੩੦. ਚਨ੍ਦਾਭਤ੍ਥੇਰਵਤ੍ਥੁ

ਚਨ੍ਦਂ ਵਾਤਿ ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ਸਤ੍ਥਾ ਜੇਤਵਨੇ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਚਨ੍ਦਾਭਤ੍ਥੇਰਂ ਆਰਬ੍ਭ ਕਥੇਸਿ.

ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬੀ ਕਥਾ – ਅਤੀਤੇ ਏਕੋ ਬਾਰਾਣਸਿਵਾਸੀ ਵਾਣਿਜੋ ‘‘ਪਚ੍ਚਨ੍ਤਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਚਨ੍ਦਨਂ ਆਹਰਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਬਹੂਨਿ ਵਤ੍ਥਾਭਰਣਾਦੀਨਿ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਚਹਿ ਸਕਟਸਤੇਹਿ ਪਚ੍ਚਨ੍ਤਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਗਾਮਦ੍ਵਾਰੇ ਨਿਵਾਸਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਅਟਵਿਯਂ ਗੋਪਾਲਦਾਰਕੇ ਪੁਚ੍ਛਿ – ‘‘ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਗਾਮੇ ਪਬ੍ਬਤਪਾਦਕਮ੍ਮਿਕੋ ਕੋਚਿ ਮਨੁਸ੍ਸੋ ਅਤ੍ਥੀ’’ਤਿ? ‘‘ਆਮ, ਅਤ੍ਥੀ’’ਤਿ. ‘‘ਕੋ ਨਾਮੇਸੋ’’ਤਿ? ‘‘ਅਸੁਕੋ ਨਾਮਾ’’ਤਿ. ‘‘ਭਰਿਯਾਯ ਪਨਸ੍ਸ ਪੁਤ੍ਤਾਨਂ ਵਾ ਕਿਂਨਾਮ’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਇਦਞ੍ਚਿਦਞ੍ਚਾ’’ਤਿ. ‘‘ਕਹਂ ਪਨਸ੍ਸ ਠਾਨੇ ਗੇਹ’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਅਸੁਕਟ੍ਠਾਨੇ ਨਾਮਾ’’ਤਿ. ਸੋ ਤੇਹਿ ਦਿਨ੍ਨਸਞ੍ਞਾਯ ਸੁਖਯਾਨਕੇ ਨਿਸੀਦਿਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਗੇਹਦ੍ਵਾਰਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਯਾਨਾ ਓਰੁਯ੍ਹ ਗੇਹਂ ਪਵਿਸਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਸੁਕਨਾਮੇ’’ਤਿ ਤਂ ਇਤ੍ਥਿਂ ਪਕ੍ਕੋਸਿ. ਸਾ ‘‘ਏਕੋ ਨੋ ਞਾਤਕੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਵੇਗੇਨਾਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਆਸਨਂ ਪਞ੍ਞਾਪੇਸਿ. ਸੋ ਤਤ੍ਥ ਨਿਸੀਦਿਤ੍ਵਾ ਨਾਮਂ ਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਮਮ ਸਹਾਯੋ ਕਹ’’ਨ੍ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿ. ‘‘ਅਰਞ੍ਞਂ ਗਤੋ, ਸਾਮੀ’’ਤਿ. ‘‘ਮਮ ਪੁਤ੍ਤੋ ਅਸੁਕੋ ਨਾਮ, ਮਮ ਧੀਤਾ ਅਸੁਕਾ ਨਾਮ ਕਹ’’ਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਨਾਮਂ ਕਿਤ੍ਤੇਨ੍ਤੋਵ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਇਮਾਨਿ ਨੇਸਂ ਵਤ੍ਥਾਭਰਣਾਨਿ ਦਦੇਯ੍ਯਾਸਿ, ਸਹਾਯਸ੍ਸਾਪਿ ਮੇ ਅਟਵਿਤੋ ਆਗਤਕਾਲੇ ਇਦਂ ਵਤ੍ਥਾਭਰਣਂ ਦਦੇਯ੍ਯਾਸੀ’’ਤਿ ਅਦਾਸਿ. ਸਾ ਤਸ੍ਸ ਉਲ਼ਾਰਂ ਸਕ੍ਕਾਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸਾਮਿਕਸ੍ਸ ਆਗਤਕਾਲੇ ‘‘ਸਾਮਿ, ਇਮਿਨਾ ਆਗਤਕਾਲਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਨਾਮਂ ਵਤ੍ਵਾ ਇਦਞ੍ਚਿਦਞ੍ਚ ਦਿਨ੍ਨ’’ਨ੍ਤਿ ਆਹ. ਸੋਪਿਸ੍ਸ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਯੁਤ੍ਤਕਂ ਕਰਿ.

ਅਥ ਨਂ ਸਾਯਂ ਸਯਨੇ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਪੁਚ੍ਛਿ – ‘‘ਸਮ੍ਮ, ਪਬ੍ਬਤਪਾਦੇ ਚਰਨ੍ਤੇਨ ਤੇ ਕਿਂ ਬਹੁਂ ਦਿਟ੍ਠਪੁਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਅਞ੍ਞਂ ਨ ਪਸ੍ਸਾਮਿ, ਰਤ੍ਤਸਾਖਾ ਪਨ ਮੇ ਬਹੂ ਰੁਕ੍ਖਾ ਦਿਟ੍ਠਾ’’ਤਿ. ‘‘ਬਹੂ ਰੁਕ੍ਖਾ’’ਤਿ? ‘‘ਆਮ, ਬਹੂ’’ਤਿ. ਤੇਨ ਹਿ ਤੇ ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਦਸ੍ਸੇਹੀਤਿ ਤੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਰਤ੍ਤਚਨ੍ਦਨਰੁਕ੍ਖੇ ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਚ ਸਕਟਸਤਾਨਿ ਪੂਰੇਤ੍ਵਾ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਤਂ ਆਹ – ‘‘ਸਮ੍ਮ, ਬਾਰਾਣਸਿਯਂ ਅਸੁਕਟ੍ਠਾਨੇ ਨਾਮ ਮਮ ਗੇਹਂ, ਕਾਲੇਨ ਕਾਲਂ ਮਮ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਆਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯਾਸਿ, ਅਞ੍ਞੇਨ ਚ ਮੇ ਪਣ੍ਣਾਕਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਨਤ੍ਥਿ, ਰਤ੍ਤਸਾਖਰੁਕ੍ਖੇ ਏਵ ਆਹਰੇਯ੍ਯਾਸੀ’’ਤਿ. ਸੋ ‘‘ਸਾਧੂ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਕਾਲੇਨ ਕਾਲਂ ਤਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਰਤ੍ਤਚਨ੍ਦਨਮੇਵ ਆਹਰਤਿ, ਸੋਪਿਸ੍ਸ ਬਹੁਧਨਂ ਦੇਤਿ.

ਤਤੋ ਅਪਰੇਨ ਸਮਯੇਨ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬੁਤੇ ਕਸ੍ਸਪਦਸਬਲੇ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤੇ ਕਞ੍ਚਨਥੂਪੇ ਸੋ ਪੁਰਿਸੋ ਬਹੁਂ ਚਨ੍ਦਨਂ ਆਦਾਯ ਬਾਰਾਣਸਿਂ ਅਗਮਾਸਿ. ਅਥਸ੍ਸ ਸੋ ਸਹਾਯਕੋ ਵਾਣਿਜੋ ਬਹੁਂ ਚਨ੍ਦਨਂ ਪਿਸਾਪੇਤ੍ਵਾ ਪਾਤਿਂ ਪੂਰੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਏਹਿ, ਸਮ੍ਮ, ਯਾਵ ਭਤ੍ਤਂ ਪਚਤਿ, ਤਾਵ ਚੇਤਿਯਕਰਣਟ੍ਠਾਨਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਆਗਮਿਸ੍ਸਾਮਾ’’ਤਿ ਤਂ ਆਦਾਯ ਤਤ੍ਥ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਚਨ੍ਦਨਪੂਜਂ ਅਕਾਸਿ. ਸੋਪਿਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਨ੍ਤਵਾਸੀ ਸਹਾਯਕੋ ਚੇਤਿਯਕੁਚ੍ਛਿਯਂ ਚਨ੍ਦਨੇਨ ਚਨ੍ਦਮਣ੍ਡਲਂ ਅਕਾਸਿ. ਏਤ੍ਤਕਮੇਵਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬਕਮ੍ਮਂ.

ਸੋ ਤਤੋ ਚੁਤੋ ਦੇਵਲੋਕੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਏਕਂ ਬੁਦ੍ਧਨ੍ਤਰਂ ਤਤ੍ਥ ਖੇਪੇਤ੍ਵਾ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਰਾਜਗਹਨਗਰੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਮਹਾਸਾਲਕੁਲੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਨਾਭਿਮਣ੍ਡਲਤੋ ਚਨ੍ਦਮਣ੍ਡਲਸਦਿਸਾ ਪਭਾ ਉਟ੍ਠਹਿ, ਤੇਨਸ੍ਸ ਚਨ੍ਦਾਭੋਤ੍ਵੇਵ ਨਾਮਂ ਕਰਿਂਸੁ. ਚੇਤਿਯੇ ਕਿਰਸ੍ਸ ਚਨ੍ਦਮਣ੍ਡਲਕਰਣਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦੋ ਏਸ. ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਚਿਨ੍ਤਯਿਂਸੁ – ‘‘ਸਕ੍ਕਾ ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਇਮਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਲੋਕਂ ਖਾਦਿਤੁ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਂ ਯਾਨੇ ਨਿਸੀਦਾਪੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਯੋ ਇਮਸ੍ਸ ਸਰੀਰਂ ਹਤ੍ਥੇਨ ਪਰਾਮਸਤਿ, ਸੋ ਏਵਰੂਪਂ ਨਾਮ ਇਸ੍ਸਰਿਯਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਲਭਤੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਵਿਚਰਿਂਸੁ. ਸਤਂ ਵਾ ਸਹਸ੍ਸਂ ਵਾ ਦਦਮਾਨਾ ਏਵ ਤਸ੍ਸ ਸਰੀਰਂ ਹਤ੍ਥੇਨ ਫੁਸਿਤੁਂ ਲਭਨ੍ਤਿ. ਤੇ ਏਵਂ ਅਨੁਵਿਚਰਨ੍ਤਾ ਸਾਵਤ੍ਥਿਂ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਾ ਨਗਰਸ੍ਸ ਚ ਵਿਹਾਰਸ੍ਸ ਚ ਅਨ੍ਤਰਾ ਨਿਵਾਸਂ ਗਣ੍ਹਿਂਸੁ. ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਮ੍ਪਿ ਪਞ੍ਚਕੋਟਿਮਤ੍ਤਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕਾ ਪੁਰੇਭਤ੍ਤਂ ਦਾਨਂ ਦਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਛਾਭਤ੍ਤਂ ਗਨ੍ਧਮਾਲਵਤ੍ਥਭੇਸਜ੍ਜਾਦਿਹਤ੍ਥਾ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਵਨਾਯ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਤੇ ਦਿਸ੍ਵਾ ‘‘ਕਹਂ ਗਚ੍ਛਥਾ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਂਸੁ. ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਵਨਾਯਾਤਿ. ਏਥ ਤਤ੍ਥ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਕਿਂ ਕਰਿਸ੍ਸਥ, ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਚਨ੍ਦਾਭਸ੍ਸ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਆਨੁਭਾਵਸਦਿਸੋ ਆਨੁਭਾਵੋ ਨਤ੍ਥਿ. ਏਤਸ੍ਸ ਹਿ ਸਰੀਰਂ ਫੁਸਨ੍ਤਾ ਇਦਂ ਨਾਮ ਲਭਨ੍ਤਿ, ਏਥ ਪਸ੍ਸਥ ਨਨ੍ਤਿ. ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ ਚਨ੍ਦਾਭਸ੍ਸ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਕੋ ਆਨੁਭਾਵੋ ਨਾਮ, ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਸਤ੍ਥਾਯੇਵ ਮਹਾਨੁਭਾਵੋਤਿ. ਤੇ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਸਞ੍ਞਾਪੇਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਾ ‘‘ਵਿਹਾਰਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਚਨ੍ਦਾਭਸ੍ਸ ਵਾ ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਵਾ ਸਤ੍ਥੁ ਆਨੁਭਾਵਂ ਜਾਨਿਸ੍ਸਾਮਾ’’ਤਿ ਤਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਵਿਹਾਰਂ ਅਗਮਂਸੁ.

ਸਤ੍ਥਾ ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਨ੍ਤੇਯੇਵ ਚਨ੍ਦਾਭਾਯ ਅਨ੍ਤਰਧਾਨਂ ਅਕਾਸਿ. ਸੋ ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਅਙ੍ਗਾਰਪਚ੍ਛਿਯਂ ਕਾਕੋ ਵਿਯ ਅਹੋਸਿ. ਅਥ ਨਂ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਯਿਂਸੁ, ਆਭਾ ਪਟਿਪਾਕਤਿਕਾ ਅਹੋਸਿ. ਪੁਨ ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਆਨਯਿਂਸੁ, ਆਭਾ ਤਥੇਵ ਅਨ੍ਤਰਧਾਯਿ. ਏਵਂ ਤਿਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਅਨ੍ਤਰਧਾਯਮਾਨਂ ਆਭਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਚਨ੍ਦਾਭੋ ਚਿਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਅਯਂ ਆਭਾਯ ਅਨ੍ਤਰਧਾਨਮਨ੍ਤਂ ਜਾਨਾਤਿ ਮਞ੍ਞੇ’’ਤਿ. ਸੋ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਪੁਚ੍ਛਿ – ‘‘ਕਿਂ ਨੁ ਖੋ ਆਭਾਯ ਅਨ੍ਤਰਧਾਨਮਨ੍ਤਂ ਜਾਨਾਥਾ’’ਤਿ? ਆਮ, ਜਾਨਾਮੀਤਿ. ਤੇਨ ਹਿ ਮੇ ਦੇਥਾਤਿ. ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਅਪਬ੍ਬਜਿਤਸ੍ਸ ਦਾਤੁਨ੍ਤਿ. ਸੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਆਹ – ‘‘ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਮਨ੍ਤੇ ਗਹਿਤੇ ਅਹਂ ਸਕਲਜਮ੍ਬੁਦੀਪੇ ਜੇਟ੍ਠਕੋ ਭਵਿਸ੍ਸਾਮਿ, ਤੁਮ੍ਹੇ ਏਤ੍ਥੇਵ ਹੋਥ, ਅਹਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਕਤਿਪਾਹੇਨੇਵ ਮਨ੍ਤਂ ਗਣ੍ਹਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ. ਸੋ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਂ ਯਾਚਿਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜਿ. ਅਥਸ੍ਸ ਦ੍ਵਤ੍ਤਿਂਸਾਕਾਰਂ ਆਚਿਕ੍ਖਿ. ਸੋ ‘‘ਕਿਂ ਇਦ’’ਨ੍ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿ. ਇਦਂ ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਰਿਕਮ੍ਮਂ ਸਜ੍ਝਾਯਿਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤੀਤਿ. ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਪਿ ਅਨ੍ਤਰਨ੍ਤਰਾ ਆਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ‘‘ਗਹਿਤੋ ਤੇ ਮਨ੍ਤੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਨ ਤਾਵ ਗਣ੍ਹਾਮੀਤਿ. ਸੋ ਕਤਿਪਾਹੇਨੇਵ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਹਿ ਆਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਪੁਚ੍ਛਿਤਕਾਲੇ ‘‘ਯਾਥ ਤੁਮ੍ਹੇ, ਇਦਾਨਾਹਂ ਅਨਾਗਮਨਧਮ੍ਮੋ ਜਾਤੋ’’ਤਿ ਆਹ. ਭਿਕ੍ਖੂ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਆਰੋਚੇਸੁਂ – ‘‘ਅਯਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਭੂਤਂ ਵਤ੍ਵਾ ਅਞ੍ਞਂ ਬ੍ਯਾਕਰੋਤੀ’’ਤਿ. ਸਤ੍ਥਾ ‘‘ਖੀਣਾਸਵੋ ਇਦਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਮ ਪੁਤ੍ਤੋ ਚਨ੍ਦਾਭੋ, ਭੂਤਮੇਵੇਸ ਕਥੇਤੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਇਮਂ ਗਾਥਮਾਹ –

੪੧੩. ‘‘ਚਨ੍ਦਂਵ ਵਿਮਲਂ ਸੁਦ੍ਧਂ, ਵਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨਮਨਾਵਿਲਂ;

ਨਨ੍ਦੀਭਵਪਰਿਕ੍ਖੀਣਂ, ਤਮਹਂ ਬ੍ਰੂਮਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ’’ਨ੍ਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਵਿਮਲਨ੍ਤਿ ਅਬ੍ਭਾਦਿਮਲਰਹਿਤਂ. ਸੁਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਨਿਰੁਪਕ੍ਕਿਲੇਸਂ. ਵਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਪਸਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤਂ. ਅਨਾਵਿਲਨ੍ਤਿ ਕਿਲੇਸਾਵਿਲਤ੍ਤਰਹਿਤਂ. ਨਨ੍ਦੀਭਵਪਰਿਕ੍ਖੀਣਨ੍ਤਿ ਤੀਸੁ ਭਵੇਸੁ ਪਰਿਕ੍ਖੀਣਤਣ੍ਹਂ ਤਮਹਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਵਦਾਮੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਦੇਸਨਾਵਸਾਨੇ ਬਹੂ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਫਲਾਦੀਨਿ ਪਾਪੁਣਿਂਸੂਤਿ.

ਚਨ੍ਦਾਭਤ੍ਥੇਰਵਤ੍ਥੁ ਤਿਂਸਤਿਮਂ.