੩. ਅਞ੍ਞਤਰਉਕ੍ਕਣ੍ਠਿਤਭਿਕ੍ਖੁਵਤ੍ਥੁ

ਸੁਦੁਦ੍ਦਸਨ੍ਤਿ ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ਸਤ੍ਥਾ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਉਕ੍ਕਣ੍ਠਿਤਭਿਕ੍ਖੁਂ ਆਰਬ੍ਭ ਕਥੇਸਿ.

ਸਤ੍ਥਰਿ ਕਿਰ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਹਰਨ੍ਤੇ ਏਕੋ ਸੇਟ੍ਠਿਪੁਤ੍ਤੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਕੁਲੂਪਗਤ੍ਥੇਰਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ, ‘‘ਭਨ੍ਤੇ, ਅਹਂ ਦੁਕ੍ਖਾ ਮੁਚ੍ਚਿਤੁਕਾਮੋ, ਏਕਂ ਮੇ ਦੁਕ੍ਖਤੋ ਮੁਚ੍ਚਨਕਾਰਣਂ ਕਥੇਥਾ’’ਤਿ ਆਹ. ‘‘ਸਾਧਾਵੁਸੋ, ਸਚੇਸਿ ਦੁਕ੍ਖਾ ਮੁਚ੍ਚਿਤੁਕਾਮੋ, ਸਲਾਕਭਤ੍ਤਂ ਦੇਹਿ, ਪਕ੍ਖਿਕਭਤ੍ਤਂ ਦੇਹਿ, ਵਸ੍ਸਾਵਾਸਿਕਂ ਦੇਹਿ, ਚੀਵਰਾਦਯੋ ਪਚ੍ਚਯੇ ਦੇਹਿ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਾਪਤੇਯ੍ਯਂ ਤਯੋ ਕੋਟ੍ਠਾਸੇ ਕਤ੍ਵਾ ਏਕੇਨ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਂ ਪਯੋਜੇਹਿ, ਏਕੇਨ ਪੁਤ੍ਤਦਾਰਂ ਪੋਸੇਹਿ, ਏਕਂ ਬੁਦ੍ਧਸਾਸਨੇ ਦੇਹੀ’’ਤਿ ਆਹ. ਸੋ ‘‘ਸਾਧੁ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਸਬ੍ਬਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਥੇਰਂ ਪੁਚ੍ਛਿ – ‘‘ਤਤੋ ਉਤ੍ਤਰਿਂ ਅਞ੍ਞਂ ਕਿਂ ਕਰੋਮਿ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ? ‘‘ਆਵੁਸੋ, ਤੀਣਿ ਸਰਣਾਨਿ ਗਣ੍ਹ, ਪਞ੍ਚ ਸੀਲਾਨਿ ਗਣ੍ਹਾਹੀ’’ਤਿ. ਤਾਨਿਪਿ ਪਟਿਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਉਤ੍ਤਰਿਂ ਪੁਚ੍ਛਿ. ‘‘ਤੇਨ ਹਿ ਦਸ ਸੀਲਾਨਿ ਗਣ੍ਹਾਹੀ’’ਤਿ. ‘‘ਸਾਧੁ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਗਣ੍ਹਿ. ਸੋ ਏਵਂ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬੇਨ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਕਤਤ੍ਤਾ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬਸੇਟ੍ਠਿਪੁਤ੍ਤੋ ਨਾਮ ਜਾਤੋ. ਤਤੋ ‘‘ਉਤ੍ਤਰਿਮ੍ਪਿ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਅਤ੍ਥਿ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਪੁਨ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ, ‘‘ਤੇਨ ਹਿ ਪਬ੍ਬਜਾਹੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ ਨਿਕ੍ਖਮਿਤ੍ਵਾ ਪਬ੍ਬਜਿ. ਤਸ੍ਸੇਕੋ ਆਭਿਧਮ੍ਮਿਕਭਿਕ੍ਖੁ ਆਚਰਿਯੋ ਅਹੋਸਿ. ਏਕੋ ਵਿਨਯਧਰੋ ਉਪਜ੍ਝਾਯੋ. ਤਸ੍ਸ ਲਦ੍ਧੂਪਸਮ੍ਪਦਸ੍ਸ ਆਚਰਿਯੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਆਗਤਕਾਲੇ ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ ਪਞ੍ਹਂ ਕਥੇਸਿ – ‘‘ਬੁਦ੍ਧਸਾਸਨੇ ਨਾਮ ਇਦਂ ਕਾਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿ, ਇਦਂ ਨ ਵਟ੍ਟਤੀ’’ਤਿ. ਉਪਜ੍ਝਾਯੋਪਿਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਆਗਤਕਾਲੇ ਵਿਨਯੇ ਪਞ੍ਹਂ ਕਥੇਸਿ – ‘‘ਬੁਦ੍ਧਸਾਸਨੇ ਨਾਮ ਇਦਂ ਕਾਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿ, ਇਦਂ ਨ ਵਟ੍ਟਤਿ, ਇਦਂ ਕਪ੍ਪਤਿ, ਇਦਂ ਨ ਕਪ੍ਪਤੀ’’ਤਿ. ਸੋ ਚਿਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਅਹੋ ਭਾਰਿਯਂ ਇਦਂ ਕਮ੍ਮਂ, ਅਹਂ ਦੁਕ੍ਖਾ ਮੁਚ੍ਚਿਤੁਕਾਮੋ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ, ਇਧ ਚ ਮਮ ਹਤ੍ਥਪਸਾਰਣਟ੍ਠਾਨਮ੍ਪਿ ਨ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਗੇਹੇ ਠਤ੍ਵਾਵ ਦੁਕ੍ਖਾ ਮੁਚ੍ਚਿਤੁਂ ਸਕ੍ਕਾ, ਮਯਾ ਗਿਹਿਨਾ ਭਵਿਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤੀ’’ਤਿ. ਸੋ ਤਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਉਕ੍ਕਣ੍ਠਿਤੋ ਅਨਭਿਰਤੋ ਦ੍ਵਤ੍ਤਿਂਸਾਕਾਰੇ ਸਜ੍ਝਾਯਂ ਨ ਕਰੋਤਿ, ਉਦ੍ਦੇਸਂ ਨ ਗਣ੍ਹਾਤਿ, ਕਿਸੋ ਲੂਖੋ ਧਮਨਿਸਨ੍ਥਤਗਤ੍ਤੋ ਆਲਸ੍ਸਿਯਾਭਿਭੂਤੋ ਕਚ੍ਛੁਪਰਿਕਿਣ੍ਣੋ ਅਹੋਸਿ.

ਅਥ ਨਂ ਦਹਰਸਾਮਣੇਰਾ, ‘‘ਆਵੁਸੋ, ਕਿਂ ਤ੍ਵਂ ਠਿਤਟ੍ਠਾਨੇ ਠਿਤੋਵ ਨਿਸਿਨ੍ਨਟ੍ਠਾਨੇ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋਵ ਅਹੋਸਿ, ਪਣ੍ਡੁਰੋਗਾਭਿਭੂਤੋ ਕਿਸੋ ਲੂਖੋ ਧਮਨਿਸਨ੍ਥਤਗਤ੍ਤੋ ਆਲਸ੍ਸਿਯਾਭਿਭੂਤੋ ਕਚ੍ਛੁਪਰਿਕਿਣ੍ਣੋ, ਕਿਂ ਤੇ ਕਤ’’ਨ੍ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਂਸੁ. ‘‘ਉਕ੍ਕਣ੍ਠਿਤੋਮ੍ਹਿ, ਆਵੁਸੋ’’ਤਿ. ‘‘ਕਿਂ ਕਾਰਣਾ’’ਤਿ? ਸੋ ਤਂ ਪਵਤ੍ਤਿਂ ਆਰੋਚੇਸਿ. ਤੇ ਤਸ੍ਸ ਆਚਰਿਯੁਪਜ੍ਝਾਯਾਨਂ ਆਚਿਕ੍ਖਿਂਸੁ. ਆਚਰਿਯੁਪਜ੍ਝਾਯਾ ਤਂ ਆਦਾਯ ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਅਗਮਂਸੁ. ਸਤ੍ਥਾ ‘‘ਕਿਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਗਤਤ੍ਥਾ’’ਤਿ ਆਹ. ‘‘ਭਨ੍ਤੇ, ਅਯਂ ਭਿਕ੍ਖੁ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ ਸਾਸਨੇ ਉਕ੍ਕਣ੍ਠਿਤੋ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਂ ਕਿਰ ਭਿਕ੍ਖੂ’’ਤਿ. ‘‘ਆਮ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ. ‘‘ਕਿਂ ਕਾਰਣਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਦੁਕ੍ਖਾ ਮੁਚ੍ਚਿਤੁਕਾਮੋਵ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ, ਤਸ੍ਸ ਮੇ ਆਚਰਿਯੋ ਅਭਿਧਮ੍ਮਕਥਂ ਕਥੇਸਿ, ਉਪਜ੍ਝਾਯੋ ਵਿਨਯਕਥਂ ਕਥੇਸਿ, ਸ੍ਵਾਹਂ ‘ਇਧ ਮੇ ਹਤ੍ਥਪਸਾਰਣਟ੍ਠਾਨਮ੍ਪਿ ਨਤ੍ਥਿ, ਗਿਹਿਨਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਸਕ੍ਕਾ ਦੁਕ੍ਖਾ ਮੁਚ੍ਚਿਤੁਂ, ਗਿਹਿ ਭਵਿਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ ਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਨਮਕਾਸਿਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ. ‘‘ਸਚੇ ਤ੍ਵਂ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਏਕਮੇਵ ਰਕ੍ਖਿਤੁਂ ਸਕ੍ਖਿਸ੍ਸਸਿ, ਅਵਸੇਸਾਨਂ ਰਕ੍ਖਨਕਿਚ੍ਚਂ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿ. ‘‘ਕਿਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ? ‘‘ਤਵ ਚਿਤ੍ਤਮੇਵ ਰਕ੍ਖਿਤੁਂ ਸਕ੍ਖਿਸ੍ਸਸੀ’’ਤਿ. ‘‘ਸਕ੍ਖਿਸ੍ਸਾਮਿ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ. ‘‘ਤੇਨ ਹਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਚਿਤ੍ਤਮੇਵ ਰਕ੍ਖਾਹਿ, ਸਕ੍ਕਾ ਦੁਕ੍ਖਾ ਮੁਚ੍ਚਿਤੁ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਂ ਓਵਾਦਂ ਦਤ੍ਵਾ ਇਮਂ ਗਾਥਮਾਹ –

੩੬. ‘‘ਸੁਦੁਦ੍ਦਸਂ ਸੁਨਿਪੁਣਂ, ਯਤ੍ਥਕਾਮਨਿਪਾਤਿਨਂ;

ਚਿਤ੍ਤਂ ਰਕ੍ਖੇਥ ਮੇਧਾਵੀ, ਚਿਤ੍ਤਂ ਗੁਤ੍ਤਂ ਸੁਖਾਵਹ’’ਨ੍ਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਸੁਦੁਦ੍ਦਸਨ੍ਤਿ ਸੁਟ੍ਠੁ ਦੁਦ੍ਦਸਂ. ਸੁਨਿਪੁਣਨ੍ਤਿ ਸੁਟ੍ਠੁ ਨਿਪੁਣਂ ਪਰਮਸਣ੍ਹਂ. ਯਤ੍ਥਕਾਮਨਿਪਾਤਿਨਨ੍ਤਿ ਜਾਤਿਆਦੀਨਿ ਅਨੋਲੋਕੇਤ੍ਵਾ ਲਭਿਤਬ੍ਬਾਲਭਿਤਬ੍ਬਯੁਤ੍ਤਾਯੁਤ੍ਤਟ੍ਠਾਨੇਸੁ ਯਤ੍ਥ ਕਤ੍ਥਚਿ ਨਿਪਤਨਸੀਲਂ. ਚਿਤ੍ਤਂ ਰਕ੍ਖੇਥ ਮੇਧਾਵੀਤਿ ਅਨ੍ਧਬਾਲੋ ਦੁਮ੍ਮੇਧੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਰਕ੍ਖਿਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥੋ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ, ਚਿਤ੍ਤਵਸਿਕੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਅਨਯਬ੍ਯਸਨਂ ਪਾਪੁਣਾਤਿ. ਮੇਧਾਵੀ ਪਨ ਪਣ੍ਡਿਤੋਵ ਚਿਤ੍ਤਂ ਰਕ੍ਖਿਤੁਂ ਸਕ੍ਕੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤ੍ਵਮ੍ਪਿ ਚਿਤ੍ਤਮੇਵ ਗੋਪੇਹਿ. ਇਦਞ੍ਹਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਗੁਤ੍ਤਂ ਸੁਖਾਵਹਂ ਮਗ੍ਗਫਲਨਿਬ੍ਬਾਨਸੁਖਾਨਿ ਆਵਹਤੀਤਿ.

ਦੇਸਨਾਪਰਿਯੋਸਾਨੇ ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਫਲਂ ਪਾਪੁਣਿ, ਅਞ੍ਞੇਪਿ ਬਹੂ ਸੋਤਾਪਨ੍ਨਾਦਯੋ ਅਹੇਸੁਂ, ਦੇਸਨਾ ਮਹਾਜਨਸ੍ਸ ਸਾਤ੍ਥਿਕਾ ਅਹੋਸੀਤਿ.

ਅਞ੍ਞਤਰਉਕ੍ਕਣ੍ਠਿਤਭਿਕ੍ਖੁਵਤ੍ਥੁ ਤਤਿਯਂ.