੧. ਰਤਨਚਙ੍ਕਮਨਕਣ੍ਡਵਣ੍ਣਨਾ

ਇਦਾਨਿ ਪਨ –

੧. ‘‘ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚ ਲੋਕਾਧਿਪਤੀ ਸਹਮ੍ਪਤੀ, ਕਤਞ੍ਜਲੀ ਅਨਧਿਵਰਂ ਅਯਾਚਥ;

ਸਨ੍ਤੀਧ ਸਤ੍ਤਾਪ੍ਪਰਜਕ੍ਖਜਾਤਿਕਾ, ਦੇਸੇਹਿ ਧਮ੍ਮਂ ਅਨੁਕਮ੍ਪਿਮਂ ਪਜ’’ਨ੍ਤਿ. –

ਆਦਿਨਯਪ੍ਪਵਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਬ੍ਭਨ੍ਤਰਨਿਦਾਨਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਵਣ੍ਣਨਾ ਹੋਤਿ.

ਏਤ੍ਥ ‘‘ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਰਾਜਗਹੇ ਵਿਹਰਤਿ ਵੇਲ਼ੁਵਨੇ ਕਲਨ੍ਦਕਨਿਵਾਪੇ’’ਤਿਆਦਿਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੇਸੁ ਵਿਯ – ‘‘ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਸਕ੍ਕੇਸੁ ਵਿਹਰਤਿ ਕਪਿਲਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ ਨਿਗ੍ਰੋਧਾਰਾਮੇ. ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਬੁਦ੍ਧਵਂਸਂ ਅਪੁਚ੍ਛੀ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਨਿਦਾਨਂ ਅਵਤ੍ਵਾ ਕਸ੍ਮਾ ‘‘ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚ ਲੋਕਾਧਿਪਤੀ ਸਹਮ੍ਪਤੀ, ਕਤਞ੍ਜਲੀ ਅਨਧਿਵਰਂ ਅਯਾਚਥਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਨਿਦਾਨਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ? ਵੁਚ੍ਚਤੇ – ਭਗਵਤੋ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਕਾਰਣਭੂਤਾਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮੁਨੋ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਯਾਚਨਾਯ ਸਨ੍ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ.

‘‘ਕਦਾਯਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਤ੍ਥਂ, ਅਜ੍ਝਿਟ੍ਠੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮੁਨਾ ਜਿਨੋ;

ਕਦਾ ਕਤ੍ਥ ਚ ਕੇਨਾਯਂ, ਗਾਥਾ ਹਿ ਸਮੁਦੀਰਿਤਾ’’ਤਿ.

ਵੁਚ੍ਚਤੇ – ਬੁਦ੍ਧਭੂਤਸ੍ਸ ਪਨ ਭਗਵਤੋ ਅਟ੍ਠਮੇ ਸਤ੍ਤਾਹੇ ਸਤ੍ਥਾ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਤ੍ਥਾਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮੁਨਾ ਅਜ੍ਝਿਟ੍ਠੋ ਆਯਾਚਿਤੋ. ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬਿਕਥਾ – ਮਹਾਪੁਰਿਸੋ ਕਿਰ ਕਤਾਭਿਨੀਹਾਰੋ ਮਹਾਭਿਨਿਕ੍ਖਮਨਦਿਵਸੇ ਵਿਵਟਪਾਕਟਬੀਭਚ੍ਛਸਯਨਾਸਨਚੇਟਿਕਾ ਨਾਟਕਿਤ੍ਥਿਯੋ ਦਿਸ੍ਵਾ ਅਤੀਵ ਸਂਵਿਗ੍ਗਹਦਯੋ ਪਟੇਕਦੇਸਾਵਚ੍ਛਨ੍ਨਂ ਛਨ੍ਨਂ ਆਮਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ – ‘‘ਅਰਿਨਰਵਰਮਨ੍ਥਕਂ ਕਣ੍ਡਕਂ ਨਾਮ ਤੁਰਙ੍ਗਵਰਮਾਹਰਾ’’ਤਿ ਕਣ੍ਡਕਂ ਆਹਰਾਪੇਤ੍ਵਾ ਛਨ੍ਨਸਹਾਯੋ ਵਰਤੁਰਙ੍ਗਮਾਰੁਯ੍ਹ ਨਗਰਦ੍ਵਾਰੇ ਅਧਿਵਤ੍ਥਾਯ ਦੇਵਤਾਯ ਨਗਰਦ੍ਵਾਰੇ ਵਿਵਟੇ ਨਗਰਤੋ ਨਿਕ੍ਖਮਿਤ੍ਵਾ ਤੀਣਿ ਰਜ੍ਜਾਨਿ ਤੇਨ ਰਤ੍ਤਾਵਸੇਸੇਨ ਅਤਿਕ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਅਨੋਮਸਤ੍ਤੋ ਅਨੋਮਾਯ ਨਾਮ ਨਦਿਯਾ ਤੀਰੇ ਠਤ੍ਵਾ ਛਨ੍ਨਮੇਵਮਾਹ – ‘‘ਛਨ੍ਨ, ਤ੍ਵਂ ਮਮ ਇਮਾਨਿ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਅਸਾਧਾਰਣਾਨਿ ਆਭਰਣਾਨਿ ਕਣ੍ਡਕਞ੍ਚ ਵਰਤੁਰਙ੍ਗਮਾਦਾਯ ਕਪਿਲਪੁਰਂ ਗਚ੍ਛਾਹੀ’’ਤਿ ਛਨ੍ਨਂ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਅਸਿਤੋਰਗਨੀਲੁਪ੍ਪਲਸਦਿਸੇਨਾਸਿਨਾ ਸਕੇਸਮਕੁਟਂ ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਆਕਾਸੇ ਉਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਦੇਵਦਤ੍ਤਿਯਂ ਪਤ੍ਤਚੀਵਰਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਸਯਮੇਵ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬੇਨ ਚਾਰਿਕਂ ਚਰਮਾਨੋ ਅਨਿਲਬਲਸਮੁਦ੍ਧੁਤਤਰਙ੍ਗਭਙ੍ਗਂ ਅਸਙ੍ਗਂ ਗਙ੍ਗਂ ਨਦਿਂ ਉਤ੍ਤਰਿਤ੍ਵਾ ਮਣਿਗਣਰਂਸਿਜਾਲਵਿਜ੍ਜੋਤਿਤਰਾਜਗਹਂ ਰਾਜਗਹਂ ਨਾਮ ਨਗਰਂ ਪਵਿਸਿਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥ ਇਸ੍ਸਰਿਯਮਦਮਤ੍ਤਂ ਜਨਂ ਪਰਿਹਾਸੇਨ੍ਤੋ ਵਿਯ ਚ ਉਦ੍ਧਤਵੇਸਸ੍ਸ ਜਨਸ੍ਸ ਲਜ੍ਜਮੁਪ੍ਪਾਦਯਮਾਨੋ ਵਿਯ ਚ ਵਯਕਨ੍ਤੀਹਿ ਨਾਗਰਜਨਹਦਯਾਨਿ ਅਤ੍ਤਨਿ ਬਨ੍ਧਨ੍ਤੋ ਵਿਯ ਚ ਦ੍ਵਤਿਂਸਵਰਮਹਾਪੁਰਿਸਲਕ੍ਖਣਵਿਰਾਜਿਤਾਯ ਰੂਪਸਿਰਿਯਾ ਸਬ੍ਬਜਨਨਯਨਾਨਿ ਵਿਲੁਮ੍ਪਮਾਨੋ ਵਿਯ ਚ ਰੂਪੀਪਾਦਸਞ੍ਚਰੋ ਪੁਞ੍ਞਸਞ੍ਚਯੋ ਵਿਯ ਚ ਪਬ੍ਬਤੋ ਵਿਯ ਚ ਗਮਨੇਨ ਨਿਸ੍ਸਙ੍ਗੋ ਸਨ੍ਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋ ਸਨ੍ਤਮਾਨਸੋ ਯੁਗਮਤ੍ਤਂ ਪੇਕ੍ਖਮਾਨੋ ਰਾਜਗਹਂ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਚਰਿਤ੍ਵਾ ਯਾਪਨਮਤ੍ਤਂ ਭਤ੍ਤਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਨਗਰਤੋ ਨਿਕ੍ਖਮਿਤ੍ਵਾ ਪਣ੍ਡਵਪਬ੍ਬਤਪਸ੍ਸੇ ਛਾਯੂਦਕਸਮ੍ਪਨ੍ਨੇ ਸੁਚਿਭੂਮਿਭਾਗੇ ਪਰਮਰਮਣੀਯੇ ਪਵਿਵਿਤ੍ਤੇ ਓਕਾਸੇ ਨਿਸੀਦਿਤ੍ਵਾ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਨਬਲੇਨ ਮਿਸ੍ਸਕਭਤ੍ਤਂ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਪਣ੍ਡਵਗਿਰਾਨੁਸਾਰੇਨ ਬਿਮ੍ਬਿਸਾਰੇਨ ਮਗਧਮਹਾਰਾਜੇਨ ਮਹਾਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਨਾਮਗੋਤ੍ਤਂ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ਤੇਨ ਪਮੁਦਿਤਹਦਯੇਨ ‘‘ਮਮ ਰਜ੍ਜਭਾਗਂ ਗਣ੍ਹਾਹੀ’’ਤਿ ਰਜ੍ਜੇਨ ਨਿਮਨ੍ਤਿਯਮਾਨੋ – ‘‘ਅਲਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਨ ਮਯ੍ਹਂ ਰਜ੍ਜੇਨਤ੍ਥੋ ਅਹਂ ਰਜ੍ਜਂ ਪਹਾਯ ਲੋਕਹਿਤਤ੍ਥਾਯ ਪਧਾਨਮਨੁਯੁਞ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਲੋਕੇ ਵਿਵਟਚ੍ਛਦੋ ਬੁਦ੍ਧੋ ਭਵਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਨਿਕ੍ਖਨ੍ਤੋ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਤੇਨ ਚ ‘‘ਬੁਦ੍ਧੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਸਬ੍ਬਪਠਮਂ ਮਮ ਵਿਜਿਤਂ ਓਸਰੇਯ੍ਯਾਥਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ ‘ਸਾਧੂ’ਤਿ ਤਸ੍ਸ ਪਟਿਞ੍ਞਂ ਦਤ੍ਵਾ ਆਲ਼ਾਰਞ੍ਚ ਉਦਕਞ੍ਚ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਤੇਸਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਯ ਸਾਰਂ ਅਵਿਨ੍ਦਨ੍ਤੋ ਤਤੋ ਪਕ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਉਰੁਵੇਲਾਯਂ ਛਬ੍ਬਸ੍ਸਾਨਿ ਦੁਕ੍ਕਰਕਾਰਿਕਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋਪਿ ਅਮਤਂ ਅਧਿਗਨ੍ਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤੋ ਓਲ਼ਾਰਿਕਾਹਾਰਪਟਿਸੇਵਨੇਨ ਸਰੀਰਂ ਸਨ੍ਤਪ੍ਪੇਸਿ.

ਤਦਾ ਪਨ ਉਰੁਵੇਲਾਯਂ ਸੇਨਾਨਿਗਮੇ ਸੇਨਾਨਿਗਮਕੁਟੁਮ੍ਬਿਕਸ੍ਸ ਧੀਤਾ ਸੁਜਾਤਾ ਨਾਮ ਦਾਰਿਕਾ ਵਯਪ੍ਪਤ੍ਤਾ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਨਿਗ੍ਰੋਧਰੁਕ੍ਖੇ ਪਤ੍ਥਨਮਕਾਸਿ – ‘‘ਸਚਾਹਂ ਸਮਜਾਤਿਕਂ ਕੁਲਘਰਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਪਠਮਗਬ੍ਭੇ ਪੁਤ੍ਤਂ ਲਭਿਸ੍ਸਾਮਿ, ਬਲਿਕਮ੍ਮਂ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ. ਤਸ੍ਸਾ ਸਾ ਪਤ੍ਥਨਾ ਸਮਿਜ੍ਝਿ. ਸਾ ਵੇਸਾਖਪੁਣ੍ਣਮਦਿਵਸੇ ‘‘ਅਜ੍ਜ ਬਲਿਕਮ੍ਮਂ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਪਾਤੋਵ ਪਾਯਾਸਂ ਅਨਾਯਾਸਂ ਪਰਮਮਧੁਰਂ ਸਮ੍ਪਟਿਪਾਦੇਸਿ. ਬੋਧਿਸਤ੍ਤੋਪਿ ਤਦਹੇਵ ਕਤਸਰੀਰਪਟਿਜਗ੍ਗਨੋ ਭਿਕ੍ਖਾਚਾਰਕਾਲਂ ਆਗਮਯਮਾਨੋ ਪਾਤੋਵ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮਿਂ ਨਿਗ੍ਰੋਧਰੁਕ੍ਖਮੂਲੇ ਨਿਸੀਦਿ. ਅਥ ਖੋ ਪੁਣ੍ਣਾ ਨਾਮ ਦਾਸੀ ਤਸ੍ਸਾ ਧਾਤੀ ਰੁਕ੍ਖਮੂਲਸੋਧਨਤ੍ਥਾਯ ਗਤਾ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਂ ਪਾਚੀਨਲੋਕਧਾਤੁਂ ਓਲੋਕਯਮਾਨਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਂ ਸਞ੍ਝਾਪ੍ਪਭਾਨੁਰਞ੍ਜਿਤਵਰਕਨਕਗਿਰਿਸਿਖਰਸਦਿਸਸਰੀਰਸੋਭਂ ਤਿਮਿਰਨਿਕਰਨਿਧਾਨਕਰਂ ਕਮਲਵਨਵਿਕਸਨਕਰਂ ਘਨਵਿਵਰਮੁਪਗਤਂ ਦਿਵਸਕਰਮਿਵ ਤਰੁਵਰਮੁਪਗਤਂ ਮੁਨਿਦਿਵਸਕਰਮਦ੍ਦਸ. ਸਰੀਰਤੋ ਚਸ੍ਸ ਨਿਕ੍ਖਨ੍ਤਾਹਿ ਪਭਾਹਿ ਸਕਲਞ੍ਚ ਤਂ ਰੁਕ੍ਖਂ ਸੁਵਣ੍ਣਵਣ੍ਣਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸਾ ਏਤਦਹੋਸਿ – ‘‘ਅਜ੍ਜ ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਦੇਵਤਾ ਰੁਕ੍ਖਤੋ ਓਰੁਯ੍ਹ ਸਹਤ੍ਥੇਨੇਵ ਬਲਿਂ ਪਟਿਗ੍ਗਹੇਤੁਕਾਮਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਨਿਸਿਨ੍ਨਾ’’ਤਿ. ਸਾ ਵੇਗੇਨ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਸੁਜਾਤਾਯ ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਆਰੋਚੇਸਿ.

ਤਤੋ ਸੁਜਾਤਾ ਸਞ੍ਜਾਤਸਦ੍ਧਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਸਬ੍ਬਾਲਙ੍ਕਾਰੇਨ ਅਲਙ੍ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਸਤਸਹਸ੍ਸਗ੍ਘਨਿਕਂ ਸੁਵਣ੍ਣਪਾਤਿਂ ਪਰਮਮਧੁਰਸ੍ਸ ਮਧੁਪਾਯਾਸਸ੍ਸ ਪੂਰੇਤ੍ਵਾ ਅਪਰਾਯ ਸੁਵਣ੍ਣਪਾਤਿਯਾ ਪਿਦਹਿਤ੍ਵਾ ਸੀਸੇਨਾਦਾਯ ਨਿਗ੍ਰੋਧਰੁਕ੍ਖਾਭਿਮੁਖੀ ਅਗਮਾਸਿ. ਸਾ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀ ਦੂਰਤੋਵ ਤਂ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਂ ਰੁਕ੍ਖਦੇਵਤਮਿਵ ਸਕਲਂ ਤਂ ਰੁਕ੍ਖਂ ਸਰੀਰਪ੍ਪਭਾਯ ਸੁਵਣ੍ਣਵਣ੍ਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪੁਞ੍ਞਸਞ੍ਚਯਮਿਵ ਰੂਪਵਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਪੀਤਿਸੋਮਨਸ੍ਸਜਾਤਾ ਸੁਜਾਤਾ ‘‘ਰੁਕ੍ਖਦੇਵਤਾ’’ਤਿ ਸਞ੍ਞਾਯ ਦਿਟ੍ਠਟ੍ਠਾਨਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਓਨਤੋਨਤਾ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਸੀਸਤੋ ਤਂ ਸੁਵਣ੍ਣਪਾਤਿਂ ਓਤਾਰੇਤ੍ਵਾ ਮਹਾਸਤ੍ਤਸ੍ਸ ਹਤ੍ਥੇ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਚਪਤਿਟ੍ਠਿਤੇਨ ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ – ‘‘ਯਥਾ ਮਮ ਮਨੋਰਥੋ ਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨੋ, ਏਵਂ ਤੁਮ੍ਹਾਕਮ੍ਪਿ ਨਿਪ੍ਫਜ੍ਜਤੂ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਪਕ੍ਕਾਮਿ.

ਅਥ ਖੋ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤੋਪਿ ਸੁਵਣ੍ਣਪਾਤਿਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਨੇਰਞ੍ਜਰਾਯ ਨਦਿਯਾ ਤੀਰਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਸੁਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਸ੍ਸ ਨਾਮ ਤਿਤ੍ਥਸ੍ਸ ਤੀਰੇ ਸੁਵਣ੍ਣਪਾਤਿਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਨ੍ਹਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਚੁਤ੍ਤਰਿਤ੍ਵਾ ਏਕੂਨਪਞ੍ਞਾਸਪਿਣ੍ਡੇ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਤਂ ਪਾਯਾਸਂ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਿਤ੍ਵਾ – ‘‘ਸਚਾਹਂ ਅਜ੍ਜ ਬੁਦ੍ਧੋ ਭਵਿਸ੍ਸਾਮਿ, ਅਯਂ ਸੁਵਣ੍ਣਪਾਤਿ ਪਟਿਸੋਤਂ ਗਚ੍ਛਤੂ’’ਤਿ ਖਿਪਿ. ਸਾ ਪਾਤਿ ਪਟਿਸੋਤਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਕਾਲ਼ਸ੍ਸ ਨਾਮ ਨਾਗਰਾਜਸ੍ਸ ਭਵਨਂ ਪਵਿਸਿਤ੍ਵਾ ਤਿਣ੍ਣਂ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਥਾਲਕਾਨਿ ਉਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਤੇਸਂ ਹੇਟ੍ਠਾ ਅਟ੍ਠਾਸਿ.

ਮਹਾਸਤ੍ਤੋ ਤਤ੍ਥੇਵ ਵਨਸਣ੍ਡੇ ਦਿਵਾਵਿਹਾਰਂ ਵੀਤਿਨਾਮੇਤ੍ਵਾ ਸਾਯਨ੍ਹਸਮਯੇ ਸੋਤ੍ਥਿਯੇਨ ਨਾਮ ਤਿਣਹਾਰਕੇਨ ਮਹਾਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਆਕਾਰਂ ਞਤ੍ਵਾ ਦਿਨ੍ਨਾ ਅਟ੍ਠ ਤਿਣਮੁਟ੍ਠਿਯੋ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਬੋਧਿਮਣ੍ਡਮਾਰੁਯ੍ਹ ਦਕ੍ਖਿਣਦਿਸਾਭਾਗੇ ਅਟ੍ਠਾਸਿ. ਸੋ ਪਨ ਪਦੇਸੋ ਪਦੁਮਿਨਿਪਤ੍ਤੇ ਉਦਕਬਿਨ੍ਦੁ ਵਿਯ ਅਕਮ੍ਪਿਤ੍ਥ. ਮਹਾਪੁਰਿਸੋ – ‘‘ਅਯਂ ਪਦੇਸੋ ਮਮ ਗੁਣਂ ਧਾਰੇਤੁਂ ਅਸਮਤ੍ਥੋ’’ਤਿ ਪਚ੍ਛਿਮਦਿਸਾਭਾਗਮਗਮਾਸਿ. ਸੋਪਿ ਤਥੇਵ ਕਮ੍ਪਿਤ੍ਥ. ਪੁਨ ਉਤ੍ਤਰਦਿਸਾਭਾਗਮਗਮਾਸਿ. ਸੋਪਿ ਤਥੇਵ ਕਮ੍ਪਿਤ੍ਥ. ਪੁਨ ਪੁਰਤ੍ਥਿਮਦਿਸਾਭਾਗਮਗਮਾਸਿ. ਤਤ੍ਥ ਪਲ੍ਲਙ੍ਕਪ੍ਪਮਾਣਟ੍ਠਾਨਂ ਨਿਚ੍ਚਲਂ ਅਹੋਸਿ. ਮਹਾਪੁਰਿਸੋ – ‘‘ਇਦਂ ਠਾਨਂ ਕਿਲੇਸਵਿਦ੍ਧਂਸਨਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਨਂ ਕਤ੍ਵਾ ਤਾਨਿ ਤਿਣਾਨਿ ਅਗ੍ਗੇ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਚਾਲੇਸਿ. ਤਾਨਿ ਤੂਲਿਕਗ੍ਗੇਨ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਨਿ ਵਿਯ ਅਹੇਸੁਂ. ਬੋਧਿਸਤ੍ਤੋ – ‘‘ਬੋਧਿਂ ਅਪਤ੍ਵਾਵ ਇਮਂ ਪਲ੍ਲਙ੍ਕਂ ਨ ਭਿਨ੍ਦਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਚਤੁਰਙ੍ਗਵੀਰਿਯਂ ਅਧਿਟ੍ਠਹਿਤ੍ਵਾ ਪਲ੍ਲਙ੍ਕਂ ਆਭੁਜਿਤ੍ਵਾ ਬੋਧਿਕ੍ਖਨ੍ਧਂ ਪਿਟ੍ਠਿਤੋ ਕਤ੍ਵਾ ਪੁਰਤ੍ਥਾਭਿਮੁਖੋ ਨਿਸੀਦਿ.

ਤਙ੍ਖਣਞ੍ਞੇਵ ਸਬ੍ਬਲੋਕਾਭਿਹਾਰੋ ਮਾਰੋ ਬਾਹੁਸਹਸ੍ਸਂ ਮਾਪੇਤ੍ਵਾ ਦਿਯਡ੍ਢਯੋਜਨਸਤਿਕਂ ਹਿਮਗਿਰਿਸਿਖਰਸਦਿਸਂ ਗਿਰਿਮੇਖਲਂ ਨਾਮ ਅਰਿਵਰਵਾਰਣਂ ਵਰਵਾਰਣਂ ਅਭਿਰੁਯ੍ਹ ਨਵਯੋਜਨਿਕੇਨ ਧਨੁਅਸਿਫਰਸੁਸਰਸਤ੍ਤਿਸਬਲੇਨਾਤਿਬਹਲੇਨ ਮਾਰਬਲੇਨ ਸਮ੍ਪਰਿਵੁਤੋ ਸਮਨ੍ਤਾ ਪਬ੍ਬਤੋ ਵਿਯ ਅਜ੍ਝੋਤ੍ਥਰਨ੍ਤੋ ਮਹਾਸਪਤ੍ਤਂ ਵਿਯ ਮਹਾਸਤ੍ਤਂ ਸਮੁਪਾਗਮਿ. ਮਹਾਪੁਰਿਸੋ ਸੂਰਿਯੇ ਧਰਨ੍ਤੇਯੇਵ ਅਤਿਤੁਮੂਲਂ ਮਾਰਬਲਂ ਵਿਧਮਿਤ੍ਵਾ ਵਿਕਸਿਤਜਯਸੁਮਨਕੁਸੁਮਸਦਿਸਸ੍ਸ ਚੀਵਰਸ੍ਸ ਉਪਰਿ ਪਤਮਾਨੇਹਿ ਰਤ੍ਤਪਵਾਲਙ੍ਕੁਰਸਦਿਸਰੁਚਿਰਦਸ੍ਸਨੇਹਿ ਬੋਧਿਰੁਕ੍ਖਙ੍ਕੁਰੇਹਿ ਪੀਤਿਯਾ ਵਿਯ ਪੂਜਿਯਮਾਨੋ ਏਵ ਪਠਮਯਾਮੇ ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਾਨੁਸ੍ਸਤਿਞਾਣਂ ਲਭਿਤ੍ਵਾ ਮਜ੍ਝਿਮਯਾਮੇ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਞਾਣਂ ਵਿਸੋਧੇਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਛਿਮਯਾਮੇ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੇ ਞਾਣਂ ਓਤਾਰੇਤ੍ਵਾ ਵਟ੍ਟਵਿਵਟ੍ਟਂ ਸਮ੍ਮਸਨ੍ਤੋ ਅਰੁਣੋਦਯੇ ਬੁਦ੍ਧੋ ਹੁਤ੍ਵਾ –

‘‘ਅਨੇਕਜਾਤਿਸਂਸਾਰਂ, ਸਨ੍ਧਾਵਿਸ੍ਸਂ ਅਨਿਬ੍ਬਿਸਂ;

ਗਹਕਾਰਂ ਗਵੇਸਨ੍ਤੋ, ਦੁਕ੍ਖਾ ਜਾਤਿ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ.

‘‘ਗਹਕਾਰਕ ਦਿਟ੍ਠੋਸਿ, ਪੁਨ ਗੇਹਂ ਨ ਕਾਹਸਿ;

ਸਬ੍ਬਾ ਤੇ ਫਾਸੁਕਾ ਭਗ੍ਗਾ, ਗਹਕੂਟਂ ਵਿਸਙ੍ਖਤਂ;

ਵਿਸਙ੍ਖਾਰਗਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ, ਤਣ੍ਹਾਨਂ ਖਯਮਜ੍ਝਗਾ’’ਤਿ. (ਧ. ਪ. ੧੫੩-੧੫੪) –

ਇਮਂ ਉਦਾਨਂ ਉਦਾਨੇਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਤਾਹਂ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਸੁਖਪਟਿਸੇਵਨੇਨ ਵੀਤਿਨਾਮੇਤ੍ਵਾ ਅਟ੍ਠਮੇ ਦਿਵਸੇ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਤੋ ਵੁਟ੍ਠਾਯ ਦੇਵਤਾਨਂ ਕਙ੍ਖਂ ਞਤ੍ਵਾ ਤਾਸਂ ਕਙ੍ਖਾਵਿਧਮਨਤ੍ਥਂ ਆਕਾਸੇ ਉਪ੍ਪਤਿਤ੍ਵਾ ਯਮਕਪਾਟਿਹਾਰਿਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਤਾਸਂ ਕਙ੍ਖਂ ਵਿਧਮਿਤ੍ਵਾ ਪਲ੍ਲਙ੍ਕਤੋ ਈਸਕਂ ਪਾਚੀਨਨਿਸ੍ਸਿਤੇ ਉਤ੍ਤਰਦਿਸਾਭਾਗੇ ਠਤ੍ਵਾ – ‘‘ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਵਤ ਮੇ ਪਲ੍ਲਙ੍ਕੇ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਂ ਪਟਿਵਿਦ੍ਧ’’ਨ੍ਤਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯ੍ਯਾਨਿ ਕਪ੍ਪਸਤਸਹਸ੍ਸਞ੍ਚ ਪੂਰਿਤਾਨਂ ਪਾਰਮੀਨਂ ਫਲਾਧਿਗਮਟ੍ਠਾਨਂ ਪਲ੍ਲਙ੍ਕਞ੍ਚੇਵ ਬੋਧਿਰੁਕ੍ਖਞ੍ਚ ਅਨਿਮਿਸੇਹਿ ਅਕ੍ਖੀਹਿ ਓਲੋਕਯਮਾਨੋ ਸਤ੍ਤਾਹਂ ਵੀਤਿਨਾਮੇਸਿ, ਤਂ ਠਾਨਂ ਅਨਿਮਿਸਚੇਤਿਯਂ ਨਾਮ ਜਾਤਂ.

ਅਥ ਪਲ੍ਲਙ੍ਕਸ੍ਸ ਚ ਠਿਤਟ੍ਠਾਨਸ੍ਸ ਚ ਅਨ੍ਤਰੇ ਪੁਰਤ੍ਥਿਮਪਚ੍ਛਿਮਤੋ ਆਯਤੇ ਰਤਨਚਙ੍ਕਮੇ ਚਙ੍ਕਮਨ੍ਤੋ ਸਤ੍ਤਾਹਂ ਵੀਤਿਨਾਮੇਸਿ, ਤਂ ਠਾਨਂ ਰਤਨਚਙ੍ਕਮਚੇਤਿਯਂ ਨਾਮ ਜਾਤਂ. ਤਤੋ ਪਚ੍ਛਿਮਦਿਸਾਭਾਗੇ ਦੇਵਤਾ ਰਤਨਘਰਂ ਨਾਮ ਮਾਪੇਸੁਂ, ਤਤ੍ਥ ਪਲ੍ਲਙ੍ਕੇਨ ਨਿਸੀਦਿਤ੍ਵਾ ਅਭਿਧਮ੍ਮਪਿਟਕਂ ਵਿਸੇਸਤੋ ਚੇਤ੍ਥ ਅਨਨ੍ਤਨਯਸਮਨ੍ਤਪਟ੍ਠਾਨਂ ਵਿਚਿਨਨ੍ਤੋ ਸਤ੍ਤਾਹਂ ਵੀਤਿਨਾਮੇਸਿ. ਤਂ ਠਾਨਂ ਰਤਨਘਰਚੇਤਿਯਂ ਨਾਮ ਜਾਤਂ. ਏਵਂ ਬੋਧਿਸਮੀਪੇਯੇਵ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਤ੍ਤਾਹਾਨਿ ਵੀਤਿਨਾਮੇਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਚਮੇ ਸਤ੍ਤਾਹੇ ਬੋਧਿਰੁਕ੍ਖਮੂਲਾ ਯੇਨ ਅਜਪਾਲਨਿਗ੍ਰੋਧੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਤਤ੍ਥਾਪਿ ਧਮ੍ਮਂ ਵਿਚਿਨਨ੍ਤੋਯੇਵ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਸੁਖਞ੍ਚ ਪਟਿਸਂਵੇਦੇਨ੍ਤੋ ਅਜਪਾਲਨਿਗ੍ਰੋਧੇ ਸਤ੍ਤਾਹਂ ਵੀਤਿਨਾਮੇਸਿ.

ਏਵਂ ਅਪਰਂ ਸਤ੍ਤਾਹਂ ਮੁਚਲਿਨ੍ਦੇ ਨਿਸੀਦਿ. ਤਸ੍ਸ ਨਿਸਿਨ੍ਨਮਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਭਗਵਤੋ ਸਕਲਚਕ੍ਕਵਾਲ਼ਗਬ੍ਭਂ ਪੂਰੇਨ੍ਤੋ ਮਹਾਅਕਾਲਮੇਘੋ ਉਦਪਾਦਿ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਮੁਚਲਿਨ੍ਦੋ ਨਾਗਰਾਜਾ ਚਿਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਅਯਂ ਮਹਾਮੇਘੋ ਸਤ੍ਥਰਿ ਮਯ੍ਹਂ ਭਵਨਂ ਪਵਿਟ੍ਠਮਤ੍ਤੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਵਾਸਾਗਾਰਮਸ੍ਸ ਲਦ੍ਧੁਂ ਵਟ੍ਟਤੀ’’ਤਿ. ਸੋ ਸਤ੍ਤਰਤਨਮਯਂ ਦੇਵਵਿਮਾਨਸਦਿਸਂ ਦਿਬ੍ਬਵਿਮਾਨਂ ਨਿਮ੍ਮਿਨਿਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥੋਪਿ ਏਵਂ ਕਤੇ – ‘‘ਨ ਮਯ੍ਹਂ ਮਹਪ੍ਫਲਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਦਸਬਲਸ੍ਸ ਕਾਯਵੇਯ੍ਯਾਵਚ੍ਚਂ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਅਤਿਮਹਨ੍ਤਂ ਅਤ੍ਤਭਾਵਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਸਤ੍ਤਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਭੋਗੇਹਿ ਪਰਿਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਉਪਰਿ ਮਹਨ੍ਤਂ ਫਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਟ੍ਠਾਸਿ. ਅਥ ਭਗਵਾ ਪਰਿਕ੍ਖੇਪਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤੋਵ ਮਹਤਿ ਓਕਾਸੇ ਸਬ੍ਬਰਤਨਮਯੇ ਪਚ੍ਚਗ੍ਘਪਲ੍ਲਙ੍ਕੇ ਉਪਰਿ ਵਿਨਿਗ੍ਗਲਨ੍ਤਵਿਵਿਧਸੁਰਭਿਕੁਸੁਮਦਾਮਵਿਤਾਨੇ ਵਿਵਿਧਸੁਰਭਿਗਨ੍ਧਵਾਸਿਤੇ ਗਨ੍ਧਕੁਟਿਯਂ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਵਿਯ ਵਿਹਾਸਿ. ਏਵਂ ਭਗਵਾ ਤਂ ਸਤ੍ਤਾਹਂ ਤਤ੍ਥ ਵੀਤਿਨਾਮੇਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਅਪਰਂ ਸਤ੍ਤਾਹਂ ਰਾਜਾਯਤਨੇ ਨਿਸੀਦਿ. ਤਤ੍ਥਾਪਿ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਸੁਖਪਟਿਸਂਵੇਦਿਯੇਵ. ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਸਤ੍ਤਸਤ੍ਤਾਹਾਨਿ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਾਨਿ ਅਹੇਸੁਂ. ਏਤ੍ਥਨ੍ਤਰੇ ਭਗਵਾ ਝਾਨਸੁਖੇਨ ਫਲਸੁਖੇਨ ਚ ਵੀਤਿਨਾਮੇਸਿ.

ਅਥਸ੍ਸ ਸਤ੍ਤਸਤ੍ਤਾਹਾਤਿਕ੍ਕਮੇ – ‘‘ਮੁਖਂ ਧੋਵਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿ. ਸਕ੍ਕੋ ਦੇਵਾਨਮਿਨ੍ਦੋ ਅਗਦਹਰੀਤਕਂ ਆਹਰਿਤ੍ਵਾ ਅਦਾਸਿ. ਅਥਸ੍ਸ ਸਕ੍ਕੋ ਨਾਗਲਤਾਦਨ੍ਤਕਟ੍ਠਞ੍ਚ ਮੁਖਧੋਵਨਉਦਕਞ੍ਚ ਅਦਾਸਿ. ਤਤੋ ਭਗਵਾ ਦਨ੍ਤਕਟ੍ਠਂ ਖਾਦਿਤ੍ਵਾ ਅਨੋਤਤ੍ਤਦਹੋਦਕੇਨ ਮੁਖਂ ਧੋਵਿਤ੍ਵਾ ਰਾਜਾਯਤਨਮੂਲੇ ਨਿਸੀਦਿ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਚਤੂਹਿ ਲੋਕਪਾਲੇਹਿ ਉਪਨੀਤੇ ਪਚ੍ਚਗ੍ਘੇ ਸੇਲਮਯੇ ਪਤ੍ਤੇ ਤਪੁਸ੍ਸਭਲ੍ਲਿਕਾਨਂ ਵਾਣਿਜਾਨਂ ਮਨ੍ਥਞ੍ਚ ਮਧੁਪਿਣ੍ਡਿਕਞ੍ਚ ਪਟਿਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਚਾਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਅਜਪਾਲਨਿਗ੍ਰੋਧਰੁਕ੍ਖਮੂਲੇ ਨਿਸੀਦਿ. ਅਥਸ੍ਸ ਤਤ੍ਥ ਨਿਸਿਨ੍ਨਮਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਅਤ੍ਤਨਾ ਅਧਿਗਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਗਮ੍ਭੀਰਭਾਵਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਆਚਿਣ੍ਣੋ – ‘‘ਅਧਿਗਤੋ ਖੋ ਮ੍ਯਾਯਂ ਧਮ੍ਮੋ ਗਮ੍ਭੀਰੋ ਦੁਦ੍ਦਸੋ ਦੁਰਨੁਬੋਧੋ ਸਨ੍ਤੋ ਪਣੀਤੋ ਅਤਕ੍ਕਾਵਚਰੋ ਨਿਪੁਣੋ ਪਣ੍ਡਿਤਵੇਦਨੀਯੋ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੨.੨੮੧; ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੭੨; ਮਹਾਵ. ੭) ਪਰੇਸਂ ਧਮ੍ਮਂ ਅਦੇਸੇਤੁਕਾਮਤਾਕਾਰਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਪਰਿਵਿਤਕ੍ਕੋ ਉਦਪਾਦਿ.

ਅਥ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਹਮ੍ਪਤਿ ਦਸਬਲਸ੍ਸ ਚੇਤਸਾ ਚੇਤੋਪਰਿਵਿਤਕ੍ਕਮਞ੍ਞਾਯ – ‘‘ਨਸ੍ਸਤਿ ਵਤ, ਭੋ, ਲੋਕੋ, ਵਿਨਸ੍ਸਤਿ ਵਤ, ਭੋ, ਲੋਕੋ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੭੨; ਮ. ਨਿ. ੧.੨੮੨; ਮਹਾਵ. ੮) ਵਾਚਂ ਨਿਚ੍ਛਾਰੇਨ੍ਤੋ ਦਸਸਹਸ੍ਸਚਕ੍ਕਵਾਲ਼ਬ੍ਰਹ੍ਮਗਣਪਰਿਵੁਤੋ ਸਕ੍ਕਸੁਯਾਮਸਨ੍ਤੁਸਿਤਪਰਨਿਮ੍ਮਿਤਵਸਵਤ੍ਤੀਹਿ ਅਨੁਗਤੋ ਆਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਭਗਵਤੋ ਪੁਰਤੋ ਪਾਤੁਰਹੋਸਿ. ਸੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਤਿਟ੍ਠਾਨਤ੍ਥਾਯ ਪਥਵਿਂ ਨਿਮ੍ਮਿਨਿਤ੍ਵਾ ਦਕ੍ਖਿਣਂ ਜਾਣੁਮਣ੍ਡਲਂ ਪਥਵਿਯਂ ਨਿਹਨ੍ਤ੍ਵਾ ਜਲਜਾਮਲਾਵਿਕਲਕਮਲਮਕੁਲਸਦਿਸਂ ਦਸਨਖਸਮੋਧਾਨਸਮੁਜ੍ਜਲਮਞ੍ਜਲਿਂ ਸਿਰਸ੍ਮਿਂ ਕਤ੍ਵਾ – ‘‘ਦੇਸੇਤੁ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ ਧਮ੍ਮਂ, ਦੇਸੇਤੁ ਸੁਗਤੋ ਧਮ੍ਮਂ, ਸਨ੍ਤਿ ਸਤ੍ਤਾ ਅਪ੍ਪਰਜਕ੍ਖਜਾਤਿਕਾ, ਅਸ੍ਸਵਨਤਾ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪਰਿਹਾਯਨ੍ਤਿ, ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਾਤਾਰੋ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੭੨; ਮਹਾਵ. ੮) –

‘‘ਪਾਤੁਰਹੋਸਿ ਮਗਧੇਸੁ ਪੁਬ੍ਬੇ, ਧਮ੍ਮੋ ਅਸੁਦ੍ਧੋ ਸਮਲੇਹਿ ਚਿਨ੍ਤਿਤੋ;

ਅਪਾਪੁਰੇਤਂ ਅਮਤਸ੍ਸ ਦ੍ਵਾਰਂ, ਸੁਣਨ੍ਤੁ ਧਮ੍ਮਂ ਵਿਮਲੇਨਾਨੁਬੁਦ੍ਧਂ.

‘‘ਸੇਲੇ ਯਥਾ ਪਬ੍ਬਤਮੁਦ੍ਧਨਿਟ੍ਠਿਤੋ, ਯਥਾਪਿ ਪਸ੍ਸੇ ਜਨਤਂ ਸਮਨ੍ਤਤੋ;

ਤਥੂਪਮਂ ਧਮ੍ਮਮਯਂ ਸੁਮੇਧ, ਪਾਸਾਦਮਾਰੁਯ੍ਹ ਸਮਨ੍ਤਚਕ੍ਖੁ;

ਸੋਕਾਵਤਿਣ੍ਣਂ ਜਨਤਮਪੇਤਸੋਕੋ, ਅਵੇਕ੍ਖਸ੍ਸੁ ਜਾਤਿਜਰਾਭਿਭੂਤਂ.

‘‘ਉਟ੍ਠੇਹਿ ਵੀਰ ਵਿਜਿਤਸਙ੍ਗਾਮ, ਸਤ੍ਥਵਾਹ ਅਨਣ ਵਿਚਰ ਲੋਕੇ;

ਦੇਸਸ੍ਸੁ ਭਗਵਾ ਧਮ੍ਮਂ, ਅਞ੍ਞਾਤਾਰੋ ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੮੨; ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੭੨; ਮਹਾਵ. ੮) –

‘‘ਨਨੁ ਤੁਮ੍ਹੇਹਿ ‘ਬੁਦ੍ਧੋ ਬੋਧੇਯ੍ਯਂ ਤਿਣ੍ਣੋ ਤਾਰੇਯ੍ਯਂ ਮੁਤ੍ਤੋ ਮੋਚੇਯ੍ਯ’’’ਨ੍ਤਿ –

‘‘ਕਿਂ ਮੇ ਅਞ੍ਞਾਤਵੇਸੇਨ, ਧਮ੍ਮਂ ਸਚ੍ਛਿਕਤੇਨਿਧ;

ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਂ ਪਾਪੁਣਿਤ੍ਵਾ, ਤਾਰਯਿਸ੍ਸਂ ਸਦੇਵਕ’’ਨ੍ਤਿ. (ਬੁ. ਵਂ. ੨.੫੫) –

ਪਤ੍ਥਨਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਾਰਮਿਯੋ ਪੂਰੇਤ੍ਵਾ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਭਾਵਂ ਪਤ੍ਤੋਤਿ ਚ, ‘‘ਤੁਮ੍ਹੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇ ਅਦੇਸਿਯਮਾਨੇ ਕੋ ਹਿ ਨਾਮ ਅਞ੍ਞੋ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਸ੍ਸਤਿ, ਕਿਮਞ੍ਞਂ ਲੋਕਸ੍ਸ ਸਰਣਂ ਤਾਣਂ ਲੇਣਂ ਪਰਾਯਨ’’ਨ੍ਤਿ ਚ ਏਵਮਾਦੀਹਿ ਅਨੇਕੇਹਿ ਨਯੇਹਿ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਤ੍ਥਂ ਅਯਾਚਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਬੁਦ੍ਧਭੂਤਸ੍ਸ ਪਨ ਭਗਵਤੋ ਅਟ੍ਠਮੇ ਸਤ੍ਤਾਹੇ ਸਤ੍ਥਾ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਤ੍ਥਾਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮੁਨਾ ਆਯਾਚਿਤੋ’’ਤਿ.

ਇਦਾਨਿ ‘‘ਕਦਾ ਕਤ੍ਥ ਚ ਕੇਨਾਯਂ, ਗਾਥਾ ਹਿ ਸਮੁਦੀਰਿਤਾ’’ਤਿ ਇਮੇਸਂ ਪਞ੍ਹਾਨਂ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਾਯ ਓਕਾਸੋ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤੋ. ਤਤ੍ਥ ਕਦਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ? ਪਠਮਮਹਾਸਙ੍ਗੀਤਿਕਾਲੇ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਪਠਮਮਹਾਸਙ੍ਗੀਤਿ ਨਾਮੇਸਾ ਸਙ੍ਗੀਤਿਕ੍ਖਨ੍ਧੇ (ਚੂਲ਼ਵ. ੪੩੭) ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਕਤ੍ਥ ਕੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ? ਭਗਵਤਿ ਕਿਰ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬੁਤੇ ਰਾਜਗਹਨਗਰੇ ਵੇਭਾਰਪਬ੍ਬਤਪਸ੍ਸੇ ਸਤ੍ਤਪਣ੍ਣਿਗੁਹਾਦ੍ਵਾਰੇ ਵਿਜਿਤਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤੁਨਾ ਅਜਾਤਸਤ੍ਤੁਨਾ ਮਗਧਮਹਾਰਾਜੇਨ ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗਾਯਨਤ੍ਥਂ ਕਾਰਿਤੇ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਚਨ੍ਦਮਣ੍ਡਲਸਙ੍ਕਾਸੇ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਸਾਰਮਣ੍ਡੇ ਮਣ੍ਡਪੇ ਧਮ੍ਮਾਸਨਗਤੇਨਾਯਸ੍ਮਤਾ ਆਨਨ੍ਦਤ੍ਥੇਰੇਨ ‘‘ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚ ਲੋਕਾਧਿਪਤੀ’’ਤਿ ਅਯਂ ਗਾਥਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਗਾਥਾਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ.

ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ –

‘‘ਕਦਾਯਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਤ੍ਥਂ, ਅਜ੍ਝਿਟ੍ਠੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮੁਨਾ ਜਿਨੋ;

ਕਦਾ ਕਤ੍ਥ ਚ ਕੇਨਾਯਂ, ਗਾਥਾ ਹਿ ਸਮੁਦੀਰਿਤਾ’’ਤਿ. –

ਅਯਮ੍ਪਿ ਗਾਥਾ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਥਾ ਹੋਤਿ. ਏਵਂ ਇਮਿਨਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾਯ ਪਨਸ੍ਸਾ ਅਨੁਤ੍ਤਾਨਪਦਵਣ੍ਣਨਂ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮ.

ਤਤ੍ਥ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਤਿ ਬ੍ਰੂਹਿਤੋ ਤੇਹਿ ਤੇਹਿ ਗੁਣਵਿਸੇਸੇਹੀਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ. ਅਯਂ ਪਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮ-ਸਦ੍ਦੋ ਮਹਾਬ੍ਰਹ੍ਮਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਤਥਾਗਤਮਾਤਾਪਿਤੁਸੇਟ੍ਠਾਦੀਸੁ ਦਿਸ੍ਸਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ‘‘ਦ੍ਵਿਸਹਸ੍ਸੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੩.੧੬੬) ਮਹਾਬ੍ਰਹ੍ਮਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ.

‘‘ਤਮੋਨੁਦੋ ਬੁਦ੍ਧੋ ਸਮਨ੍ਤਚਕ੍ਖੁ, ਲੋਕਨ੍ਤਗੂ ਸਬ੍ਬਭਵਾਤਿਵਤ੍ਤੋ;

ਅਨਾਸਵੋ ਸਬ੍ਬਦੁਕ੍ਖਪ੍ਪਹੀਨੋ, ਸਚ੍ਚਵ੍ਹਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇ ਉਪਾਸਿਤੋ ਮੇ’’ਤਿ. (ਸੁ. ਨਿ. ੧੧੩੯) –

ਏਤ੍ਥ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ. ‘‘ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਤਥਾਗਤੋ. ‘‘ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਤਿ ਮਾਤਾਪਿਤਰੋ ਪੁਬ੍ਬਾਚਰਿਯਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਰੇ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੩.੩੧; ੪.੬੩; ਇਤਿਵੁ. ੧੦੬; ਜਾ. ੨.੨੦.੧੮੧) ਏਤ੍ਥ ਮਾਤਾਪਿਤਰੋ. ‘‘ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਕ੍ਕਂ ਪਵਤ੍ਤੇਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੧੪੮; ਸਂ. ਨਿ. ੨.੨੧; ਅ. ਨਿ. ੪.੮; ੫.੧੧; ਪਟਿ. ਮ. ੨.੪੪) ਏਤ੍ਥ ਸੇਟ੍ਠੋ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ. ਇਧ ਪਨ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਂ ਪਣੀਤਂ ਭਾਵੇਤ੍ਵਾ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਭੂਮਿਯਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੋ ਕਪ੍ਪਾਯੁਕੋ ਮਹਾਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ (ਮ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੩). ਚ-ਸਦ੍ਦੋ ਸਮ੍ਪਿਣ੍ਡਨਤ੍ਥੋ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚ ਅਞ੍ਞੇ ਚ ਦਸਸੁ ਚਕ੍ਕਵਾਲ਼ਸਹਸ੍ਸੇਸੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਨੋ ਚਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਪਦਪੂਰਣਮਤ੍ਤੋ ਵਾ. ਲੋਕਾਧਿਪਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਲੋਕੋਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰਲੋਕੋ ਸਤ੍ਤਲੋਕੋ ਓਕਾਸਲੋਕੋਤਿ ਤਯੋ ਲੋਕਾ. ਤੇਸੁ ਇਧ ਸਤ੍ਤਲੋਕੋ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ. ਤਸ੍ਸ ਇਸ੍ਸਰੋ ਅਧਿਪਤੀਤਿ ਲੋਕਾਧਿਪਤਿ, ਲੋਕੇਕਦੇਸਸ੍ਸਾਪਿ ਅਧਿਪਤਿ ਲੋਕਾਧਿਪਤੀਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਦੇਵਾਧਿਪਤਿ ਨਰਾਧਿਪਤਿ ਵਿਯ.

ਸਹਮ੍ਪਤੀਤਿ ਸੋ ਕਿਰ ਕਸ੍ਸਪਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਸਾਸਨੇ ਸਹਕੋ ਨਾਮ ਥੇਰੋ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਅਪਰਿਹੀਨਜ੍ਝਾਨੋ ਜੀਵਿਤਪਰਿਯੋਸਾਨੇ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਭੂਮਿਯਂ ਕਪ੍ਪਾਯੁਕਮਹਾਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੋ, ਤਤ੍ਰ ਪਨ ਨਂ ‘‘ਸਹਮ੍ਪਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ’’ਤਿ ਸਞ੍ਜਾਨਨ੍ਤਿ. ‘‘ਸਹਕਪਤੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ ਅਨੁਸ੍ਸਰਾਗਮਂ ਕਤ੍ਵਾ ਰੁਲ਼੍ਹੀਵਸੇਨ ‘‘ਸਹਮ੍ਪਤੀ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਕਤਞ੍ਜਲੀਤਿ ਕਤਞ੍ਜਲਿਕੋ, ਅਞ੍ਜਲਿਪੁਟਂ ਸਿਰਸਿ ਕਤ੍ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਨਧਿਵਰਨ੍ਤਿ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਵਰੋ ਅਧਿਵਰੋ ਨਾਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਅਨਧਿਵਰੋ, ਨ ਤਤੋ ਅਧਿਕੋ ਵਰੋ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਵਾ ਅਨਧਿਵਰੋ, ਅਨੁਤ੍ਤਰੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਤਂ ਅਨਧਿਵਰਂ. ਅਯਾਚਥਾਤਿ ਅਯਾਚਿਤ੍ਥ ਅਜ੍ਝੇਸਿ.

ਇਦਾਨਿ ਯਸ੍ਸਤ੍ਥਾਯ ਸੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਯਾਚਿ, ਤਮਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਸਨ੍ਤੀਧ ਸਤ੍ਤਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਸਂਵਿਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਉਪਲਬ੍ਭਨ੍ਤਿ, ਬੁਦ੍ਧਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਆਪਾਥਂ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤਾ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਇਧਾਤਿ ਅਯਂ ਦੇਸਾਪਦੇਸੇ ਨਿਪਾਤੋ. ਸ੍ਵਾਯਂ ਕਤ੍ਥਚਿ ਸਾਸਨਂ ਉਪਾਦਾਯ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਯਥਾਹ – ‘‘ਇਧੇਵ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਣੋ, ਇਧ ਦੁਤਿਯੋ ਸਮਣੋ, ਇਧ ਤਤਿਯੋ ਸਮਣੋ, ਇਧ ਚਤੁਤ੍ਥੋ ਸਮਣੋ, ਸੁਞ੍ਞਾ ਪਰਪ੍ਪਵਾਦਾ ਸਮਣੇਭਿ ਅਞ੍ਞੇਹੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੧੩੯; ਦੀ. ਨਿ. ੨.੨੧੪; ਅ. ਨਿ. ੪.੨੪੧). ਕਤ੍ਥਚਿ ਓਕਾਸਂ, ਯਥਾਹ –

‘‘ਇਧੇਵ ਤਿਟ੍ਠਮਾਨਸ੍ਸ, ਦੇਵਭੂਤਸ੍ਸ ਮੇ ਸਤੋ;

ਪੁਨਰਾਯੁ ਚ ਮੇ ਲਦ੍ਧੋ, ਏਵਂ ਜਾਨਾਹਿ ਮਾਰਿਸਾ’’ਤਿ. (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੩੬੯) –

ਕਤ੍ਥਚਿ ਪਦਪੂਰਣਮਤ੍ਤਮੇਵ ਹੋਤਿ. ਯਥਾਹ – ‘‘ਇਧਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭੁਤ੍ਤਾਵੀ ਅਸ੍ਸਂ ਪਵਾਰਿਤੋ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੩੦). ਕਤ੍ਥਚਿ ਲੋਕਂ ਉਪਾਦਾਯ, ਯਥਾਹ – ‘‘ਇਧ ਤਥਾਗਤੋ ਲੋਕੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਬਹੁਜਨਹਿਤਾਯ ਬਹੁਜਨਸੁਖਾਯਾ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੧.੧੭੦). ਇਧਾਪਿ ਲੋਕਮੇਵ ਉਪਾਦਾਯ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਤਸ੍ਮਾ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸਤ੍ਤਲੋਕੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਤ੍ਤਾਤਿ ਰੂਪਾਦੀਸੁ ਖਨ੍ਧੇਸੁ ਛਨ੍ਦਰਾਗੇਨ ਸਤ੍ਤਾ ਵਿਸਤ੍ਤਾ ਆਸਤ੍ਤਾ ਲਗ੍ਗਾ ਲਗਿਤਾਤਿ ਸਤ੍ਤਾ, ਸਤ੍ਤਾਤਿ ਪਾਣਿਨੋ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਰੁਲ਼੍ਹੀਸਦ੍ਦੇਨ ਪਨ ਵੀਤਰਾਗੇਸੁਪਿ ਅਯਂ ਵੋਹਾਰੋ ਵਤ੍ਤਤਿਯੇਵ.

ਅਪ੍ਪਰਜਕ੍ਖਜਾਤਿਕਾਤਿ ਪਞ੍ਞਾਮਯੇ ਅਕ੍ਖਿਮ੍ਹਿ ਅਪ੍ਪਂ ਪਰਿਤ੍ਤਂ ਰਾਗਦੋਸਮੋਹਰਜਂ ਏਤੇਸਂ ਏਵਂਸਭਾਵਾ ਚ ਤੇਤਿ ਅਪ੍ਪਰਜਕ੍ਖਜਾਤਿਕਾ, ਅਪ੍ਪਂ ਰਾਗਾਦਿਰਜਮੇਵ ਵਾ ਯੇਸਂ ਤੇ ਅਪ੍ਪਰਜਕ੍ਖਾ, ਤੇ ਅਪ੍ਪਰਜਕ੍ਖਸਭਾਵਾ ਅਪ੍ਪਰਜਕ੍ਖਜਾਤਿਕਾਤਿ ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਤੇਸਂ ਅਪ੍ਪਰਜਕ੍ਖਜਾਤਿਕਾਨਂ. ‘‘ਸਤ੍ਤਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵਿਭਤ੍ਤਿਵਿਪਰਿਣਾਮਂ ਕਤ੍ਵਾ – ‘‘ਦੇਸੇਹਿ ਧਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਦੇਸੇਹੀਤਿ ਆਯਾਚਨਵਚਨਮੇਤਂ, ਦੇਸੇਹਿ ਕਥੇਹਿ ਉਪਦਿਸਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਧਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਯਂ ਧਮ੍ਮ-ਸਦ੍ਦੋ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਸਮਾਧਿਪਞ੍ਞਾਪਕਤਿਸਭਾਵਸੁਞ੍ਞਤਾਪੁਞ੍ਞਆਪਤ੍ਤਿਞੇਯ੍ਯਚਤੁਸਚ੍ਚਧਮ੍ਮਾਦੀਸੁ ਦਿਸ੍ਸਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ – ‘‘ਇਧ ਭਿਕ੍ਖੁ ਧਮ੍ਮਂ ਪਰਿਯਾਪੁਣਾਤਿ ਸੁਤ੍ਤਂ ਗੇਯ੍ਯਂ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਂ…ਪੇ… ਵੇਦਲ੍ਲ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੩੯; ਅ. ਨਿ. ੪.੧੦੨) ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਯਂ ਦਿਸ੍ਸਤਿ. ‘‘ਏਵਂਧਮ੍ਮਾ ਤੇ ਭਗਵਨ੍ਤੋ ਅਹੇਸੁ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਸਮਾਧਿਮ੍ਹਿ.

‘‘ਯਸ੍ਸੇਤੇ ਚਤੁਰੋ ਧਮ੍ਮਾ, ਵਾਨਰਿਨ੍ਦ ਯਥਾ ਤਵ;

ਸਚ੍ਚਂ ਧਮ੍ਮੋ ਧਿਤਿ ਚਾਗੋ, ਦਿਟ੍ਠਂ ਸੋ ਅਤਿਵਤ੍ਤਤੀ’’ਤਿ. –

ਆਦੀਸੁ (ਜਾ. ੧.੨.੧੪੭) ਪਞ੍ਞਾਯ. ‘‘ਜਾਤਿਧਮ੍ਮਾ ਜਰਾਧਮ੍ਮਾ, ਅਥੋ ਮਰਣਧਮ੍ਮਿਨੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਅ. ਨਿ. ੩.੩੯) ਪਕਤਿਯਂ. ‘‘ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ, ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ, ਅਬ੍ਯਾਕਤਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਧ. ਸ. ਤਿਕਮਾਤਿਕਾ) ਸਭਾਵੇ. ‘‘ਤਸ੍ਮਿਂ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇ ਧਮ੍ਮਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਖਨ੍ਧਾ ਹੋਨ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਧ. ਸ. ੧੨੧) ਸੁਞ੍ਞਤਾਯਂ. ‘‘ਧਮ੍ਮੋ ਸੁਚਿਣ੍ਣੋ ਸੁਖਮਾਵਹਾਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਸੁ. ਨਿ. ੧੮੪; ਥੇਰਗਾ. ੩੦੩; ਜਾ. ੧.੧੦.੧੦੨; ੧.੧੫.੩੮੫) ਪੁਞ੍ਞੇ. ‘‘ਦ੍ਵੇ ਅਨਿਯਤਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਆਪਤ੍ਤਿਯਂ. ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸਬ੍ਬਾਕਾਰੇਨ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਞਾਣਮੁਖੇ ਆਪਾਥਂ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮਹਾਨਿ. ੧੫੬; ਚੂਲ਼ਨਿ. ਮੋਘਰਾਜਮਾਣਵਪੁਚ੍ਛਾਨਿਦ੍ਦੇਸ ੮੫) ਞੇਯ੍ਯੇ. ‘‘ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮੋ ਪਤ੍ਤਧਮ੍ਮੋ ਵਿਦਿਤਧਮ੍ਮੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੨੯੯; ਮਹਾਵ. ੨੭, ੫੭) ਚਤੁਸਚ੍ਚਧਮ੍ਮੇ. ਇਧਾਪਿ ਚਤੁਸਚ੍ਚਧਮ੍ਮੇ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ (ਮ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.ਸੁਤ੍ਤਨਿਕ੍ਖੇਪਵਣ੍ਣਨਾ; ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਕਣ੍ਡ ੧). ਅਨੁਕਮ੍ਪਾਤਿ ਅਨੁਕਮ੍ਪਂ ਅਨੁਦ੍ਦਯਂ ਕਰੋਹਿ. ਇਮਨ੍ਤਿ ਪਜਂ ਨਿਦ੍ਦਿਸਨ੍ਤੋ ਆਹ. ਪਜਨ੍ਤਿ ਪਜਾਤਤ੍ਤਾ ਪਜਾ, ਤਂ ਪਜਂ, ਸਤ੍ਤਨਿਕਾਯਂ ਸਂਸਾਰਦੁਕ੍ਖਤੋ ਮੋਚੇਹੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਕੇਚਿ ਪਨ –

‘‘ਭਗਵਾਤਿ ਲੋਕਾਧਿਪਤੀ ਨਰੁਤ੍ਤਮੋ,

ਕਤਞ੍ਜਲੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਗਣੇਹਿ ਯਾਚਿਤੋ’’ਤਿ. –

ਪਠਨ੍ਤਿ. ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਸਬ੍ਬਸੋ ਅਯਂ ਗਾਥਾ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਥਾ ਹੋਤਿ.

ਅਥ ਭਗਵਤੋ ਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੁਨੋ ਸਹਮ੍ਪਤਿਸ੍ਸ ਆਯਾਚਨਵਚਨਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਅਪਰਿਮਿਤਸਮਯਸਮੁਦਿਤਕਰੁਣਾਬਲਸ੍ਸ ਦਸਬਲਸ੍ਸ ਪਰਹਿਤਕਰਣਨਿਪੁਣਮਤਿਚਾਰਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤੇਸੁ ਓਕਾਸਕਰਣਮਤ੍ਤੇਨ ਮਹਾਕਰੁਣਾ ਉਦਪਾਦਿ. ਤਂ ਪਨ ਭਗਵਤੋ ਕਰੁਣੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੇਹਿ ਸਙ੍ਗੀਤਿਕਾਲੇ ਸਙ੍ਗੀਤਿਕਾਰਕੇਹਿ –

੨. ‘‘ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਵਿਜ੍ਜਾਚਰਣਸ੍ਸ ਤਾਦਿਨੋ, ਜੁਤਿਨ੍ਧਰਸ੍ਸਨ੍ਤਿਮਦੇਹਧਾਰਿਨੋ;

ਤਥਾਗਤਸ੍ਸਪ੍ਪਟਿਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ, ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿ ਕਾਰੁਞ੍ਞਤਾ ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤੇ’’ਤਿ. –

ਅਯਂ ਗਾਥਾ ਠਪਿਤਾ.

ਤਤ੍ਥ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਵਿਜ੍ਜਾਚਰਣਸ੍ਸਾਤਿ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਨਾਮ ਤਿਵਿਧਂ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਸਮਙ੍ਗਿਮਧੁਰਵਸੇਨ. ਤਤ੍ਥ –

‘‘ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਸਾਲਿਕੇਦਾਰਂ, ਸੁਵਾ ਭੁਞ੍ਜਨ੍ਤਿ ਕੋਸਿਯ;

ਪਟਿਵੇਦੇਮਿ ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇ, ਨ ਨਂ ਵਾਰੇਤੁਮੁਸ੍ਸਹੇ’’ਤਿ. (ਜਾ. ੧.੧੪.੧) –

ਇਦਂ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਨਾਮ. ‘‘ਇਮਿਨਾ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਸਂਵਰੇਨ ਉਪੇਤੋ ਹੋਤਿ ਸਮੁਪੇਤੋ ਉਪਗਤੋ ਸਮੁਪਗਤੋ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ੫੧੧) ਇਦਂ ਸਮਙ੍ਗਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਨਾਮ. ‘‘ਇਮਿਸ੍ਸਾ, ਭਨ੍ਤੇ, ਮਹਾਪਥਵਿਯਾ ਹੇਟ੍ਠਿਮਤਲਂ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ, ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਖੁਦ੍ਦਮਧੁਂ ਅਨੀਲਕਂ, ਏਵਮਸ੍ਸਾਦ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਾਰਾ. ੧੮) ਇਦਂ ਮਧੁਰਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਨਾਮ. ਇਧ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਸਮਙ੍ਗਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਯੁਜ੍ਜਤਿ (ਮ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੬੪). ਵਿਜ੍ਜਾਤਿ ਪਟਿਪਕ੍ਖਧਮ੍ਮੇ ਵਿਜ੍ਝਨਟ੍ਠੇਨ ਵਿਦਿਤਕਰਣਟ੍ਠੇਨ ਵਿਨ੍ਦਿਤਬ੍ਬਟ੍ਠੇਨ ਚ ਵਿਜ੍ਜਾ. ਤਾ ਪਨ ਤਿਸ੍ਸੋਪਿ ਵਿਜ੍ਜਾ ਅਟ੍ਠਪਿ ਵਿਜ੍ਜਾ. ਤਿਸ੍ਸੋ ਵਿਜ੍ਜਾ ਭਯਭੇਰਵਸੁਤ੍ਤੇ (ਮ. ਨਿ. ੧.੫੦ ਆਦਯੋ) ਆਗਤਨਯੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ, ਅਟ੍ਠ ਅਮ੍ਬਟ੍ਠਸੁਤ੍ਤੇ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੨੭੮ ਆਦਯੋ). ਤਤ੍ਰ ਹਿ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣੇਨ ਮਨੋਮਯਿਦ੍ਧਿਯਾ ਚ ਸਹ ਛ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਪਰਿਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਅਟ੍ਠ ਵਿਜ੍ਜਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਚਰਣਨ੍ਤਿ ਸੀਲਸਂਵਰੋ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਗੁਤ੍ਤਦ੍ਵਾਰਤਾ ਭੋਜਨੇ ਮਤ੍ਤਞ੍ਞੁਤਾ ਜਾਗਰਿਯਾਨੁਯੋਗੋ ਸਦ੍ਧਾ ਹਿਰੀ ਓਤ੍ਤਪ੍ਪਂ ਬਾਹੁਸਚ੍ਚਂ ਆਰਦ੍ਧਵੀਰਿਯਤਾ ਉਪਟ੍ਠਿਤਸ੍ਸਤਿਤਾ ਪਞ੍ਞਾਸਮ੍ਪਨ੍ਨਤਾ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਰੂਪਾਵਚਰਜ੍ਝਾਨਾਨੀਤਿ ਇਮੇ ਪਨ੍ਨਰਸ ਧਮ੍ਮਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਇਮੇਯੇਵ ਹਿ ਪਨ੍ਨਰਸ ਧਮ੍ਮਾ ਯਸ੍ਮਾ ਏਤੇਹਿ ਚਰਤਿ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਗਚ੍ਛਤਿ ਅਮਤਂ ਦਿਸਂ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਚਰਣ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਯਥਾਹ – ‘‘ਇਧ, ਮਹਾਨਾਮ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਸੀਲਵਾ ਹੋਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੨.੨੪) ਸਬ੍ਬਂ ਮਜ੍ਝਿਮਪਣ੍ਣਾਸਕੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਵਿਜ੍ਜਾ ਚ ਚਰਣਞ੍ਚ ਵਿਜ੍ਜਾਚਰਣਾਨਿ, ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਨਿ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਾਨਿ ਵਿਜ੍ਜਾਚਰਣਾਨਿ ਯਸ੍ਸ ਸੋਯਂ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਵਿਜ੍ਜਾਚਰਣੋ, ਵਿਜ੍ਜਾਚਰਣੇਹਿ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਸਮਙ੍ਗੀਭੂਤੋ, ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋਤਿ ਵਾ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਵਿਜ੍ਜਾਚਰਣੋ. ਉਭਯਥਾਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਯੁਜ੍ਜਤੇਵ, ਤਸ੍ਸ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਵਿਜ੍ਜਾਚਰਣਸ੍ਸ (ਪਾਰਾ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੧ ਵੇਰਞ੍ਜਕਣ੍ਡਵਣ੍ਣਨਾ).

ਤਾਦਿਨੋਤਿ ‘‘ਇਟ੍ਠੇਪਿ ਤਾਦੀ ਅਨਿਟ੍ਠੇਪਿ ਤਾਦੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਮਹਾਨਿਦ੍ਦੇਸੇ (ਮਹਾਨਿ. ੩੮, ੧੯੨) ਆਗਤਤਾਦਿਲਕ੍ਖਣੇਨ ਤਾਦਿਨੋ, ਇਟ੍ਠਾਨਿਟ੍ਠਾਦੀਸੁ ਅਵਿਕਾਰਸ੍ਸ ਤਾਦਿਸਸ੍ਸਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਜੁਤਿਨ੍ਧਰਸ੍ਸਾਤਿ ਜੁਤਿਮਤੋ, ਯੁਗਨ੍ਧਰੇ ਸਰਦਸਮਯੇ ਸਮੁਦਿਤਦਿਵਸਕਰਾਤਿਰੇਕਤਰਸਸ੍ਸਿਰਿਕਸਰੀਰਜੁਤਿਵਿਸਰਧਰਸ੍ਸਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਪਞ੍ਞਾਪਜ੍ਜੋਤਧਰਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਵਾ ਵਤ੍ਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ –

‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਲੋਕੇ ਪਜ੍ਜੋਤਾ, ਪਞ੍ਚਮੇਤ੍ਥ ਨ ਵਿਜ੍ਜਤਿ;

ਦਿਵਾ ਤਪਤਿ ਆਦਿਚ੍ਚੋ, ਰਤ੍ਤਿਮਾਭਾਤਿ ਚਨ੍ਦਿਮਾ.

‘‘ਅਥ ਅਗ੍ਗਿ ਦਿਵਾਰਤ੍ਤਿਂ, ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਪਭਾਸਤਿ;

ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਤਪਤਂ ਸੇਟ੍ਠੋ, ਏਸਾ ਆਭਾ ਅਨੁਤ੍ਤਰਾ’’ਤਿ. (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੨੬, ੮੫);

ਤਸ੍ਮਾ ਉਭਯਥਾਪਿ ਸਰੀਰਪਞ੍ਞਾਜੁਤਿਵਿਸਰਧਰਸ੍ਸਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਨ੍ਤਿਮਦੇਹਧਾਰਿਨੋਤਿ ਸਬ੍ਬਪਚ੍ਛਿਮਸਰੀਰਧਾਰਿਨੋ, ਅਪੁਨਬ੍ਭਵਸ੍ਸਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਤਥਾਗਤਸ੍ਸਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਟ੍ਠਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਭਗਵਾ ‘‘ਤਥਾਗਤੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਕਤਮੇਹਿ ਅਟ੍ਠਹਿ? ਤਥਾ ਆਗਤੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ, ਤਥਾ ਗਤੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ, ਤਥਲਕ੍ਖਣਂ ਆਗਤੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ, ਤਥਧਮ੍ਮੇ ਯਾਥਾਵਤੋ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ, ਤਥਦਸ੍ਸਿਤਾਯ ਤਥਾਗਤੋ, ਤਥਵਾਦਿਤਾਯ ਤਥਾਗਤੋ, ਤਥਾਕਾਰਿਤਾਯ ਤਥਾਗਤੋ, ਅਭਿਭਵਨਟ੍ਠੇਨ ਤਥਾਗਤੋਤਿ.

ਕਥਂ ਭਗਵਾ ਤਥਾ ਆਗਤੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ? ਯਥਾ ਯੇਨ ਅਭਿਨੀਹਾਰੇਨ ਦਾਨਪਾਰਮਿਂ ਪੂਰੇਤ੍ਵਾ ਸੀਲਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਪਞ੍ਞਾਵੀਰਿਯਖਨ੍ਤਿਸਚ੍ਚਅਧਿਟ੍ਠਾਨਮੇਤ੍ਤੁਪੇਕ੍ਖਾਪਾਰਮਿਂ ਪੂਰੇਤ੍ਵਾ ਇਮਾ ਦਸ ਪਾਰਮਿਯੋ ਦਸ ਉਪਪਾਰਮਿਯੋ ਦਸ ਪਰਮਤ੍ਥਪਾਰਮਿਯੋਤਿ ਸਮਤ੍ਤਿਂਸ ਪਾਰਮਿਯੋ ਪੂਰੇਤ੍ਵਾ ਅਙ੍ਗਪਰਿਚ੍ਚਾਗਂ ਜੀਵਿਤਪਰਿਚ੍ਚਾਗਂ ਧਨਰਜ੍ਜਪੁਤ੍ਤਦਾਰਪਰਿਚ੍ਚਾਗਨ੍ਤਿ ਇਮੇ ਪਞ੍ਚ ਮਹਾਪਰਿਚ੍ਚਾਗੇ ਪਰਿਚ੍ਚਜਿਤ੍ਵਾ ਯਥਾ ਵਿਪਸ੍ਸਿਆਦਯੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਾ ਆਗਤਾ, ਤਥਾ ਅਮ੍ਹਾਕਮ੍ਪਿ ਭਗਵਾ ਆਗਤੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ. ਯਥਾਹ –

‘‘ਯਥੇਵ ਲੋਕਮ੍ਹਿ ਵਿਪਸ੍ਸਿਆਦਯੋ, ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਭਾਵਂ ਮੁਨਯੋ ਇਧਾਗਤਾ;

ਤਥਾ ਅਯਂ ਸਕ੍ਯਮੁਨੀਪਿ ਆਗਤੋ, ਤਥਾਗਤੋ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਤੇਨ ਚਕ੍ਖੁਮਾ’’ਤਿ.

ਕਥਂ ਤਥਾ ਗਤੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ? ਯਥਾ ਸਮ੍ਪਤਿਜਾਤਾ ਵਿਪਸ੍ਸਿਆਦਯੋ ਸਮੇਹਿ ਪਾਦੇਹਿ ਪਥਵਿਯਂ ਪਤਿਟ੍ਠਾਯ ਉਤ੍ਤਰਾਭਿਮੁਖਾ ਸਤ੍ਤਪਦਵੀਤਿਹਾਰੇਨ ਗਤਾ, ਤਥਾ ਅਮ੍ਹਾਕਮ੍ਪਿ ਭਗਵਾ ਗਤੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ. ਯਥਾਹ –

‘‘ਮੁਹੁਤ੍ਤਜਾਤੋਵ ਗਵਮ੍ਪਤੀ ਯਥਾ, ਸਮੇਹਿ ਪਾਦੇਹਿ ਫੁਸੀ ਵਸੁਨ੍ਧਰਂ;

ਸੋ ਵਿਕ੍ਕਮੀ ਸਤ੍ਤਪਦਾਨਿ ਗੋਤਮੋ, ਸੇਤਞ੍ਚ ਛਤ੍ਤਂ ਅਨੁਧਾਰਯੁਂ ਮਰੂ.

‘‘ਗਨ੍ਤ੍ਵਾਨ ਸੋ ਸਤ੍ਤਪਦਾਨਿ ਗੋਤਮੋ, ਦਿਸਾ ਵਿਲੋਕੇਸਿ ਸਮਾ ਸਮਨ੍ਤਤੋ;

ਅਟ੍ਠਙ੍ਗੁਪੇਤਂ ਗਿਰਮਬ੍ਭੁਦੀਰਯੀ, ਸੀਹੋ ਯਥਾ ਪਬ੍ਬਤਮੁਦ੍ਧਨਿਟ੍ਠਿਤੋ’’ਤਿ.

ਕਥਂ ਤਥਲਕ੍ਖਣਂ ਆਗਤੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ? ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਰੂਪਾਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਲਕ੍ਖਣਂ ਸਾਮਞ੍ਞਲਕ੍ਖਣਞ੍ਚ ਤਥਂ ਅਵਿਤਥਂ ਞਾਣਗਤਿਯਾ ਆਗਤੋ ਅਵਿਰਜ੍ਝਿਤ੍ਵਾ ਪਤ੍ਤੋ ਅਨੁਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ.

‘‘ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਪਨ ਧਮ੍ਮਾਨਂ, ਸਕਸਾਮਞ੍ਞਲਕ੍ਖਣਂ;

ਤਥਮੇਵਾਗਤੋ ਯਸ੍ਮਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਤ੍ਥਾ ਤਥਾਗਤੋ’’ਤਿ.

ਕਥਂ ਤਥਧਮ੍ਮੇ ਯਾਥਾਵਤੋ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ? ਤਥਧਮ੍ਮਾ ਨਾਮ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਾਨਿ. ਯਥਾਹ – ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਨਿ ਅਵਿਤਥਾਨਿ ਅਨਞ੍ਞਥਾਨਿ. ਕਤਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ? ‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖ’ਨ੍ਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਮੇਤਂ ਅਵਿਤਥਮੇਤਂ ਅਨਞ੍ਞਥਮੇਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੦੯੦) ਵਿਤ੍ਥਾਰੋ. ਤਾਨਿ ਚ ਭਗਵਾ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਥਾਨਂ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ‘‘ਤਥਾਗਤੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਤ੍ਥੋ ਹਿ ਏਤ੍ਥ ਗਤਸਦ੍ਦੋ.

‘‘ਤਥਨਾਮਾਨਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ, ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਜ੍ਝਿ ਨਾਯਕੋ;

ਤਸ੍ਮਾ ਤਥਾਨਂ ਸਚ੍ਚਾਨਂ, ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਤਥਾਗਤੋ’’.

ਕਥਂ ਤਥਦਸ੍ਸਿਤਾਯ ਤਥਾਗਤੋ? ਭਗਵਾ ਹਿ ਅਪਰਿਮਾਣਾਸੁ ਲੋਕਧਾਤੂਸੁ ਅਪਰਿਮਾਣਾਨਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਚਕ੍ਖੁਸੋਤਘਾਣਜਿਵ੍ਹਾਕਾਯਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇਸੁ ਆਪਾਥਂ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ ਰੂਪਸਦ੍ਦਗਨ੍ਧਰਸਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾਰਮ੍ਮਣਂ ਤਥਾਗਤੋ ਸਬ੍ਬਾਕਾਰਤੋ ਜਾਨਾਤਿ ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ, ਏਵਂ ਤਥਦਸ੍ਸਿਤਾਯ ਤਥਾਗਤੋ. ਅਥ ਵਾ ਯਂ ਲੋਕੇ ਤਥਂ, ਤਂ ਲੋਕਸ੍ਸ ਤਥੇਵ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤਤੋਪਿ ਭਗਵਾ ਤਥਾਗਤੋ. ਏਤ੍ਥ ਤਥਦਸ੍ਸਿਅਤ੍ਥੇ ‘‘ਤਥਾਗਤੋ’’ਤਿ ਪਦਸਮ੍ਭਵੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

‘‘ਤਥਾਕਾਰੇਨ ਯੋ ਧਮ੍ਮੇ, ਜਾਨਾਤਿ ਅਨੁਪਸ੍ਸਤਿ;

ਤਥਦਸ੍ਸੀਤਿ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤੋ ਤਥਾਗਤੋ’’.

ਕਥਂ ਤਥਵਾਦਿਤਾਯ ਤਥਾਗਤੋ? ਯਞ੍ਚ ਅਭਿਸਮ੍ਬੋਧਿਯਾ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਚ ਅਨ੍ਤਰੇ ਪਞ੍ਚਚਤ੍ਤਾਲੀਸਵਸ੍ਸਪਰਿਮਾਣਕਾਲੇ ਸੁਤ੍ਤਾਦਿਨਵਙ੍ਗਸਙ੍ਗਹਿਤਂ ਭਾਸਿਤਂ ਲਪਿਤਂ ਤਥਾਗਤੇਨ, ਸਬ੍ਬਂ ਤਂ ਏਕਤੁਲਾਯ ਤੁਲਿਤਂ ਵਿਯ ਤਥਮੇਵ ਅਵਿਤਥਮੇਵ ਹੋਤਿ. ਤੇਨੇਵਾਹ –

‘‘ਯਞ੍ਚ, ਚੁਨ੍ਦ, ਰਤ੍ਤਿਂ ਤਥਾਗਤੋ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਂ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਜ੍ਝਤਿ, ਯਞ੍ਚ ਰਤ੍ਤਿਂ ਅਨੁਪਾਦਿਸੇਸਾਯ ਨਿਬ੍ਬਾਨਧਾਤੁਯਾ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯਤਿ, ਯਂ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਅਨ੍ਤਰੇ ਭਾਸਤਿ ਲਪਤਿ ਨਿਦ੍ਦਿਸਤਿ, ਸਬ੍ਬਂ ਤਂ ਤਥੇਵ ਹੋਤਿ, ਨੋ ਅਞ੍ਞਥਾ. ਤਸ੍ਮਾ ‘ਤਥਾਗਤੋ’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ.

ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਗਦਅਤ੍ਥੋ ਹਿ ਗਤਸਦ੍ਦੋ. ਏਵਂ ਤਥਵਾਦਿਤਾਯ ਤਥਾਗਤੋ. ਆਗਦਨਂ ਆਗਦੋ, ਵਚਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਥੋ ਅਵਿਪਰੀਤੋ ਆਗਦੋ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਤਥਾਗਤੋ. ਦ-ਕਾਰਸ੍ਸ ਤ-ਕਾਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤੋ.

‘‘ਤਥਾਵਾਦੀ ਜਿਨੋ ਯਸ੍ਮਾ, ਤਥਧਮ੍ਮਪ੍ਪਕਾਸਕੋ;

ਤਥਾਮਾਗਦਨਞ੍ਚਸ੍ਸ, ਤਸ੍ਮਾ ਬੁਦ੍ਧੋ ਤਥਾਗਤੋ’’.

ਕਥਂ ਤਥਾਕਾਰਿਤਾਯ ਤਥਾਗਤੋ? ਭਗਵਾ ਹਿ ਯਂ ਯਂ ਵਾਚਂ ਅਭਾਸਿ, ਤਂ ਤਂ ਏਵ ਕਾਯੇਨ ਕਰੋਤਿ, ਵਾਚਾਯ ਕਾਯੋ ਅਨੁਲੋਮੇਤਿ, ਕਾਯਸ੍ਸਪਿ ਵਾਚਾ. ਤੇਨੇਵਾਹ –

‘‘ਯਥਾ ਵਾਦੀ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤੋ ਤਥਾ ਕਾਰੀ, ਯਥਾ ਕਾਰੀ ਤਥਾ ਵਾਦੀ…ਪੇ… ਤਸ੍ਮਾ ‘ਤਥਾਗਤੋ’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੪.੨੩; ਚੂਲ਼ਨਿ. ਪੋਸਾਲਮਾਣਵਪੁਚ੍ਛਾਨਿਦ੍ਦੇਸ ੮੩).

ਯਥਾ ਚ ਵਾਚਾ ਗਤਾ, ਕਾਯੋਪਿ ਤਥਾ ਗਤੋ, ਯਥਾ ਕਾਯੋ ਗਤੋ, ਵਾਚਾਪਿ ਤਥਾ ਗਤਾ. ਏਵਂ ਤਥਾਕਾਰਿਤਾਯ ਤਥਾਗਤੋ.

‘‘ਯਥਾ ਵਾਚਾ ਗਤਾ ਤਸ੍ਸ, ਤਥਾ ਕਾਯੋ ਗਤੋ ਯਤੋ;

ਤਥਾਵਾਦਿਤਾਯ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ, ਸਤ੍ਥਾ ਤਸ੍ਮਾ ਤਥਾਗਤੋ’’.

ਕਥਂ ਅਭਿਭਵਨਟ੍ਠੇਨ ਤਥਾਗਤੋ? ਉਪਰਿ ਭਵਗ੍ਗਂ ਹੇਟ੍ਠਾ ਅਵੀਚਿਂ ਪਰਿਯਨ੍ਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਤਿਰਿਯਂ ਅਪਰਿਮਾਣਾਸੁ ਲੋਕਧਾਤੂਸੁ ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤੇ ਅਭਿਭਵਤਿ ਸੀਲੇਨਪਿ ਸਮਾਧਿਨਾਪਿ ਪਞ੍ਞਾਯਪਿ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯਾਪਿ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਞਾਣਦਸ੍ਸਨੇਨਪਿ, ਨ ਤਸ੍ਸ ਤੁਲਾ ਵਾ ਪਮਾਣਂ ਵਾ ਅਤ੍ਥਿ, ਅਥ ਖੋ ਅਤੁਲੋ ਅਪ੍ਪਮੇਯ੍ਯੋ ਅਨੁਤ੍ਤਰੋ. ਤੇਨੇਵਾਹ –

‘‘ਸਦੇਵਕੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲੋਕੇ…ਪੇ… ਤਥਾਗਤੋ ਅਭਿਭੂ ਅਨਭਿਭੂਤੋ ਅਞ੍ਞਦਤ੍ਥੁ ਦਸੋ ਵਸਵਤ੍ਤੀ, ਤਸ੍ਮਾ ‘ਤਥਾਗਤੋ’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੧.੨੩; ਪੋਸਾਲਮਾਣਵਪੁਚ੍ਛਾਨਿਦ੍ਦੇਸ ੮੩).

ਤਤ੍ਰੇਵਂ ਪਦਸਿਦ੍ਧਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ – ਅਗਦੋ ਵਿਯ ਅਗਦੋ. ਕੋ ਪਨੇਸ? ਦੇਸਨਾਵਿਲਾਸੋ ਚੇਵ ਪੁਞ੍ਞੁਸ੍ਸਯੋ ਚ. ਤੇਨ ਹੇਸ ਮਹਾਨੁਭਾਵੋ ਭਿਸਕ੍ਕੋ ਦਿਬ੍ਬਾਗਦੇਨ ਸਪ੍ਪੇ ਵਿਯ ਸਬ੍ਬਪਰਪ੍ਪਵਾਦਿਨੋ ਸਦੇਵਕਞ੍ਚ ਲੋਕਂ ਅਭਿਭਵਤਿ, ਇਤਿ ਸਬ੍ਬਲੋਕਾਭਿਭਵਨਤੋ ਅਵਿਪਰੀਤੋ ਦੇਸਨਾਵਿਲਾਸੋ ਚੇਵ ਪੁਞ੍ਞੁਸ੍ਸਯੋ ਚ ਅਗਦੋ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਦ-ਕਾਰਸ੍ਸ ਤ-ਕਾਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਤਥਾਗਤੋ’’ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਏਵਂ ਅਭਿਭਵਨਟ੍ਠੇਨ ਤਥਾਗਤੋ.

‘‘ਤਥੋ ਅਵਿਪਰੀਤੋ ਚ, ਅਗਦੋ ਯਸ੍ਸ ਸਤ੍ਥੁਨੋ;

ਵਸਵਤ੍ਤੀਤਿ ਸੋ ਤੇਨ, ਹੋਤਿ ਸਤ੍ਥਾ ਤਥਾਗਤੋ’’.

ਅਪ੍ਪਟਿਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸਾਤਿ ਪਟਿਪੁਗ੍ਗਲਵਿਰਹਿਤਸ੍ਸ, ਅਞ੍ਞੋ ਕੋਚਿ ‘‘ਅਹਂ ਬੁਦ੍ਧੋ’’ਤਿ ਏਵਂ ਪਟਿਞ੍ਞਂ ਦਾਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥੋ ਨਾਮਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲੋ, ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਅਪ੍ਪਟਿਪੁਗ੍ਗਲੋ, ਤਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਟਿਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ. ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੀਤਿ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਉਦਪਾਦਿ. ਕਾਰੁਞ੍ਞਤਾਤਿ ਕਰੁਣਾਯ ਭਾਵੋ ਕਾਰੁਞ੍ਞਤਾ. ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤੇਤਿ ਨਿਰਵਸੇਸਸਤ੍ਤਪਰਿਯਾਦਾਨਵਚਨਂ, ਸਕਲੇ ਸਤ੍ਤਨਿਕਾਯੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਅਯਮ੍ਪਿ ਗਾਥਾ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਥਾ ਹੋਤਿ.

ਅਥ ਭਗਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮੁਨਾ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਤ੍ਥਾਯ ਆਯਾਚਿਤੋ ਸਤ੍ਤੇਸੁ ਕਾਰੁਞ੍ਞਤਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤੁਕਾਮੋ ਮਹਾਬ੍ਰਹ੍ਮਾਨਂ ਗਾਥਾਯ ਅਜ੍ਝਭਾਸਿ –

‘‘ਅਪਾਰੁਤਾ ਤੇਸਂ ਅਮਤਸ੍ਸ ਦ੍ਵਾਰਾ, ਯੇ ਸੋਤਵਨ੍ਤੋ ਪਮੁਞ੍ਚਨ੍ਤੁ ਸਦ੍ਧਂ;

ਵਿਹਿਂਸਸਞ੍ਞੀ ਪਗੁਣਂ ਨ ਭਾਸਿਂ, ਧਮ੍ਮਂ ਪਣੀਤਂ ਮਨੁਜੇਸੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇ’’ਤਿ. (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੮੩; ਦੀ. ਨਿ. ੨.੭੧; ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੭੨; ਮਹਾਵ. ੯);

ਅਥ ਖੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਹਮ੍ਪਤਿ ‘‘ਕਤਾਵਕਾਸੋ ਖੋਮ੍ਹਿ ਭਗਵਤਾ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਯਾ’’ਤਿ ਞਤ੍ਵਾ ਦਸਨਖਸਮੋਧਾਨਸਮੁਜ੍ਜਲਂ ਅਞ੍ਜਲਿਂ ਸਿਰਸਿ ਕਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਪਦਕ੍ਖਿਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਗਣਪਰਿਵੁਤੋ ਪਕ੍ਕਾਮਿ. ਅਥ ਸਤ੍ਥਾ ਤਸ੍ਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮੁਨੋ ਪਟਿਞ੍ਞਂ ਦਤ੍ਵਾ – ‘‘ਕਸ੍ਸ ਨੁ ਖੋ ਅਹਂ ਪਠਮਂ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੮੩; ਮਹਾਵ. ੧੦) ਚਿਨ੍ਤੇਨ੍ਤੋ – ‘‘ਆਲ਼ਾਰੋ ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਸੋ ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਂ ਖਿਪ੍ਪਂ ਆਜਾਨਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਓਲੋਕੇਨ੍ਤੋ ਤਸ੍ਸ ਸਤ੍ਤਾਹਂ ਕਾਲਙ੍ਕਤਭਾਵਂ ਞਤ੍ਵਾ ਉਦਕਸ੍ਸ ਚ ਅਭਿਦੋਸਕਾਲਙ੍ਕਤਭਾਵਂ ਞਤ੍ਵਾ ਪੁਨ – ‘‘ਕਹਂ ਨੁ ਖੋ ਏਤਰਹਿ ਪਞ੍ਚਵਗ੍ਗਿਯਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਵਿਹਰਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਪਞ੍ਚਵਗ੍ਗਿਯੇ ਆਵਜ੍ਜੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਬਾਰਾਣਸਿਯਂ ਇਸਿਪਤਨੇ ਮਿਗਦਾਯੇ’’ਤਿ ਞਤ੍ਵਾ ਆਸਾਲ਼੍ਹਿਯਂ ਪਭਾਤਾਯ ਰਤ੍ਤਿਯਾ ਕਾਲਸ੍ਸੇਵ ਪਤ੍ਤਚੀਵਰਮਾਦਾਯ ਅਟ੍ਠਾਰਸਯੋਜਨਿਕਂ ਮਗ੍ਗਂ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਅਨ੍ਤਰਾਮਗ੍ਗੇ ਉਪਕਂ ਨਾਮ ਆਜੀਵਕਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਨੋ ਬੁਦ੍ਧਭਾਵਮਾਵਿਕਤ੍ਵਾ ਤਂਦਿਵਸਮੇਵ ਸਾਯਨ੍ਹਸਮਯੇ ਇਸਿਪਤਨਮਗਮਾਸਿ. ਤਤ੍ਥ ਪਞ੍ਚਵਗ੍ਗਿਯਾਨਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਬੁਦ੍ਧਭਾਵਂ ਪਕਾਸੇਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਵਰਬੁਦ੍ਧਾਸਨਗਤੋ ਪਞ੍ਚਵਗ੍ਗਿਯੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਮਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕਪ੍ਪਵਤ੍ਤਨਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਂ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੦੮੧; ਮਹਾਵ. ੧੩ ਆਦਯੋ; ਪਟਿ. ਮ. ੨.੩੦) ਦੇਸੇਸਿ.

ਤੇਸੁ ਅਞ੍ਞਾਸਿਕੋਣ੍ਡਞ੍ਞਤ੍ਥੇਰੋ ਦੇਸਨਾਨੁਸਾਰੇਨ ਞਾਣਂ ਪੇਸੇਤ੍ਵਾ ਸੁਤ੍ਤਪਰਿਯੋਸਾਨੇ ਅਟ੍ਠਾਰਸਹਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕੋਟੀਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਫਲੇ ਪਤਿਟ੍ਠਾਸਿ. ਸਤ੍ਥਾ ਤਤ੍ਥੇਵ ਵਸ੍ਸਂ ਉਪਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਪੁਨਦਿਵਸੇ ਵਪ੍ਪਤ੍ਥੇਰਂ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਫਲੇ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪੇਸਿ. ਏਤੇਨੇਵ ਉਪਾਯੇਨ ਸਬ੍ਬੇ ਤੇ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਫਲੇ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪੇਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਪਞ੍ਚਮਿਯਂ ਪਕ੍ਖਸ੍ਸ ਪਞ੍ਚਪਿ ਤੇ ਥੇਰੇ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਤ੍ਵਾ ਅਨਤ੍ਤਲਕ੍ਖਣਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਂ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੫੯; ਮਹਾਵ. ੨੦ ਆਦਯੋ) ਦੇਸੇਸਿ, ਦੇਸਨਾਪਰਿਯੋਸਾਨੇ ਪਞ੍ਚਪਿ ਥੇਰਾ ਅਰਹਤ੍ਤੇ ਪਤਿਟ੍ਠਹਿਂਸੁ.

ਅਥ ਸਤ੍ਥਾ ਤਤ੍ਥੇਵ ਯਸਸ੍ਸ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਗੇਹਂ ਪਹਾਯ ਨਿਕ੍ਖਨ੍ਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ – ‘‘ਏਹਿ ਯਸਾ’’ਤਿ (ਮਹਾਵ. ੨੬) ਪਕ੍ਕੋਸਿਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਞੇਵ ਰਤ੍ਤਿਭਾਗੇ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਫਲੇ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪੇਤ੍ਵਾ ਪੁਨਦਿਵਸੇ ਅਰਹਤ੍ਤੇ ਚ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪੇਤ੍ਵਾ ਅਪਰੇਪਿ ਤਸ੍ਸ ਸਹਾਯਕੇ ਚਤੁਪਣ੍ਣਾਸਜਨੇ ਏਹਿਭਿਕ੍ਖੁਪਬ੍ਬਜ੍ਜਾਯ ਪਬ੍ਬਾਜੇਤ੍ਵਾ ਅਰਹਤ੍ਤੇ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪੇਸਿ. ਏਵਂ ਲੋਕੇ ਏਕਸਟ੍ਠਿਯਾ ਅਰਹਨ੍ਤੇਸੁ ਜਾਤੇਸੁ ਸਤ੍ਥਾ ਵੁਟ੍ਠਵਸ੍ਸੋ ਪਵਾਰੇਤ੍ਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਮਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਪਰਤ੍ਥਂ ਚਤ੍ਤਨੋ ਅਤ੍ਥਂ, ਕਰੋਨ੍ਤਾ ਪਥਵਿਂ ਇਮਂ;

ਬ੍ਯਾਹਰਨ੍ਤਾ ਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ, ਧਮ੍ਮਂ ਚਰਥ ਭਿਕ੍ਖਵੋ.

‘‘ਵਿਹਰਥ ਵਿਵਿਤ੍ਤੇਸੁ, ਪਬ੍ਬਤੇਸੁ ਵਨੇਸੁ ਚ;

ਪਕਾਸਯਨ੍ਤਾ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਂ, ਲੋਕਸ੍ਸ ਸਤਤਂ ਮਮ.

‘‘ਕਰੋਨ੍ਤਾ ਧਮ੍ਮਦੂਤੇਯ੍ਯਂ, ਵਿਖ੍ਯਾਪਯਥ ਭਿਕ੍ਖਵੋ;

ਸਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥਾਯ ਸਤ੍ਤਾਨਂ, ਸੁਬ੍ਬਤਾ ਵਚਨਂ ਮਮ.

‘‘ਸਬ੍ਬਂ ਪਿਦਹਥ ਦ੍ਵਾਰਂ, ਅਪਾਯਾਨਮਨਾਸਵਾ;

ਸਗ੍ਗਮੋਕ੍ਖਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ, ਦ੍ਵਾਰਂ ਵਿਵਰਥਾਸਮਾ.

‘‘ਦੇਸਨਾਪਟਿਪਤ੍ਤੀਹਿ, ਕਰੁਣਾਦਿਗੁਣਾਲਯਾ;

ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਸਦ੍ਧਞ੍ਚ ਲੋਕਸ੍ਸ, ਅਭਿਵਡ੍ਢੇਥ ਸਬ੍ਬਸੋ.

‘‘ਗਿਹੀਨਮੁਪਕਰੋਨ੍ਤਾਨਂ, ਨਿਚ੍ਚਮਾਮਿਸਦਾਨਤੋ;

ਕਰੋਥ ਧਮ੍ਮਦਾਨੇਨ, ਤੇਸਂ ਪਚ੍ਚੂਪਕਾਰਕਂ.

‘‘ਸਮੁਸ੍ਸਯਥ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਂ, ਦੇਸਯਨ੍ਤਾ ਇਸਿਦ੍ਧਜਂ;

ਕਤਕਤ੍ਤਬ੍ਬਕਮ੍ਮਨ੍ਤਾ, ਪਰਤ੍ਥਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜਥਾ’’ਤਿ.

ਏਵਞ੍ਚ ਪਨ ਵਤ੍ਵਾ ਭਗਵਾ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਦਿਸਾਸੁ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਸਯਂ ਉਰੁਵੇਲਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਅਨ੍ਤਰਾਮਗ੍ਗੇ ਕਪ੍ਪਾਸਿਕਵਨਸਣ੍ਡੇ ਤਿਂਸ ਭਦ੍ਦਵਗ੍ਗਿਯਕੁਮਾਰੇ ਵਿਨੇਸਿ. ਤੇਸੁ ਯੋ ਸਬ੍ਬਪਚ੍ਛਿਮਕੋ, ਸੋ ਸੋਤਾਪਨ੍ਨੋ, ਸਬ੍ਬਸੇਟ੍ਠੋ ਅਨਾਗਾਮੀ, ਏਕੋਪਿ ਅਰਹਾ ਵਾ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਵਾ ਨਾਹੋਸਿ. ਤੇਪਿ ਸਬ੍ਬੇ ਏਹਿਭਿਕ੍ਖੁਪਬ੍ਬਜ੍ਜਾਯ ਪਬ੍ਬਾਜੇਤ੍ਵਾ ਦਿਸਾਸੁ ਪੇਸੇਤ੍ਵਾ ਸਯਂ ਉਰੁਵੇਲਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਅਡ੍ਢੁਡ੍ਢਾਨਿ ਪਾਟਿਹਾਰਿਯਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਉਰੁਵੇਲਕਸ੍ਸਪਾਦਯੋ ਸਹਸ੍ਸਜਟਿਲਪਰਿਵਾਰੇ ਤੇਭਾਤਿਕਜਟਿਲੇ ਦਮੇਤ੍ਵਾ ਏਹਿਭਿਕ੍ਖੁਭਾਵੇਨ ਪਬ੍ਬਾਜੇਤ੍ਵਾ ਗਯਾਸੀਸੇ ਨਿਸੀਦਾਪੇਤ੍ਵਾ ਆਦਿਤ੍ਤਪਰਿਯਾਯਦੇਸਨਾਯ (ਸਂ. ਨਿ. ੪.੨੮; ਮਹਾਵ. ੫੪) ਅਰਹਤ੍ਤੇ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪੇਤ੍ਵਾ ਤੇਨ ਅਰਹਨ੍ਤਸਹਸ੍ਸੇਨ ਭਗਵਾ ਪਰਿਵੁਤੋ ‘‘ਬਿਮ੍ਬਿਸਾਰਸ੍ਸ ਰਞ੍ਞੋ ਪਟਿਞ੍ਞਂ ਮੋਚੇਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਰਾਜਗਹਨਗਰੂਪਚਾਰੇ ਲਟ੍ਠਿਵਨੁਯ੍ਯਾਨਂ ਨਾਮ ਅਗਮਾਸਿ. ਤਤੋ ਉਯ੍ਯਾਨਪਾਲਕੋ ਰਞ੍ਞੋ ਆਰੋਚੇਸਿ. ਰਾਜਾ – ‘‘ਸਤ੍ਥਾ ਆਗਤੋ’’ਤਿ ਸੁਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਾਦਸਨਹੁਤੇਹਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਗਹਪਤਿਕੇਹਿ ਪਰਿਵੁਤੋ ਦਸਬਲਂ ਘਨਵਿਵਰਗਤਮਿਵ ਦਿਵਸਕਰਂ ਵਨਵਿਵਰਗਤਂ ਮੁਨਿਵਰਦਿਵਸਕਰਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਚਕ੍ਕਾਲਙ੍ਕਤਤਲੇਸੁ ਜਲਜਾਮਲਾਵਿਕਲਕਮਲਕੋਮਲੇਸੁ ਦਸਬਲਸ੍ਸ ਪਾਦੇਸੁ ਮਕੁਟਮਣਿਜੁਤਿਵਿਸਰਵਿਜ੍ਜੋਤਿਨਾ ਸਿਰਸਾ ਨਿਪਤਿਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਪਰਿਸਾਯ.

ਅਥ ਖੋ ਤੇਸਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਗਹਪਤਿਕਾਨਂ ਏਤਦਹੋਸਿ – ‘‘ਕਿਂ ਨੁ ਖੋ ਮਹਾਸਮਣੋ ਉਰੁਵੇਲਕਸ੍ਸਪੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਚਰਤਿ, ਉਦਾਹੁ ਉਰੁਵੇਲਕਸ੍ਸਪੋ ਮਹਾਸਮਣੇ’’ਤਿ? ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਤੇਸਂ ਚੇਤੋਪਰਿਵਿਤਕ੍ਕਮਞ੍ਞਾਯ ਥੇਰਂ ਗਾਥਾਯ ਅਜ੍ਝਭਾਸਿ –

‘‘ਕਿਮੇਵ ਦਿਸ੍ਵਾ ਉਰੁਵੇਲਵਾਸਿ, ਪਹਾਸਿ ਅਗ੍ਗਿਂ ਕਿਸਕੋਵਦਾਨੋ;

ਪੁਚ੍ਛਾਮਿ ਤਂ ਕਸ੍ਸਪ ਏਤਮਤ੍ਥਂ, ਕਥਂ ਪਹੀਨਂ ਤਵ ਅਗ੍ਗਿਹੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ. (ਮਹਾਵ. ੫੫);

ਥੇਰੋ ਭਗਵਤੋ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ –

‘‘ਰੂਪੇ ਚ ਸਦ੍ਦੇ ਚ ਅਥੋ ਰਸੇ ਚ, ਕਾਮਿਤ੍ਥਿਯੋ ਚਾਭਿਵਦਨ੍ਤਿ ਯਞ੍ਞਾ;

ਏਤਂ ਮਲਨ੍ਤੀ ਉਪਧੀਸੁ ਞਤ੍ਵਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਨ ਯਿਟ੍ਠੇ ਨ ਹੁਤੇ ਅਰਞ੍ਜਿ’’ਨ੍ਤਿ. (ਮਹਾਵ. ੫੫) –

ਇਮਂ ਗਾਥਂ ਵਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਾਵਕਭਾਵਪ੍ਪਕਾਸਨਤ੍ਥਂ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਪਾਦੇਸੁ ਸਿਰਸਾ ਨਿਪਤਿਤ੍ਵਾ – ‘‘ਸਤ੍ਥਾ ਮੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ, ਸਾਵਕੋਹਮਸ੍ਮੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਏਕਤਾਲਦ੍ਵਿਤਾਲ…ਪੇ… ਸਤ੍ਤਤਾਲਪ੍ਪਮਾਣਂ ਵੇਹਾਸਂ ਸਤ੍ਤਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਅਬ੍ਭੁਗ੍ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਪਾਟਿਹਾਰਿਯਂ ਕਤ੍ਵਾ ਆਕਾਸਤੋ ਓਰੁਯ੍ਹ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ.

ਅਥ ਖੋ ਮਹਾਜਨੋ ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਪਾਟਿਹਾਰਿਯਂ ਦਿਸ੍ਵਾ – ‘‘ਅਹੋ ਮਹਾਨੁਭਾਵਾ ਬੁਦ੍ਧਾ ਨਾਮ, ਏਵਂ ਥਾਮਗਤਦਿਟ੍ਠਿਕੋ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ‘ਅਰਹਾ ਅਹ’ਨ੍ਤਿ ਮਞ੍ਞਮਾਨੋ ਉਰੁਵੇਲਕਸ੍ਸਪੋਪਿ ਦਿਟ੍ਠਿਜਾਲਂ ਭਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਤਥਾਗਤੇਨ ਦਮਿਤੋ’’ਤਿ ਦਸਬਲਸ੍ਸ ਗੁਣਕਥਂ ਕਥੇਸਿ. ਤਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥਾ – ‘‘ਨਾਹਮਿਦਾਨਿਯੇਵ ਇਮਂ ਉਰੁਵੇਲਕਸ੍ਸਪਂ ਦਮੇਮਿ, ਅਤੀਤੇਪਿ ਏਸ ਮਯਾ ਦਮਿਤੋਯੇਵਾ’’ਤਿ ਆਹ. ਅਥ ਖੋ ਸੋ ਮਹਾਜਨੋ ਉਟ੍ਠਾਯਾਸਨਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਸਿਰਸਿ ਅਞ੍ਜਲਿਂ ਪਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਏਵਮਾਹ – ‘‘ਭਨ੍ਤੇ, ਇਦਾਨਿ ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਏਸ ਦਮਿਤੋ ਦਿਟ੍ਠੋ, ਕਥਂ ਪਨੇਸ ਅਤੀਤੇ ਭਗਵਤਾ ਦਮਿਤੋ’’ਤਿ. ਤਤੋ ਸਤ੍ਥਾ ਤੇਨ ਮਹਾਜਨੇਨ ਯਾਚਿਤੋ ਭਵਨ੍ਤਰੇਨ ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਂ ਮਹਾਨਾਰਦਕਸ੍ਸਪਜਾਤਕਂ (ਜਾ. ੨.੨੨.੧੧੫੩) ਕਥੇਤ੍ਵਾ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਾਨਿ ਪਕਾਸੇਸਿ. ਤਤੋ ਸਤ੍ਥੁ ਧਮ੍ਮਕਥਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਰਾਜਾ ਬਿਮ੍ਬਿਸਾਰੋ ਏਕਾਦਸਨਹੁਤੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਫਲੇ ਪਤਿਟ੍ਠਾਸਿ, ਏਕਨਹੁਤਂ ਉਪਾਸਕਤ੍ਤਂ ਪਟਿਵੇਦੇਸਿ. ਰਾਜਾ ਸਰਣਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਾਤਨਾਯ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਸਦ੍ਧਿਂ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘੇਨ ਨਿਮਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਤਿਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਪਦਕ੍ਖਿਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਪਕ੍ਕਾਮਿ.

ਪੁਨਦਿਵਸੇ ਭਗਵਾ ਭਿਕ੍ਖੁਸਹਸ੍ਸਪਰਿਵੁਤੋ ਮਰੁਗਣਪਰਿਵੁਤੋ ਵਿਯ ਦਸਸਤਨਯਨੋ ਦੇਵਰਾਜਾ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਗਣਪਰਿਵੁਤੋ ਵਿਯ ਮਹਾਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਰਾਜਗਹਂ ਪਾਵਿਸਿ. ਰਾਜਾ ਬੁਦ੍ਧਪ੍ਪਮੁਖਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਦਾਨਂ ਦਤ੍ਵਾ ਭੋਜਨਪਰਿਯੋਸਾਨੇ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਅਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਤੀਣਿ ਰਤਨਾਨਿ ਵਿਨਾ ਵਸਿਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਖਿਸ੍ਸਾਮਿ, ਵੇਲਾਯ ਵਾ ਅਵੇਲਾਯ ਵਾ ਭਗਵਤੋ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਆਗਮਿਸ੍ਸਾਮਿ, ਲਟ੍ਠਿਵਨਂ ਨਾਮ ਅਤਿਦੂਰੇ, ਇਦਂ ਪਨ ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਵੇਲ਼ੁਵਨਂ ਨਾਮ ਉਯ੍ਯਾਨਂ ਪਵਿਵੇਕਕਾਮਾਨਂ ਨਾਤਿਦੂਰਂ ਨਚ੍ਚਾਸਨ੍ਨਂ ਗਮਨਾਗਮਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਨਿਜ੍ਜਨਸਮ੍ਬਾਧਂ ਪਵਿਵੇਕਸੁਖਂ ਛਾਯੂਦਕਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਸੀਤਲਸਿਲਾਤਲਸਮਲਙ੍ਕਤਂ ਪਰਮਰਮਣੀਯਭੂਮਿਭਾਗਂ ਸੁਰਭਿਕੁਸੁਮਤਰੁਵਰਨਿਰਨ੍ਤਰਂ ਰਮਣੀਯਪਾਸਾਦਹਮ੍ਮਿਯਵਿਮਾਨਵਿਹਾਰਡ੍ਢੁਯੋਗਮਣ੍ਡਪਾਦਿਪਟਿਮਣ੍ਡਿਤਂ. ਇਦਂ ਮੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ ਪਟਿਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤੁ ਨਵਤਪਨਙ੍ਗਾਰਸਙ੍ਕਾਸੇਨ ਸੁਵਣ੍ਣਭਿਙ੍ਗਾਰੇਨ ਸੁਰਭਿਕੁਸੁਮਵਾਸਿਤਂ ਮਣਿਵਣ੍ਣਉਦਕਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਵੇਲ਼ੁਵਨਾਰਾਮਂ ਪਰਿਚ੍ਚਜਨ੍ਤੋ ਦਸਬਲਸ੍ਸ ਹਤ੍ਥੇ ਉਦਕਂ ਪਾਤੇਸਿ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਆਰਾਮਪਟਿਗ੍ਗਹਣੇ ‘‘ਬੁਦ੍ਧਸਾਸਨਸ੍ਸ ਮੂਲਾਨਿ ਓਤਿਣ੍ਣਾਨੀ’’ਤਿ ਪੀਤਿਵਸਂ ਗਤਾ ਨਚ੍ਚਨ੍ਤੀ ਵਿਯ ਅਯਂ ਮਹਾਪਥਵੀ ਕਮ੍ਪਿ. ਜਮ੍ਬੁਦੀਪੇ ਪਨ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਵੇਲ਼ੁਵਨਮਹਾਵਿਹਾਰਂ ਅਞ੍ਞਂ ਪਥਵਿਂ ਕਮ੍ਪੇਤ੍ਵਾ ਗਹਿਤਸੇਨਾਸਨਂ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ. ਅਥ ਸਤ੍ਥਾ ਵੇਲ਼ੁਵਨਾਰਾਮਂ ਪਟਿਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਰਞ੍ਞੋ ਵਿਹਾਰਦਾਨਾਨੁਮੋਦਨਮਕਾਸਿ –

‘‘ਆਵਾਸਦਾਨਸ੍ਸ ਪਨਾਨਿਸਂਸਂ, ਕੋ ਨਾਮ ਵਤ੍ਤੁਂ, ਪੁਰਿਸੋ ਸਮਤ੍ਥੋ;

ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਬੁਦ੍ਧਾ ਪਨ ਲੋਕਨਾਥਾ, ਯੁਤ੍ਤੋ ਮੁਖਾਨਂ ਨਹੁਤੇਨ ਚਾਪਿ.

‘‘ਆਯੁਞ੍ਚ ਵਣ੍ਣਞ੍ਚ ਸੁਖਂ ਬਲਞ੍ਚ, ਵਰਂ ਪਸਤ੍ਥਂ ਪਟਿਭਾਨਮੇਵ;

ਦਦਾਤਿ ਨਾਮਾਤਿ ਪਵੁਚ੍ਚਤੇ ਸੋ, ਯੋ ਦੇਤਿ ਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਨਰੋ ਵਿਹਾਰਂ.

‘‘ਦਾਤਾ ਨਿਵਾਸਸ੍ਸ ਨਿਵਾਰਣਸ੍ਸ, ਸੀਤਾਦਿਨੋ ਜੀਵਿਤੁਪਦ੍ਦਵਸ੍ਸ;

ਪਾਲੇਤਿ ਆਯੁਂ ਪਨ ਤਸ੍ਸ ਯਸ੍ਮਾ, ਆਯੁਪ੍ਪਦੋ ਹੋਤਿ ਤਮਾਹੁ ਸਨ੍ਤੋ.

‘‘ਅਚ੍ਚੁਣ੍ਹਸੀਤੇ ਵਸਤੋ ਨਿਵਾਸੇ, ਬਲਞ੍ਚ ਵਣ੍ਣੋ ਪਟਿਭਾ ਨ ਹੋਤਿ;

ਤਸ੍ਮਾ ਹਿ ਸੋ ਦੇਤਿ ਵਿਹਾਰਦਾਤਾ, ਬਲਞ੍ਚ ਵਣ੍ਣਂ ਪਟਿਭਾਨਮੇਵ.

‘‘ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸੀਤੁਣ੍ਹਸਰੀਸਪਾ ਚ, ਵਾਤਾਤਪਾਦਿਪ੍ਪਭਵਸ੍ਸ ਲੋਕੇ;

ਨਿਵਾਰਣਾ ਨੇਕਵਿਧਸ੍ਸ ਨਿਚ੍ਚਂ, ਸੁਖਪ੍ਪਦੋ ਹੋਤਿ ਵਿਹਾਰਦਾਤਾ.

‘‘ਸੀਤੁਣ੍ਹਵਾਤਾਤਪਡਂਸਵੁਟ੍ਠਿ, ਸਰੀਸਪਾਵਾਲ਼ਮਿਗਾਦਿਦੁਕ੍ਖਂ;

ਯਸ੍ਮਾ ਨਿਵਾਰੇਤਿ ਵਿਹਾਰਦਾਤਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਸੁਖਂ ਵਿਨ੍ਦਤਿ ਸੋ ਪਰਤ੍ਥ.

‘‘ਪਸਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤੋ ਭਵਭੋਗਹੇਤੁਂ, ਮਨੋਭਿਰਾਮਂ ਮੁਦਿਤੋ ਵਿਹਾਰਂ;

ਯੋ ਦੇਤਿ ਸੀਲਾਦਿਗੁਣੋਦਿਤਾਨਂ, ਸਬ੍ਬਂ ਦਦੋ ਨਾਮ ਪਵੁਚ੍ਚਤੇ ਸੋ.

‘‘ਪਹਾਯ ਮਚ੍ਛੇਰਮਲਂ ਸਲੋਭਂ, ਗੁਣਾਲਯਾਨਂ ਨਿਲਯਂ ਦਦਾਤਿ;

ਖਿਤ੍ਤੋਵ ਸੋ ਤਤ੍ਥ ਪਰੇਹਿ ਸਗ੍ਗੇ, ਯਥਾਭਤਂ ਜਾਯਤਿ ਵੀਤਸੋਕੋ.