੧. ਰਾਧਤ੍ਥੇਰਵਤ੍ਥੁ

ਨਿਧੀਨਂਵ ਪਵਤ੍ਤਾਰਨ੍ਤਿ ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ਸਤ੍ਥਾ ਜੇਤਵਨੇ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਰਾਧਤ੍ਥੇਰਂ ਆਰਬ੍ਭ ਕਥੇਸਿ.

ਸੋ ਕਿਰ ਗਿਹਿਕਾਲੇ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਦੁਗ੍ਗਤਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਅਹੋਸਿ. ਸੋ ‘‘ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਜੀਵਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਚਿਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਵਿਹਾਰਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਅਪ੍ਪਹਰਿਤਕਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਪਰਿਵੇਣਂ ਸਮ੍ਮਜ੍ਜਨ੍ਤੋ ਮੁਖਧੋਵਨਾਦੀਨਿ ਦਦਨ੍ਤੋ ਅਨ੍ਤੋਵਿਹਾਰੇਯੇਵ ਵਸਿ. ਭਿਕ੍ਖੂਪਿ ਨਂ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਿਂਸੁ, ਪਬ੍ਬਾਜੇਤੁਂ ਪਨ ਨ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਸੋ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਂ ਅਲਭਮਾਨੋ ਕਿਸੋ ਅਹੋਸਿ. ਅਥੇਕਦਿਵਸਂ ਸਤ੍ਥਾ ਪਚ੍ਚੂਸਕਾਲੇ ਲੋਕਂ ਵੋਲੋਕੇਨ੍ਤੋ ਤਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ‘‘ਕਿਂ ਨੁ ਖੋ’’ਤਿ ਉਪਧਾਰੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਅਰਹਾ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਞਤ੍ਵਾ ਸਾਯਨ੍ਹਸਮਯੇ ਵਿਹਾਰਚਾਰਿਕਂ ਚਰਨ੍ਤੋ ਵਿਯ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ, ‘‘ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਕਿਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਵਿਚਰਸੀ’’ਤਿ ਆਹ. ‘‘ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਵਤ੍ਤਪਟਿਵਤ੍ਤਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ. ‘‘ਲਭਸਿ ਨੇਸਂ ਸਨ੍ਤਿਕਾ ਸਙ੍ਗਹ’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਆਮ, ਭਨ੍ਤੇ, ਆਹਾਰਮਤ੍ਤਂ ਲਭਾਮਿ, ਨ ਪਨ ਮਂ ਪਬ੍ਬਾਜੇਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਸਤ੍ਥਾ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਨਿਦਾਨੇ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘਂ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਪੇਤ੍ਵਾ ਤਮਤ੍ਥਂ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ, ‘‘ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤ੍ਥਿ ਕੋਚਿ ਇਮਸ੍ਸ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਅਧਿਕਾਰਂ ਸਰਤੀ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿ. ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਤ੍ਥੇਰੋ ‘‘ਅਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸਰਾਮਿ, ਅਯਂ ਮੇ ਰਾਜਗਹੇ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਚਰਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਭਿਹਟਂ ਕਟਚ੍ਛੁਭਿਕ੍ਖਂ ਦਾਪੇਸਿ, ਇਮਮਸ੍ਸਾਹਂ ਅਧਿਕਾਰਂ ਸਰਾਮੀ’’ਤਿ ਆਹ. ਸੋ ਸਤ੍ਥਾਰਾ ‘‘ਕਿਂ ਪਨ ਤੇ, ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਏਵਂ ਕਤੂਪਕਾਰਂ ਦੁਕ੍ਖਤੋ ਮੋਚੇਤੁਂ ਨ ਵਟ੍ਟਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ, ‘‘ਸਾਧੁ, ਭਨ੍ਤੇ, ਪਬ੍ਬਾਜੇਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਤਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਪਬ੍ਬਾਜੇਸਿ. ਤਸ੍ਸ ਭਤ੍ਤਗ੍ਗੇ ਆਸਨਪਰਿਯਨ੍ਤੇ ਆਸਨਂ ਪਾਪੁਣਾਤਿ, ਯਾਗੁਭਤ੍ਤਾਦੀਹਿਪਿ ਕਿਲਮਤਿ. ਥੇਰੋ ਤਂ ਆਦਾਯ ਚਾਰਿਕਂ ਪਕ੍ਕਾਮਿ, ਅਭਿਕ੍ਖਣਞ੍ਚ ਨਂ ‘‘ਇਦਂ ਤੇ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਇਦਂ ਤੇ ਨ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ ਓਵਦਿ ਅਨੁਸਾਸਿ. ਸੋ ਸੁਵਚੋ ਅਹੋਸਿ ਪਦਕ੍ਖਿਣਗ੍ਗਾਹੀ. ਤਸ੍ਮਾ ਯਥਾਨੁਸਿਟ੍ਠਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜਮਾਨੋ ਕਤਿਪਾਹੇਨੇਵ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿ.

ਥੇਰੋ ਤਂ ਆਦਾਯ ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਨਿਸੀਦਿ. ਅਥ ਨਂ ਸਤ੍ਥਾ ਪਟਿਸਨ੍ਥਾਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਆਹ – ‘‘ਸੁਵਚੋ ਨੁ ਖੋ, ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਤੇ ਅਨ੍ਤੇਵਾਸਿਕੋ’’ਤਿ. ‘‘ਆਮ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਤਿਵਿਯ ਸੁਵਚੋ, ਕਿਸ੍ਮਿਞ੍ਚਿ ਦੋਸੇ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੇ ਨ ਕੁਦ੍ਧਪੁਬ੍ਬੋ’’ਤਿ. ‘‘ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਏਵਰੂਪੇ ਸਦ੍ਧਿਵਿਹਾਰਿਕੇ ਲਭਨ੍ਤੋ ਕਿਤ੍ਤਕੇ ਗਣ੍ਹੇਯ੍ਯਾਸੀ’’ਤਿ? ‘‘ਭਨ੍ਤੇ, ਬਹੁਕੇਪਿ ਗਣ੍ਹੇਯ੍ਯਮੇਵਾ’’ਤਿ. ਅਥੇਕਦਿਵਸਂ ਧਮ੍ਮਸਭਾਯ ਕਥਂ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਸੁਂ – ‘‘ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਤ੍ਥੇਰੋ ਕਿਰ ਕਤਞ੍ਞੂ ਕਤਵੇਦੀ, ਕਟਚ੍ਛੁਭਿਕ੍ਖਾਮਤ੍ਤਂ ਉਪਕਾਰਂ ਸਰਿਤ੍ਵਾ ਦੁਗ੍ਗਤਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਪਬ੍ਬਾਜੇਸਿ. ਥੇਰੋਪਿ ਓਵਾਦਕ੍ਖਮੋ ਓਵਾਦਕ੍ਖਮਮੇਵ ਲਭੀ’’ਤਿ. ਸਤ੍ਥਾ ਤੇਸਂ ਕਥਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ‘‘ਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਦਾਨੇਵ, ਪੁਬ੍ਬੇਪਿ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਕਤਞ੍ਞੂ ਕਤਵੇਦੀਯੇਵਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਤਮਤ੍ਥਂ ਪਕਾਸੇਤੁਂ –

‘‘ਅਲੀਨਚਿਤ੍ਤਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ, ਪਹਟ੍ਠਾ ਮਹਤੀ ਚਮੂ;

ਕੋਸਲਂ ਸੇਨਾਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠਂ, ਜੀਵਗ੍ਗਾਹਂ ਅਗਾਹਯਿ.

‘‘ਏਵਂ ਨਿਸ੍ਸਯਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਆਰਦ੍ਧਵੀਰਿਯੋ;

ਭਾਵਯਂ ਕੁਸਲਂ ਧਮ੍ਮਂ, ਯੋਗਕ੍ਖੇਮਸ੍ਸ ਪਤ੍ਤਿਯਾ;

ਪਾਪੁਣੇ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬੇਨ, ਸਬ੍ਬਸਂਯੋਜਨਕ੍ਖਯ’’ਨ੍ਤਿ. (ਜਾ. ੧.੨.੧੧-੧੨) –

ਇਮਂ ਦੁਕਨਿਪਾਤੇ ਅਲੀਨਚਿਤ੍ਤਜਾਤਕਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਤ੍ਵਾ ਕਥੇਸਿ. ਤਦਾ ਕਿਰ ਵਡ੍ਢਕੀਹਿ ਪਾਦਸ੍ਸ ਅਰੋਗਕਰਣਭਾਵੇਨ ਕਹਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਉਪਕਾਰਂ ਞਤ੍ਵਾ ਸਬ੍ਬਸੇਤਸ੍ਸ ਹਤ੍ਥਿਪੋਤਕਸ੍ਸ ਦਾਯਕੋ ਏਕਚਾਰਿਕੋ ਹਤ੍ਥੀ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਤ੍ਥੇਰੋ ਅਹੋਸੀਤਿ ਏਵਂ ਥੇਰਂ ਆਰਬ੍ਭ ਜਾਤਕਂ ਕਥੇਤ੍ਵਾ ਰਾਧਤ੍ਥੇਰਂ ਆਰਬ੍ਭ, ‘‘ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਨਾਮ ਰਾਧੇਨ ਵਿਯ ਸੁਵਚੇਨ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ, ਦੋਸਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਓਵਦਿਯਮਾਨੇਨਪਿ ਨ ਕੁਜ੍ਝਿਤਬ੍ਬਂ, ਓਵਾਦਦਾਯਕੋ ਪਨ ਨਿਧਿਆਚਿਕ੍ਖਣਕੋ ਵਿਯ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਅਨੁਸਨ੍ਧਿਂ ਘਟੇਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਨ੍ਤੋ ਇਮਂ ਗਾਥਮਾਹ –

੭੬. ‘‘ਨਿਧੀਨਂਵ ਪਵਤ੍ਤਾਰਂ, ਯਂ ਪਸ੍ਸੇ ਵਜ੍ਜਦਸ੍ਸਿਨਂ;

ਨਿਗ੍ਗਯ੍ਹਵਾਦਿਂ ਮੇਧਾਵਿਂ, ਤਾਦਿਸਂ ਪਣ੍ਡਿਤਂ ਭਜੇ;

ਤਾਦਿਸਂ ਭਜਮਾਨਸ੍ਸ, ਸੇਯ੍ਯੋ ਹੋਤਿ ਨ ਪਾਪਿਯੋ’’ਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਨਿਧੀਨਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਨਿਦਹਿਤ੍ਵਾ ਠਪਿਤਾਨਂ ਹਿਰਞ੍ਞਸੁਵਣ੍ਣਾਦਿਪੂਰਾਨਂ ਨਿਧਿਕੁਮ੍ਭੀਨਂ. ਪਵਤ੍ਤਾਰਨ੍ਤਿ ਕਿਚ੍ਛਜੀਵਿਕੇ ਦੁਗ੍ਗਤਮਨੁਸ੍ਸੇ ਅਨੁਕਮ੍ਪਂ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਏਹਿ, ਸੁਖੇਨ ਜੀਵਨੂਪਾਯਂ ਦਸ੍ਸੇਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਨਿਧਿਟ੍ਠਾਨਂ ਨੇਤ੍ਵਾ ਹਤ੍ਥਂ ਪਸਾਰੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਇਮਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਸੁਖੇਨ ਜੀਵਾ’’ਤਿ ਆਚਿਕ੍ਖਿਤਾਰਂ ਵਿਯ. ਵਜ੍ਜਦਸ੍ਸਿਨਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵੇ ਵਜ੍ਜਦਸ੍ਸਿਨੋ ‘‘ਇਮਿਨਾ ਨਂ ਅਸਾਰੁਪ੍ਪੇਨ ਵਾ ਖਲਿਤੇਨ ਵਾ ਸਙ੍ਘਮਜ੍ਝੇ ਨਿਗ੍ਗਣ੍ਹਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਰਨ੍ਧਗਵੇਸਕੋ ਚ, ਅਞ੍ਞਾਤਂ ਞਾਪਨਤ੍ਥਾਯ ਞਾਤਂ ਅਨੁਗ੍ਗਹਣਤ੍ਥਾਯ ਸੀਲਾਦੀਨਮਸ੍ਸ ਵੁਦ੍ਧਿਕਾਮਤਾਯ ਤਂ ਤਂ ਵਜ੍ਜਂ ਓਲੋਕਨੇਨ ਉਲ੍ਲੁਮ੍ਪਨਸਭਾਵਸਣ੍ਠਿਤੋ ਚ. ਅਯਂ ਇਧ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ. ਯਥਾ ਹਿ ਦੁਗ੍ਗਤਮਨੁਸ੍ਸੋ ‘‘ਇਮਂ ਗਣ੍ਹਾਹੀ’’ਤਿ ਤਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾਪਿ ਪੋਥੇਤ੍ਵਾਪਿ ਨਿਧਿਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੇ ਕੋਪਂ ਨ ਕਰੋਤਿ, ਪਮੁਦਿਤੋ ਏਵ ਹੋਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਏਵਰੂਪੇ ਪੁਗ੍ਗਲੇ ਅਸਾਰੁਪ੍ਪਂ ਵਾ ਖਲਿਤਂ ਵਾ ਦਿਸ੍ਵਾ ਆਚਿਕ੍ਖਨ੍ਤੇ ਕੋਪੋ ਨ ਕਾਤਬ੍ਬੋ, ਤੁਟ੍ਠੇਨੇਵ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ, ‘‘ਭਨ੍ਤੇ, ਮਹਨ੍ਤਂ ਵੋ ਕਮ੍ਮਂ ਕਤਂ, ਮਯ੍ਹਂ ਆਚਰਿਯੁਪਜ੍ਝਾਯਟ੍ਠਾਨੇ ਠਤ੍ਵਾ ਓਵਦਨ੍ਤੇਹਿ ਪੁਨਪਿ ਮਂ ਵਦੇਯ੍ਯਾਥਾ’’ਤਿ ਪਵਾਰੇਤਬ੍ਬਮੇਵ. ਨਿਗ੍ਗਯ੍ਹਵਾਦਿਨ੍ਤਿ ਏਕਚ੍ਚੋ ਹਿ ਸਦ੍ਧਿਵਿਹਾਰਿਕਾਦੀਨਂ ਅਸਾਰੁਪ੍ਪਂ ਵਾ ਖਲਿਤਂ ਵਾ ਦਿਸ੍ਵਾ ‘‘ਅਯਂ ਮੇ ਮੁਖੋਦਕਦਾਨਾਦੀਹਿ ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਂ ਉਪਟ੍ਠਹਤਿ, ਸਚੇ ਨਂ ਵਕ੍ਖਾਮਿ, ਨ ਮਂ ਉਪਟ੍ਠਹਿਸ੍ਸਤਿ, ਏਵਂ ਮੇ ਪਰਿਹਾਨਿ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਥੁਂ ਅਵਿਸਹਨ੍ਤੋ ਨ ਨਿਗ੍ਗਯ੍ਹਵਾਦੀ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਸੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸਾਸਨੇ ਕਚਵਰਂ ਆਕਿਰਤਿ. ਯੋ ਪਨ ਤਥਾਰੂਪਂ ਵਜ੍ਜਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਵਜ੍ਜਾਨੁਰੂਪਂ ਤਜ੍ਜੇਨ੍ਤੋ ਪਣਾਮੇਨ੍ਤੋ ਦਣ੍ਡਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਵਿਹਾਰਾ ਤਂ ਨੀਹਰਨ੍ਤੋ ਸਿਕ੍ਖਾਪੇਤਿ, ਅਯਂ ਨਿਗ੍ਗਯ੍ਹਵਾਦੀ ਨਾਮ ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ – ‘‘ਨਿਗ੍ਗਯ੍ਹ ਨਿਗ੍ਗਯ੍ਹਾਹਂ, ਆਨਨ੍ਦ, ਵਕ੍ਖਾਮਿ, ਪਵਯ੍ਹ ਪਵਯ੍ਹ, ਆਨਨ੍ਦ, ਵਕ੍ਖਾਮਿ, ਯੋ ਸਾਰੋ ਸੋ ਠਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੩.੧੯੬). ਮੇਧਾਵਿਨ੍ਤਿ ਧਮ੍ਮੋਜਪਞ੍ਞਾਯ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਂ. ਤਾਦਿਸਨ੍ਤਿ ਏਵਰੂਪਂ ਪਣ੍ਡਿਤਂ ਭਜੇਯ੍ਯ ਪਯਿਰੁਪਾਸੇਯ੍ਯ. ਤਾਦਿਸਞ੍ਹਿ ਆਚਰਿਯਂ ਭਜਮਾਨਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤੇਵਾਸਿਕਸ੍ਸ ਸੇਯ੍ਯੋ ਹੋਤਿ, ਨ ਪਾਪਿਯੋ ਵਡ੍ਢਿਯੇਵ ਹੋਤਿ, ਨੋ ਪਰਿਹਾਨੀਤਿ.

ਦੇਸਨਾਪਰਿਯੋਸਾਨੇ ਬਹੂ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਫਲਾਦੀਨਿ ਪਾਪੁਣਿਂਸੂਤਿ.

ਰਾਧਤ੍ਥੇਰਵਤ੍ਥੁ ਪਠਮਂ.