੧. ਮਾਤਿਕਾਵਣ੍ਣਨਾ

੧. ਨਯਮਾਤਿਕਾਵਣ੍ਣਨਾ

੧. ਸਙ੍ਗਹੋ ਅਸਙ੍ਗਹੋਤਿਆਦੀਨਞ੍ਹਿ ਵਸੇਨ ਇਦਂ ਪਕਰਣਂ ਚੁਦ੍ਦਸਵਿਧੇਨ ਵਿਭਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਂ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਉਦ੍ਦੇਸਨਿਦ੍ਦੇਸਤੋ ਦ੍ਵਿਧਾ ਠਿਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਮਾਤਿਕਾ ਉਦ੍ਦੇਸੋ. ਸਾ ਪਞ੍ਚਵਿਧਾ – ਨਯਮਾਤਿਕਾ, ਅਬ੍ਭਨ੍ਤਰਮਾਤਿਕਾ, ਨਯਮੁਖਮਾਤਿਕਾ, ਲਕ੍ਖਣਮਾਤਿਕਾ, ਬਾਹਿਰਮਾਤਿਕਾਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਸਙ੍ਗਹੋ ਅਸਙ੍ਗਹੋ…ਪੇ… ਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤੇਨ ਸਙ੍ਗਹਿਤਂ ਅਸਙ੍ਗਹਿਤਨ੍ਤਿ – ਅਯਂ ਚੁਦ੍ਦਸਹਿ ਪਦੇਹਿ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾ ਨਯਮਾਤਿਕਾ ਨਾਮ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਇਮਿਨਾ ਸਙ੍ਗਹਾਦਿਕੇਨ ਨਯੇਨ ਧਾਤੁਕਥਾ ਧਮ੍ਮਾ ਵਿਭਤ੍ਤਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਠਪਿਤਤ੍ਤਾ ਨਯਮਾਤਿਕਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਏਤੇਸਂ ਪਦਾਨਂ ਮੂਲਭੂਤਤ੍ਤਾ ਮੂਲਮਾਤਿਕਾਤਿਪਿ ਵਤ੍ਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿ.

੨. ਅਬ੍ਭਨ੍ਤਰਮਾਤਿਕਾਵਣ੍ਣਨਾ

੨. ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਾ …ਪੇ… ਮਨਸਿਕਾਰੋਤਿ ਅਯਂ ਪਞ੍ਚਵੀਸਾਧਿਕੇਨ ਪਦਸਤੇਨ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾ ਅਬ੍ਭਨ੍ਤਰਮਾਤਿਕਾ ਨਾਮ. ਅਯਞ੍ਹਿ ‘‘ਸਬ੍ਬਾਪਿ ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗਣੀ ਧਾਤੁਕਥਾਯ ਮਾਤਿਕਾ’’ਤਿ ਏਵਂ ਅਵਤ੍ਵਾ ਸਙ੍ਗਹਾਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਵਿਭਜਿਤਬ੍ਬੇ ਖਨ੍ਧਾਦਿਧਮ੍ਮੇ ਸਰੂਪਤੋ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਧਾਤੁਕਥਾਯ ਅਬ੍ਭਨ੍ਤਰੇਯੇਵ ਠਪਿਤਤ੍ਤਾ ਅਬ੍ਭਨ੍ਤਰਮਾਤਿਕਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਖਨ੍ਧਾਦਿਪਦਾਨਂ ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗਣੀਮਾਤਿਕਾਯ ਅਸਙ੍ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ ਪਕਿਣ੍ਣਕਮਾਤਿਕਾਤਿਪਿ ਵਤ੍ਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿ.

੩. ਨਯਮੁਖਮਾਤਿਕਾਵਣ੍ਣਨਾ

੩. ਤੀਹਿ ਸਙ੍ਗਹੋ, ਤੀਹਿ ਅਸਙ੍ਗਹੋ; ਚਤੂਹਿ ਸਮ੍ਪਯੋਗੋ, ਚਤੂਹਿ ਵਿਪ੍ਪਯੋਗੋਤਿ ਅਯਂ ਚਤੂਹਿ ਪਦੇਹਿ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾ ਨਯਮੁਖਮਾਤਿਕਾ ਨਾਮ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਸਬ੍ਬੇਸੁਪਿ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਾਦੀਸੁ ਚੇਵ ਕੁਸਲਤ੍ਤਿਕਾਦੀਸੁ ਚ ਮਾਤਿਕਾਧਮ੍ਮੇਸੁ, ਤੀਹਿ ਖਨ੍ਧਾਯਤਨਧਾਤੁਪਦੇਹੇਵ ਸਙ੍ਗਹੋ ਚ ਅਸਙ੍ਗਹੋ ਚ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬੋ. ਤਥਾ ਚਤੂਹਿ ਅਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧੇਹਿ ਸਮ੍ਪਯੋਗੋ ਚ ਵਿਪ੍ਪਯੋਗੋ ਚ. ਏਤਾਨਿ ਇਮੇਸਂ ਸਙ੍ਗਹਾਸਙ੍ਗਹਾਦੀਨਂ ਨਯਾਨਂ ਮੁਖਾਨੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਠਪਿਤਤ੍ਤਾ ਨਯਮੁਖਮਾਤਿਕਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.

੪. ਲਕ੍ਖਣਮਾਤਿਕਾਵਣ੍ਣਨਾ

੪. ਸਭਾਗੋ, ਵਿਸਭਾਗੋਤਿ ਅਯਂ ਦ੍ਵੀਹਿ ਪਦੇਹਿ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾ ਲਕ੍ਖਣਮਾਤਿਕਾ ਨਾਮ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਸਭਾਗਲਕ੍ਖਣੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਙ੍ਗਹਨਯੋ, ਵਿਸਭਾਗਲਕ੍ਖਣੇਹਿ ਅਸਙ੍ਗਹਨਯੋ, ਤਥਾ ਸਮ੍ਪਯੋਗਵਿਪ੍ਪਯੋਗਨਯੋ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬੋਤਿ ਸਭਾਗਵਿਸਭਾਗਲਕ੍ਖਣਵਸੇਨ ਸਙ੍ਗਹਾਦਿਲਕ੍ਖਣਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਠਪਿਤਤ੍ਤਾ ਲਕ੍ਖਣਮਾਤਿਕਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.

੫. ਬਾਹਿਰਮਾਤਿਕਾਵਣ੍ਣਨਾ

੫. ਸਬ੍ਬਾਪਿ ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗਣੀ ਧਾਤੁਕਥਾਯ ਮਾਤਿਕਾਤਿ ਅਯਂ ਛਸਟ੍ਠਿ ਤਿਕਪਦਾਨਿ, ਦ੍ਵੇ ਚ ਦੁਕਪਦਸਤਾਨਿ ਸਙ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾ ਬਾਹਿਰਮਾਤਿਕਾ ਨਾਮ. ਅਯਞ੍ਹਿ ‘‘ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਾ…ਪੇ… ਮਨਸਿਕਾਰੋ’’ਤਿ ਏਵਂ ਧਾਤੁਕਥਾਯ ਅਬ੍ਭਨ੍ਤਰੇ ਅਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਸਬ੍ਬਾਪਿ ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗਣੀ’’ਤਿ ਏਵਂ ਧਾਤੁਕਥਾਯ ਮਾਤਿਕਤੋ ਬਹਿ ਠਪਿਤਤ੍ਤਾ ਬਾਹਿਰਮਾਤਿਕਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.

ਏਵਂ ਮਾਤਿਕਾਯ ਪਞ੍ਚਧਾ ਠਿਤਭਾਵਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ‘ਸਙ੍ਗਹੋ ਅਸਙ੍ਗਹੋ’ਤਿਆਦੀਸੁ ਸਙ੍ਗਹੋ ਤਾਵ ਜਾਤਿਸਞ੍ਜਾਤਿਕਿਰਿਯਾਗਣਨਵਸੇਨ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੋ. ਤਤ੍ਥ – ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਖਤ੍ਤਿਯਾ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤੁ, ਸਬ੍ਬੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ, ਸਬ੍ਬੇ ਵੇਸ੍ਸਾ, ਸਬ੍ਬੇ ਸੁਦ੍ਦਾ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤੁ’’, ‘‘ਯਾ ਚਾਵੁਸੋ ਵਿਸਾਖ, ਸਮ੍ਮਾਵਾਚਾ, ਯੋ ਚ ਸਮ੍ਮਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ, ਯੋ ਚ ਸਮ੍ਮਾਆਜੀਵੋ, ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧੇ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾ’’ਤਿ ਅਯਂ ਜਾਤਿਸਙ੍ਗਹੋ ਨਾਮ. ‘‘ਏਕਜਾਤਿਕਾ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤੂ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਟ੍ਠਾਨੇ ਵਿਯ ਹਿ ਇਧ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਜਾਤਿਯਾ ਏਕਸਙ੍ਗਹਂ ਗਤਾ. ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਕੋਸਲਕਾ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤੁ, ਸਬ੍ਬੇ ਮਾਗਧਕਾ, ਸਬ੍ਬੇ ਭਾਰੁਕਚ੍ਛਕਾ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤੁ’’, ‘‘ਯੋ ਚਾਵੁਸੋ ਵਿਸਾਖ, ਸਮ੍ਮਾਵਾਯਾਮੋ; ਯਾ ਚ ਸਮ੍ਮਾਸਤਿ, ਯੋ ਚ ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ, ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸਮਾਧਿਕ੍ਖਨ੍ਧੇ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੪੬੨) ਅਯਂ ਸਞ੍ਜਾਤਿਸਙ੍ਗਹੋ ਨਾਮ. ‘‘ਏਕਟ੍ਠਾਨੇ ਜਾਤਾ ਸਂਵਡ੍ਢਾ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤੂ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਟ੍ਠਾਨੇ ਵਿਯ ਹਿ ਇਧ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਸਞ੍ਜਾਤਿਠਾਨੇਨ ਨਿਵੁਤ੍ਥੋਕਾਸੇਨ ਏਕਸਙ੍ਗਹਂ ਗਤਾ. ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਹਤ੍ਥਾਰੋਹਾ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤੁ, ਸਬ੍ਬੇ ਅਸ੍ਸਾਰੋਹਾ, ਸਬ੍ਬੇ ਰਥਿਕਾ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤੁ’’, ‘‘ਯਾ ਚਾਵੁਸੋ ਵਿਸਾਖ, ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ, ਯੋ ਚ ਸਮ੍ਮਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ, ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਪਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧੇ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੪੬੨) ਅਯਂ ਕਿਰਿਯਾਸਙ੍ਗਹੋ ਨਾਮ. ਸਬ੍ਬੇਵ ਹੇਤੇ ਅਤ੍ਤਨੋ ਕਿਰਿਯਾਕਰਣੇਨ ਏਕਸਙ੍ਗਹਂ ਗਤਾ. ‘‘ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਂ ਕਤਮਕ੍ਖਨ੍ਧਗਣਨਂ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ? ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧਗਣਨਂ ਗਚ੍ਛਤੀ’’ਤਿ. ਹਞ੍ਚਿ ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਂ ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧਗਣਨਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਤੇਨ ਵਤ ਰੇ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ – ‘ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਂ ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧੇਨ ਸਙ੍ਗਹਿਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਕਥਾ. ੪੭੧), ਅਯਂ ਗਣਨਸਙ੍ਗਹੋ ਨਾਮ. ਅਯਮਿਧ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ. ਤਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖੇਨ ਅਸਙ੍ਗਹੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਤੇਸਂ ਵਿਕਪ੍ਪਤੋ ਸਙ੍ਗਹਿਤੇਨ ਅਸਙ੍ਗਹਿਤਾਦੀਨਿ. ਏਕੁਪ੍ਪਾਦੇਕਨਿਰੋਧਏਕਵਤ੍ਥੁਕਏਕਾਰਮ੍ਮਣਤਾਵਸੇਨ ਸਮ੍ਪਯੋਗੋ, ਤਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖਤੋ ਵਿਪ੍ਪਯੋਗੋ. ਤੇਸਂ ਵਿਕਪ੍ਪਤੋ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੇਨ ਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਦੀਨਿ. ਤਦੁਭਯਸਂਸਗ੍ਗਵਿਕਪ੍ਪਤੋ ਸਙ੍ਗਹਿਤੇਨ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿਆਦੀਨਿ. ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਾਤਿਆਦੀਨਿ ਪਨ ਖਨ੍ਧਵਿਭਙ੍ਗਾਦੀਸੁ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਫਸ੍ਸਾਦਯੋ ਪਨੇਤ੍ਥ ਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਨਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਸਬ੍ਬਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਸਾਧਾਰਣਤੋ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ.

ਮਾਤਿਕਾਵਣ੍ਣਨਾ.