੨. ਮਟ੍ਠਕੁਣ੍ਡਲੀਵਤ੍ਥੁ

੨. ਮਨੋਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾ ਧਮ੍ਮਾਤਿ ਦੁਤਿਯਗਾਥਾਪਿ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂਯੇਵ ਮਟ੍ਠਕੁਣ੍ਡਲਿਂ ਆਰਬ੍ਭ ਭਾਸਿਤਾ.

ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਕਿਰ ਅਦਿਨ੍ਨਪੁਬ੍ਬਕੋ ਨਾਮ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਅਹੋਸਿ. ਤੇਨ ਕਸ੍ਸਚਿ ਕਿਞ੍ਚਿ ਨ ਦਿਨ੍ਨਪੁਬ੍ਬਂ, ਤੇਨ ਤਂ ‘‘ਅਦਿਨ੍ਨਪੁਬ੍ਬਕੋ’’ਤ੍ਵੇਵ ਸਞ੍ਜਾਨਿਂਸੁ. ਤਸ੍ਸ ਏਕਪੁਤ੍ਤਕੋ ਅਹੋਸਿ ਪਿਯੋ ਮਨਾਪੋ. ਅਥਸ੍ਸ ਪਿਲਨ੍ਧਨਂ ਕਾਰੇਤੁਕਾਮੋ ‘‘ਸਚੇ ਸੁਵਣ੍ਣਕਾਰੇ ਕਾਰੇਸ੍ਸਾਮਿ, ਭਤ੍ਤਵੇਤਨਂ ਦਾਤਬ੍ਬਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਸਯਮੇਵ ਸੁਵਣ੍ਣਂ ਕੋਟ੍ਟੇਤ੍ਵਾ ਮਟ੍ਠਾਨਿ ਕੁਣ੍ਡਲਾਨਿ ਕਤ੍ਵਾ ਅਦਾਸਿ. ਤੇਨਸ੍ਸ ਪੁਤ੍ਤੋ ਮਟ੍ਠਕੁਣ੍ਡਲੀਤ੍ਵੇਵ ਪਞ੍ਞਾਯਿਤ੍ਥ. ਤਸ੍ਸ ਸੋਲ਼ਸਵਸ੍ਸਿਕਕਾਲੇ ਪਣ੍ਡੁਰੋਗੋ ਉਦਪਾਦਿ. ਤਸ੍ਸ ਮਾਤਾ ਪੁਤ੍ਤਂ ਓਲੋਕੇਤ੍ਵਾ, ‘‘ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਤੇ ਰੋਗੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਤਿਕਿਚ੍ਛਾਪੇਹਿ ਨ’’ਨ੍ਤਿ ਆਹ. ‘‘ਭੋਤਿ ਸਚੇ ਵੇਜ੍ਜਂ ਆਨੇਸ੍ਸਾਮਿ, ਭਤ੍ਤਵੇਤਨਂ ਦਾਤਬ੍ਬਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ; ਕਿਂ ਤ੍ਵਂ ਮਮ ਧਨਚ੍ਛੇਦਂ ਨ ਓਲੋਕੇਸ੍ਸਸੀ’’ਤਿ? ‘‘ਅਥ ਨਂ ਕਿਂ ਕਰਿਸ੍ਸਸਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ’’ਤਿ? ‘‘ਯਥਾ ਮੇ ਧਨਚ੍ਛੇਦੋ ਨ ਹੋਤਿ, ਤਥਾ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ. ਸੋ ਵੇਜ੍ਜਾਨਂ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਸੁਕਰੋਗਸ੍ਸ ਨਾਮ ਤੁਮ੍ਹੇ ਕਿਂ ਭੇਸਜ੍ਜਂ ਕਰੋਥਾ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿ. ਅਥਸ੍ਸ ਤੇ ਯਂ ਵਾ ਤਂ ਵਾ ਰੁਕ੍ਖਤਚਾਦਿਂ ਆਚਿਕ੍ਖਨ੍ਤਿ. ਸੋ ਤਮਾਹਰਿਤ੍ਵਾ ਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਭੇਸਜ੍ਜਂ ਕਰੋਤਿ. ਤਂ ਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸੇਵਸ੍ਸ ਰੋਗੋ ਬਲਵਾ ਅਹੋਸਿ, ਅਤੇਕਿਚ੍ਛਭਾਵਂ ਉਪਾਗਮਿ. ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਤਸ੍ਸ ਦੁਬ੍ਬਲਭਾਵਂ ਞਤ੍ਵਾ ਏਕਂ ਵੇਜ੍ਜਂ ਪਕ੍ਕੋਸਿ. ਸੋ ਤਂ ਓਲੋਕੇਤ੍ਵਾਵ ‘‘ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਏਕਂ ਕਿਚ੍ਚਂ ਅਤ੍ਥਿ, ਅਞ੍ਞਂ ਵੇਜ੍ਜਂ ਪਕ੍ਕੋਸਿਤ੍ਵਾ ਤਿਕਿਚ੍ਛਾਪੇਹੀ’’ਤਿ ਤਂ ਪਹਾਯ ਨਿਕ੍ਖਮਿ. ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਤਸ੍ਸ ਮਰਣਸਮਯਂ ਞਤ੍ਵਾ ‘‘ਇਮਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਾਯ ਆਗਤਾ ਅਨ੍ਤੋਗੇਹੇ ਸਾਪਤੇਯ੍ਯਂ ਪਸ੍ਸਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਬਹਿ ਨਂ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਪੁਤ੍ਤਂ ਨੀਹਰਿਤ੍ਵਾ ਬਹਿਆਲ਼ਿਨ੍ਦੇ ਨਿਪਜ੍ਜਾਪੇਸਿ.

ਤਂ ਦਿਵਸਂ ਭਗਵਾ ਬਲਵਪਚ੍ਚੂਸਸਮਯੇ ਮਹਾਕਰੁਣਾਸਮਾਪਤ੍ਤਿਤੋ ਵੁਟ੍ਠਾਯ ਪੁਬ੍ਬਬੁਦ੍ਧੇਸੁ ਕਤਾਧਿਕਾਰਾਨਂ ਉਸ੍ਸਨ੍ਨਕੁਸਲਮੂਲਾਨਂ ਵੇਨੇਯ੍ਯਬਨ੍ਧਵਾਨਂ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਬੁਦ੍ਧਚਕ੍ਖੁਨਾ ਲੋਕਂ ਵੋਲੋਕੇਨ੍ਤੋ ਦਸਸਹਸ੍ਸਚਕ੍ਕਵਾਲ਼ੇਸੁ ਞਾਣਜਾਲਂ ਪਤ੍ਥਰਿ. ਮਟ੍ਠਕੁਣ੍ਡਲੀ ਬਹਿਆਲ਼ਿਨ੍ਦੇ ਨਿਪਨ੍ਨਾਕਾਰੇਨੇਵ ਤਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤੋ ਪਞ੍ਞਾਯਿ. ਸਤ੍ਥਾ ਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤੋਗੇਹਾ ਨੀਹਰਿਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥ ਨਿਪਜ੍ਜਾਪਿਤਭਾਵਂ ਞਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਨੁ ਖੋ ਮਯ੍ਹਂ ਏਤ੍ਥ ਗਤਪਚ੍ਚਯੇਨ ਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿ ਉਪਧਾਰੇਨ੍ਤੋ ਇਦਂ ਅਦ੍ਦਸ – ਅਯਂ ਮਾਣਵੋ ਮਯਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਸਾਦੇਤ੍ਵਾ ਕਾਲਂ ਕਤ੍ਵਾ ਤਾਵਤਿਂਸਦੇਵਲੋਕੇ ਤਿਂਸਯੋਜਨਿਕੇ ਕਨਕਵਿਮਾਨੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਸ੍ਸਤਿ, ਅਚ੍ਛਰਾਸਹਸ੍ਸਪਰਿਵਾਰੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋਪਿ ਤਂ ਝਾਪੇਤ੍ਵਾ ਰੋਦਨ੍ਤੋ ਆਲ਼ਾਹਨੇ ਵਿਚਰਿਸ੍ਸਤਿ. ਦੇਵਪੁਤ੍ਤੋ ਤਿਗਾਵੁਤਪ੍ਪਮਾਣਂ ਸਟ੍ਠਿਸਕਟਭਾਰਾਲਙ੍ਕਾਰਪਟਿਮਣ੍ਡਿਤਂ ਅਚ੍ਛਰਾਸਹਸ੍ਸਪਰਿਵਾਰਂ ਅਤ੍ਤਭਾਵਂ ਓਲੋਕੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਕੇਨ ਨੁ ਖੋ ਕਮ੍ਮੇਨ ਮਯਾ ਅਯਂ ਸਿਰਿਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਲਦ੍ਧਾ’’ਤਿ ਓਲੋਕੇਤ੍ਵਾ ਮਯਿ ਚਿਤ੍ਤਪ੍ਪਸਾਦੇਨ ਲਦ੍ਧਭਾਵਂ ਞਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਯਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਧਨਚ੍ਛੇਦਭਯੇਨ ਮਮ ਭੇਸਜ੍ਜਮਕਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਆਲ਼ਾਹਨਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਰੋਦਤਿ, ਵਿਪ੍ਪਕਾਰਪ੍ਪਤ੍ਤਂ ਨਂ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਪਿਤਰਿ ਰੋਦਨ੍ਤੇ ਮਟ੍ਠਕੁਣ੍ਡਲਿਵਣ੍ਣੇਨ ਆਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਆਲ਼ਾਹਨਸ੍ਸਾਵਿਦੂਰੇ ਨਿਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਰੋਦਿਸ੍ਸਤਿ. ਅਥ ਨਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ‘‘ਕੋਸਿ ਤ੍ਵ’’ਨ੍ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਸ੍ਸਤਿ. ‘‘ਅਹਂ ਤੇ ਪੁਤ੍ਤੋ ਮਟ੍ਠਕੁਣ੍ਡਲੀ’’ਤਿ ਆਚਿਕ੍ਖਿਸ੍ਸਤਿ. ‘‘ਕੁਹਿਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੋਸੀ’’ਤਿ? ‘‘ਤਾਵਸਿਂਸਭਵਨੇ’’ਤਿ. ‘‘ਕਿਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਤ੍ਵਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਮਯਿ ਚਿਤ੍ਤਪ੍ਪਸਾਦੇਨ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਭਾਵਂ ਆਚਿਕ੍ਖਿਸ੍ਸਤਿ. ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ‘‘ਤੁਮ੍ਹੇਸੁ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਸਾਦੇਤ੍ਵਾ ਸਗ੍ਗੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੋ ਨਾਮ ਅਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਮਂ ਪੁਚ੍ਛਿਸ੍ਸਤਿ. ਅਥਸ੍ਸਾਹਂ ‘‘ਏਤ੍ਤਕਾਨਿ ਸਤਾਨਿ ਵਾ ਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਵਾ ਸਤਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਵਾਤਿ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਗਣਨਾ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਦਿਤੁ’’ਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਪਦੇ ਗਾਥਂ ਭਾਸਿਸ੍ਸਾਮਿ. ਗਾਥਾਪਰਿਯੋਸਾਨੇ ਚਤੁਰਾਸੀਤਿਯਾ ਪਾਣਸਹਸ੍ਸਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਭਿਸਮਯੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਮਟ੍ਠ ਕੁਣ੍ਡਲੀ ਸੋਤਾਪਨ੍ਨੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਤਥਾ ਅਦਿਨ੍ਨਪੁਬ੍ਬਕੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ. ਇਤਿ ਇਮਂ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਮਹਾਧਮ੍ਮਾਭਿਸਮਯੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਦਿਸ੍ਵਾ ਪੁਨਦਿਵਸੇ ਕਤਸਰੀਰਪਟਿਜਗ੍ਗਨੋ ਮਹਾਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘਪਰਿਵੁਤੋ ਸਾਵਤ੍ਥਿਂ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਪਵਿਸਿਤ੍ਵਾ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬੇਨ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਗੇਹਦ੍ਵਾਰਂ ਗਤੋ.

ਤਸ੍ਮਿਂ ਖਣੇ ਮਟ੍ਠਕੁਣ੍ਡਲੀ ਅਨ੍ਤੋਗੇਹਾਭਿਮੁਖੋ ਨਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ. ਅਥਸ੍ਸ ਸਤ੍ਥਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਪਸ੍ਸਨਭਾਵਂ ਞਤ੍ਵਾ ਏਕਂ ਰਸ੍ਮਿਂ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਸਿ. ਮਾਣਵੋ ‘‘ਕਿਂ ਓਭਾਸੋ ਨਾਮੇਸੋ’’ਤਿ ਪਰਿਵਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਨਿਪਨ੍ਨੋਵ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਦਿਸ੍ਵਾ, ‘‘ਅਨ੍ਧਬਾਲਪਿਤਰਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਏਵਰੂਪਂ ਬੁਦ੍ਧਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਕਾਯਵੇਯ੍ਯਾਵਟਿਕਂ ਵਾ ਕਾਤੁਂ ਦਾਨਂ ਵਾ ਦਾਤੁਂ ਧਮ੍ਮਂ ਵਾ ਸੋਤੁਂ ਨਾਲਤ੍ਥਂ, ਇਦਾਨਿ ਮੇ ਹਤ੍ਥਾਪਿ ਅਨਧਿਪਤੇਯ੍ਯਾ, ਅਞ੍ਞਂ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਮਨਮੇਵ ਪਸਾਦੇਸਿ. ਸਤ੍ਥਾ ‘‘ਅਲਂ ਏਤ੍ਤਕੇਨ ਚਿਤ੍ਤਪ੍ਪਸਾਦੇਨ ਇਮਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਪਕ੍ਕਾਮਿ. ਸੋ ਤਥਾਗਤੇ ਚਕ੍ਖੁਪਥਂ ਵਿਜਹਨ੍ਤੇਯੇਵ ਪਸਨ੍ਨਮਨੋ ਕਾਲਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸੁਤ੍ਤਪ੍ਪਬੁਦ੍ਧੋ ਵਿਯ ਦੇਵਲੋਕੇ ਤਿਂਸਯੋਜਨਿਕੇ ਕਨਕਵਿਮਾਨੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ.

ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋਪਿਸ੍ਸ ਸਰੀਰਂ ਝਾਪੇਤ੍ਵਾ ਆਲ਼ਾਹਨੇ ਰੋਦਨਪਰਾਯਣੋ ਅਹੋਸਿ, ਦੇਵਸਿਕਂ ਆਲ਼ਾਹਨਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਰੋਦਤਿ – ‘‘ਕਹਂ ਏਕਪੁਤ੍ਤਕ, ਕਹਂ ਏਕਪੁਤ੍ਤਕਾ’’ਤਿ. ਦੇਵਪੁਤ੍ਤੋਪਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਓਲੋਕੇਤ੍ਵਾ, ‘‘ਕੇਨ ਮੇ ਕਮ੍ਮੇਨ ਲਦ੍ਧਾ’’ਤਿ ਉਪਧਾਰੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਸਤ੍ਥਰਿ ਮਨੋਪਸਾਦੇਨਾ’’ਤਿ ਞਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਯਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਮਮ ਅਫਾਸੁਕਕਾਲੇ ਭੇਸਜ੍ਜਮਕਾਰੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਆਲ਼ਾਹਨਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਰੋਦਤਿ, ਵਿਪ੍ਪਕਾਰਪ੍ਪਤ੍ਤਮੇਵ ਨਂ ਕਾਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤੀ’’ਤਿ ਮਟ੍ਠਕੁਣ੍ਡਲਿਵਣ੍ਣੇਨ ਆਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਆਲ਼ਾਹਨਸ੍ਸਾਵਿਦੂਰੇ ਬਾਹਾ ਪਗ੍ਗਯ੍ਹ ਰੋਦਨ੍ਤੋ ਅਟ੍ਠਾਸਿ. ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ‘‘ਅਹਂ ਤਾਵ ਪੁਤ੍ਤਸੋਕੇਨ ਰੋਦਾਮਿ, ਏਸ ਕਿਮਤ੍ਥਂ ਰੋਦਤਿ, ਪੁਚ੍ਛਿਸ੍ਸਾਮਿ ਨ’’ਨ੍ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਇਮਂ ਗਾਥਮਾਹ –

‘‘ਅਲਙ੍ਕਤੋ ਮਟ੍ਠਕੁਣ੍ਡਲੀ,

ਮਾਲਧਾਰੀ ਹਰਿਚਨ੍ਦਨੁਸ੍ਸਦੋ;

ਬਾਹਾ ਪਗ੍ਗਯ੍ਹ ਕਨ੍ਦਸਿ,

ਵਨਮਜ੍ਝੇ ਕਿਂ ਦੁਕ੍ਖਿਤੋ ਤੁਵ’’ਨ੍ਤਿ. (ਵਿ. ਵ. ੧੨੦੭; ਪੇ. ਵ. ੧੮੬);

ਸੋ ਮਾਣਵੋ ਆਹ –

‘‘ਸੋਵਣ੍ਣਮਯੋ ਪਭਸ੍ਸਰੋ,

ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਰਥਪਞ੍ਜਰੋ ਮਮ;

ਤਸ੍ਸ ਚਕ੍ਕਯੁਗਂ ਨ ਵਿਨ੍ਦਾਮਿ,

ਤੇਨ ਦੁਕ੍ਖੇਨ ਜਹਾਮਿ ਜੀਵਿਤ’’ਨ੍ਤਿ. (ਵ. ੧੨੦੮; ਪੇ. ਵ. ੧੮੭);

ਅਥ ਨਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਆਹ –

‘‘ਸੋਵਣ੍ਣਮਯਂ ਮਣਿਮਯਂ,

ਲੋਹਿਤਕਮਯਂ ਅਥ ਰੂਪਿਯਮਯਂ;

ਆਚਿਕ੍ਖ ਮੇ ਭਦ੍ਦ ਮਾਣਵ,

ਚਕ੍ਕਯੁਗਂ ਪਟਿਪਾਦਯਾਮਿ ਤੇ’’ਤਿ. (ਵਿ. ਵ. ੧੨੦੯; ਪੇ. ਵ. ੧੮੮);

ਤਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਮਾਣਵੋ ‘‘ਅਯਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਭੇਸਜ੍ਜਮਕਤ੍ਵਾ ਪੁਤ੍ਤਪਤਿਰੂਪਕਂ ਮਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਰੋਦਨ੍ਤੋ ‘ਸੁਵਣ੍ਣਾਦਿਮਯਂ ਰਥਚਕ੍ਕਂ ਕਰੋਮੀ’ਤਿ ਵਦਤਿ, ਹੋਤੁ ਨਿਗ੍ਗਣ੍ਹਿਸ੍ਸਾਮਿ ਨ’’ਨ੍ਤਿ ਚਿਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਕੀਵ ਮਹਨ੍ਤਂ ਮੇ ਚਕ੍ਕਯੁਗਂ ਕਰਿਸ੍ਸਸੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਯਾਵ ਮਹਨ੍ਤਂ ਆਕਙ੍ਖਸਿ, ਤਾਵ ਮਹਨ੍ਤਂ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ‘‘ਚਨ੍ਦਿਮਸੂਰਿਯੇਹਿ ਮੇ ਅਤ੍ਥੋ, ਤੇ ਮੇ ਦੇਹੀ’’ਤਿ ਯਾਚਨ੍ਤੋ ਆਹ –

‘‘ਸੋ ਮਾਣਵੋ ਤਸ੍ਸ ਪਾਵਦਿ,

ਚਨ੍ਦਸੂਰਿਯਾ ਉਭਯੇਤ੍ਥ ਦਿਸ੍ਸਰੇ;

ਸੋਵਣ੍ਣਮਯੋ ਰਥੋ ਮਮ,

ਤੇਨ ਚਕ੍ਕਯੁਗੇਨ ਸੋਭਤੀ’’ਤਿ. (ਵਿ. ਵ. ੧੨੧੦; ਪੇ. ਵ. ੧੮੯);

ਅਥ ਨਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਆਹ –

‘‘ਬਾਲੋ ਖੋ ਤ੍ਵਂ ਅਸਿ ਮਾਣਵ,

ਯੋ ਤ੍ਵਂ ਪਤ੍ਥਯਸੇ ਅਪਤ੍ਥਿਯਂ;

ਮਞ੍ਞਾਮਿ ਤੁਵਂ ਮਰਿਸ੍ਸਸਿ,

ਨ ਹਿ ਤ੍ਵਂ ਲਚ੍ਛਸਿ ਚਨ੍ਦਸੂਰਿਯੇ’’ਤਿ. (ਵਿ. ਵ. ੧੨੧੧; ਪੇ. ਵ. ੧੯੦);

ਅਥ ਨਂ ਮਾਣਵੋ ਆਹ –

‘‘ਕਿਂ ਪਨ ਪਞ੍ਞਾਯਮਾਨਸ੍ਸਤ੍ਥਾਯ ਰੋਦਨ੍ਤੋ ਬਾਲੋ ਹੋਤਿ, ਉਦਾਹੁ ਅਪਞ੍ਞਾਯਮਾਨਸ੍ਸਤ੍ਥਾਯਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ –

‘‘ਗਮਨਾਗਮਨਮ੍ਪਿ ਦਿਸ੍ਸਤਿ,

ਵਣ੍ਣਧਾਤੁ ਉਭਯਤ੍ਥ ਵੀਥਿਯਾ;

ਪੇਤੋ ਕਾਲਕਤੋ ਨ ਦਿਸ੍ਸਤਿ,

ਕੋ ਨਿਧ ਕਨ੍ਦਤਂ ਬਾਲ੍ਯਤਰੋ’’ਤਿ. (ਵਿ. ਵ. ੧੨੧੨; ਪੇ. ਵ. ੧੯੧);

ਤਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ‘‘ਯੁਤ੍ਤਂ ਏਸ ਵਦਤੀ’’ਤਿ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਤ੍ਵਾ –

‘‘ਸਚ੍ਚਂ ਖੋ ਵਦੇਸਿ ਮਾਣਵ,

ਅਹਮੇਵ ਕਨ੍ਦਤਂ ਬਾਲ੍ਯਤਰੋ;

ਚਨ੍ਦਂ ਵਿਯ ਦਾਰਕੋ ਰੁਦਂ,

ਪੇਤਂ ਕਾਲਕਤਾਭਿਪਤ੍ਥਯਿ’’ਨ੍ਤਿ. (ਵਿ. ਵ. ੧੨੧੩; ਪੇ. ਵ. ੧੯੨) –

ਵਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਕਥਾਯ ਨਿਸ੍ਸੋਕੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਮਾਣਵਸ੍ਸ ਥੁਤਿਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਇਮਾ ਗਾਥਾ ਅਭਾਸਿ –

‘‘ਆਦਿਤ੍ਤਂ ਵਤ ਮਂ ਸਨ੍ਤਂ, ਘਤਸਿਤ੍ਤਂਵ ਪਾਵਕਂ;

ਵਾਰਿਨਾ ਵਿਯ ਓਸਿਞ੍ਚਂ, ਸਬ੍ਬਂ ਨਿਬ੍ਬਾਪਯੇ ਦਰਂ.

‘‘ਅਬ੍ਬਹੀ ਵਤ ਮੇ ਸਲ੍ਲਂ, ਸੋਕਂ ਹਦਯਨਿਸ੍ਸਿਤਂ;

ਯੋ ਮੇ ਸੋਕਪਰੇਤਸ੍ਸ, ਪੁਤ੍ਤਸੋਕਂ ਅਪਾਨੁਦਿ.

‘‘ਸ੍ਵਾਹਂ ਅਬ੍ਬੂਲ਼੍ਹਸਲ੍ਲੋਸ੍ਮਿ, ਸੀਤਿਭੂਤੋਸ੍ਮਿ ਨਿਬ੍ਬੁਤੋ;

ਨ ਸੋਚਾਮਿ ਨ ਰੋਦਾਮਿ, ਤਵ ਸੁਤ੍ਵਾਨ ਮਾਣਵਾ’’ਤਿ. (ਵਿ. ਵ. ੧੨੧੪-੧੨੧੬; ਪੇ. ਵ. ੧੯੩-੧੯੫);

ਅਥ ਨਂ ‘‘ਕੋ ਨਾਮ ਤ੍ਵ’’ਨ੍ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤੋ –

‘‘ਦੇਵਤਾਨੁਸਿ ਗਨ੍ਧਬ੍ਬੋ, ਅਦੁ ਸਕ੍ਕੋ ਪੁਰਿਨ੍ਦਦੋ;

ਕੋ ਵਾ ਤ੍ਵਂ ਕਸ੍ਸ ਵਾ ਪੁਤ੍ਤੋ, ਕਥਂ ਜਾਨੇਮੁ ਤਂ ਮਯ’’ਨ੍ਤਿ. (ਵਿ. ਵ. ੧੨੧੭; ਪੇ. ਵ. ੧੯੬) –

ਆਹ. ਅਥਸ੍ਸ ਮਾਣਵੋ –

‘‘ਯਞ੍ਚ ਕਨ੍ਦਸਿ ਯਞ੍ਚ ਰੋਦਸਿ,

ਪੁਤ੍ਤਂ ਆਲ਼ਾਹਨੇ ਸਯਂ ਦਹਿਤ੍ਵਾ;

ਸ੍ਵਾਹਂ ਕੁਸਲਂ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਕਮ੍ਮਂ,

ਤਿਦਸਾਨਂ ਸਹਬ੍ਯਤਂ ਗਤੋ’’ਤਿ. (ਵਿ. ਵ. ੧੨੧੮; ਪੇ. ਵ. ੧੯੭) –

ਆਚਿਕ੍ਖਿ. ਅਥ ਨਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਆਹ –

‘‘ਅਪ੍ਪਂ ਵਾ ਬਹੁਂ ਵਾ ਨਾਦ੍ਦਸਾਮ,

ਦਾਨਂ ਦਦਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸਕੇ ਅਗਾਰੇ;

ਉਪੋਸਥਕਮ੍ਮਂ ਵਾ ਤਾਦਿਸਂ,

ਕੇਨ ਕਮ੍ਮੇਨ ਗਤੋਸਿ ਦੇਵਲੋਕ’’ਨ੍ਤਿ. (ਵਿ. ਵ. ੧੨੧੯; ਪੇ. ਵ. ੧੯੮);

ਮਾਣਵੋ ਆਹ –

‘‘ਆਬਾਧਿਕੋਹਂ ਦੁਕ੍ਖਿਤੋ ਗਿਲਾਨੋ,

ਆਤੂਰਰੂਪੋਮ੍ਹਿ ਸਕੇ ਨਿਵੇਸਨੇ;

ਬੁਦ੍ਧਂ ਵਿਗਤਰਜਂ ਵਿਤਿਣ੍ਣਕਙ੍ਖਂ,

ਅਦ੍ਦਕ੍ਖਿਂ ਸੁਗਤਂ ਅਨੋਮਪਞ੍ਞਂ.

‘‘ਸ੍ਵਾਹਂ ਮੁਦਿਤਧਨੋ ਪਸਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤੋ,

ਅਞ੍ਜਲਿਂ ਅਕਰਿਂ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ;

ਤਾਹਂ ਕੁਸਲਂ ਕਰਿਤ੍ਵਾਨ ਕਮ੍ਮਂ,

ਤਿਦਸਾਨਂ ਸਹਬ੍ਯਤਂ ਗਤੋ’’ਤਿ. (ਵਿ. ਵ. ੧੨੨੦-੧੨੨੧; ਪੇ. ਵ. ੧੯੯-੨੦੦);

ਤਸ੍ਮਿਂ ਕਥੇਨ੍ਤੇਯੇਵ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਸਕਲਸਰੀਰਂ ਪੀਤਿਯਾ ਪਰਿਪੂਰਿ. ਸੋ ਤਂ ਪੀਤਿਂ ਪਵੇਦੇਨ੍ਤੋ –

‘‘ਅਚ੍ਛਰਿਯਂ ਵਤ ਅਬ੍ਭੁਤਂ ਵਤ,

ਅਞ੍ਜਲਿਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਯਮੀਦਿਸੋ ਵਿਪਾਕੋ;

ਅਹਮ੍ਪਿ ਪਮੁਦਿਤਮਨੋ ਪਸਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤੋ,

ਅਜ੍ਜੇਵ ਬੁਦ੍ਧਂ ਸਰਣਂ ਵਜਾਮੀ’’ਤਿ. (ਵਿ. ਵ. ੧੨੨੨; ਪੇ. ਵ. ੨੦੧) –

ਆਹ. ਅਥ ਨਂ ਮਾਣਵੋ –

‘‘ਅਜ੍ਜੇਵ ਬੁਦ੍ਧਂ ਸਰਣਂ ਵਜਾਹਿ,

ਧਮ੍ਮਞ੍ਚ ਸਙ੍ਘਞ੍ਚ ਪਸਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤੋ;

ਤਥੇਵ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਿ ਪਞ੍ਚ,

ਅਖਣ੍ਡਫੁਲ੍ਲਾਨਿ ਸਮਾਦਿਯਸ੍ਸੁ.

ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾ ਵਿਰਮਸ੍ਸੁ ਖਿਪ੍ਪਂ,

ਲੋਕੇ ਅਦਿਨ੍ਨਂ ਪਰਿਵਜ੍ਜਯਸ੍ਸੁ;

ਅਮਜ੍ਜਪੋ ਮਾ ਚ ਮੁਸਾ ਭਣਾਹਿ,

ਸਕੇਨ ਦਾਰੇਨ ਚ ਹੋਹਿ ਤੁਟ੍ਠੋ’’ਤਿ. (ਵਿ. ਵ. ੧੨੨੩-੧੨੨੪; ਪੇ. ਵ. ੨੦੨-੨੦੩) –

ਆਹ. ਸੋ ‘‘ਸਾਧੂ’’ਤਿ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ਇਮਾ ਗਾਥਾ ਅਭਾਸਿ –

‘‘ਅਤ੍ਥਕਾਮੋਸਿ ਮੇ ਯਕ੍ਖ, ਹਿਤਕਾਮੋਸਿ ਦੇਵਤੇ;

ਕਰੋਮਿ ਤੁਯ੍ਹਂ ਵਚਨਂ, ਤ੍ਵਂਸਿ ਆਚਰਿਯੋ ਮਮ.

‘‘ਉਪੇਮਿ ਸਰਣਂ ਬੁਦ੍ਧਂ, ਧਮ੍ਮਞ੍ਚਾਪਿ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ;

ਸਙ੍ਘਞ੍ਚ ਨਰਦੇਵਸ੍ਸ, ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਸਰਣਂ ਅਹਂ.

‘‘ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾ ਵਿਰਮਾਮਿ ਖਿਪ੍ਪਂ,

ਲੋਕੇ ਅਦਿਨ੍ਨਂ ਪਰਿਵਜ੍ਜਯਾਮਿ;

ਅਮਜ੍ਜਪੋ ਨੋ ਚ ਮੁਸਾ ਭਣਾਮਿ,

ਸਕੇਨ ਦਾਰੇਨ ਚ ਹੋਮਿ ਤੁਟ੍ਠੋ’’ਤਿ. (ਵਿ. ਵ. ੧੨੨੫-੧੨੨੭; ਪੇ. ਵ. ੨੦੪-੨੦੬);

ਅਥ ਨਂ ਦੇਵਪੁਤ੍ਤੋ, ‘‘ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਤੇ ਗੇਹੇ ਬਹੁਂ ਧਨਂ ਅਤ੍ਥਿ, ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਦਾਨਂ ਦੇਹਿ, ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਣਾਹਿ, ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਚ੍ਛਾਹੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥੇਵ ਅਨ੍ਤਰਧਾਯਿ.

ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋਪਿ ਗੇਹਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਂ ਆਮਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ, ‘‘ਭਦ੍ਦੇ, ਅਹਂ ਅਜ੍ਜ ਸਮਣਂ ਗੋਤਮਂ ਨਿਮਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਚ੍ਛਿਸ੍ਸਾਮਿ, ਸਕ੍ਕਾਰਂ ਕਰੋਹੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਵਿਹਾਰਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਨੇਵ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਨ ਪਟਿਸਨ੍ਥਾਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਠਿਤੋ, ‘‘ਭੋ ਗੋਤਮ, ਅਧਿਵਾਸੇਹਿ ਅਜ੍ਜਤਨਾਯ ਭਤ੍ਤਂ ਸਦ੍ਧਿਂ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘੇਨਾ’’ਤਿ ਆਹ. ਸਤ੍ਥਾ ਅਧਿਵਾਸੇਸਿ. ਸੋ ਸਤ੍ਥੁ ਅਧਿਵਾਸਨਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਵੇਗੇਨਾਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਸਕੇ ਨਿਵੇਸਨੇ ਪਣੀਤਂ ਖਾਦਨੀਯਂ ਭੋਜਨੀਯਞ੍ਚ ਪਟਿਯਾਦਾਪੇਸਿ. ਸਤ੍ਥਾ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘਪਰਿਵੁਤੋ ਤਸ੍ਸ ਗੇਹਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਾਸਨੇ ਨਿਸੀਦਿ. ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਂ ਪਰਿਵਿਸਿ, ਮਹਾਜਨੋ ਸਨ੍ਨਿਪਤਿ. ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਕੇਨ ਕਿਰ ਤਥਾਗਤੇ ਨਿਮਨ੍ਤਿਤੇ ਦ੍ਵੇ ਜਨਕਾਯਾ ਸਨ੍ਨਿਪਤਨ੍ਤਿ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਕਾ ‘‘ਅਜ੍ਜ ਸਮਣਂ ਗੋਤਮਂ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਚ੍ਛਨਾਯ ਵਿਹੇਠਿਯਮਾਨਂ ਪਸ੍ਸਿਸ੍ਸਾਮਾ’’ਤਿ ਸਨ੍ਨਿਪਤਨ੍ਤਿ, ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਕਾ ‘‘ਅਜ੍ਜ ਬੁਦ੍ਧਵਿਸਯਂ ਬੁਦ੍ਧਲੀਲ਼ਂ ਪਸ੍ਸਿਸ੍ਸਾਮਾ’’ਤਿ ਸਨ੍ਨਿਪਤਨ੍ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਕਤਭਤ੍ਤਕਿਚ੍ਚਂ ਤਥਾਗਤਮੁਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਨੀਚਾਸਨੇ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਚ੍ਛਿ – ‘‘ਭੋ ਗੋਤਮ, ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ ਦਾਨਂ ਅਦਤ੍ਵਾ ਪੂਜਂ ਅਕਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਂ ਅਸੁਤ੍ਵਾ ਉਪੋਸਥਵਾਸਂ ਅਵਸਿਤ੍ਵਾ ਕੇਵਲਂ ਮਨੋਪਸਾਦਮਤ੍ਤੇਨੇਵ ਸਗ੍ਗੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਨਾਮ ਹੋਨ੍ਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਕਸ੍ਮਾ ਮਂ ਪੁਚ੍ਛਸਿ, ਨਨੁ ਤੇ ਪੁਤ੍ਤੇਨ ਮਟ੍ਠਕੁਣ੍ਡਲਿਨਾ ਮਯਿ ਮਨਂ ਪਸਾਦੇਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਗ੍ਗੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਭਾਵੋ ਕਥਿਤੋ’’ਤਿ? ‘‘ਕਦਾ, ਭੋ ਗੋਤਮਾ’’ਤਿ? ਨਨੁ ਤ੍ਵਂ ਅਜ੍ਜ ਸੁਸਾਨਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਕਨ੍ਦਨ੍ਤੋ ਅਵਿਦੂਰੇ ਬਾਹਾ ਪਗ੍ਗਯ੍ਹ ਕਨ੍ਦਨ੍ਤਂ ਏਕਂ ਮਾਣਵਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ‘‘ਅਲਙ੍ਕਤੋ ਮਟ੍ਠਕੁਣ੍ਡਲੀ, ਮਾਲਧਾਰੀ ਹਰਿਚਨ੍ਦਨੁਸ੍ਸਦੋ’’ਤਿ ਦ੍ਵੀਹਿ ਜਨੇਹਿ ਕਥਿਤਕਥਂ ਪਕਾਸੇਨ੍ਤੋ ਸਬ੍ਬਂ ਮਟ੍ਠਕੁਣ੍ਡਲਿਵਤ੍ਥੁਂ ਕਥੇਸਿ. ਤੇਨੇਵੇਤਂ ਬੁਦ੍ਧਭਾਸਿਤਂ ਨਾਮ ਜਾਤਂ.

ਤਂ ਕਥੇਤ੍ਵਾ ਚ ਪਨ ‘‘ਨ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਏਕਸਤਂ ਵਾ ਨ ਦ੍ਵੇਸਤਂ, ਅਥ ਖੋ ਮਯਿ ਮਨਂ ਪਸਾਦੇਤ੍ਵਾ ਸਗ੍ਗੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾਨਂ ਗਣਨਾ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਆਹ. ਅਥ ਮਹਾਜਨੋ ਨ ਨਿਬ੍ਬੇਮਤਿਕੋ ਹੋਤਿ, ਅਥਸ੍ਸ ਅਨਿਬ੍ਬੇਮਤਿਕਭਾਵਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥਾ ‘‘ਮਟ੍ਠਕੁਣ੍ਡਲਿਦੇਵਪੁਤ੍ਤੋ ਵਿਮਾਨੇਨੇਵ ਸਦ੍ਧਿਂ ਆਗਚ੍ਛਤੂ’’ਤਿ ਅਧਿਟ੍ਠਾਸਿ. ਸੋ ਤਿਗਾਵੁਤਪ੍ਪਮਾਣੇਨੇਵ ਦਿਬ੍ਬਾਭਰਣਪਟਿਮਣ੍ਡਿਤੇਨ ਅਤ੍ਤਭਾਵੇਨ ਆਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿਮਾਨਤੋ ਓਰੁਯ੍ਹ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਅਟ੍ਠਾਸਿ. ਅਥ ਨਂ ਸਤ੍ਥਾ ‘‘ਤ੍ਵਂ ਇਮਂ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਕਿਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਟਿਲਭੀ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤੋ –

‘‘ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤੇਨ ਵਣ੍ਣੇਨ, ਯਾ ਤ੍ਵਂ ਤਿਟ੍ਠਸਿ ਦੇਵਤੇ;

ਓਭਾਸੇਨ੍ਤੀ ਦਿਸਾ ਸਬ੍ਬਾ, ਓਸਧੀ ਵਿਯ ਤਾਰਕਾ;

ਪੁਚ੍ਛਾਮਿ ਤਂ ਦੇਵ ਮਹਾਨੁਭਾਵ, ਮਨੁਸ੍ਸਭੂਤੋ ਕਿਮਕਾਸਿ ਪੁਞ੍ਞ’’ਨ੍ਤਿ. –

ਗਾਥਮਾਹ. ‘‘ਦੇਵਪੁਤ੍ਤੋ ਅਯਂ ਮੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਤੁਮ੍ਹੇਸੁ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਸਾਦੇਤ੍ਵਾ ਲਦ੍ਧਾ’’ਤਿ. ‘‘ਮਯਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਸਾਦੇਤ੍ਵਾ ਲਦ੍ਧਾ ਤੇ’’ਤਿ? ‘‘ਆਮ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ. ਮਹਾਜਨੋ ਦੇਵਪੁਤ੍ਤਂ ਓਲੋਕੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਚ੍ਛਰਿਯਾ ਵਤ, ਭੋ, ਬੁਦ੍ਧਗੁਣਾ, ਅਦਿਨ੍ਨਪੁਬ੍ਬਕਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਨਾਮ ਪੁਤ੍ਤੋ ਅਞ੍ਞਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਪੁਞ੍ਞਂ ਅਕਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥਰਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਸਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਵਰੂਪਂ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਪਟਿਲਭੀ’’ਤਿ ਤੁਟ੍ਠਿਂ ਪਵੇਦੇਸਿ.

ਅਥ ਨੇਸਂ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਕਮ੍ਮਕਰਣੇ ਮਨੋਵ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮੋ, ਮਨੋਵ ਸੇਟ੍ਠੋ. ਪਸਨ੍ਨੇਨ ਹਿ ਮਨੇਨ ਕਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਦੇਵਲੋਕਂ ਮਨੁਸ੍ਸਲੋਕਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ ਪੁਗ੍ਗਲਂ ਛਾਯਾਵ ਨ ਵਿਜਹਤੀਤਿ ਇਦਂ ਵਤ੍ਥੁਂ ਕਥੇਤ੍ਵਾ ਅਨੁਸਨ੍ਧਿਂ ਘਟੇਤ੍ਵਾ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪਿਤਮਤ੍ਤਿਕਂ ਸਾਸਨਂ ਰਾਜਮੁਦ੍ਦਾਯ ਲਞ੍ਛਨ੍ਤੋ ਵਿਯ ਧਮ੍ਮਰਾਜਾ ਇਮਂ ਗਾਥਮਾਹ –

੨. ‘‘ਮਨੋਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾ ਧਮ੍ਮਾ, ਮਨੋਸੇਟ੍ਠਾ ਮਨੋਮਯਾ.

ਮਨਸਾ ਚੇ ਪਸਨ੍ਨੇਨ, ਭਾਸਤਿ ਵਾ ਕਰੋਤਿ ਵਾ;

ਤਤੋ ਨਂ ਸੁਖਮਨ੍ਵੇਤਿ, ਛਾਯਾਵ ਅਨਪਾਯਿਨੀ’’ਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਮਨੋਤਿ ਅਵਿਸੇਸੇਨ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਚਤੁਭੂਮਿਕਚਿਤ੍ਤਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਪਦੇ ਨਿਯਮਿਯਮਾਨਂ ਵਵਤ੍ਥਾਪਿਯਮਾਨਂ ਪਰਿਚ੍ਛਿਜ੍ਜਿਯਮਾਨਂ ਅਟ੍ਠਵਿਧਂ ਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਂ ਲਬ੍ਭਤਿ. ਵਤ੍ਥੁਵਸੇਨ ਪਨਾਹਰਿਯਮਾਨਂ ਤਤੋਪਿ ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਂ ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤਮੇਵ ਲਬ੍ਭਤਿ. ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾਤਿ ਤੇਨ ਪਠਮਗਾਮਿਨਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ. ਧਮ੍ਮਾਤਿ ਵੇਦਨਾਦਯੋ ਤਯੋ ਖਨ੍ਧਾ. ਏਤੇ ਹਿ ਉਪ੍ਪਾਦਪਚ੍ਚਯਟ੍ਠੇਨ ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਮਨੋ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮੋ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਮਨੋਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾ ਨਾਮ. ਯਥਾ ਹਿ ਬਹੂਸੁ ਏਕਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਮਹਾਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਚੀਵਰਦਾਨਾਦੀਨਿ ਵਾ ਉਲ਼ਾਰਪੂਜਾਧਮ੍ਮਸ੍ਸਵਨਾਦੀਨਿ ਵਾ ਮਾਲਾਗਨ੍ਧਸਕ੍ਕਾਰਕਰਣਾਦੀਨਿ ਵਾ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਕਰੋਨ੍ਤੇਸੁ ‘‘ਕੋ ਏਤੇਸਂ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਯੋ ਤੇਸਂ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ, ਯਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਤੇ ਤਾਨਿ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਸੋ ਤਿਸ੍ਸੋ ਵਾ ਫੁਸ੍ਸੋ ਵਾ ਤੇਸਂ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਏਵਂਸਮ੍ਪਦਮਿਦਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਇਤਿ ਉਪ੍ਪਾਦਪਚ੍ਚਯਟ੍ਠੇਨ ਮਨੋ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮੋ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਮਨੋਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾ. ਨ ਹਿ ਤੇ ਮਨੇ ਅਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤੁਂ ਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਿ, ਮਨੋ ਪਨ ਏਕਚ੍ਚੇਸੁ ਚੇਤਸਿਕੇਸੁ ਅਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤੇਸੁਪਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿਯੇਵ. ਏਵਂ ਅਧਿਪਤਿਵਸੇਨ ਪਨ ਮਨੋ ਸੇਟ੍ਠੋ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਮਨੋਸੇਟ੍ਠਾ. ਯਥਾ ਹਿ ਗਣਾਦੀਨਂ ਅਧਿਪਤਿ ਪੁਰਿਸੋ ਗਣਸੇਟ੍ਠੋ ਸੇਣਿਸੇਟ੍ਠੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਤਥਾ ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਮਨੋਵ ਸੇਟ੍ਠੋ. ਯਥਾ ਪਨ ਸੁਵਣ੍ਣਾਦੀਹਿ ਨਿਪ੍ਫਾਦਿਤਾਨਿ ਭਣ੍ਡਾਨਿ ਸੁਵਣ੍ਣਮਯਾਦੀਨਿ ਨਾਮ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤਥਾ ਏਤੇਪਿ ਮਨਤੋ ਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਮਨੋਮਯਾ ਨਾਮ.

ਪਸਨ੍ਨੇਨਾਤਿ ਅਨਭਿਜ੍ਝਾਦੀਹਿ ਗੁਣੇਹਿ ਪਸਨ੍ਨੇਨ. ਭਾਸਤਿ ਵਾ ਕਰੋਤਿ ਵਾਤਿ ਏਵਰੂਪੇਨ ਮਨੇਨ ਭਾਸਨ੍ਤੋ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਂ ਵਚੀਸੁਚਰਿਤਮੇਵ ਭਾਸਤਿ, ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਤਿਵਿਧਂ ਕਾਯਸੁਚਰਿਤਮੇਵ ਕਰੋਤਿ, ਅਭਾਸਨ੍ਤੋ ਅਕਰੋਨ੍ਤੋ ਤਾਯ ਅਨਭਿਜ੍ਝਾਦੀਹਿ ਪਸਨ੍ਨਮਾਨਸਤਾਯ ਤਿਵਿਧਂ ਮਨੋਸੁਚਰਿਤਂ ਪੂਰੇਤਿ. ਏਵਮਸ੍ਸ ਦਸ ਕੁਸਲਕਮ੍ਮਪਥਾ ਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ.

ਤਤੋ ਨਂ ਸੁਖਮਨ੍ਵੇਤੀਤਿ ਤਤੋ ਤਿਵਿਧਸੁਚਰਿਤਤੋ ਨਂ ਪੁਗ੍ਗਲਂ ਸੁਖ ਮਨ੍ਵੇਤਿ. ਇਧ ਤੇਭੂਮਿਕਮ੍ਪਿ ਕੁਸਲਂ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਤੇਭੂਮਿਕਸੁਚਰਿਤਾਨੁਭਾਵੇਨ ਸੁਗਤਿਭਵੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਂ ਪੁਗ੍ਗਲਂ, ਦੁਗ੍ਗਤਿਯਂ ਵਾ ਸੁਖਾਨੁਭਵਨਟ੍ਠਾਨੇ ਠਿਤਂ ਕਾਯਵਤ੍ਥੁਕਮ੍ਪਿ ਇਤਰਵਤ੍ਥੁਕਮ੍ਪਿ ਅਵਤ੍ਥੁਕਮ੍ਪੀਤਿ ਕਾਯਿਕਚੇਤਸਿਕਂ ਵਿਪਾਕਸੁਖਂ ਅਨੁਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਵਿਜਹਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਯਥਾ ਕਿਂ? ਛਾਯਾਵ ਅਨਪਾਯਿਨੀਤਿ ਯਥਾ ਹਿ ਛਾਯਾ ਨਾਮ ਸਰੀਰਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧਾ ਸਰੀਰੇ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੇ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤੇ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਨਿਸੀਦਨ੍ਤੇ ਨਿਸੀਦਤਿ, ਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ, ‘‘ਸਣ੍ਹੇਨ ਵਾ ਫਰੁਸੇਨ ਵਾ ਨਿਵਤ੍ਤਾਹੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਵਾ ਪੋਥੇਤ੍ਵਾ ਵਾ ਨਿਵਤ੍ਤਾਪੇਤੁਂ. ਕਸ੍ਮਾ? ਸਰੀਰਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧਤ੍ਤਾ. ਏਵਮੇਵ ਇਮੇਸਂ ਦਸਨ੍ਨਂ ਕੁਸਲਕਮ੍ਮਪਥਾਨਂ ਆਚਿਣ੍ਣਸਮਾਚਿਣ੍ਣਕੁਸਲਮੂਲਿਕਂ ਕਾਮਾਵਚਰਾਦਿਭੇਦਂ ਕਾਯਿਕਚੇਤਸਿਕਸੁਖਂ ਗਤਗਤਟ੍ਠਾਨੇ ਅਨਪਾਯਿਨੀ ਛਾਯਾ ਵਿਯ ਹੁਤ੍ਵਾ ਨ ਵਿਜਹਤੀਤਿ.

ਗਾਥਾਪਰਿਯੋਸਾਨੇ ਚਤੁਰਾਸੀਤਿਯਾ ਪਾਣਸਹਸ੍ਸਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਭਿਸਮਯੋ ਅਹੋਸਿ, ਮਟ੍ਠਕੁਣ੍ਡਲਿਦੇਵਪੁਤ੍ਤੋ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਫਲੇ ਪਤਿਟ੍ਠਹਿ, ਤਥਾ ਅਦਿਨ੍ਨਪੁਬ੍ਬਕੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ. ਸੋ ਤਾਵਮਹਨ੍ਤਂ ਵਿਭਵਂ ਬੁਦ੍ਧਸਾਸਨੇ ਵਿਪ੍ਪਕਿਰੀਤਿ.

ਮਟ੍ਠਕੁਣ੍ਡਲੀਵਤ੍ਥੁ ਦੁਤਿਯਂ.