਦਨਾਯ ਰਾਗਾਨੁਸਯੋ ਅਨੁਸੇਤੀ’’ਤਿਆਦਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੪੬੫).

ਦਿਟ੍ਠਿਮਾਨਾਨੁਸਯਾ ਚੇਤ੍ਥ ਰਾਗਪਕ੍ਖਿਯਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾ. ਸੁਖਾਭਿਨਨ੍ਦਨੇਨ ਹਿ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਿਕਾ ‘‘ਸਸ੍ਸਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਸਕ੍ਕਾਯੇ ਅਭਿਨਿਵਿਸਨ੍ਤਿ, ਮਾਨਜਾਤਿਕਾ ਚ ਮਾਨਂ ਜਪ੍ਪੇਨ੍ਤਿ ‘‘ਸੇਯ੍ਯੋਹਮਸ੍ਮੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ. ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਨੁਸਯੋ ਪਨ ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਕ੍ਖਿਕੋ ਕਾਤਬ੍ਬੋ. ਤਥਾ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਵਿਭਙ੍ਗੇ (ਵਿਭ. ੨੮੮-੨੮੯) ‘‘ਵੇਦਨਾਪਚ੍ਚਯਾ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ’’ਤਿ. ਅਨੁਸਯਾਨਞ੍ਚ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਅਪ੍ਪਹੀਨਭਾਵੇਨ ਥਾਮਗਮਨਂ. ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਸੁਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਰਾਗਾਨੁਸਯੋ ਅਨੁਸੇਤੀ’’ਤਿ ਮਗ੍ਗੇਨ ਅਪ੍ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ ਅਨੁਰੂਪਕਾਰਣਲਾਭੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਾਰਹੋ ਰਾਗੋ, ਤਤ੍ਥ ਸਯਿਤੋ ਵਿਯ ਹੋਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਸ ਨਯੋ ਸੇਸੇਸੁਪਿ.

ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਕਾਯੋ ਚਿਤ੍ਤਞ੍ਚ ਵੇਦਨਾਯ ਠਾਨਂ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ – ‘‘ਯਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਕਾਯਿਕਂ ਸੁਖਂ ਕਾਯਸਮ੍ਫਸ੍ਸਜਂ ਸਾਤਂ ਸੁਖਂ ਵੇਦਯਿਤਂ (ਧ. ਸ. ੪੪੯). ਯਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਚੇਤਸਿਕਂ ਸੁਖਂ ਚੇਤੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਜਂ ਸਾਤਂ ਸੁਖਂ ਵੇਦਯਿਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਧ. ਸ. ੪੭੧) ਚ.

ਪਵਤ੍ਤਿਕਾਲੋਤਿ ਪਵਤ੍ਤਿਕ੍ਖਣੋ, ਪਵਤ੍ਤਨਾਕਲਨਞ੍ਚ. ਪਵਤ੍ਤਿਕ੍ਖਣੇਨ ਹਿ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨਾਨਂ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਭਾਵੋ ਵਵਤ੍ਥਿਤੋ. ਯਥਾਹ –

‘‘ਸੁਖਾ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ ਵਿਸਾਖ, ਵੇਦਨਾ ਠਿਤਿਸੁਖਾ ਵਿਪਰਿਣਾਮਦੁਕ੍ਖਾ, ਦੁਕ੍ਖਾ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ ਵਿਸਾਖ, ਵੇਦਨਾ ਠਿਤਿਦੁਕ੍ਖਾ ਵਿਪਰਿਣਾਮਸੁਖਾ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੪੬੫).

ਸੁਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਅਤ੍ਥਿਭਾਵੋ ਸੁਖਂ, ਨਤ੍ਥਿਭਾਵੋ ਦੁਕ੍ਖਂ. ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਅਤ੍ਥਿਭਾਵੋ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਨਤ੍ਥਿਭਾਵੋ ਸੁਖਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਪਵਤ੍ਤਨਾਕਲਨਂ ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਆਕਲਨਂ ਅਨਾਕਲਨਞ੍ਚ ਜਾਨਨਂ ਅਜਾਨਨਞ੍ਚ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਭਾਵਵਵਤ੍ਥਾਨਂ. ਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਚੇਤਂ –

‘‘ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ ਵਿਸਾਖ, ਵੇਦਨਾ ਞਾਣਸੁਖਾ ਅਞ੍ਞਾਣਦੁਕ੍ਖਾ’’ਤਿ.

ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਨ੍ਤਿ ਏਤਾ ਹਿ ਸੁਖਾਦਯੋ ਤਿਸ੍ਸੋ ਵੇਦਨਾ ਸੁਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ, ਦੁਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ, ਸੋਮਨਸ੍ਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ, ਦੋਮਨਸ੍ਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ, ਉਪੇਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪਤੇਯ੍ਯਟ੍ਠੇਨ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਤੋ ਪਞ੍ਚਧਾ ਵਿਭਤ੍ਤਾ. ਕਾਯਿਕਞ੍ਹਿ ਸਾਤਂ ਸੁਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਅਸਾਤਂ ਦੁਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਨ੍ਤਿ. ਮਾਨਸਂ ਪਨ ਸਾਤਂ ਸੋਮਨਸ੍ਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਅਸਾਤਂ ਦੋਮਨਸ੍ਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਨ੍ਤਿ. ਦੁਵਿਧਮ੍ਪਿ ਨੇਵ ਸਾਤਂ ਨਾਸਾਤਂ ਉਪੇਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਨ੍ਤਿ. ਕਿਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਕਾਰਣਂ – ਯਥਾ ਕਾਯਿਕਚੇਤਸਿਕਾ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨਾ ‘‘ਸੁਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਸੋਮਨਸ੍ਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ, ਦੁਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਦੋਮਨਸ੍ਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯ’’ਨ੍ਤਿ ਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਨ ਏਵਂ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾਤਿ? ਭੇਦਾਭਾਵਤੋ. ਯਥੇਵ ਹਿ ਅਨੁਗ੍ਗਹਸਭਾਵਾ ਬਾਧਕਸਭਾਵਾ ਚ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨਾ ਅਞ੍ਞਥਾ ਕਾਯਸ੍ਸ ਅਨੁਗ੍ਗਹਂ ਬਾਧਕਞ੍ਚ ਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਅਞ੍ਞਥਾ, ਨ ਏਵਂ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਭੇਦਾਭਾਵਤੋ ਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਨ ਵੁਤ੍ਤਾ.

ਦ੍ਵਿਧਾਦਿਤਾਤਿ ਸਬ੍ਬਾਪਿ ਹਿ ਵੇਦਨਾ ਵੇਦਯਿਤਟ੍ਠੇਨ ਏਕਵਿਧਾਪਿ ਨਿਸ੍ਸਯਭੇਦੇਨ ਦੁਵਿਧਾ – ਕਾਯਿਕਾ ਚੇਤਸਿਕਾਤਿ, ਸੁਖਾ, ਦੁਕ੍ਖਾ, ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾਤਿ ਤਿਵਿਧਾ, ਚਤੁਯੋਨਿਵਸੇਨ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਾ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਸੇਨ, ਗਤਿਵਸੇਨ ਚ ਪਞ੍ਚਵਿਧਾ, ਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨ ਚ ਆਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨ ਚ ਛਬ੍ਬਿਧਾ, ਸਤ੍ਤਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਯੋਗੇਨ ਸਤ੍ਤਵਿਧਾ, ਅਟ੍ਠਲੋਕਧਮ੍ਮਪਚ੍ਚਯਤਾਯ ਅਟ੍ਠਵਿਧਾ, ਸੁਖਾਦੀਨਂ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਅਤੀਤਾਦਿਵਿਭਾਗੇਨ ਨਵਵਿਧਾ, ਤਾ ਏਵ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਬਹਿਦ੍ਧਾਭੇਦੇਨ ਅਟ੍ਠਾਰਸਵਿਧਾ, ਤਥਾ ਰੂਪਾਦੀਸੁ ਛਸੁ ਆਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਏਕੇਕਸ੍ਮਿਂ ਸੁਖਾਦਿਵਸੇਨ ਤਿਸ੍ਸੋ ਤਿਸ੍ਸੋ ਕਤ੍ਵਾ. ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਸੁਖਾਪਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਾਪਿ, ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾਪਿ, ਏਵਂ ਇਤਰੇਸੁਪਿ. ਅਥ ਵਾ ਅਟ੍ਠਾਰਸਮਨੋਪਵਿਚਾਰਵਸੇਨ ਅਟ੍ਠਾਰਸ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹਿ –

‘‘ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਰੂਪਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਸੋਮਨਸ੍ਸਟ੍ਠਾਨਿਯਂ ਰੂਪਂ ਉਪਵਿਚਰਤਿ, ਦੋਮਨਸ੍ਸਟ੍ਠਾਨਿਯਂ, ਉਪੇਕ੍ਖਾਟ੍ਠਾਨਿਯਂ ਰੂਪਂ ਉਪਵਿਚਰਤਿ, ਸੋਤੇਨ ਸਦ੍ਦਂ…ਪੇ… ਮਨਸਾ ਧਮ੍ਮਂ ਵਿਞ੍ਞਾਯ ਸੋਮਨਸ੍ਸਟ੍ਠਾਨਿਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਉਪਵਿਚਰਤਿ, ਦੋਮਨਸ੍ਸਟ੍ਠਾਨਿਯਂ, ਉਪੇਕ੍ਖਾਟ੍ਠਾਨਿਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਉਪਵਿਚਰਤੀ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੩.੬੨).

ਏਵਂ ਅਟ੍ਠਾਰਸਵਿਧਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤਥਾ ਛ ਗੇਹਸ੍ਸਿਤਾਨਿ ਸੋਮਨਸ੍ਸਾਨਿ, ਛ ਗੇਹਸ੍ਸਿਤਾਨਿ ਦੋਮਨਸ੍ਸਾਨਿ, ਛ ਗੇਹਸ੍ਸਿਤਾ ਉਪੇਕ੍ਖਾ, ਤਥਾ ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਸ੍ਸਿਤਾ ਸੋਮਨਸ੍ਸਾਦਯੋਤਿ ਏਵਂ ਛਤ੍ਤਿਂਸਵਿਧਾ. ਅਤੀਤੇ ਛਤ੍ਤਿਂਸ, ਅਨਾਗਤੇ ਛਤ੍ਤਿਂਸ, ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਛਤ੍ਤਿਂਸਾਤਿ ਅਟ੍ਠੁਤ੍ਤਰਸਤਮ੍ਪਿ ਭਵਨ੍ਤਿ. ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਦ੍ਵਿਧਾਦਿਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਤਿ.

ਪਕਿਣ੍ਣਕਕਥਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਗਾਥਾਸੁ ਸਮਾਹਿਤੋਤਿ ਉਪਚਾਰਪ੍ਪਨਾਭੇਦੇਨ ਸਮਾਧਿਨਾ ਸਮਾਹਿਤੋ. ਤੇਨ ਸਮਥਭਾਵਨਾਨੁਯੋਗਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਸਮ੍ਪਜਾਨੋਤਿ ਸਾਤ੍ਥਕਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞਾਦਿਨਾ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੇਨ ਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞੇਨ ਸਮ੍ਪਜਾਨੋ. ਤੇਨ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਨੁਯੋਗਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਸਤੋਤਿ ਸਤੋਕਾਰੀ. ਤੇਨ ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾਨਯੇਨ ਧਮ੍ਮਾ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਤੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਤ੍ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਵੇਦਨਾ ਚ ਪਜਾਨਾਤੀਤਿ ‘‘ਇਮਾ ਵੇਦਨਾ, ਏਤ੍ਤਕਾ ਵੇਦਨਾ’’ਤਿ ਸਭਾਵਤੋ ਵਿਭਾਗਤੋ ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਦੁਕ੍ਖਾ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਅਨਿਚ੍ਚਾਦਿਲਕ੍ਖਣਤੋ ਚ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੇ ਤੀਹਿ ਪਰਿਞ੍ਞਾਹਿ ਪਰਿਜਾਨਨ੍ਤੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਵਡ੍ਢੇਤ੍ਵਾ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੇਨ ਪਰਿਞ੍ਞਾਪਟਿਵੇਧੇਨ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਵੇਦਨਾਨਞ੍ਚ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਂ. ਯਤ੍ਥ ਚੇਤਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤੀਤਿ ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਵੇਦਨਾ ਯਤ੍ਥ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਨਿਰੋਧਸਚ੍ਚਂ. ਖਯਗਾਮਿਨਨ੍ਤਿ ਵੇਦਨਾਨਂ ਖਯਗਾਮਿਨਂ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਵੇਦਨਾਨਂ ਖਯਾਤਿ ਏਵਂ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਨ੍ਤੇਨ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੇਨ ਵੇਦਨਾਨਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਨਿਰੋਧਾ. ਨਿਚ੍ਛਾਤੋ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬੁਤੋਤਿ ਨਿਤ੍ਤਣ੍ਹੋ, ਪਹੀਨਤਣ੍ਹੋ, ਕਿਲੇਸਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨੇਨ, ਖਨ੍ਧਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨੇਨ ਚ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬੁਤੋ ਹੋਤਿ.

ਤਤਿਯਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.