੫. ਚਿਤ੍ਤਹਤ੍ਥਤ੍ਥੇਰਵਤ੍ਥੁ

ਅਨਵਟ੍ਠਿਤਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ਸਤ੍ਥਾ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਚਿਤ੍ਤਹਤ੍ਥਤ੍ਥੇਰਂ ਆਰਬ੍ਭ ਕਥੇਸਿ.

ਏਕੋ ਕਿਰ ਸਾਵਤ੍ਥਿਵਾਸੀ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤੋ ਨਟ੍ਠਗੋਣਂ ਪਰਿਯੇਸਨ੍ਤੋ ਅਰਞ੍ਞਂ ਪਵਿਸਿਤ੍ਵਾ ਮਜ੍ਝਨ੍ਹਿਕੇ ਕਾਲੇ ਗੋਣਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਗੋਯੂਥੇ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ, ‘‘ਅਵਸ੍ਸਂ ਅਯ੍ਯਾਨਂ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਆਹਾਰਮਤ੍ਤਂ ਲਭਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਖੁਪ੍ਪਿਪਾਸਾਪੀਲ਼ਿਤੋ ਵਿਹਾਰਂ ਪਵਿਸਿਤ੍ਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਅਵਕ੍ਕਾਰਪਾਤਿਯਂ ਭੁਤ੍ਤਾਵਸੇਸਕਂ ਭਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ, ਤੇ ਤਂ ਛਾਤਕਪੀਲ਼ਿਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ, ‘‘ਇਤੋ ਭਤ੍ਤਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਭੁਞ੍ਜਾਹੀ’’ਤਿ ਵਦਿਂਸੁ. ਬੁਦ੍ਧਕਾਲੇ ਚ ਪਨ ਅਨੇਕਸੂਪਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਭਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਸੋ ਤਤੋ ਯਾਪਨਮਤ੍ਤਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਭੁਞ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਪਾਨੀਯਂ ਪਿਵਿਤ੍ਵਾ ਹਤ੍ਥੇ ਧੋਵਿਤ੍ਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ, ‘‘ਕਿਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਜ੍ਜ, ਅਯ੍ਯਾ, ਨਿਮਨ੍ਤਨਟ੍ਠਾਨਂ ਅਗਮਂਸੂ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿ. ‘‘ਨਤ੍ਥਿ, ਉਪਾਸਕ, ਭਿਕ੍ਖੂ ਇਮਿਨਾਵ ਨੀਹਾਰੇਨ ਨਿਬਦ੍ਧਂ ਲਭਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਸੋ ‘‘ਮਯਂ ਉਟ੍ਠਾਯ ਸਮੁਟ੍ਠਾਯ ਰਤ੍ਤਿਨ੍ਦਿਵਂ ਨਿਬਦ੍ਧਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਨ੍ਤਾਪਿ ਏਵਂ ਮਧੁਰਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਭਤ੍ਤਂ ਨ ਲਭਾਮ, ਇਮੇ ਕਿਰ ਨਿਬਦ੍ਧਂ ਭੁਞ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਕਿਂ ਮੇ ਗਿਹਿਭਾਵੇਨ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਭਵਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਚਿਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਂ ਯਾਚਿ. ਅਥ ਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂ ‘‘ਸਾਧੁ ਉਪਾਸਕਾ’’ਤਿ ਪਬ੍ਬਾਜੇਸੁਂ.

ਸੋ ਲਦ੍ਧੂਪਸਮ੍ਪਦੋ ਸਬ੍ਬਪ੍ਪਕਾਰਂ ਵਤ੍ਤਪਟਿਵਤ੍ਤਂ ਅਕਾਸਿ. ਸੋ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇਨ ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰੇਨ ਕਤਿਪਾਹਚ੍ਚਯੇਨ ਥੂਲਸਰੀਰੋ ਅਹੋਸਿ. ਤਤੋ ਚਿਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਕਿਂ ਮੇ ਭਿਕ੍ਖਾਯ ਚਰਿਤ੍ਵਾ ਜੀਵਿਤੇਨ, ਗਿਹੀ ਭਵਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ. ਸੋ ਵਿਬ੍ਭਮਿਤ੍ਵਾ ਗੇਹਂ ਪਾਵਿਸਿ. ਤਸ੍ਸ ਗੇਹੇ ਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕਤਿਪਾਹੇਨੇਵ ਸਰੀਰਂ ਮਿਲਾਯਿ. ਤਤੋ ‘‘ਕਿਂ ਮੇ ਇਮਿਨਾ ਦੁਕ੍ਖੇਨ, ਸਮਣੋ ਭਵਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਚਿਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਪਬ੍ਬਜਿ. ਸੋ ਕਤਿਪਾਹਂ ਵੀਤਿਨਾਮੇਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਉਕ੍ਕਣ੍ਠਿਤ੍ਵਾ ਵਿਬ੍ਭਮਿ, ਪਬ੍ਬਜਿਤਕਾਲੇ ਪਨ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਉਪਕਾਰਕੋ ਹੋਤਿ. ਸੋ ਕਤਿਪਾਹੇਨੇਵ ਪੁਨਪਿ ਉਕ੍ਕਣ੍ਠਿਤ੍ਵਾ, ‘‘ਕਿਂ ਮੇ ਗਿਹਿਭਾਵੇਨ, ਪਬ੍ਬਜਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਂ ਯਾਚਿ. ਅਥ ਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂ ਉਪਕਾਰਵਸੇਨ ਪੁਨ ਪਬ੍ਬਾਜਯਿਂਸੁ. ਏਵਂ ਸੋ ਇਮਿਨਾ ਨਿਯਾਮੇਨੇਵ ਛਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ. ਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੂ ‘‘ਏਸ ਚਿਤ੍ਤਵਸਿਕੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵਿਚਰਤੀ’’ਤਿ ਚਿਤ੍ਤਹਤ੍ਥਤ੍ਥੇਰੋਤਿ ਨਾਮਂ ਕਰਿਂਸੁ.

ਤਸ੍ਸੇਵਂ ਅਪਰਾਪਰਂ ਵਿਚਰਨ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਭਰਿਯਾ ਗਬ੍ਭਿਨੀ ਅਹੋਸਿ. ਸੋ ਸਤ੍ਤਮੇ ਵਾਰੇ ਅਰਞ੍ਞਤੋ ਕਸਿਭਣ੍ਡਮਾਦਾਯ ਗੇਹਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਭਣ੍ਡਕਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਤ੍ਤਨੋ ਕਾਸਾਵਂ ਗਣ੍ਹਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਗਬ੍ਭਂ ਪਾਵਿਸਿ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਖਣੇ ਤਸ੍ਸ ਭਰਿਯਾ ਨਿਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਨਿਦ੍ਦਾਯਤਿ. ਤਸ੍ਸਾ ਨਿਵਤ੍ਥਸਾਟਕੋ ਅਪਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਮੁਖਤੋ ਚ ਲਾਲਾ ਪਗ੍ਘਰਤਿ, ਨਾਸਾ ਘੁਰਘੁਰਾਯਤਿ, ਮੁਖਂ ਵਿਵਟ੍ਟਂ, ਦਨ੍ਤਂ ਘਂਸਤਿ, ਸਾ ਤਸ੍ਸ ਉਦ੍ਧੁਮਾਤਕਸਰੀਰਂ ਵਿਯ ਉਪਟ੍ਠਾਸਿ. ਸੋ ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਇਦ’’ਨ੍ਤਿ ਸਞ੍ਞਂ ਲਭਿਤ੍ਵਾ, ‘‘ਅਹਂ ਏਤ੍ਤਕਂ ਕਾਲਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਇਮਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਭਿਕ੍ਖੁਭਾਵੇ ਸਣ੍ਠਾਤੁਂ ਨਾਸਕ੍ਖਿ’’ਨ੍ਤਿ ਕਾਸਾਯਕੋਟਿਯਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਉਦਰੇ ਬਨ੍ਧਿਤ੍ਵਾ ਗੇਹਾ ਨਿਕ੍ਖਮਿ.

ਅਥਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਗੇਹੇ ਠਿਤਾ ਸਸ੍ਸੁ ਤਂ ਤਥਾ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ, ‘‘ਅਯਂ ਪਟਿਉਕ੍ਕਣ੍ਠਿਤੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਇਦਾਨੇਵ ਅਰਞ੍ਞਤੋ ਆਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਕਾਸਾਵਂ ਉਦਰੇ ਬਨ੍ਧਿਤ੍ਵਾਵ ਗੇਹਾ ਨਿਕ੍ਖਨ੍ਤੋ ਵਿਹਾਰਾਭਿਮੁਖੋ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਕਿਂ ਨੁ ਖੋ’’ਤਿ ਗੇਹਂ ਪਵਿਸਿਤ੍ਵਾ ਨਿਦ੍ਦਾਯਮਾਨਂ ਧੀਤਰਂ ਪਸ੍ਸਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਇਮਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਸੋ ਵਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰੀ ਹੁਤ੍ਵਾ ਗਤੋ’’ਤਿ ਞਤ੍ਵਾ ਧੀਤਰਂ ਪਹਰਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਉਟ੍ਠੇਹਿ ਕਾਲ਼ਕਣ੍ਣਿ, ਸਾਮਿਕੋ ਤੇ ਤਂ ਨਿਦ੍ਦਾਯਮਾਨਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਵਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰੀ ਹੁਤ੍ਵਾ ਗਤੋ, ਨਤ੍ਥਿ ਸੋ ਇਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਤੁਯ੍ਹ’’ਨ੍ਤਿ ਆਹ. ‘‘ਅਪੇਹਿ ਅਪੇਹਿ, ਅਮ੍ਮ, ਕੁਤੋ ਤਸ੍ਸ ਗਮਨਂ ਅਤ੍ਥਿ, ਕਤਿਪਾਹੇਨੇਵ ਪੁਨਾਗਮਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਆਹ. ਸੋਪਿ ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋਵ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਫਲਂ ਪਾਪੁਣਿ. ਸੋ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਂ ਯਾਚਿ. ‘‘ਨ ਸਕ੍ਖਿਸ੍ਸਾਮ ਮਂਯਂ ਤਂ ਪਬ੍ਬਾਜੇਤੁਂ, ਕੁਤੋ ਤੁਯ੍ਹਂ ਸਮਣਭਾਵੋ, ਸਤ੍ਥਕਨਿਸਾਨਪਾਸਾਣਸਦਿਸਂ ਤਵ ਸੀਸ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਭਨ੍ਤੇ, ਇਦਾਨਿ ਮਂ ਅਨੁਕਮ੍ਪਾਯ ਏਕਵਾਰਂ ਪਬ੍ਬਾਜੇਥਾ’’ਤਿ. ਤੇ ਤਂ ਉਪਕਾਰਵਸੇਨ ਪਬ੍ਬਾਜਯਿਂਸੁ. ਸੋ ਕਤਿਪਾਹੇਨੇਵ ਸਹ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਹਿ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿ.

ਤੇਪਿ ਨਂ ਆਹਂਸੁ – ‘‘ਆਵੁਸੋ ਚਿਤ੍ਤਹਤ੍ਥ, ਤਵ ਗਮਨਸਮਯਂ ਤ੍ਵਮੇਵ ਜਾਨੇਯ੍ਯਾਸਿ, ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਵਾਰੇ ਤੇ ਚਿਰਾਯਿਤ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਭਨ੍ਤੇ, ਸਂਸਗ੍ਗਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਿਭਾਵਕਾਲੇ ਗਤਮ੍ਹਾ, ਸੋ ਨੋ ਸਂਸਗ੍ਗੋ ਛਿਨ੍ਨੋ, ਇਦਾਨਿ ਅਗਮਨਧਮ੍ਮਾ ਜਾਤਮ੍ਹਾ’’ਤਿ. ਭਿਕ੍ਖੂ ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ, ‘‘ਭਨ੍ਤੇ, ਅਯਂ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੋ ਏਵਂ ਨਾਮ ਕਥੇਸਿ, ਅਞ੍ਞਂ ਬ੍ਯਾਕਰੋਤਿ, ਅਭੂਤਂ ਵਦਤੀ’’ਤਿ ਆਹਂਸੁ. ਸਤ੍ਥਾ ‘‘ਆਮ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਮ ਪੁਤ੍ਤੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਨਵਟ੍ਠਿਤਚਿਤ੍ਤਕਾਲੇ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਂ ਅਜਾਨਨਕਾਲੇ ਗਮਨਾਗਮਨਂ ਅਕਾਸਿ, ਇਦਾਨਿਸ੍ਸ ਪੁਞ੍ਞਞ੍ਚ ਪਾਪਞ੍ਚ ਪਹੀਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਇਮਾ ਦ੍ਵੇ ਗਾਥਾ ਆਹ –

੩੮. ‘‘ਅਨਵਟ੍ਠਿਤਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ, ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਂ ਅਵਿਜਾਨਤੋ;

ਪਰਿਪ੍ਲਵਪਸਾਦਸ੍ਸ, ਪਞ੍ਞਾ ਨ ਪਰਿਪੂਰਤਿ.

੩੯. ‘‘ਅਨਵਸ੍ਸੁਤਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ, ਅਨਨ੍ਵਾਹਤਚੇਤਸੋ;

ਪੁਞ੍ਞਪਾਪਪਹੀਨਸ੍ਸ, ਨਤ੍ਥਿ ਜਾਗਰਤੋ ਭਯ’’ਨ੍ਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਅਨਵਟ੍ਠਿਤਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨਾਮੇਤਂ ਕਸ੍ਸਚਿ ਨਿਬਦ੍ਧਂ ਵਾ ਥਾਵਰਂ ਵਾ ਨਤ੍ਥਿ. ਯੋ ਪਨ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਅਸ੍ਸਪਿਟ੍ਠੇ ਠਪਿਤਕੁਮ੍ਭਣ੍ਡਂ ਵਿਯ ਚ ਥੁਸਰਾਸਿਮ੍ਹਿ ਕੋਟ੍ਟਿਤਖਾਣੁਕੋ ਵਿਯ ਚ ਖਲ੍ਲਾਟਸੀਸੇ ਠਪਿਤਕਦਮ੍ਬਪੁਪ੍ਫਂ ਵਿਯ ਚ ਨ ਕਤ੍ਥਚਿ ਸਣ੍ਠਾਤਿ, ਕਦਾਚਿ ਬੁਦ੍ਧਸਾਵਕੋ ਹੋਤਿ, ਕਦਾਚਿ ਆਜੀਵਕੋ, ਕਦਾਚਿ ਨਿਗਣ੍ਠੋ, ਕਦਾਚਿ ਤਾਪਸੋ. ਏਵਰੂਪੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਅਨਵਟ੍ਠਿਤਚਿਤ੍ਤੋ ਨਾਮ. ਤਸ੍ਸ ਅਨਵਟ੍ਠਿਤਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ. ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਂ ਅਵਿਜਾਨਤੋਤਿ ਸਤ੍ਤਤਿਂਸਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਧਮ੍ਮਭੇਦਂ ਇਮਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਂ ਅਵਿਜਾਨਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਰਿਤ੍ਤਸਦ੍ਧਤਾਯ ਵਾ ਉਪ੍ਲਵਸਦ੍ਧਤਾਯ ਵਾ ਪਰਿਪ੍ਲਵਪਸਾਦਸ੍ਸ ਕਾਮਾਵਚਰਰੂਪਾਵਚਰਾਦਿਭੇਦਾ ਪਞ੍ਞਾ ਨ ਪਰਿਪੂਰਤਿ. ਕਾਮਾਵਚਰਾਯਪਿ ਅਪਰਿਪੂਰਯਮਾਨਾਯ ਕੁਤੋਵ ਰੂਪਾਵਚਰਾਰੂਪਾਵਚਰਲੋਕੁਤ੍ਤਰਪਞ੍ਞਾ ਪਰਿਪੂਰਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਦੀਪੇਤਿ. ਅਨਵਸ੍ਸੁਤਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਰਾਗੇਨ ਅਤਿਨ੍ਤਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ. ਅਨਨ੍ਵਾਹਤਚੇਤਸੋਤਿ ‘‘ਆਹਤਚਿਤ੍ਤੋ ਖਿਲਜਾਤੋ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੩੧੯; ਵਿਭ. ੯੪੧; ਮ. ਨਿ. ੧.੧੮੫) ਆਗਤਟ੍ਠਾਨੇ ਦੋਸੇਨ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਹਤਭਾਵੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਇਧ ਪਨ ਦੋਸੇਨ ਅਪ੍ਪਟਿਹਤਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪੁਞ੍ਞਪਾਪਪਹੀਨਸ੍ਸਾਤਿ ਚਤੁਤ੍ਥਮਗ੍ਗੇਨ ਪਹੀਨਪੁਞ੍ਞਸ੍ਸ ਚੇਵ ਪਹੀਨਪਾਪਸ੍ਸ ਚ ਖੀਣਾਸਵਸ੍ਸ. ਨਤ੍ਥਿ ਜਾਗਰਤੋ ਭਯਨ੍ਤਿ ਖੀਣਾਸਵਸ੍ਸ ਜਾਗਰਨ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਅਭਯਭਾਵੋ ਕਥਿਤੋ ਵਿਯ. ਸੋ ਪਨ ਸਦ੍ਧਾਦੀਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ ਜਾਗਰਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਤ੍ਤਾ ਜਾਗਰੋ ਨਾਮ. ਤਸ੍ਮਾ ਤਸ੍ਸ ਜਾਗਰਨ੍ਤਸ੍ਸਾਪਿ ਅਜਾਗਰਨ੍ਤਸ੍ਸਾਪਿ ਕਿਲੇਸਭਯਂ ਨਤ੍ਥਿ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਅਪਚ੍ਛਾਵਤ੍ਤਨਤੋ. ਨ ਹਿ ਤਂ ਕਿਲੇਸਾ ਅਨੁਬਨ੍ਧਨ੍ਤਿ ਤੇਨ ਤੇਨ ਮਗ੍ਗੇਨ ਪਹੀਨਾਨਂ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਪੁਨ ਅਨੁਪਗਮਨਤੋ. ਤੇਨੇਵਾਹ – ‘‘ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗੇਨ ਯੇ ਕਿਲੇਸਾ ਪਹੀਨਾ, ਤੇ ਕਿਲੇਸੇ ਨ ਪੁਨੇਤਿ ਨ ਪਚ੍ਚੇਤਿ ਨ ਪਚ੍ਚਾਗਚ੍ਛਤਿ, ਸਕਦਾਗਾਮਿਅਨਾਗਾਮਿਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗੇਨ ਯੇ ਕਿਲੇਸਾ ਪਹੀਨਾ, ਤੇ ਕਿਲੇਸੇ ਨ ਪੁਨੇਤਿ ਨ ਪਚ੍ਚੇਤਿ ਨ ਪਚ੍ਚਾਗਚ੍ਛਤੀ’’ਤਿ (ਚੂਲ਼ਨਿ. ਮੇਤ੍ਤਗੂਮਾਣਵਪੁਚ੍ਛਾਨਿਦ੍ਦੇਸ ੨੭).

ਦੇਸਨਾ ਮਹਾਜਨਸ੍ਸ ਸਾਤ੍ਥਿਕਾ ਸਫਲਾ ਅਹੋਸਿ.

ਅਥੇਕਦਿਵਸਂ ਭਿਕ੍ਖੂ ਧਮ੍ਮਸਭਾਯਂ ਕਥਂ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਸੁਂ ‘‘ਭਾਰਿਯਾ ਵਤਿਮੇ, ਆਵੁਸੋ, ਕਿਲੇਸਾ ਨਾਮ, ਏਵਰੂਪਸ੍ਸ ਅਰਹਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤੋ ਕਿਲੇਸੇਹਿ ਆਲੋਲ਼ਿਤੋ ਸਤ੍ਤਵਾਰੇ ਗਿਹੀ ਹੁਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਤਵਾਰੇ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ’’ਤਿ. ਸਤ੍ਥਾ ਤੇਸਂ ਤਂ ਕਥਾਪਵਤ੍ਤਿਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਤਙ੍ਖਣਾਨੁਰੂਪੇਨ ਗਮਨੇਨ ਧਮ੍ਮਸਭਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਬੁਦ੍ਧਾਸਨੇ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ‘‘ਕਾਯ ਨੁਤ੍ਥ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਤਰਹਿ ਕਥਾਯ ਸਨ੍ਨਿਸਿਨ੍ਨਾ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ, ‘‘ਇਮਾਯ ਨਾਮਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਏਵਮੇਵ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕਿਲੇਸਾ ਨਾਮ ਭਾਰਿਯਾ, ਸਚੇ ਏਤੇ ਰੂਪਿਨੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਕਤ੍ਥਚਿ ਪਕ੍ਖਿਪਿਤੁਂ ਸਕ੍ਕਾ ਭਵੇਯ੍ਯੁਂ, ਚਕ੍ਕਵਾਲ਼ਂ ਅਤਿਸਮ੍ਬਾਧਂ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੋ ਅਤਿਨੀਚਕੋਤਿ ਓਕਾਸੋ ਨੇਸਂ ਨ ਭਵੇਯ੍ਯ, ਮਾਦਿਸਮ੍ਪਿ ਨਾਮੇਤੇ ਪਞ੍ਞਾਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਪੁਰਿਸਾਜਾਨੇਯ੍ਯਂ ਆਲੋਲ਼ੇਨ੍ਤਿ, ਅਵਸੇਸੇਸੁ ਕਾ ਕਥਾ? ‘‘ਅਹਞ੍ਹਿ ਅਡ੍ਢਨਾਲ਼ਿਮਤ੍ਤਂ ਵਰਕਚੋਰਕਂ ਕੁਣ੍ਠਕੁਦਾਲਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਛ ਵਾਰੇ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਬ੍ਬਜਿਤਪੁਬ੍ਬੋ’’ਤਿ. ‘‘ਕਦਾ, ਭਨ੍ਤੇ, ਕਦਾ ਸੁਗਤਾ’’ਤਿ? ‘‘ਸੁਣਿਸ੍ਸਥ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ’’ਤਿ. ‘‘ਆਮ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ. ‘‘ਤੇਨ ਹਿ ਸੁਣਾਥਾ’’ਤਿ ਅਤੀਤਂ ਆਹਰਿ –

ਅਤੀਤੇ ਬਾਰਾਣਸਿਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਤ੍ਤੇ ਰਜ੍ਜਂ ਕਾਰੇਨ੍ਤੇ ਕੁਦਾਲਪਣ੍ਡਿਤੋ ਨਾਮ ਬਾਹਿਰਕਪਬ੍ਬਜ੍ਜਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਅਟ੍ਠ ਮਾਸੇ ਹਿਮਵਨ੍ਤੇ ਵਸਿਤ੍ਵਾ ਵਸ੍ਸਾਰਤ੍ਤਸਮਯੇ ਭੂਮਿਯਾ ਤਿਨ੍ਤਾਯ ‘‘ਗੇਹੇ ਮੇ ਅਡ੍ਢਨਾਲ਼ਿਮਤ੍ਤੋ ਵਰਕਚੋਰਕੋ ਚ ਕੁਣ੍ਠਕੁਦਾਲਕੋ ਚ ਅਤ੍ਥਿ, ਵਰਕਚੋਰਕਬੀਜਂ ਮਾ ਨਸ੍ਸੀ’’ਤਿ ਉਪ੍ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਏਕਂ ਠਾਨਂ ਕੁਦਾਲੇਨ ਕਸਿਤ੍ਵਾ ਤਂ ਬੀਜਂ ਵਪਿਤ੍ਵਾ ਵਤਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਕ੍ਕਕਾਲੇ ਉਦ੍ਧਰਿਤ੍ਵਾ ਨਾਲ਼ਿਮਤ੍ਤਬੀਜਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਸੇਸਂ ਖਾਦਿ. ਸੋ ‘‘ਕਿਂ ਮੇ ਦਾਨਿ ਗੇਹੇਨ, ਪੁਨ ਅਟ੍ਠ ਮਾਸੇ ਪਬ੍ਬਜਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਚਿਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਨਿਕ੍ਖਮਿਤ੍ਵਾ ਪਬ੍ਬਜਿ. ਇਮਿਨਾਵ ਨੀਹਾਰੇਨ ਨਾਲ਼ਿਮਤ੍ਤਂ ਵਰਕਚੋਰਕਞ੍ਚ ਕੁਣ੍ਠਕੁਦਾਲਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਸਤ੍ਤਵਾਰੇ ਗਿਹੀ ਹੁਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਤਵਾਰੇ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਤਮੇ ਪਨ ਵਾਰੇ ਚਿਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਅਹਂ ਛ ਵਾਰੇ ਇਮਂ ਕੁਣ੍ਠਕੁਦਾਲਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਗਿਹੀ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ, ਕਤ੍ਥਚਿਦੇਵ ਨਂ ਛਡ੍ਡੇਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ. ਸੋ ਗਙ੍ਗਾਯ ਤੀਰਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ, ‘‘ਪਤਿਤਟ੍ਠਾਨਂ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਓਤਰਿਤ੍ਵਾ ਗਣ੍ਹੇਯ੍ਯਂ, ਯਥਾਸ੍ਸ ਪਤਿਤਟ੍ਠਾਨਂ ਨ ਪਸ੍ਸਾਮਿ, ਤਥਾ ਨਂ ਛਡ੍ਡੇਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਚਿਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਨਾਲ਼ਿਮਤ੍ਤਂ ਬੀਜਂ ਪਿਲੋਤਿਕਾਯ ਬਨ੍ਧਿਤ੍ਵਾ ਪਿਲੋਤਿਕਂ ਕੁਦਾਲਫਲਕੇ ਬਨ੍ਧਿਤ੍ਵਾ ਕੁਦਾਲਂ ਅਗ੍ਗਦਣ੍ਡਕੇ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਗਙ੍ਗਾਯ ਤੀਰੇ ਠਿਤੋ ਅਕ੍ਖੀਨਿ ਨਿਮੀਲੇਤ੍ਵਾ ਉਪਰਿਸੀਸੇ ਤਿਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਆਵਿਜ੍ਝਿਤ੍ਵਾ ਗਙ੍ਗਾਯਂ ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਨਿਵਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਓਲੋਕੇਨ੍ਤੋ ਪਤਿਤਟ੍ਠਾਨਂ ਅਦਿਸ੍ਵਾ ‘‘ਜਿਤਂ ਮੇ, ਜਿਤਂ ਮੇ’’ਤਿ ਤਿਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਸਦ੍ਦਮਕਾਸਿ.

ਤਸ੍ਮਿਂ ਖਣੇ ਬਾਰਾਣਸਿਰਾਜਾ ਪਚ੍ਚਨ੍ਤਂ ਵੂਪਸਮੇਤ੍ਵਾ ਆਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਨਦੀਤੀਰੇ ਖਨ੍ਧਾਵਾਰਂ ਨਿਵਾਸੇਤ੍ਵਾ ਨ੍ਹਾਨਤ੍ਥਾਯ ਨਦਿਂ ਓਤਿਣ੍ਣੋ ਤਂ ਸਦ੍ਦਂ ਅਸ੍ਸੋਸਿ. ਰਾਜੂਨਞ੍ਚ ਨਾਮ ‘‘ਜਿਤਂ ਮੇ’’ਤਿ ਸਦ੍ਦੋ ਅਮਨਾਪੋ ਹੋਤਿ, ਸੋ ਤਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ, ‘‘ਅਹਂ ਇਦਾਨਿ ਅਮਿਤ੍ਤਮਦ੍ਦਨਂ ਕਤ੍ਵਾ ‘ਜਿਤਂ ਮੇ’ਤਿ ਆਗਤੋ, ਤ੍ਵਂ ਪਨ ‘ਜਿਤਂ ਮੇ, ਜਿਤਂ ਮੇ’ਤਿ ਵਿਰਵਸਿ, ਕਿਂ ਨਾਮੇਤ’’ਨ੍ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿ. ਕੁਦਾਲਪਣ੍ਡਿਤੋ ‘‘ਤ੍ਵਂ ਬਾਹਿਰਕਚੋਰੇ ਜਿਨਿ, ਤਯਾ ਜਿਤਂ ਪੁਨ ਅਵਜਿਤਮੇਵ ਹੋਤਿ, ਮਯਾ ਪਨ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕੋ ਲੋਭਚੋਰੋ ਜਿਤੋ, ਸੋ ਪੁਨ ਮਂ ਨ ਜਿਨਿਸ੍ਸਤਿ, ਤਸ੍ਸੇਵ ਜਯੋ ਸਾਧੂ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਇਮਂ ਗਾਥਮਾਹ –

‘‘ਨ ਤਂ ਜਿਤਂ ਸਾਧੁ ਜਿਤਂ, ਯਂ ਜਿਤਂ ਅਵਜੀਯਤਿ;

ਤਂ ਖੋ ਜਿਤਂ ਸਾਧੁ ਜਿਤਂ, ਯਂ ਜਿਤਂ ਨਾਵਜੀਯਤੀ’’ਤਿ. (ਜਾ. ੧.੧.੭੦);

ਤਂ ਖਣਂਯੇਵ ਚ ਗਙ੍ਗਂ ਓਲੋਕੇਨ੍ਤੋ ਆਪੋਕਸਿਣਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਅਧਿਗਤਵਿਸੇਸੋ ਆਕਾਸੇ ਪਲ੍ਲਙ੍ਕੇਨ ਨਿਸੀਦਿ. ਰਾਜਾ ਮਹਾਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਕਥਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਂ ਯਾਚਿਤ੍ਵਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਬਲਕਾਯੇਨ ਪਬ੍ਬਜਿ. ਯੋਜਨਮਤ੍ਤਾ ਪਰਿਸਾ ਅਹੋਸਿ. ਅਪਰੋਪਿ ਸਾਮਨ੍ਤਰਾਜਾ ਤਸ੍ਸ ਪਬ੍ਬਜਿਤਭਾਵਂ ਸੁਤ੍ਵਾ, ‘‘ਤਸ੍ਸ ਰਜ੍ਜਂ ਗਣ੍ਹਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਆਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਤਥਾ ਸਮਿਦ੍ਧਂ ਨਗਰਂ ਸੁਞ੍ਞਂ ਦਿਸ੍ਵਾ, ‘‘ਏਵਰੂਪਂ ਨਗਰਂ ਛਡ੍ਡੇਤ੍ਵਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ ਰਾਜਾ ਓਰਕੇ ਠਾਨੇ ਨ ਪਬ੍ਬਜਿਸ੍ਸਤਿ, ਮਯਾਪਿ ਪਬ੍ਬਜਿਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤੀ’’ਤਿ ਚਿਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਮਹਾਪੁਰਿਸਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਂ ਯਾਚਿਤ੍ਵਾ ਸਪਰਿਵਾਰੋ ਪਬ੍ਬਜਿ. ਏਤੇਨੇਵ ਨੀਹਾਰੇਨ ਸਤ੍ਤ ਰਾਜਾਨੋ ਪਬ੍ਬਜਿਂਸੁ. ਸਤ੍ਤਯੋਜਨਿਕੋ ਅਸ੍ਸਮੋ ਅਹੋਸਿ. ਸਤ੍ਤ ਰਾਜਾਨੋ ਭੋਗੇ ਛਡ੍ਡੇਤ੍ਵਾ ਏਤ੍ਤਕਂ ਜਨਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪਬ੍ਬਜਿਂਸੁ. ਮਹਾਪੁਰਿਸੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਵਾਸਂ ਵਸਿਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੂਪਗੋ ਅਹੋਸਿ.

ਸਤ੍ਥਾ ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ਆਹਰਿਤ੍ਵਾ, ‘‘ਅਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਦਾ ਕੁਦਾਲਪਣ੍ਡਿਤੋ ਅਹੋਸਿਂ, ਕਿਲੇਸਾ ਨਾਮੇਤੇ ਏਵਂ ਭਾਰਿਯਾ’’ਤਿ ਆਹ.

ਚਿਤ੍ਤਹਤ੍ਥਤ੍ਥੇਰਵਤ੍ਥੁ ਪਞ੍ਚਮਂ.