੩. ਨਿਕ੍ਖੇਪਕਣ੍ਡੋ

ਤਿਕਨਿਕ੍ਖੇਪਕਥਾ

੯੮੫. ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਕੁਸਲਤ੍ਤਿਕੋ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਕੁਸਲਾਦਿਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਦਭਾਜਨਨਯੇਨ ਵਿਤ੍ਥਾਰਿਤੋ ਹੋਤਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਯ੍ਵਾਯਂ ਕੁਸਲਤ੍ਤਿਕਸ੍ਸ ਵਿਭਜਨਨਯੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਸੇਸਤਿਕਦੁਕਾਨਮ੍ਪਿ ਏਸੇਵ ਵਿਭਜਨਨਯੋ ਹੋਤਿ – ਯਥਾ ਹਿ ਏਤ੍ਥ, ਏਵਂ ‘ਕਤਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸੁਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ? ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਕਾਮਾਵਚਰਂ ਕੁਸਲਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਂ ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਂ ਵਾ…ਪੇ… ਯੇ ਵਾ ਪਨ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਅਞ੍ਞੇਪਿ ਅਤ੍ਥਿ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਅਰੂਪਿਨੋ ਧਮ੍ਮਾ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਵੇਦਨਾਖਨ੍ਧਂ, ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸੁਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ’ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਸਬ੍ਬਤਿਕਦੁਕੇਸੁ ਸਕ੍ਕਾ ਪਣ੍ਡਿਤੇਹਿ ਵਿਭਾਜਨਨਯਂ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਤੁਂ – ਤਸ੍ਮਾ ਤਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰਦੇਸਨਂ ਨਿਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ, ਅਞ੍ਞੇਨ ਨਾਤਿਸਙ੍ਖੇਪਨਾਤਿਵਿਤ੍ਥਾਰਨਯੇਨ ਸਬ੍ਬਤਿਕਦੁਕਧਮ੍ਮਵਿਭਾਗਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਕਤਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਕੁਸਲਾਤਿ ਨਿਕ੍ਖੇਪਕਣ੍ਡਂ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਕਣ੍ਡਞ੍ਹਿ ਵਿਤ੍ਥਾਰਦੇਸਨਾ, ਅਟ੍ਠਕਥਾਕਣ੍ਡਂ ਸਙ੍ਖੇਪਦੇਸਨਾ. ਇਦਂ ਪਨ ਨਿਕ੍ਖੇਪਕਣ੍ਡਂ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਕਣ੍ਡਂ ਉਪਾਦਾਯ ਸਙ੍ਖੇਪੋ, ਅਟ੍ਠਕਥਾਕਣ੍ਡਂ ਉਪਾਦਾਯ ਵਿਤ੍ਥਾਰੋਤਿ ਸਙ੍ਖਿਤ੍ਤਵਿਤ੍ਥਾਰਧਾਤੁਕਂ ਹੋਤਿ. ਤਯਿਦਂ, ਵਿਤ੍ਥਾਰਦੇਸਨਂ ਨਿਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਦੇਸਿਤਤ੍ਤਾਪਿ, ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਕਾਰਣਵਸੇਨਾਪਿ, ਨਿਕ੍ਖੇਪਕਣ੍ਡਂ ਨਾਮਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ –

ਮੂਲਤੋ ਖਨ੍ਧਤੋ ਚਾਪਿ, ਦ੍ਵਾਰਤੋ ਚਾਪਿ ਭੂਮਿਤੋ;

ਅਤ੍ਥਤੋ ਧਮ੍ਮਤੋ ਚਾਪਿ, ਨਾਮਤੋ ਚਾਪਿ ਲਿਙ੍ਗਤੋ;

ਨਿਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਦੇਸਿਤਤ੍ਤਾ, ਨਿਕ੍ਖੇਪੋਤਿ ਪਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ.

ਇਦਞ੍ਹਿ ਤੀਣਿ ਕੁਸਲਮੂਲਾਨੀਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਮੂਲਤੋ ਨਿਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਦੇਸਿਤਂ. ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋਤਿ ਖਨ੍ਧਤੋ. ਤਂਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵਾਰਤੋ. ਕਾਯਦ੍ਵਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਞ੍ਹਿ ਕਮ੍ਮਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਸੁਖਭੂਮਿਯਂ, ਕਾਮਾਵਚਰੇਤਿ ਭੂਮਿਤੋ ਨਿਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਦੇਸਿਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥਧਮ੍ਮਨਾਮਲਿਙ੍ਗਾਨਂ ਵਸੇਨ ਦੇਸਿਤਤ੍ਤਾ ਅਤ੍ਥਾਦੀਹਿ ਨਿਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਦੇਸਿਤਂ ਨਾਮਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਤਤ੍ਥ ਕੁਸਲਪਦਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਤਾਵ ਤੀਣੀਤਿ ਗਣਨਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ. ਕੁਸਲਾਨਿ ਚ ਤਾਨਿ ਮੂਲਾਨਿ ਚ, ਕੁਸਲਾਨਂ ਵਾ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਪਭਵਜਨਕਸਮੁਟ੍ਠਾਨਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕਟ੍ਠੇਨ ਮੂਲਾਨੀਤਿ ਕੁਸਲਮੂਲਾਨਿ. ਏਵਂ ਅਤ੍ਥਵਸੇਨ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਨਾਮਵਸੇਨ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਅਲੋਭੋ ਅਦੋਸੋ ਅਮੋਹੋਤਿ ਆਹ. ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਯਸ੍ਮਾ ਮੂਲੇਨ ਮੁਤ੍ਤਂ ਕੁਸਲਂ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਚਤੁਭੂਮਕਕੁਸਲਂ ਤੀਹਿ ਮੂਲੇਹਿ ਪਰਿਯਾਦਿਯਿਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਸਿ ਧਮ੍ਮਰਾਜਾ. ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋਤਿ ਤੇਹਿ ਅਲੋਭਾਦੀਹਿ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ. ਤਤ੍ਥ ਅਲੋਭੇਨ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੇ ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧੇ, ਅਦੋਸਾਮੋਹਾਪਿ ਅਲੋਭੇਨ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧਗਣਨਂਯੇਵ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਸੇਸਦ੍ਵਯਵਸੇਨ ਸਮ੍ਪਯੋਗੇਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਇਤਿ ਚਤੁਭੂਮਕਕੁਸਲਂ ਪੁਨ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਚਤੁਕ੍ਖਨ੍ਧਵਸੇਨ ਪਰਿਯਾਦਿਯਿਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਸਿ ਧਮ੍ਮਰਾਜਾ. ਤਂਸਮੁਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਤੇਹਿ ਅਲੋਭਾਦੀਹਿ ਸਮੁਟ੍ਠਿਤਂ. ਇਮਿਨਾਪਿ ਨਯੇਨ ਤਦੇਵ ਚਤੁਭੂਮਿਕਕੁਸਲਂ ਤਿਣ੍ਣਂ ਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਾਨਂ ਵਸੇਨ ਪਰਿਯਾਦਿਯਿਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਸਿ ਧਮ੍ਮਰਾਜਾ. ਏਵਂ ਤਾਵ ਕੁਸਲਂ ਤੀਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਪਰਿਯਾਦਿਯਿਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸਿਤਂ.

੯੮੬. ਅਕੁਸਲੇਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਦ੍ਵਾਦਸਨ੍ਨਞ੍ਹਿ ਅਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਾਨਂ ਏਕਮ੍ਪਿ ਮੂਲੇਨ ਮੁਤ੍ਤਂ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਮੂਲੇਨ ਪਰਿਯਾਦਿਯਿਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਸਿ ਧਮ੍ਮਰਾਜਾ. ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਚਤੁਕ੍ਖਨ੍ਧਤੋ ਚ ਉਦ੍ਧਂ ਅਕੁਸਲਂ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਤਾਨੇਵ ਦ੍ਵਾਦਸ ਅਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਚਤੁਕ੍ਖਨ੍ਧਵਸੇਨ ਪਰਿਯਾਦਿਯਿਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਸਿ. ਧਮ੍ਮਰਾਜਾ ਕਾਯਕਮ੍ਮਾਦਿਵਸੇਨ ਪਨ ਨੇਸਂ ਪਵਤ੍ਤਿਸਬ੍ਭਾਵਤੋ ਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨ ਪਰਿਯਾਦਿਯਿਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਸਿ ਧਮ੍ਮਰਾਜਾ. ਯਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਤਦੇਕਟ੍ਠਾ ਚ ਕਿਲੇਸਾਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਤ੍ਥ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਚਿਤ੍ਤੇ ਪੁਗ੍ਗਲੇ ਵਾ ਠਿਤਨ੍ਤਿ ‘ਏਕਟ੍ਠਂ’. ਤਤ੍ਥ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਚਿਤ੍ਤੇ ਠਿਤਂ ਸਹਜੇਕਟ੍ਠਂ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਪੁਗ੍ਗਲੇ ਠਿਤਂ ਪਹਾਨੇਕਟ੍ਠਂ ਨਾਮ. ਤੇਨ ਲੋਭਾਦਿਨਾ ਅਞ੍ਞੇਨ ਵਾ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੇਨ ਸਹ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਠਿਤਨ੍ਤਿ ਤਦੇਕਟ੍ਠਂ. ਤਤ੍ਥ ‘ਕਤਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠਸਂਕਿਲੇਸਿਕਾ? ਤੀਣਿ ਅਕੁਸਲਮੂਲਾਨਿ – ਲੋਭੋ ਦੋਸੋ ਮੋਹੋ, ਤਦੇਕਟ੍ਠਾ ਚ ਕਿਲੇਸਾ’ਤਿ ਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠਤ੍ਤਿਕੇ; ‘ਕਤਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਹੀਨਾ? ਤੀਣਿ ਅਕੁਸਲਮੂਲਾਨਿ – ਲੋਭੋ ਦੋਸੋ ਮੋਹੋ, ਤਦੇਕਟ੍ਠਾ ਚ ਕਿਲੇਸਾ’ਤਿ ਹੀਨਤ੍ਤਿਕੇ ‘ਕਤਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਅਕੁਸਲਾ? ਤੀਣਿ ਅਕੁਸਲਮੂਲਾਨਿ – ਲੋਭੋ ਦੋਸੋ ਮੋਹੋ, ਤਦੇਕਟ੍ਠਾ ਚ ਕਿਲੇਸਾ’ਤਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਕੁਸਲਤ੍ਤਿਕੇ; ‘ਕਤਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠਾ? ਤੀਣਿ ਅਕੁਸਲਮੂਲਾਨਿ – ਲੋਭੋ ਦੋਸੋ ਮੋਹੋ, ਤਦੇਕਟ੍ਠਾ ਚ ਕਿਲੇਸਾ’ਤਿ ਕਿਲੇਸਗੋਚ੍ਛਕੇ ‘ਕਤਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸਰਣਾ? ਤੀਣਿ ਅਕੁਸਲਮੂਲਾਨਿ – ਲੋਭੋ ਦੋਸੋ ਮੋਹੋ, ਤਦੇਕਟ੍ਠਾ ਚ ਕਿਲੇਸਾਤਿ ਸਰਣਦੁਕੇ’ਤਿ – ਇਮੇਸੁ ਏਤ੍ਤਕੇਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ‘ਸਹਜੇਕਟ੍ਠਂ’ ਆਗਤਂ.

ਦਸ੍ਸਨੇਨਪਹਾਤਬ੍ਬਤ੍ਤਿਕੇ ਪਨ ‘ਇਮਾਨਿ ਤੀਣਿ ਸਂਯੋਜਨਾਨਿ, ਤਦੇਕਟ੍ਠਾ ਚ ਕਿਲੇਸਾ’ਤਿ, ਦਸ੍ਸਨੇਨਪਹਾਤਬ੍ਬਹੇਤੁਕਤ੍ਤਿਕੇਪਿ ‘ਇਮਾਨਿ ਤੀਣਿ ਸਂਯੋਜਨਾਨਿ, ਤਦੇਕਟ੍ਠਾ ਚ ਕਿਲੇਸਾ’ਤਿ, ਪੁਨ ਤਤ੍ਥੇਵ ਤੀਣਿ ਸਂਯੋਜਨਾਨਿ – ਸਕ੍ਕਾਯਦਿਟ੍ਠਿ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ ਸੀਲਬ੍ਬਤਪਰਾਮਾਸੋ, ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਦਸ੍ਸਨੇਨਪਹਾਤਬ੍ਬਾ; ਤਦੇਕਟ੍ਠੋ ਲੋਭੋ ਦੋਸੋ ਮੋਹੋ, ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਦਸ੍ਸਨੇਨਪਹਾਤਬ੍ਬਹੇਤੂ; ਤਦੇਕਟ੍ਠਾ ਚ ਕਿਲੇਸਾ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ ਵੇਦਨਾਖਨ੍ਧੋ…ਪੇ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਕ੍ਖਨ੍ਧੋ, ਤਂਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ ਮਨੋਕਮ੍ਮਂ, ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਦਸ੍ਸਨੇਨਪਹਾਤਬ੍ਬਹੇਤੁਕਾਤਿ; ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਵਿਭਙ੍ਗੇ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੇ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ? ਤੀਣਿ ਅਕੁਸਲਮੂਲਾਨਿ – ਲੋਭੋ ਦੋਸੋ ਮੋਹੋ, ਤਦੇਕਟ੍ਠਾ ਚ ਕਿਲੇਸਾ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ੩੯੧) – ਇਮੇਸੁ ਪਨ ਏਤ੍ਤਕੇਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ‘ਪਹਾਨੇਕਟ੍ਠਂ’ ਆਗਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

੯੮੭. ਅਬ੍ਯਾਕਤਪਦਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਉਤ੍ਤਾਨਤ੍ਥੋਯੇਵਾਤਿ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਤਿਕੇ ਤੀਣਿ ਲਕ੍ਖਣਾਨਿ ਤਿਸ੍ਸੋ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯੋ ਕਸਿਣੁਗ੍ਘਾਟਿਮਾਕਾਸਂ ਅਜਟਾਕਾਸਂ ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾਯਤਨਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਨਿਰੋਧਸਮਾਪਤ੍ਤਿ ਚ ਨ ਲਬ੍ਭਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

੯੮੮. ਵੇਦਨਾਤ੍ਤਿਕਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਸੁਖਭੂਮਿਯਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਯਥਾ ਤਮ੍ਬਭੂਮਿ ਕਣ੍ਹਭੂਮੀਤਿ ਤਮ੍ਬਕਣ੍ਹਭੂਮਿਯੋਵ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਸੁਖਮ੍ਪਿ ਸੁਖਭੂਮਿ ਨਾਮ. ਯਥਾ ਉਚ੍ਛੁਭੂਮਿ ਸਾਲਿਭੂਮੀਤਿ ਉਚ੍ਛੁਸਾਲੀਨਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਟ੍ਠਾਨਾਨਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਸੁਖਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਟ੍ਠਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਸੁਖਭੂਮਿ ਨਾਮ. ਤਂ ਇਧ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਸਾ ਕਾਮਾਵਚਰੇ ਵਾ ਹੋਤਿ, ਰੂਪਾਵਚਰਾਦੀਸੁ ਵਾ, ਤਸ੍ਮਾਸ੍ਸਾ ਤਂ ਪਭੇਦਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਕਾਮਾਵਚਰੇਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸੁਖਵੇਦਨਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾਤਿ ਯਾ ਸਾ ਸੁਖਭੂਮਿਯਂ ਸੁਖਵੇਦਨਾ, ਤਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾ. ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋਤਿ ਤਾਯ ਠਪਿਤਾਯ ਸੁਖਵੇਦਨਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ. ਸੇਸਪਦਦ੍ਵਯੇਪਿ ਇਮਿਨਾਵ ਨਯੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋਤਿ.

ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਤਿਕੇ ਤਿਸ੍ਸੋ ਵੇਦਨਾ, ਸਬ੍ਬਂ ਰੂਪਂ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਨ੍ਤਿ ਇਦਮ੍ਪਿ ਨ ਲਬ੍ਭਤਿ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਤਿਕੋ ਕੁਸਲਤ੍ਤਿਕੇ ਚ ਅਲਬ੍ਭਮਾਨੇਹਿ ਇਮੇਹਿ ਚ ਤੀਹਿ ਕੋਟ੍ਠਾਸੇਹਿ ਮੁਤ੍ਤਕੋ ਨਾਮ. ਇਤੋ ਪਰੇਸੁ ਪਨ ਤਿਕਦੁਕੇਸੁ ਪਾਲ਼ਿਤੋ ਚ ਅਤ੍ਥਤੋ ਚ ਯਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ ਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਪਦਾਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਮਾਤਿਕਾਕਥਾਯਞ੍ਚੇਵ ਕੁਸਲਾਦੀਨਂ ਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਚ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ. ਯਂ ਪਨ ਯਤ੍ਥ ਵਿਸੇਸਮਤ੍ਤਂ ਤਦੇਵ ਵਕ੍ਖਾਮ.

੯੯੧. ਤਤ੍ਥ ਵਿਪਾਕਤ੍ਤਿਕੇ ਤਾਵ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਾ ਵਿਯ ਰੂਪਧਮ੍ਮਾਪਿ ਕਮ੍ਮਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾ ਅਤ੍ਥਿ, ਅਨਾਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤਾ ਪਨ ਤੇ ਕਮ੍ਮਸਰਿਕ੍ਖਕਾ ਨ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਸਾਰਮ੍ਮਣਾ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਾਵ ਕਮ੍ਮਸਰਿਕ੍ਖਕਤ੍ਤਾ ਵਿਪਾਕਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਬੀਜਸਰਿਕ੍ਖਕਂ ਫਲਂ ਵਿਯ. ਸਾਲਿਬੀਜਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਵਪਿਤੇ ਅਙ੍ਕੁਰਪਤ੍ਤਾਦੀਸੁ ਨਿਕ੍ਖਨ੍ਤੇਸੁਪਿ ਸਾਲਿਫਲਨ੍ਤਿ ਨ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਯਦਾ ਪਨ ਸਾਲਿਸੀਸਂ ਪਕ੍ਕਂ ਹੋਤਿ ਪਰਿਣਤਂ, ਤਦਾ ਬੀਜਸਰਿਕ੍ਖਕੋ ਸਾਲਿ ਏਵ ਸਾਲਿਫਲਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਅਙ੍ਕੁਰਪਤ੍ਤਾਦੀਨਿ ਪਨ ਬੀਜਜਾਤਾਨਿ ਬੀਜਤੋ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾਨੀਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਰੂਪਮ੍ਪਿ ਕਮ੍ਮਜਨ੍ਤਿ ਵਾ ਉਪਾਦਿਣ੍ਣਨ੍ਤਿ ਵਾ ਵਤ੍ਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿ.

੯੯੪. ਉਪਾਦਿਣ੍ਣਤ੍ਤਿਕੇ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਖੀਣਾਸਵਸ੍ਸ ਖਨ੍ਧਾ ‘ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਮਾਤੁਲਤ੍ਥੇਰੋ ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਚੂਲ਼ਪਿਤੁਤ੍ਥੇਰੋ’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਾਨਂ ਪਰੇਸਂ ਉਪਾਦਾਨਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਮਗ੍ਗਫਲਨਿਬ੍ਬਾਨਾਨਿ ਪਨ ਅਗ੍ਗਹਿਤਾਨਿ ਅਪਰਾਮਟ੍ਠਾਨਿ ਅਨੁਪਾਦਿਣ੍ਣਾਨੇਵ. ਤਾਨਿ ਹਿ, ਯਥਾ ਦਿਵਸਂ ਸਨ੍ਤਤ੍ਤੋ ਅਯੋਗੁਲ਼ੋ ਮਕ੍ਖਿਕਾਨਂ ਅਭਿਨਿਸੀਦਨਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ ਨ ਹੋਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਤੇਜੁਸ੍ਸਦਤ੍ਤਾ ਤਣ੍ਹਾਮਾਨਦਿਟ੍ਠਿਵਸੇਨ ਗਹਣਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਾ ਨ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ – ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਅਨੁਪਾਦਿਣ੍ਣਅਨੁਪਾਦਾਨਿਯਾਤਿ.

੯੯੮. ਅਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠਅਸਂਕਿਲੇਸਿਕੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ.

੧੦੦੦. ਵਿਤਕ੍ਕਤ੍ਤਿਕੇ ਵਿਤਕ੍ਕਸਹਜਾਤੇਨ ਵਿਚਾਰੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਕੁਸਲਤ੍ਤਿਕੇ ਅਲਬ੍ਭਮਾਨਾਵ ਨ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤਿ.

੧੦੦੩. ਪੀਤਿਸਹਗਤਤ੍ਤਿਕੇ ਪੀਤਿਆਦਯੋ ਅਤ੍ਤਨਾ ਸਹਜਾਤਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪੀਤਿਸਹਗਤਾਦਿਭਾਵਂ ਦਤ੍ਵਾ ਸਯਂ ਪਿਟ੍ਠਿਵਟ੍ਟਕਾ ਜਾਤਾ. ਇਮਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਤਿਕੇ ਦ੍ਵੇ ਦੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਾ ਦੁਕ੍ਖਸਹਗਤਂ ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਉਪੇਕ੍ਖਾਵੇਦਨਾ ਰੂਪਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਨ੍ਤਿ – ਇਦਮ੍ਪਿ ਨ ਲਬ੍ਭਤਿ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਤਿਕੋ ਕੁਸਲਤ੍ਤਿਕੇ ਚ ਅਲਬ੍ਭਮਾਨੇਹਿ ਇਮੇਹਿ ਚ ਪਞ੍ਚਹਿ ਕੋਟ੍ਠਾਸੇਹਿ ਮੁਤ੍ਤਕੋ ਨਾਮ.

੧੦੦੬. ਦਸ੍ਸਨੇਨਪਹਾਤਬ੍ਬਤ੍ਤਿਕੇ ਸਞ੍ਞੋਜਨਾਨੀਤਿ ਬਨ੍ਧਨਾਨਿ. ਸਕ੍ਕਾਯਦਿਟ੍ਠੀਤਿ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਟ੍ਠੇਨ ਸਤਿ ਖਨ੍ਧਪਞ੍ਚਕਸਙ੍ਖਾਤੇ ਕਾਯੇ; ਸਯਂ ਵਾ ਸਤੀ ਤਸ੍ਮਿਂ ਕਾਯੇ ਦਿਟ੍ਠੀਤਿ ‘ਸਕ੍ਕਾਯਦਿਟ੍ਠਿ’. ਸੀਲੇਨ ਸੁਜ੍ਝਿਤੁਂ ਸਕ੍ਕਾ, ਵਤੇਨ ਸੁਜ੍ਝਿਤੁਂ ਸਕ੍ਕਾ, ਸੀਲਵਤੇਹਿ ਸੁਜ੍ਝਿਤੁਂ ਸਕ੍ਕਾਤਿ ਗਹਿਤਸਮਾਦਾਨਂ ਪਨ ਸੀਲਬ੍ਬਤਪਰਾਮਾਸੋ ਨਾਮ.

੧੦੦੭. ਇਧਾਤਿ ਦੇਸਾਪਦੇਸੇ ਨਿਪਾਤੋ. ਸ੍ਵਾਯਂ ਕਤ੍ਥਚਿ ਲੋਕਂ ਉਪਾਦਾਯ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਯਥਾਹ – ‘‘ਇਧ ਤਥਾਗਤੋ ਲੋਕੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੧੮੯). ਕਤ੍ਥਚਿ ਸਾਸਨਂ. ਯਥਾਹ – ‘‘ਇਧੇਵ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਣੋ ਇਧ ਦੁਤਿਯੋ ਸਮਣੋ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੧੩੯; ਅ. ਨਿ. ੪.੨੪੧). ਕਤ੍ਥਚਿ ਓਕਾਸਂ. ਯਥਾਹ –

‘‘ਇਧੇਵ ਤਿਟ੍ਠਮਾਨਸ੍ਸ, ਦੇਵਭੂਤਸ੍ਸ ਮੇ ਸਤੋ;

ਪੁਨਰਾਯੁ ਚ ਮੇ ਲਦ੍ਧੋ, ਏਵਂ ਜਾਨਾਹਿ ਮਾਰਿਸਾ’’ਤਿ. (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੩੬੯);

ਕਤ੍ਥਚਿ ਪਦਪੂਰਣਮਤ੍ਤਮੇਵ. ਯਥਾਹ – ‘‘ਇਧਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭੁਤ੍ਤਾਵੀ ਅਸ੍ਸਂ ਪਵਾਰਿਤੋ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੩੦). ਇਧ ਪਨ ਲੋਕਂ ਉਪਾਦਾਯ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਅਸ੍ਸੁਤਵਾ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਨ ‘ਆਗਮਾਧਿਗਮਾਭਾਵਾ ਞੇਯ੍ਯੋ ਅਸ੍ਸੁਤਵਾ ਇਤਿ’. ਯਸ੍ਸ ਹਿ ਖਨ੍ਧਧਾਤੁਆਯਤਨਪਚ੍ਚਯਾਕਾਰਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾਦੀਸੁ ਉਗ੍ਗਹਪਰਿਪੁਚ੍ਛਾਵਿਨਿਚ੍ਛਯਰਹਿਤਤ੍ਤਾ ਦਿਟ੍ਠਿਪਟਿਸੇਧਕੋ ਨੇਵ ‘ਆਗਮੋ’, ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਧਿਗਨ੍ਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਅਨਧਿਗਤਤ੍ਤਾ ਨੇਵ ‘ਅਧਿਗਮੋ’ ਅਤ੍ਥਿ, ਸੋ ‘ਆਗਮਾਧਿਗਮਾਭਾਵਾ ਞੇਯ੍ਯੋ ਅਸ੍ਸੁਤਵਾ ਇਤਿ’. ਸ੍ਵਾਯਂ –

ਪੁਥੂਨਂ ਜਨਨਾਦੀਹਿ, ਕਾਰਣੇਹਿ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ;

ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਨ੍ਤੋਗਧਤ੍ਤਾ, ਪੁਥੁਵਾਯਂ ਜਨੋ ਇਤਿ. (ਦੀ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੭; ਮ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੨; ਅ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੧.੫੧; ਪਟਿ. ਮ. ਅਟ੍ਠ. ੨.੧.੧੩੦; ਚੂਲ਼ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੮੮; ਨੇਤ੍ਤਿ. ਅਟ੍ਠ. ੫੬);

ਸੋ ਹਿ ਪੁਥੂਨਂ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਾਨਂ ਕਿਲੇਸਾਦੀਨਂ ਜਨਨਾਦੀਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ. ਯਥਾਹ – ‘‘ਪੁਥੁ ਕਿਲੇਸੇ ਜਨੇਨ੍ਤੀਤਿ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾ. ਪੁਥੁ ਅਵਿਹਤਸਕ੍ਕਾਯਦਿਟ੍ਠਿਕਾਤਿ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾ. ਪੁਥੁ ਸਤ੍ਥਾਰਾਨਂ ਮੁਖੁਲ੍ਲੋਕਿਕਾਤਿ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾ. ਪੁਥੁ ਸਬ੍ਬਗਤੀਹਿ ਅਵੁਟ੍ਠਿਤਾਤਿ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾ. ਪੁਥੁ ਨਾਨਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰੇ ਅਭਿਸਙ੍ਖਰੋਨ੍ਤੀਤਿ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾ. ਪੁਥੁ ਨਾਨਾਓਘੇਹਿ ਵੁਯ੍ਹਨ੍ਤੀਤਿ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾ. ਪੁਥੁ ਨਾਨਾਸਨ੍ਤਾਪੇਹਿ ਸਨ੍ਤਪ੍ਪਨ੍ਤੀਤਿ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾ. ਪੁਥੁ ਨਾਨਾਪਰਿਲ਼ਾਹੇਹਿ ਪਰਿਡਯ੍ਹਨ੍ਤੀਤਿ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾ. ਪੁਥੁ ਪਞ੍ਚਸੁ ਕਾਮਗੁਣੇਸੁ ਰਤ੍ਤਾ ਗਿਦ੍ਧਾ ਗਧਿਤਾ ਮੁਚ੍ਛਿਤਾ ਅਜ੍ਝੋਸਨ੍ਨਾ ਲਗ੍ਗਾ ਲਗ੍ਗਿਤਾ ਪਲਿਬੁਦ੍ਧਾਤਿ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾ. ਪੁਥੁ ਪਞ੍ਚਹਿ ਨੀਵਰਣੇਹਿ ਆਵੁਤਾ ਨਿਵੁਤਾ ਓਵੁਤਾ ਪਿਹਿਤਾ ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਾ ਪਟਿਕੁਜ੍ਜਿਤਾਤਿ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾ’’ਤਿ (ਮਹਾਨਿ. ੯੪). ਪੁਥੂਨਂ ਵਾ ਗਣਨਪਥਮਤੀਤਾਨਂ ਅਰਿਯਧਮ੍ਮਪਰਮ੍ਮੁਖਾਨਂ ਨੀਚਧਮ੍ਮਸਮਾਚਾਰਾਨਂ ਜਨਾਨਂ ਅਨ੍ਤੋਗਧਤ੍ਤਾਪਿ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾ. ਪੁਥੁ ਵਾ ਅਯਂ – ਵਿਸੁਂਯੇਵ ਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਗਤੋ, ਵਿਸਂਸਟ੍ਠੋ ਸੀਲਸੁਤਾਦਿਗੁਣਯੁਤ੍ਤੇਹਿ ਅਰਿਯੇਹਿ – ਜਨੋਤਿਪਿ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ. ਏਵਮੇਤੇਹਿ ‘ਅਸ੍ਸੁਤਵਾ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ’ਤਿ ਦ੍ਵੀਹਿ ਪਦੇਹਿ ਯੇ ਤੇ –

‘‘ਦੁਵੇ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਬੁਦ੍ਧੇਨਾਦਿਚ੍ਚਬਨ੍ਧੁਨਾ;

ਅਨ੍ਧੋ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਏਕੋ, ਕਲ੍ਯਾਣੇਕੋ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ’’ਤਿ. (ਦੀ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੭; ਅ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੧.੫੧; ਪਟਿ. ਮ. ਅਟ੍ਠ. ੨.੧.੧੩੦; ਚੂਲ਼ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੮੮);

ਦ੍ਵੇ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਤੇਸੁ ਅਨ੍ਧਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਹੋਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਅਰਿਯਾਨਂ ਅਦਸ੍ਸਾਵੀਤਿਆਦੀਸੁ ਅਰਿਯਾਤਿ ਆਰਕਤ੍ਤਾ ਕਿਲੇਸੇਹਿ, ਅਨਯੇ ਨ ਇਰਿਯਨਤੋ, ਅਯੇ ਇਰਿਯਨਤੋ, ਸਦੇਵਕੇਨ ਲੋਕੇਨ ਚ ਅਰਣੀਯਤੋ ਬੁਦ੍ਧਾ ਚ ਪਚ੍ਚੇਕਬੁਦ੍ਧਾ ਚ ਬੁਦ੍ਧਸਾਵਕਾ ਚ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਬੁਦ੍ਧਾ ਏਵ ਵਾ ਇਧ ਅਰਿਯਾ. ਯਥਾਹ – ‘‘ਸਦੇਵਕੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲੋਕੇ…ਪੇ… ਤਥਾਗਤੋ ਅਰਿਯੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੦੯੮).

ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਪਚ੍ਚੇਕਬੁਦ੍ਧਾ ਤਥਾਗਤਸਾਵਕਾ ਚ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਤੇ ਹਿ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਗੁਣਯੋਗੇਨ ਸੋਭਨਾ ਪੁਰਿਸਾਤਿ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਾ. ਸਬ੍ਬੇਵ ਵਾ ਏਤੇ ਦ੍ਵੇਧਾਪਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਬੁਦ੍ਧਾਪਿ ਹਿ ਅਰਿਯਾ ਚ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਾ ਚ ਪਚ੍ਚੇਕਬੁਦ੍ਧਾ ਬੁਦ੍ਧਸਾਵਕਾਪਿ. ਯਥਾਹ –

‘‘ਯੋ ਵੇ ਕਤਞ੍ਞੂ ਕਤਵੇਦਿ ਧੀਰੋ,

ਕਲ੍ਯਾਣਮਿਤ੍ਤੋ ਦਲ਼੍ਹਭਤ੍ਤਿ ਚ ਹੋਤਿ;

ਦੁਖਿਤਸ੍ਸ ਸਕ੍ਕਚ੍ਚ ਕਰੋਤਿ ਕਿਚ੍ਚਂ,

ਤਥਾਵਿਧਂ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਂ ਵਦਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. (ਜਾ. ੨.੧੭.੭੮);

‘ਕਲ੍ਯਾਣਮਿਤ੍ਤੋ ਦਲ਼੍ਹਭਤ੍ਤਿ ਚ ਹੋਤੀ’ਤਿ ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਹਿ ਬੁਦ੍ਧਸਾਵਕੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਕਤਞ੍ਞੁਤਾਦੀਹਿ ਪਚ੍ਚੇਕਬੁਦ੍ਧਾ ਬੁਦ੍ਧਾਤਿ. ਇਦਾਨਿ ਯੋ ਤੇਸਂ ਅਰਿਯਾਨਂ ਅਦਸ੍ਸਨਸੀਲੋ, ਨ ਚ ਦਸ੍ਸਨੇ ਸਾਧੁਕਾਰੀ, ਸੋ ਅਰਿਯਾਨਂ ਅਦਸ੍ਸਾਵੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਸੋ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਅਦਸ੍ਸਾਵੀ ਞਾਣੇਨ ਅਦਸ੍ਸਾਵੀਤਿ ਦੁਵਿਧੋ. ਤੇਸੁ ਞਾਣੇਨ ਅਦਸ੍ਸਾਵੀ ਇਧ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ. ਮਂਸਚਕ੍ਖੁਨਾ ਹਿ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਨਾ ਵਾ ਅਰਿਯਾ ਦਿਟ੍ਠਾਪਿ ਅਦਿਟ੍ਠਾਵ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਂ ਚਕ੍ਖੂਨਂ ਵਣ੍ਣਮਤ੍ਤਗ੍ਗਹਣਤੋ, ਨ ਅਰਿਯਭਾਵਗੋਚਰਤੋ. ਸੋਣਸਿਙ੍ਗਾਲਾਦਯੋਪਿ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਅਰਿਯੇ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਨ ਚ ਤੇ ਅਰਿਯਾਨਂ ਦਸ੍ਸਾਵਿਨੋ.

ਤਤ੍ਰਿਦਂ ਵਤ੍ਥੁ – ਚਿਤ੍ਤਲਪਬ੍ਬਤਵਾਸਿਨੋ ਕਿਰ ਖੀਣਾਸਵਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਉਪਟ੍ਠਾਕੋ ਵੁਡ੍ਢਪਬ੍ਬਜਿਤੋ ਏਕਦਿਵਸਂ ਥੇਰੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਚਰਿਤ੍ਵਾ ਥੇਰਸ੍ਸ ਪਤ੍ਤਚੀਵਰਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪਿਟ੍ਠਿਤੋ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਥੇਰਂ ਪੁਚ੍ਛਿ – ‘ਅਰਿਯਾ ਨਾਮ ਭਨ੍ਤੇ ਕੀਦਿਸਾ’ਤਿ? ਥੇਰੋ ਆਹ – ‘ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਮਹਲ੍ਲਕੋ ਅਰਿਯਾਨਂ ਪਤ੍ਤਚੀਵਰਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਵਤ੍ਤਪਟਿਪਤ੍ਤਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸਹ ਚਰਨ੍ਤੋਪਿ ਨੇਵ ਅਰਿਯੇ ਜਾਨਾਤਿ, ਏਵਂਦੁਜ੍ਜਾਨਾਵੁਸੋ, ਅਰਿਯਾ’ਤਿ. ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇਪਿ ਸੋ ਨੇਵ ਅਞ੍ਞਾਸਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਨ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਦਸ੍ਸਨਂ ‘ਦਸ੍ਸਨਂ’, ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਮੇਵ ‘ਦਸ੍ਸਨਂ’. ਯਥਾਹ – ‘‘ਕਿਂ ਤੇ ਵਕ੍ਕਲਿ ਇਮਿਨਾ ਪੂਤਿਕਾਯੇਨ ਦਿਟ੍ਠੇਨ? ਯੋ ਖੋ, ਵਕ੍ਕਲਿ, ਧਮ੍ਮਂ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਸੋ ਮਂ ਪਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੮੭). ਤਸ੍ਮਾ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋਪਿ, ਞਾਣੇਨ ਅਰਿਯੇਹਿ ਦਿਟ੍ਠਂ ਅਨਿਚ੍ਚਾਦਿਲਕ੍ਖਣਂ ਅਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ, ਅਰਿਯਾਧਿਗਤਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਂ ਅਨਧਿਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ, ਅਰਿਯਕਰਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਰਿਯਭਾਵਸ੍ਸ ਚ ਅਦਿਟ੍ਠਤ੍ਤਾ, ‘ਅਰਿਯਾਨਂ ਅਦਸ੍ਸਾਵੀ’ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਅਰਿਯਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਕੋਵਿਦੋਤਿ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾਦਿਭੇਦੇ ਅਰਿਯਧਮ੍ਮੇ ਅਕੁਸਲੋ. ਅਰਿਯਧਮ੍ਮੇ ਅਵਿਨੀਤੋਤਿ, ਏਤ੍ਥ ਪਨ

ਦੁਵਿਧੋ ਵਿਨਯੋ ਨਾਮ, ਏਕਮੇਕੇਤ੍ਥ ਪਞ੍ਚਧਾ;

ਅਭਾਵਤੋ ਤਸ੍ਸ ਅਯਂ, ਅਵਿਨੀਤੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.

ਅਯਞ੍ਹਿ ਸਂਵਰਵਿਨਯੋ ਪਹਾਨਵਿਨਯੋਤਿ ਦੁਵਿਧੋ ਵਿਨਯੋ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਦੁਵਿਧੇਪਿ ਵਿਨਯੇ ਏਕਮੇਕੋ ਵਿਨਯੋ ਪਞ੍ਚਧਾ ਭਿਜ੍ਜਤਿ. ਸਂਵਰਵਿਨਯੋਪਿ ਹਿ ਸੀਲਸਂਵਰੋ ਸਤਿਸਂਵਰੋ ਞਾਣਸਂਵਰੋ ਖਨ੍ਤਿਸਂਵਰੋ ਵੀਰਿਯਸਂਵਰੋਤਿ ਪਞ੍ਚਵਿਧੋ. ਪਹਾਨਵਿਨਯੋਪਿ ਤਦਙ੍ਗਪਹਾਨਂ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਪਹਾਨਂ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਪਹਾਨਂ ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਪਹਾਨਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣਪਹਾਨਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਚਵਿਧੋ.

ਤਤ੍ਥ ‘‘ਇਮਿਨਾ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਸਂਵਰੇਨ ਉਪੇਤੋ ਹੋਤਿ ਸਮੁਪੇਤੋ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ੫੧੧) ਅਯਂ ਸੀਲਸਂਵਰੋ. ‘‘ਰਕ੍ਖਤਿ ਚਕ੍ਖੁਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ, ਚਕ੍ਖੁਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇ ਸਂਵਰਂ ਆਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੨੧੩; ਮ. ਨਿ. ੧.੨੯੫; ਸਂ. ਨਿ. ੪.੨੩੯; ਅ. ਨਿ. ੩.੧੬) ਅਯਂ ਸਤਿਸਂਵਰੋ.

‘‘ਯਾਨਿ ਸੋਤਾਨਿ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ, (ਅਜਿਤਾਤਿ ਭਗਵਾ)

ਸਤਿ ਤੇਸਂ ਨਿਵਾਰਣਂ;

ਸੋਤਾਨਂ ਸਂਵਰਂ ਬ੍ਰੂਮਿ,

ਪਞ੍ਞਾਯੇਤੇ ਪਿਧੀਯਰੇ’’ਤਿ. (ਸੁ. ਨਿ. ੧੦੪੧) –

ਅਯਂ ਞਾਣਸਂਵਰੋ ਨਾਮ. ‘‘ਖਮੋ ਹੋਤਿ ਸੀਤਸ੍ਸ ਉਣ੍ਹਸ੍ਸਾ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੪; ਅ. ਨਿ. ੪.੧੧੪; ੬.੫੮) ਅਯਂ ਖਨ੍ਤਿਸਂਵਰੋ. ‘‘ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਕਾਮਵਿਤਕ੍ਕਂ ਨਾਧਿਵਾਸੇਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੬; ਅ. ਨਿ. ੪.੧੧੪; ੬.੫੮) ਅਯਂ ਵੀਰਿਯਸਂਵਰੋ. ਸਬ੍ਬੋਪਿ ਚਾਯਂ ਸਂਵਰੋ ਯਥਾਸਕਂ ਸਂਵਰਿਤਬ੍ਬਾਨਂ ਵਿਨੇਤਬ੍ਬਾਨਞ੍ਚ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਾਦੀਨਂ ਸਂਵਰਣਤੋ ਸਂਵਰੋ, ਵਿਨਯਨਤੋ ਵਿਨਯੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਏਵਂ ਤਾਵ ‘ਸਂਵਰਵਿਨਯੋ’ ਪਞ੍ਚਧਾ ਭਿਜ੍ਜਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਤਥਾ ਯਂ ਨਾਮਰੂਪਪਰਿਚ੍ਛੇਦਾਦੀਸੁ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣੇਸੁ ਪਟਿਪਕ੍ਖਭਾਵਤੋ, ਦੀਪਾਲੋਕੇਨੇਵ ਤਮਸ੍ਸ, ਤੇਨ ਤੇਨ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣੇਨ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਅਨਤ੍ਥਸ੍ਸ ਪਹਾਨਂ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਨਾਮਰੂਪਵਵਤ੍ਥਾਨੇਨ ਸਕ੍ਕਾਯਦਿਟ੍ਠਿਯਾ, ਪਚ੍ਚਯਪਰਿਗ੍ਗਹੇਨ ਅਹੇਤੁਵਿਸਮਹੇਤੁਦਿਟ੍ਠੀਨਂ, ਤਸ੍ਸੇਵ ਅਪਰਭਾਗੇਨ ਕਙ੍ਖਾਵਿਤਰਣੇਨ ਕਥਂਕਥਿਭਾਵਸ੍ਸ, ਕਲਾਪਸਮ੍ਮਸਨੇਨ ‘ਅਹਂ ਮਮਾ’ਤਿ ਗਾਹਸ੍ਸ, ਮਗ੍ਗਾਮਗ੍ਗਵਵਤ੍ਥਾਨੇਨ ਅਮਗ੍ਗੇ ਮਗ੍ਗਸਞ੍ਞਾਯ, ਉਦਯਦਸ੍ਸਨੇਨ ਉਚ੍ਛੇਦਦਿਟ੍ਠਿਯਾ, ਵਯਦਸ੍ਸਨੇਨ ਸਸ੍ਸਤਦਿਟ੍ਠਿਯਾ, ਭਯਦਸ੍ਸਨੇਨ ਸਭਯੇ ਅਭਯਸਞ੍ਞਾਯ, ਆਦੀਨਵਦਸ੍ਸਨੇਨ ਅਸ੍ਸਾਦਸਞ੍ਞਾਯ, ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਯ ਅਭਿਰਤਿਸਞ੍ਞਾਯ, ਮੁਚ੍ਚਿਤੁਕਮ੍ਯਤਾਞਾਣੇਨ ਅਮੁਚ੍ਚਿਤੁਕਾਮਤਾਯ, ਉਪੇਕ੍ਖਾਞਾਣੇਨ ਅਨੁਪੇਕ੍ਖਾਯ, ਅਨੁਲੋਮੇਨ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿਯਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨੇ ਚ ਪਟਿਲੋਮਭਾਵਸ੍ਸ, ਗੋਤ੍ਰਭੁਨਾ ਸਙ੍ਖਾਰਨਿਮਿਤ੍ਤਗ੍ਗਾਹਸ੍ਸ ਪਹਾਨਂ, ਏਤਂ ‘ਤਦਙ੍ਗਪਹਾਨਂ’ ਨਾਮ.

ਯਂ ਪਨ ਉਪਚਾਰਪ੍ਪਨਾਭੇਦੇਨ ਸਮਾਧਿਨਾ ਪਵਤ੍ਤਿਭਾਵਨਿਵਾਰਣਤੋ, ਘਟਪ੍ਪਹਾਰੇਨੇਵ ਉਦਕਪਿਟ੍ਠੇ ਸੇਵਾਲਸ੍ਸ, ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਨੀਵਰਣਾਦਿਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਹਾਨਂ, ਏਤਂ ‘ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਪਹਾਨਂ’ ਨਾਮ. ‘‘ਯਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਾਨਂ ਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾ ਤਂਤਂਮਗ੍ਗਵਤੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਾਨਂ ਪਹਾਨਾਯਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਧ. ਸ. ੨੭੭) ਨਯੇਨ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਮੁਦਯਪਕ੍ਖਿਕਸ੍ਸ ਕਿਲੇਸਗਣਸ੍ਸ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਂ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਭਾਵੇਨ ਪਹਾਨਂ, ਇਦਂ ‘ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਪਹਾਨਂ’ ਨਾਮ. ਯਂ ਪਨ ਫਲਕ੍ਖਣੇ ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਤ੍ਤਂ ਕਿਲੇਸਾਨਂ, ਏਤਂ ‘ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਪਹਾਨਂ’ ਨਾਮ. ਯਂ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਤਨਿਸ੍ਸਟਤ੍ਤਾ ਪਹੀਨਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਤਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ, ਏਤਂ ‘ਨਿਸ੍ਸਰਣਪਹਾਨਂ’ ਨਾਮ. ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਚੇਤਂ ਪਹਾਨਂ ਯਸ੍ਮਾ ਚਾਗਟ੍ਠੇਨ ਪਹਾਨਂ, ਵਿਨਯਨਟ੍ਠੇਨ ਵਿਨਯੋ, ਤਸ੍ਮਾ ‘ਪਹਾਨਵਿਨਯੋ’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਂਤਂਪਹਾਨਵਤੋ ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਵਿਨਯਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵਤੋਪੇਤਂ ਪਹਾਨਵਿਨਯੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਏਵਂ ਪਹਾਨਵਿਨਯੋਪਿ ਪਞ੍ਚਧਾ ਭਿਜ੍ਜਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਏਵਮਯਂ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਦੁਵਿਧੋ, ਭੇਦਤੋ ਚ ਦਸਵਿਧੋ ਵਿਨਯੋ, ਭਿਨ੍ਨਸਂਵਰਤ੍ਤਾ, ਪਹਾਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਚ ਅਪ੍ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ, ਯਸ੍ਮਾ ਏਤਸ੍ਸ ਅਸ੍ਸੁਤਵਤੋ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਸ੍ਸ ਨਤ੍ਥਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਭਾਵਤੋ ਤਸ੍ਸ, ਅਯਂ ‘ਅਵਿਨੀਤੋ’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ. ਏਸ ਨਯੋ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਾਨਂ ਅਦਸ੍ਸਾਵੀ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਕੋਵਿਦੋ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਧਮ੍ਮੇ ਅਵਿਨੀਤੋਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ. ਨਿਨ੍ਨਾਨਾਕਰਣਞ੍ਹੇਤਂ ਅਤ੍ਥਤੋ. ਯਥਾਹ – ‘‘ਯੇਵ ਤੇ ਅਰਿਯਾ ਤੇਵ ਤੇ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਾ, ਯੇਵ ਤੇ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਾ ਤੇਵ ਤੇ ਅਰਿਯਾ. ਯੋ ਏਵ ਸੋ ਅਰਿਯਾਨਂ ਧਮ੍ਮੋ ਸੋ ਏਵ ਸੋ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਾਨਂ ਧਮ੍ਮੋ, ਯੋ ਏਵ ਸੋ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਾਨਂ ਧਮ੍ਮੋ ਸੋ ਏਵ ਸੋ ਅਰਿਯਾਨਂ ਧਮ੍ਮੋ. ਯੇਵ ਤੇ ਅਰਿਯਵਿਨਯਾ ਤੇਵ ਤੇ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਵਿਨਯਾ, ਯੇਵ ਤੇ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਵਿਨਯਾ ਤੇਵ ਤੇ ਅਰਿਯਵਿਨਯਾ. ਅਰਿਯੇਤਿ ਵਾ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸੇਤਿ ਵਾ, ਅਰਿਯਧਮ੍ਮੇਤਿ ਵਾ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਧਮ੍ਮੇਤਿ ਵਾ, ਅਰਿਯਵਿਨਯੇਤਿ ਵਾ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਵਿਨਯੇਤਿ ਵਾ, ਏਸੇਸੇ ਏਕੇ ਏਕਟ੍ਠੇ ਸਮੇ ਸਮਭਾਗੇ ਤਜ੍ਜਾਤੇ ਤਞ੍ਞੇਵਾ’’ਤਿ.

ਰੂਪਂ ਅਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਰੂਪਂ ਅਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ – ‘ਯਂ ਰੂਪਂ ਸੋ ਅਹਂ, ਯੋ ਅਹਂ ਤਂ ਰੂਪ’ਨ੍ਤਿ ਰੂਪਞ੍ਚ ਅਤ੍ਤਾਨਞ੍ਚ ਅਦ੍ਵਯਂ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ. ‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਨਾਮ ਤੇਲਪ੍ਪਦੀਪਸ੍ਸ ਝਾਯਤੋ ਯਾ ਅਚ੍ਚਿ ਸੋ ਵਣ੍ਣੋ, ਯੋ ਵਣ੍ਣੋ ਸਾ ਅਚ੍ਚੀਤਿ ਅਚ੍ਚਿਞ੍ਚ ਵਣ੍ਣਞ੍ਚ ਅਦ੍ਵਯਂ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ,’’ ਏਵਮੇਵ ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਰੂਪਂ ਅਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਏਵਂ ਰੂਪਂ ਅਤ੍ਤਾਤਿ ਦਿਟ੍ਠਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਪਸ੍ਸਤਿ. ਰੂਪਵਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿ ‘ਅਰੂਪਂ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਗਹੇਤ੍ਵਾ, ਛਾਯਾਵਨ੍ਤਂ ਰੁਕ੍ਖਂ ਵਿਯ, ਤਂ ਰੂਪਵਨ੍ਤਂ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ. ਅਤ੍ਤਨਿ ਵਾ ਰੂਪਨ੍ਤਿ ‘ਅਰੂਪਮੇਵ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਗਹੇਤ੍ਵਾ, ਪੁਪ੍ਫਮ੍ਹਿ ਗਨ੍ਧਂ ਵਿਯ, ਅਤ੍ਤਨਿ ਰੂਪਂ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ. ਰੂਪਸ੍ਮਿਂ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿ ‘ਅਰੂਪਮੇਵ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਗਹੇਤ੍ਵਾ, ਕਰਣ੍ਡਕੇ ਮਣਿਂ ਵਿਯ, ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਰੂਪਸ੍ਮਿਂ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ. ਵੇਦਨਾਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ.

ਤਤ੍ਥ ‘ਰੂਪਂ ਅਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ ਸੁਦ੍ਧਰੂਪਮੇਵ ਅਤ੍ਤਾਤਿ ਕਥਿਤਂ. ‘ਰੂਪਵਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ, ਅਤ੍ਤਨਿ ਵਾ ਰੂਪਂ, ਰੂਪਸ੍ਮਿਂ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ; ਵੇਦਨਂ ਅਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ… ਸਞ੍ਞਂ… ਸਙ੍ਖਾਰੇ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ ਇਮੇਸੁ ਸਤ੍ਤਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ‘ਅਰੂਪਂ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਕਥਿਤਂ. ਵੇਦਨਾਵਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ, ਅਤ੍ਤਨਿ ਵਾ ਵੇਦਨਂ, ਵੇਦਨਾਯ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਚਤੂਸੁ ਖਨ੍ਧੇਸੁ ਤਿਣ੍ਣਂ ਤਿਣ੍ਣਂ ਵਸੇਨ ਦ੍ਵਾਦਸਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ‘ਰੂਪਾਰੂਪਮਿਸ੍ਸਕੋ ਅਤ੍ਤਾ’ ਕਥਿਤੋ. ਤਤ੍ਥ ‘ਰੂਪਂ ਅਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ ਵੇਦਨਂ… ਸਞ੍ਞਂ… ਸਙ੍ਖਾਰੇ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ ਇਮੇਸੁ ਪਞ੍ਚਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਉਚ੍ਛੇਦਦਿਟ੍ਠਿ ਕਥਿਤਾ. ਅਵਸੇਸੇਸੁ ਸਸ੍ਸਤਦਿਟ੍ਠਿ. ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਪਨ੍ਨਰਸ ਭਵਦਿਟ੍ਠਿਯੋ ਪਞ੍ਚ ਵਿਭਵਦਿਟ੍ਠਿਯੋ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤਾ ਸਬ੍ਬਾਪਿ ਮਗ੍ਗਾਵਰਣਾ, ਨ ਸਗ੍ਗਾਵਰਣਾ, ਪਠਮਮਗ੍ਗਵਜ੍ਝਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

੧੦੦੮. ਸਤ੍ਥਰਿ ਕਙ੍ਖਤੀਤਿ ਸਤ੍ਥੁ ਸਰੀਰੇ ਵਾ ਗੁਣੇ ਵਾ ਉਭਯਤ੍ਥ ਵਾ ਕਙ੍ਖਤਿ. ਸਰੀਰੇ ਕਙ੍ਖਮਾਨੋ ‘ਦ੍ਵਤ੍ਤਿਂਸਵਰਲਕ੍ਖਣਪਟਿਮਣ੍ਡਿਤਂ ਨਾਮ ਸਰੀਰਂ ਅਤ੍ਥਿ ਨੁ ਖੋ ਨਤ੍ਥੀ’ਤਿ ਕਙ੍ਖਤਿ. ਗੁਣੇ ਕਙ੍ਖਮਾਨੋ ‘ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਜਾਨਨਸਮਤ੍ਥਂ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞਾਣਂ ਅਤ੍ਥਿ ਨੁ ਖੋ ਨਤ੍ਥੀ’ਤਿ ਕਙ੍ਖਤਿ. ਉਭਯਤ੍ਥ ਕਙ੍ਖਮਾਨੋ ‘ਅਸੀਤਿਅਨੁਬ੍ਯਞ੍ਜਨਬ੍ਯਾਮਪ੍ਪਭਾਨੁਰਞ੍ਜਿਤਾਯ ਸਰੀਰਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿਯਾ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਸਬ੍ਬਞੇਯ੍ਯਜਾਨਨਸਮਤ੍ਥਂ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਂ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਿਤ੍ਵਾ ਠਿਤੋ ਲੋਕਤਾਰਕੋ ਬੁਦ੍ਧੋ ਨਾਮ ਅਤ੍ਥਿ ਨੁ ਖੋ ਨਤ੍ਥੀ’ਤਿ ਕਙ੍ਖਤਿ. ਅਯਞ੍ਹਿਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਭਾਵੇ ਗੁਣੇ ਵਾ ਕਙ੍ਖਨਤੋ ਉਭਯਤ੍ਥ ਕਙ੍ਖਤਿ ਨਾਮ. ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਤੀਤਿ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਨਿਚ੍ਛੇਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤੋ ਕਿਚ੍ਛਤਿ ਕਿਲਮਤਿ. ਨਾਧਿਮੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਤਤ੍ਥੇਵ ਅਧਿਮੋਕ੍ਖਂ ਨ ਲਭਤਿ. ਨ ਸਮ੍ਪਸੀਦਤੀਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਨਾਵਿਲਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਸੀਦਿਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ, ਗੁਣੇਸੁ ਨਪ੍ਪਸੀਦਤਿ.

ਧਮ੍ਮੇ ਕਙ੍ਖਤੀਤਿਆਦੀਸੁ ਪਨ ‘ਕਿਲੇਸੇ ਪਜਹਨ੍ਤਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਾ, ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਕਿਲੇਸਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਾਮਞ੍ਞਫਲਾਨਿ, ਮਗ੍ਗਫਲਾਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯਭੂਤਂ ਅਮਤਂ ਮਹਾਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਨਾਮ ਅਤ੍ਥਿ ਨੁ ਖੋ ਨਤ੍ਥੀ’ਤਿ ਕਙ੍ਖਨ੍ਤੋਪਿ ‘ਅਯਂ ਧਮ੍ਮੋ ਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕੋ ਨੁ ਖੋ ਅਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕੋ’ਤਿ ਕਙ੍ਖਨ੍ਤੋਪਿ ਧਮ੍ਮੇ ਕਙ੍ਖਤਿ ਨਾਮ. ‘ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਮਗ੍ਗਟ੍ਠਕਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਫਲਟ੍ਠਕਾਤਿ ਇਦਂ ਸਙ੍ਘਰਤਨਂ ਅਤ੍ਥਿ ਨੁ ਖੋ ਨਤ੍ਥੀ’ਤਿ ਕਙ੍ਖਨ੍ਤੋਪਿ, ‘ਅਯਂ ਸਙ੍ਘੋ ਸੁਪ੍ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਨੁ ਖੋ ਦੁਪ੍ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ’ਤਿ ਕਙ੍ਖਨ੍ਤੋਪਿ, ‘ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਸਙ੍ਘਰਤਨੇ ਦਿਨ੍ਨਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕਫਲਂ ਅਤ੍ਥਿ ਨੁ ਖੋ ਨਤ੍ਥੀ’ਤਿ ਕਙ੍ਖਨ੍ਤੋਪਿ ਸਙ੍ਘੇ ਕਙ੍ਖਤਿ ਨਾਮ. ‘ਤਿਸ੍ਸੋ ਪਨ ਸਿਕ੍ਖਾ ਅਤ੍ਥਿ ਨੁ ਖੋ ਨਤ੍ਥੀ’ਤਿ ਕਙ੍ਖਨ੍ਤੋਪਿ, ‘ਤਿਸ੍ਸੋ ਸਿਕ੍ਖਾ ਸਿਕ੍ਖਿਤਪਚ੍ਚਯੇਨ ਆਨਿਸਂਸੋ ਅਤ੍ਥਿ ਨੁ ਖੋ ਨਤ੍ਥੀ’ਤਿ ਕਙ੍ਖਨ੍ਤੋਪਿ ਸਿਕ੍ਖਾਯ ਕਙ੍ਖਤਿ ਨਾਮ.

ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤੋ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਅਤੀਤਾਨਿ ਖਨ੍ਧਧਾਤਾਯਤਨਾਨਿ. ਅਪਰਨ੍ਤੋ ਅਨਾਗਤਾਨਿ. ਤਤ੍ਥ ਅਤੀਤੇਸੁ ਖਨ੍ਧਾਦੀਸੁ ‘ਅਤੀਤਾਨਿ ਨੁ ਖੋ, ਨ ਨੁ ਖੋ’ਤਿ ਕਙ੍ਖਨ੍ਤੋ ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤੇ ਕਙ੍ਖਤਿ ਨਾਮ. ਅਨਾਗਤੇਸੁ ‘ਅਨਾਗਤਾਨਿ ਨੁ ਖੋ, ਨ ਨੁ ਖੋ’ਤਿ ਕਙ੍ਖਨ੍ਤੋ ਅਪਰਨ੍ਤੇ ਕਙ੍ਖਤਿ ਨਾਮ. ਉਭਯਤ੍ਥ ਕਙ੍ਖਨ੍ਤੋ ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤਾਪਰਨ੍ਤੇ ਕਙ੍ਖਤਿ ਨਾਮ. ‘ਦ੍ਵਾਦਸਪਦਿਕਂ ਪਚ੍ਚਯਵਟ੍ਟਂ ਅਤ੍ਥਿ ਨੁ ਖੋ ਨਤ੍ਥੀ’ਤਿ ਕਙ੍ਖਨ੍ਤੋ ਇਦਪ੍ਪਚ੍ਚਯਤਾਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਕਙ੍ਖਤਿ ਨਾਮ. ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਵਚਨਤ੍ਥੋ – ਇਮੇਸਂ ਜਰਾਮਰਣਾਦੀਨਂ ਪਚ੍ਚਯਾ ‘ਇਦਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ’. ਇਦਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਭਾਵੋ ‘ਇਦਪ੍ਪਚ੍ਚਯਤਾ’. ਇਦਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਏਵ ਵਾ ‘ਇਦਪ੍ਪਚ੍ਚਯਤਾ’; ਜਾਤਿਆਦੀਨਮੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਜਾਤਿਆਦੀਸੁ ਤਂ ਤਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਆਗਮ੍ਮ ਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਤਿ ‘ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ’. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ਇਦਪ੍ਪਚ੍ਚਯਤਾਯ ਚ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇਸੁ ਚ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਕਙ੍ਖਤੀਤਿ.

੧੦੦੯. ਸੀਲੇਨਾਤਿ ਗੋਸੀਲਾਦਿਨਾ. ਵਤੇਨਾਤਿ ਗੋਵਤਾਦਿਨਾਵ. ਸੀਲਬ੍ਬਤੇਨਾਤਿ ਤਦੁਭਯੇਨ. ਸੁਦ੍ਧੀਤਿ ਕਿਲੇਸਸੁਦ੍ਧਿ; ਪਰਮਤ੍ਥਸੁਦ੍ਧਿਭੂਤਂ ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਮੇਵ. ਤਦੇਕਟ੍ਠਾਤਿ ਇਧ ਪਹਾਨੇਕਟ੍ਠਂ ਧੁਰਂ. ਇਮਿਸ੍ਸਾ ਚ ਪਾਲ਼ਿਯਾ ਦਿਟ੍ਠਿਕਿਲੇਸੋ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਕਿਲੇਸੋਤਿ ਦ੍ਵੇਯੇਵ ਆਗਤਾ. ਲੋਭੋ ਦੋਸੋ ਮੋਹੋ ਮਾਨੋ ਥਿਨਂ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਂ ਅਹਿਰਿਕਂ ਅਨੋਤ੍ਤਪ੍ਪਨ੍ਤਿ ਇਮੇ ਪਨ ਅਟ੍ਠ ਅਨਾਗਤਾ. ਆਹਰਿਤ੍ਵਾ ਪਨ ਦੀਪੇਤਬ੍ਬਾ. ਏਤ੍ਥ ਹਿ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਸੁ ਪਹੀਯਮਾਨਾਸੁ ਅਪਾਯਗਮਨੀਯੋ ਲੋਭੋ ਦੋਸੋ ਮੋਹੋ ਮਾਨੋ ਥਿਨਂ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਂ ਅਹਿਰਿਕਂ ਅਨੋਤ੍ਤਪ੍ਪਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬੇਪਿਮੇ ਪਹਾਨੇਕਟ੍ਠਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਹੀਯਨ੍ਤਿ. ਸਹਜੇਕਟ੍ਠਂ ਪਨ ਆਹਰਿਤ੍ਵਾ ਦੀਪੇਤਬ੍ਬਂ. ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗੇਨ ਹਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਦਿਟ੍ਠਿਸਹਗਤਾਨਿ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਸਹਗਤਞ੍ਚਾਤਿ ਪਞ੍ਚ ਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਪਹੀਯਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਦ੍ਵੀਸੁ ਅਸਙ੍ਖਾਰਿਕਦਿਟ੍ਠਿਚਿਤ੍ਤੇਸੁ ਪਹੀਯਨ੍ਤੇਸੁ ਤੇਹਿ ਸਹਜਾਤੋ ਲੋਭੋ ਮੋਹੋ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਂ ਅਹਿਰਿਕਂ ਅਨੋਤ੍ਤਪ੍ਪਨ੍ਤਿ ਇਮੇ ਕਿਲੇਸਾ ਸਹਜੇਕਟ੍ਠਵਸੇਨ ਪਹੀਯਨ੍ਤਿ. ਸੇਸਦਿਟ੍ਠਿਕਿਲੇਸੋ ਚ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਕਿਲੇਸੋ ਚ ਪਹਾਨੇਕਟ੍ਠਵਸੇਨ ਪਹੀਯਨ੍ਤਿ. ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਸਸਙ੍ਖਾਰਿਕਚਿਤ੍ਤੇਸੁਪਿ ਪਹੀਯਨ੍ਤੇਸੁ ਤੇਹਿ ਸਹਜਾਤੋ ਲੋਭੋ ਮੋਹੋ ਥਿਨਂ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਂ ਅਹਿਰਿਕਂ ਅਨੋਤ੍ਤਪ੍ਪਨ੍ਤਿ ਇਮੇ ਕਿਲੇਸਾ ਸਹਜੇਕਟ੍ਠਵਸੇਨ ਪਹੀਯਨ੍ਤਿ. ਸੇਸਦਿਟ੍ਠਿਕਿਲੇਸੋ ਚ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਕਿਲੇਸੋ ਚ ਪਹਾਨੇਕਟ੍ਠਵਸੇਨ ਪਹੀਯਨ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਪਹਾਨੇਕਟ੍ਠਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਸਹਜੇਕਟ੍ਠਂ ਲਬ੍ਭਤੀਤਿ ਇਦਂ ਸਹਜੇਕਟ੍ਠਂ ਆਹਰਿਤ੍ਵਾ ਦੀਪਯਿਂਸੁ.

ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋਤਿ ਤੇਹਿ ਤਦੇਕਟ੍ਠੇਹਿ ਅਟ੍ਠਹਿ ਕਿਲੇਸੇਹਿ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ. ਵਿਨਿਬ੍ਭੋਗਂ ਵਾ ਕਤ੍ਵਾ ਤੇਨ ਲੋਭੇਨ ਤੇਨ ਦੋਸੇਨਾਤਿ ਏਵਂ ਏਕੇਕੇਨ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਤਾ ਦੀਪੇਤਬ੍ਬਾ. ਤਤ੍ਥ ਲੋਭੇ ਗਹਿਤੇ, ਮੋਹੋ ਮਾਨੋ ਥਿਨਂ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਂ ਅਹਿਰਿਕਂ ਅਨੋਤ੍ਤਪ੍ਪਨ੍ਤਿ ਅਯਂ ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧੇ ਕਿਲੇਸਗਣੋ ਲੋਭਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ ਨਾਮ. ਦੋਸੇ ਗਹਿਤੇ, ਮੋਹੋ ਥਿਨਂ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਂ ਅਹਿਰਿਕਂ ਅਨੋਤ੍ਤਪ੍ਪਨ੍ਤਿ ਅਯਂ ਕਿਲੇਸਗਣੋ ਦੋਸਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ ਨਾਮ. ਮੋਹੇ ਗਹਿਤੇ, ਲੋਭੋ ਦੋਸੋ ਮਾਨੋ ਥਿਨਂ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਂ ਅਹਿਰਿਕਂ ਅਨੋਤ੍ਤਪ੍ਪਨ੍ਤਿ ਅਯਂ ਕਿਲੇਸਗਣੋ ਮੋਹਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ ਨਾਮ. ਮਾਨੇ ਗਹਿਤੇ, ਤੇਨ ਸਹੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਲੋਭੋ ਮੋਹੋ ਥਿਨਂ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਂ ਅਹਿਰਿਕਂ ਅਨੋਤ੍ਤਪ੍ਪਨ੍ਤਿ ਅਯਂ ਕਿਲੇਸਗਣੋ ਮਾਨਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ ਨਾਮ. ਇਮਿਨਾ ਉਪਾਯੇਨ ਤੇਨ ਥਿਨੇਨ ਤੇਨ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚੇਨ ਤੇਨ ਅਹਿਰਿਕੇਨ ਤੇਨ ਅਨੋਤ੍ਤਪ੍ਪੇਨ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋਤਿ ਯੋਜਨਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾ. ਤਂਸਮੁਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਤੇਨ ਲੋਭੇਨ…ਪੇ… ਤੇਨ ਅਨੋਤ੍ਤਪ੍ਪੇਨ ਸਮੁਟ੍ਠਿਤਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਦਸ੍ਸਨਂ ਨਾਮ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗੋ; ਤੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘ਕਸ੍ਮਾ ਪਨ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗੋ ਦਸ੍ਸਨਂ ਨਾਮ ਜਾਤੋ’ਤਿ? ‘ਪਠਮਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਦਸ੍ਸਨਤੋ’. ‘ਨਨੁ ਗੋਤ੍ਰਭੁ ਪਠਮਤਰਂ ਪਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ? ‘ਨੋ ਨ ਪਸ੍ਸਤਿ; ਦਿਸ੍ਵਾਪਿ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਕਿਚ੍ਚਂ ਪਨ ਨ ਕਰੋਤਿ, ਸਂਯੋਜਨਾਨਂ ਅਪ੍ਪਹਾਨਤੋ. ਤਸ੍ਮਾ ਪਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ. ਯਤ੍ਥ ਕਤ੍ਥਚਿ ਰਾਜਾਨਂ ਦਿਸ੍ਵਾਪਿ ਪਣ੍ਣਾਕਾਰਂ ਦਤ੍ਵਾ ਕਿਚ੍ਚਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿਯਾ ਅਦਿਟ੍ਠਤ੍ਤਾ ‘ਅਜ੍ਜਾਪਿ ਰਾਜਾਨਂ ਨ ਪਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤੋ ਚੇਤ੍ਥ ਜਾਨਪਦਪੁਰਿਸੋ ਨਿਦਸ੍ਸਨਂ.

੧੦੧੧. ਅਵਸੇਸੋ ਲੋਭੋਤਿ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹੀਨਾਵਸੇਸੋ. ਲੋਭੋ ਦੋਸਮੋਹੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਹਿ ਅਪਾਯਗਮਨੀਯਾਵ ਪਹੀਨਾ. ਤੇਹਿ ਪਨ ਅਞ੍ਞੇ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘ਤਦੇਕਟ੍ਠਾ’ਤਿ ਤੇਹਿ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਆਗਤੇਹਿ ਤੀਹਿ ਕਿਲੇਸੇਹਿ ਸਮ੍ਪਯੋਗਤੋਪਿ ਪਹਾਨਤੋਪਿ ਏਕਟ੍ਠਾ ਪਞ੍ਚ ਕਿਲੇਸਾ. ਨੇਵ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਨ ਭਾਵਨਾਯਾਤਿ ਇਦਂ ਸਂਯੋਜਨਾਦੀਨਂ ਵਿਯ ਤੇਹਿ ਮਗ੍ਗੇਹਿ ਅਪ੍ਪਹਾਤਬ੍ਬਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਂ ਪਨ ‘‘ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗਞਾਣੇਨ ਅਭਿਸਙ੍ਖਾਰਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਨਿਰੋਧੇਨ ਸਤ੍ਤ ਭਵੇ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਅਨਮਤਗ੍ਗੇ ਸਂਸਾਰਵਟ੍ਟੇ ਯੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯੁਂ, ਨਾਮਞ੍ਚ ਰੂਪਞ੍ਚ ਏਤ੍ਥੇਤੇ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਕੁਸਲਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਪਹਾਨਂ ਅਨੁਞ੍ਞਾਤਂ, ਤਂ ਤੇਸਂ ਮਗ੍ਗਾਨਂ ਅਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾ ਯੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯੁਂ, ਤੇ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ ਪਹੀਨਾਤਿ ਇਮਂ ਪਰਿਯਾਯਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

੧੦੧੩. ਦਸ੍ਸਨੇਨਪਹਾਤਬ੍ਬਹੇਤੁਕਤ੍ਤਿਕੇ ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਹੇਤੁਕਾਤਿ ਨਿਟ੍ਠਪੇਤ੍ਵਾ, ਪੁਨ ‘ਤੀਣਿ ਸਂਯੋਜਨਾਨੀ’ਤਿਆਦਿ ਪਹਾਤਬ੍ਬੇ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ, ਤਦੇਕਟ੍ਠਭਾਵੇਨ ਹੇਤੂ ਚੇਵ ਸਹੇਤੁਕੇ ਚ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ‘ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬੇਸੁ ਹੇਤੂਸੁ ਲੋਭਸਹਗਤੋ ਮੋਹੋ ਲੋਭੇਨ ਸਹੇਤੁਕੋ ਹੋਤਿ, ਦੋਸਸਹਗਤੋ ਮੋਹੋ ਦੋਸੇਨ, ਲੋਭਦੋਸਾ ਚ ਮੋਹੇਨਾਤਿ ਪਹਾਤਬ੍ਬਹੇਤੁਕਪਦੇਪੇਤੇ ਸਙ੍ਗਹਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਸਹਗਤੋ ਪਨ ਮੋਹੋ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਹੇਤੁਨੋ ਅਭਾਵੇਨ ਹੇਤੁਯੇਵ, ਨ ਸਹੇਤੁਕੋਤਿ ਤਸ੍ਸ ਪਹਾਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਹੇਤੂ’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

੧੦੧੮. ਦੁਤਿਯਪਦੇ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਸਹਗਤਸ੍ਸ ਮੋਹਸ੍ਸ ਪਹਾਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਹੇਤੂਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸੋ ਹਿ ਅਤ੍ਤਨਾ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮੇ ਸਹੇਤੁਕੇ ਕਤ੍ਵਾ ਪਿਟ੍ਠਿਵਟ੍ਟਕੋ ਜਾਤੋ, ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਸਹਗਤੋ ਵਿਯ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਹੇਤੁਨੋ ਅਭਾਵਾ ਪਹਾਤਬ੍ਬਹੇਤੁਕਪਦਂ ਨ ਭਜਤਿ. ਤਤਿਯਪਦੇ ਅਵਸੇਸਾ ਅਕੁਸਲਾਤਿ ਪੁਨ ਅਕੁਸਲਗ੍ਗਹਣਂ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛੁਦ੍ਧਚ੍ਚਸਹਗਤਾਨਂ ਮੋਹਾਨਂ ਸਙ੍ਗਹਤ੍ਥਂ ਕਤਂ. ਤੇ ਹਿ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਹੇਤੁਨੋ ਅਭਾਵਾ ਪਹਾਤਬ੍ਬਹੇਤੁਕਾ ਨਾਮ ਨ ਹੋਨ੍ਤਿ.

੧੦੨੯. ਪਰਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤਿਕੇ ਆਰਬ੍ਭਾਤਿ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ. ਸਯਞ੍ਹਿ ਪਰਿਤ੍ਤਾ ਵਾ ਹੋਨ੍ਤੁ ਮਹਗ੍ਗਤਾ ਵਾ, ਪਰਿਤ੍ਤਧਮ੍ਮੇ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਪਰਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾ, ਮਹਗ੍ਗਤੇ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਮਹਗ੍ਗਤਾਰਮ੍ਮਣਾ, ਅਪ੍ਪਮਾਣੇ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਅਪ੍ਪਮਾਣਾਰਮ੍ਮਣਾ. ਤੇ ਪਨ ਪਰਿਤ੍ਤਾਪਿ ਹੋਨ੍ਤਿ ਮਹਗ੍ਗਤਾਪਿ ਅਪ੍ਪਮਾਣਾਪਿ.

੧੦੩੫. ਮਿਚ੍ਛਤ੍ਤਤ੍ਤਿਕੇ ਆਨਨ੍ਤਰਿਕਾਨੀਤਿ ਅਨਨ੍ਤਰਾਯੇਨ ਫਲਦਾਯਕਾਨਿ; ਮਾਤੁਘਾਤਕਕਮ੍ਮਾਦੀਨਮੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਤੇਸੁ ਹਿ ਏਕਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਕਮ੍ਮੇ ਕਤੇ ਤਂ ਪਟਿਬਾਹਿਤ੍ਵਾ ਅਞ੍ਞਂ ਕਮ੍ਮਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਿਪਾਕਸ੍ਸ ਓਕਾਸਂ ਕਾਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ. ਸਿਨੇਰੁਪ੍ਪਮਾਣੇਪਿ ਹਿ ਸੁਵਣ੍ਣਥੂਪੇ ਕਤ੍ਵਾ ਚਕ੍ਕਵਾਲ਼ਮਤ੍ਤਂ ਵਾ ਰਤਨਮਯਪਾਕਾਰਂ ਵਿਹਾਰਂ ਕਾਰੇਤ੍ਵਾ ਤਂ ਪੂਰੇਤ੍ਵਾ ਨਿਸਿਨ੍ਨਸ੍ਸ ਬੁਦ੍ਧਪ੍ਪਮੁਖਸ੍ਸ ਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਯਾਵਜੀਵਂ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਪਚ੍ਚਯੇ ਦਦਤੋਪਿ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਏਤੇਸਂ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਵਿਪਾਕਂ ਪਟਿਬਾਹੇਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ ਏਵ. ਯਾ ਚ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿ ਨਿਯਤਾਤਿ ਅਹੇਤੁਕਵਾਦਅਕਿਰਿਯਵਾਦਨਤ੍ਥਿਕਵਾਦੇਸੁ ਅਞ੍ਞਤਰਾ. ਤਞ੍ਹਿ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਠਿਤਂ ਪੁਗ੍ਗਲਂ ਬੁਦ੍ਧਸਤਮ੍ਪਿ ਬੁਦ੍ਧਸਹਸ੍ਸਮ੍ਪਿ ਬੋਧੇਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ.

੧੦੩੮. ਮਗ੍ਗਾਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤਿਕੇ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਂ ਆਰਬ੍ਭਾਤਿ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਮਗ੍ਗਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ. ਤੇ ਪਨ ਪਰਿਤ੍ਤਾਪਿ ਹੋਨ੍ਤਿ ਮਹਗ੍ਗਤਾਪਿ.

੧੦੩੯. ਮਗ੍ਗਹੇਤੁਕਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਪਠਮਨਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯਟ੍ਠੇਨ ਹੇਤੁਨਾ ਮਗ੍ਗਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਨਂ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਸਹੇਤੁਕਭਾਵੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ. ਦੁਤਿਯਨਯੇਨ ਮਗ੍ਗਭੂਤੇਨ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਹੇਤੁਨਾ ਸੇਸਮਗ੍ਗਙ੍ਗਾਨਂ ਸਹੇਤੁਕਭਾਵੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ. ਤਤਿਯਨਯੇਨ ਮਗ੍ਗੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਹੇਤੂਹਿ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਸਹੇਤੁਕਭਾਵੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

੧੦੪੦. ਅਧਿਪਤਿਂ ਕਰਿਤ੍ਵਾਤਿ ਆਰਮ੍ਮਣਾਧਿਪਤਿਂ ਕਤ੍ਵਾ. ਤੇ ਚ ਖੋ ਪਰਿਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾਵ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਅਰਿਯਸਾਵਕਾਨਞ੍ਹਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਮਗ੍ਗਂ ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਕਾਲੇ ਆਰਮ੍ਮਣਾਧਿਪਤਿ ਲਬ੍ਭਤਿ. ਚੇਤੋਪਰਿਯਞਾਣੇਨ ਪਨ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਪਰਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਮਾਨੋ ਗਰੁਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋਪਿ ਅਤ੍ਤਨਾ ਪਟਿਵਿਦ੍ਧਮਗ੍ਗਂ ਵਿਯ ਗਰੁਂ ਨ ਕਰੋਤਿ. ‘ਯਮਕਪਾਟਿਹਾਰਿਯਂ ਕਰੋਨ੍ਤਂ ਤਥਾਗਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗਂ ਗਰੁਂ ਕਰੋਤਿ ਨ ਕਰੋਤੀ’ਤਿ? ਕਰੋਤਿ, ਨ ਪਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਮਗ੍ਗਂ ਵਿਯ. ਅਰਹਾ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿ ਧਮ੍ਮਂ ਗਰੁਂ ਕਰੋਤਿ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਮਗ੍ਗਂ ਫਲਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਨ੍ਤਿ. ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਅਯਮੇਵਤ੍ਥੋ. ਵੀਮਂਸਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਸਹਜਾਤਾਧਿਪਤਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਛਨ੍ਦਞ੍ਹਿ ਜੇਟ੍ਠਕਂ ਕਤ੍ਵਾ ਮਗ੍ਗਂ ਭਾਵੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਛਨ੍ਦੋ ਅਧਿਪਤਿ ਨਾਮ ਹੋਤਿ, ਨ ਮਗ੍ਗੋ. ਸੇਸਧਮ੍ਮਾਪਿ ਛਨ੍ਦਾਧਿਪਤਿਨੋ ਨਾਮ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਨ ਮਗ੍ਗਾਧਿਪਤਿਨੋ. ਚਿਤ੍ਤੇਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਵੀਮਂਸਂ ਪਨ ਜੇਟ੍ਠਕਂ ਕਤ੍ਵਾ ਮਗ੍ਗਂ ਭਾਵੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵੀਮਂਸਾਧਿਪਤਿ ਚੇਵ ਹੋਤਿ ਮਗ੍ਗੋ ਚਾਤਿ. ਸੇਸਧਮ੍ਮਾ ਮਗ੍ਗਾਧਿਪਤਿਨੋ ਨਾਮ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਵੀਰਿਯੇਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ.

੧੦੪੧. ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਤ੍ਤਿਕਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਜਾਤਾਤਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾ, ਪਟਿਲਦ੍ਧਤ੍ਤਭਾਵਾ. ਭੂਤਾਤਿਆਦੀਨਿ ਤੇਸਂਯੇਵ ਵੇਵਚਨਾਨਿ. ਜਾਤਾ ਏਵ ਹਿ ਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਭੂਤਾ. ਪਚ੍ਚਯਸਂਯੋਗੇ ਜਾਤਤ੍ਤਾ ਸਞ੍ਜਾਤਾ. ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਲਕ੍ਖਣਪ੍ਪਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾ. ਉਪਸਗ੍ਗੇਨ ਪਨ ਪਦਂ ਵਡ੍ਢੇਤ੍ਵਾ ਅਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਪਾਕਟੀਭੂਤਾਤਿ ਪਾਤੁਭੂਤਾ. ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤਤੋ ਉਦ੍ਧਂ ਪਨ੍ਨਾਤਿ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ. ਉਪਸਗ੍ਗੇਨ ਪਦਂ ਵਡ੍ਢੇਤ੍ਵਾ ਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਟ੍ਠੇਨੇਵ ਉਦ੍ਧਂ ਠਿਤਾਤਿ ਉਟ੍ਠਿਤਾ. ਪਚ੍ਚਯਸਂਯੋਗੇ ਉਟ੍ਠਿਤਾਤਿ ਸਮੁਟ੍ਠਿਤਾ. ਪੁਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਤਿਵਚਨੇ ਕਾਰਣਂ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂਸੇਨ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾਤਿ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਕੋਟ੍ਠਾਸੇਨ ਗਣਨਂ ਗਤਾ. ਰੂਪਂ ਵੇਦਨਾ ਸਞ੍ਞਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਨੇਸਂ ਸਭਾਵਦਸ੍ਸਨਂ. ਦੁਤਿਯਪਦਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਵੁਤ੍ਤਪਟਿਸੇਧਨਯੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਤਤਿਯਪਦਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਉਤ੍ਤਾਨਤ੍ਥੋਯੇਵ.

ਅਯਂ ਪਨ ਤਿਕੋ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਅਦ੍ਧਾਨਂ ਵਸੇਨ ਪੂਰੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸਿਤੋ. ਲਦ੍ਧੋਕਾਸਸ੍ਸ ਹਿ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕੋ ਦੁਵਿਧੋ – ਖਣਪ੍ਪਤ੍ਤੋ, ਚ ਅਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਚ. ਤਤ੍ਥ ‘ਖਣਪ੍ਪਤ੍ਤੋ’ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਨਾਮ. ‘ਅਪ੍ਪਤ੍ਤੋ’ ਚਿਤ੍ਤਾਨਨ੍ਤਰੇ ਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੁ, ਕਪ੍ਪਸਤਸਹਸ੍ਸਾਤਿਕ੍ਕਮੇ ਵਾ. ਧੁਵਪਚ੍ਚਯਟ੍ਠੇਨ ਨਤ੍ਥਿ ਨਾਮ ਨ ਹੋਤਿ, ਉਪ੍ਪਾਦਿਨੋ ਧਮ੍ਮਾ ਨਾਮ ਜਾਤੋ. ਯਥਾ ਹਿ – ‘‘ਤਿਟ੍ਠਤੇਵ ਸਾਯਂ, ਪੋਟ੍ਠਪਾਦ, ਅਰੂਪੀ ਅਤ੍ਤਾ ਸਞ੍ਞਾਮਯੋ. ਅਥ ਇਮਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਾ ਚ ਸਞ੍ਞਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਅਞ੍ਞਾ ਚ ਸਞ੍ਞਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੪੧੯). ਏਤ੍ਥ ਆਰੁਪ੍ਪੇ ਕਾਮਾਵਚਰਸਞ੍ਞਾਪਵਤ੍ਤਿਕਾਲੇ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਮੂਲਭਵਙ੍ਗਸਞ੍ਞਾ ਨਿਰੁਦ੍ਧਾ ਕਾਮਾਵਚਰਸਞ੍ਞਾਯ ਪਨ ਨਿਰੁਦ੍ਧਕਾਲੇ ਅਵਸ੍ਸਂ ਸਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਅਰੂਪਸਙ੍ਖਾਤੋ ਅਤ੍ਤਾ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਅਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ‘ਤਿਟ੍ਠਤੇਵ’ ਨਾਮਾਤਿ ਜਾਤੋ. ਏਵਮੇਵ ਲਦ੍ਧੋਕਾਸਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕੋ ਦੁਵਿਧੋ…ਪੇ… ਧੁਵਪਚ੍ਚਯਟ੍ਠੇਨ ਨਤ੍ਥਿ ਨਾਮ ਨ ਹੋਤਿ, ਉਪ੍ਪਾਦਿਨੋ ਧਮ੍ਮਾ ਨਾਮ ਜਾਤੋ.

ਯਦਿ ਪਨ ਆਯੂਹਿਤਂ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਕਮ੍ਮਂ ਸਬ੍ਬਂ ਵਿਪਾਕਂ ਦਦੇਯ੍ਯ, ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਓਕਾਸੋ ਨ ਭਵੇਯ੍ਯ. ਤਂ ਪਨ ਦੁਵਿਧਂ ਹੋਤਿ – ਧੁਵਵਿਪਾਕਂ, ਅਧੁਵਵਿਪਾਕਞ੍ਚ. ਤਤ੍ਥ ਪਞ੍ਚ ਆਨਨ੍ਤਰਿਯਕਮ੍ਮਾਨਿ, ਅਟ੍ਠ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯੋ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਾਤਿ ਏਤਂ ‘ਧੁਵਵਿਪਾਕਂ’ ਨਾਮ. ਤਂ ਪਨ ਖਣਪ੍ਪਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥਿ, ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਮ੍ਪਿ. ਤਤ੍ਥ ‘ਖਣਪ੍ਪਤ੍ਤਂ’ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਨਾਮ. ‘ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਂ’ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਨਾਮ. ਤਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕੋ ਚਿਤ੍ਤਾਨਨ੍ਤਰੇ ਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੁ ਕਪ੍ਪਸਤਸਹਸ੍ਸਾਤਿਕ੍ਕਮੇ ਵਾ. ਧੁਵਪਚ੍ਚਯਟ੍ਠੇਨ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਨਾਮ ਨ ਹੋਤਿ, ਉਪ੍ਪਾਦਿਨੋ ਧਮ੍ਮਾ ਨਾਮ ਜਾਤਂ. ਮੇਤ੍ਤੇਯ੍ਯਬੋਧਿਸਤ੍ਤਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗੋ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਨਾਮ, ਫਲਂ ਉਪ੍ਪਾਦਿਨੋ ਧਮ੍ਮਾਯੇਵ ਨਾਮ ਜਾਤਂ.

੧੦੪੪. ਅਤੀਤਤ੍ਤਿਕਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਅਤੀਤਾਤਿ ਖਣਤ੍ਤਯਂ ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਾ. ਨਿਰੁਦ੍ਧਾਤਿ ਨਿਰੋਧਪ੍ਪਤ੍ਤਾ. ਵਿਗਤਾਤਿ ਵਿਭਵਂ ਗਤਾ, ਵਿਗਚ੍ਛਿਤਾ ਵਾ. ਵਿਪਰਿਣਤਾਤਿ ਪਕਤਿਵਿਜਹਨੇਨ ਵਿਪਰਿਣਾਮਂ ਗਤਾ. ਨਿਰੋਧਸਙ੍ਖਾਤਂ ਅਤ੍ਥਂ ਗਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਤਾ. ਅਬ੍ਭਤ੍ਥਙ੍ਗਤਾਤਿ ਉਪਸਗ੍ਗੇਨ ਪਦਂ ਵਡ੍ਢਿਤਂ. ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਵਿਗਤਾਤਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਵਿਗਚ੍ਛਿਤਾ. ਪੁਨ ਅਤੀਤਵਚਨੇ ਕਾਰਣਂ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ. ਪਰਤੋ ਅਨਾਗਤਾਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਅਤੀਤਂਸੇਨ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾਤਿ ਅਤੀਤਕੋਟ੍ਠਾਸੇਨ ਗਣਨਂ ਗਤਾ. ਕਤਮੇ ਤੇਤਿ? ਰੂਪਂ ਵੇਦਨਾ ਸਞ੍ਞਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ. ਪਰਤੋ ਅਨਾਗਤਾਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ.

੧੦੪੭. ਅਤੀਤਾਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤਿਕਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਅਤੀਤੇ ਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭਾਤਿਆਦੀਸੁ ਪਰਿਤ੍ਤਮਹਗ੍ਗਤਾਵ ਧਮ੍ਮਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਤੇ ਹਿ ਅਤੀਤਾਦੀਨਿ ਆਰਬ੍ਭ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ.

੧੦੫੦. ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਤ੍ਤਿਕਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਤੇਸਂ ਤੇਸਨ੍ਤਿ ਪਦਦ੍ਵਯੇਨ ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤੇ ਪਰਿਯਾਦਿਯਤਿ. ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਉਭਯਂ ਨਿਯਕਜ੍ਝਤ੍ਤਾਧਿਵਚਨਂ. ਨਿਯਤਾਤਿ ਅਤ੍ਤਨਿ ਜਾਤਾ. ਪਾਟਿਪੁਗ੍ਗਲਿਕਾਤਿ ਪਾਟਿਯੇਕ੍ਕਸ੍ਸ ਪਾਟਿਯੇਕ੍ਕਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਕਾ. ਉਪਾਦਿਣ੍ਣਾਤਿ ਸਰੀਰਟ੍ਠਕਾ. ਤੇ ਹਿ ਕਮ੍ਮਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਵਾ ਹੋਨ੍ਤੁ ਮਾ ਵਾ, ਆਦਿਨ੍ਨਗਹਿਤਪਰਾਮਟ੍ਠਵਸੇਨ ਪਨ ਇਧ ਉਪਾਦਿਣ੍ਣਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ.

੧੦੫੧. ਪਰਸਤ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਅਵਸੇਸਸਤ੍ਤਾਨਂ. ਪਰਪੁਗ੍ਗਲਾਨਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਸੇਵ ਵੇਵਚਨਂ. ਸੇਸਂ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਸਦਿਸਮੇਵ. ਤਦੁਭਯਨ੍ਤਿ ਤਂ ਉਭਯਂ.

੧੦੫੩. ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤਿਕਸ੍ਸ ਪਠਮਪਦੇ ਪਰਿਤ੍ਤਮਹਗ੍ਗਤਾ ਧਮ੍ਮਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਦੁਤਿਯੇ ਅਪ੍ਪਮਾਣਾਪਿ. ਤਤਿਯੇ ਪਰਿਤ੍ਤਮਹਗ੍ਗਤਾਵ. ਅਪ੍ਪਮਾਣਾ ਪਨ ਕਾਲੇਨ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਕਾਲੇਨ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਨ ਕਰੋਨ੍ਤਿ. ਸਨਿਦਸ੍ਸਨਤ੍ਤਿਕਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਉਤ੍ਤਾਨੋਯੇਵਾਤਿ.

ਦੁਕਨਿਕ੍ਖੇਪਕਥਾ

੧੦੬੨. ਦੁਕੇਸੁ ਅਦੋਸਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਮੇਤ੍ਤਾਯਨਵਸੇਨ ਮੇਤ੍ਤਿ. ਮੇਤ੍ਤਾਕਾਰੋ ਮੇਤ੍ਤਾਯਨਾ. ਮੇਤ੍ਤਾਯ ਅਯਿਤਸ੍ਸ ਮੇਤ੍ਤਾਸਮਙ੍ਗਿਨੋ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਮੇਤ੍ਤਾਯਿਤਤ੍ਤਂ. ਅਨੁਦਯਤੀਤਿ ਅਨੁਦ੍ਦਾ, ਰਕ੍ਖਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਨੁਦ੍ਦਾਕਾਰੋ ਅਨੁਦ੍ਦਾਯਨਾ. ਅਨੁਦ੍ਦਾਯਿਤਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਅਨੁਦ੍ਦਾਯਿਤਤ੍ਤਂ. ਹਿਤਸ੍ਸ ਏਸਨਵਸੇਨ ਹਿਤੇਸਿਤਾ. ਅਨੁਕਮ੍ਪਨਵਸੇਨ ਅਨੁਕਮ੍ਪਾ. ਸਬ੍ਬੇਹਿਪਿ ਇਮੇਹਿ ਪਦੇਹਿ ਉਪਚਾਰਪ੍ਪਨਾਪ੍ਪਤ੍ਤਾ ਮੇਤ੍ਤਾਵ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਸੇਸਪਦੇਹਿ ਲੋਕਿਯਲੋਕੁਤ੍ਤਰੋ ਅਦੋਸੋ ਕਥਿਤੋ.

੧੦੬੩. ਅਮੋਹਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਦੁਕ੍ਖੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚੇ ਪਞ੍ਞਾ. ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੇਤਿਆਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਦੁਕ੍ਖੇ ਞਾਣਂ ਸਵਨਸਮ੍ਮਸਨਪਟਿਵੇਧਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਾਸੁ ਵਤ੍ਤਤਿ. ਤਥਾ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੇ. ਨਿਰੋਧੇ ਪਨ ਸਵਨਪਟਿਵੇਧਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਾਸੁ ਏਵ. ਤਥਾ ਪਟਿਪਦਾਯ. ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤੇਤਿ ਅਤੀਤਕੋਟ੍ਠਾਸੇ. ਅਪਰਨ੍ਤੇਤਿ ਅਨਾਗਤਕੋਟ੍ਠਾਸੇ. ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤਾਪਰਨ੍ਤੇਤਿ ਤਦੁਭਯੇ. ਇਦਪ੍ਪਚ੍ਚਯਤਾਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਅਯਂ ਪਚ੍ਚਯੋ, ਇਦਂ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ, ਇਦਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਇਦਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਪਚ੍ਚਯੇਸੁ ਚ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਧਮ੍ਮੇਸੁ ਚ ਞਾਣਂ.

੧੦੬੫. ਲੋਭਨਿਦ੍ਦੇਸੇਪਿ ਹੇਟ੍ਠਾ ਅਨਾਗਤਾਨਂ ਪਦਾਨਂ ਅਯਮਤ੍ਥੋ – ਰਞ੍ਜਨਵਸੇਨ ਰਾਗੋ. ਬਲਵਰਞ੍ਜਨਟ੍ਠੇਨ ਸਾਰਾਗੋ. ਵਿਸਯੇਸੁ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਅਨੁਨਯਨਤੋ ਅਨੁਨਯੋ. ਅਨੁਰੁਜ੍ਝਤੀਤਿ ਅਨੁਰੋਧੋ, ਕਾਮੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਯਤ੍ਥ ਕਤ੍ਥਚਿ ਭਵੇ ਸਤ੍ਤਾ ਏਤਾਯ ਨਨ੍ਦਨ੍ਤਿ, ਸਯਂ ਵਾ ਨਨ੍ਦਤੀਤਿ ਨਨ੍ਦੀ. ਨਨ੍ਦੀ ਚ ਸਾ ਰਞ੍ਜਨਟ੍ਠੇਨ ਰਾਗੋ ਚਾਤਿ ਨਨ੍ਦੀਰਾਗੋ. ਤਤ੍ਥ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਸਕਿਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਤਣ੍ਹਾ ‘ਨਨ੍ਦੀ’. ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾ ‘ਨਨ੍ਦੀਰਾਗੋ’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਾਰਾਗੋਤਿ ਯੋ ਹੇਟ੍ਠਾ ਬਲਵਰਞ੍ਜਨਟ੍ਠੇਨ ਸਾਰਾਗੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਸੋ ਨ ਸਤ੍ਤਸ੍ਸ, ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਸਾਰਾਗੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਏਤਾਯ ਆਰਮ੍ਮਣਾਨੀਤਿ ਇਚ੍ਛਾ. ਬਹਲਕਿਲੇਸਭਾਵੇਨ ਮੁਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਏਤਾਯ ਪਾਣਿਨੋਤਿ ਮੁਚ੍ਛਾ. ਗਿਲਿਤ੍ਵਾ ਪਰਿਨਿਟ੍ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਗਹਣਵਸੇਨ ਅਜ੍ਝੋਸਾਨਂ. ਇਮਿਨਾ ਸਤ੍ਤਾ ਗਿਜ੍ਝਨ੍ਤਿ, ਗੇਧਂ ਆਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ ਗੇਧੋ; ਬਹਲਟ੍ਠੇਨ ਵਾ ਗੇਧੋ. ‘‘ਗੇਧਂ ਵਾ ਪਵਨਸਣ੍ਡ’’ਨ੍ਤਿ ਹਿ ਬਹਲਟ੍ਠੇਨੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਨਨ੍ਤਰਪਦਂ ਉਪਸਗ੍ਗਵਸੇਨ ਵਡ੍ਢਿਤਂ. ਸਬ੍ਬਤੋਭਾਗੇਨ ਵਾ ਗੇਧੋਤਿ ਪਲਿਗੇਧੋ. ਸਞ੍ਜਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਸਙ੍ਗੋ; ਲਗ੍ਗਨਟ੍ਠੇਨ ਵਾ ਸਙ੍ਗੋ. ਓਸੀਦਨਟ੍ਠੇਨ ਪਙ੍ਕੋ. ਆਕਡ੍ਢਨਵਸੇਨ ਏਜਾ. ‘‘ਏਜਾ ਇਮਂ ਪੁਰਿਸਂ ਪਰਿਕਡ੍ਢਤਿ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸੇਵ ਭਵਸ੍ਸ ਅਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਯਾ’’ਤਿ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਵਞ੍ਚਨਟ੍ਠੇਨ ਮਾਯਾ. ਵਟ੍ਟਸ੍ਮਿਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਜਨਨਟ੍ਠੇਨ ਜਨਿਕਾ. ‘‘ਤਣ੍ਹਾ ਜਨੇਤਿ ਪੁਰਿਸਂ ਚਿਤ੍ਤਮਸ੍ਸ ਵਿਧਾਵਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੫੫-੫੭) ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਵਟ੍ਟਸ੍ਮਿਂ ਸਤ੍ਤੇ ਦੁਕ੍ਖੇਨ ਸਂਯੋਜਯਮਾਨਾ ਜਨੇਤੀਤਿ ਸਞ੍ਜਨਨੀ. ਘਟਨਟ੍ਠੇਨ ਸਿਬ੍ਬਿਨੀ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਵਟ੍ਟਸ੍ਮਿਂ ਸਤ੍ਤੇ ਚੁਤਿਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਸੇਨ ਸਿਬ੍ਬਤਿ ਘਟੇਤਿ, ਤੁਨ੍ਨਕਾਰੋ ਵਿਯ ਪਿਲੋਤਿਕਾਯ ਪਿਲੋਤਿਕਂ; ਤਸ੍ਮਾ ਘਟਨਟ੍ਠੇਨ ਸਿਬ੍ਬਿਨੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਅਨੇਕਪ੍ਪਕਾਰਂ ਵਿਸਯਜਾਲਂ ਤਣ੍ਹਾਵਿਪ੍ਫਨ੍ਦਿਤਨਿਵੇਸਸਙ੍ਖਾਤਂ ਵਾ ਜਾਲਮਸ੍ਸਾ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਜਾਲਿਨੀ.

ਆਕਡ੍ਢਨਟ੍ਠੇਨ ਸੀਘਸੋਤਾ ਸਰਿਤਾ ਵਿਯਾਤਿ ਸਰਿਤਾ. ਅਲ੍ਲਟ੍ਠੇਨ ਵਾ ਸਰਿਤਾ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ – ‘‘ਸਰਿਤਾਨਿ ਸਿਨੇਹਿਤਾਨਿ ਚ ਸੋਮਨਸ੍ਸਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਜਨ੍ਤੁਨੋ’’ਤਿ (ਧ. ਪ. ੩੪੧). ਅਲ੍ਲਾਨਿ ਚੇਵ ਸਿਨਿਦ੍ਧਾਨਿ ਚਾਤਿ ਅਯਞ੍ਹੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ. ਵਿਸਤਾਤਿ ਵਿਸਤ੍ਤਿਕਾ. ਵਿਸਟਾਤਿ ਵਿਸਤ੍ਤਿਕਾ. ਵਿਸਾਲਾਤਿ ਵਿਸਤ੍ਤਿਕਾ. ਵਿਸਕ੍ਕਤੀਤਿ ਵਿਸਤ੍ਤਿਕਾ. ਵਿਸਂਵਾਦਿਕਾਤਿ ਵਿਸਤ੍ਤਿਕਾ. ਵਿਸਂਹਰਤੀਤਿ ਵਿਸਤ੍ਤਿਕਾ. ਵਿਸਮੂਲਾਤਿ ਵਿਸਤ੍ਤਿਕਾ. ਵਿਸਫਲਾਤਿ ਵਿਸਤ੍ਤਿਕਾ. ਵਿਸਪਰਿਭੋਗਾਤਿ ਵਿਸਤ੍ਤਿਕਾ. ਵਿਸਤਾ ਵਾ ਪਨ ਸਾ ਤਣ੍ਹਾ ਰੂਪੇ ਸਦ੍ਦੇ ਗਨ੍ਧੇ ਰਸੇ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮੇ ਕੁਲੇ ਗਣੇ ਵਿਤ੍ਥਤਾਤਿ ਵਿਸਤ੍ਤਿਕਾ (ਮਹਾਨਿ. ੩). ਅਨਯਬ੍ਯਸਨਪਾਪਨਟ੍ਠੇਨ ਕੁਮ੍ਮਾਨੁਬਨ੍ਧਸੁਤ੍ਤਕਂ ਵਿਯਾਤਿ ਸੁਤ੍ਤਂ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ – ‘‘ਸੁਤ੍ਤਕਨ੍ਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਨ੍ਦੀਰਾਗਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੧੫੯). ਰੂਪਾਦੀਸੁ ਵਿਤ੍ਥਤਟ੍ਠੇਨ ਵਿਸਟਾ. ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਪਟਿਲਾਭਤ੍ਥਾਯ ਸਤ੍ਤੇ ਆਯੂਹਾਪੇਤੀਤਿ ਆਯੂਹਿਨੀ. ਉਕ੍ਕਣ੍ਠਿਤੁਂ ਅਪ੍ਪਦਾਨਤੋ ਸਹਾਯਟ੍ਠੇਨ ਦੁਤਿਯਾ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਵਟ੍ਟਸ੍ਮਿਂ ਉਕ੍ਕਣ੍ਠਿਤੁਂ ਨ ਦੇਤਿ, ਗਤਗਤਟ੍ਠਾਨੇ ਪਿਯਸਹਾਯੋ ਵਿਯ ਅਭਿਰਮਾਪੇਤਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ –

‘‘ਤਣ੍ਹਾਦੁਤਿਯੋ ਪੁਰਿਸੋ, ਦੀਘਮਦ੍ਧਾਨ ਸਂਸਰਂ;

ਇਤ੍ਥਭਾਵਞ੍ਞਥਾਭਾਵਂ, ਸਂਸਾਰਂ ਨਾਤਿਵਤ੍ਤਤੀ’’ਤਿ. (ਅ. ਨਿ. ੪.੯; ਇਤਿਵੁ. ੧੫; ਮਹਾਨਿ. ੧੯੧; ਚੂਲ਼ਨਿ. ਪਾਰਾਯਨਾਨੁਗੀਤਿਗਾਥਾਨਿਦ੍ਦੇਸ ੧੦੭);

ਪਣਿਧਾਨਕਵਸੇਨ ਪਣਿਧਿ. ਭਵਨੇਤ੍ਤੀਤਿ ਭਵਰਜ੍ਜੁ. ਏਤਾਯ ਹਿ ਸਤ੍ਤਾ, ਰਜ੍ਜੁਯਾ ਗੀਵਾਯ ਬਦ੍ਧਾ ਗੋਣਾ ਵਿਯ, ਇਚ੍ਛਿਤਿਚ੍ਛਿਤਟ੍ਠਾਨਂ ਨਿਯ੍ਯਨ੍ਤਿ. ਤਂ ਤਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਵਨਤਿ ਭਜਤਿ ਅਲ੍ਲੀਯਤੀਤਿ ਵਨਂ. ਵਨਤਿ ਯਾਚਤੀਤਿ ਵਾ ਵਨਂ. ਵਨਥੋਤਿ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨੇਨ ਪਦਂ ਵਡ੍ਢਿਤਂ. ਅਨਤ੍ਥਦੁਕ੍ਖਾਨਂ ਵਾ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪਨਟ੍ਠੇਨ ਗਹਨਟ੍ਠੇਨ ਚ ਵਨਂ ਵਿਯਾਤਿ ‘ਵਨਂ’; ਬਲਵਤਣ੍ਹਾਯੇਤਂ ਨਾਮਂ. ਗਹਨਤਰਟ੍ਠੇਨ ਪਨ ਤਤੋ ਬਲਵਤਰੋ ‘ਵਨਥੋ’ ਨਾਮ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ –

‘‘ਵਨਂ ਛਿਨ੍ਦਥ ਮਾ ਰੁਕ੍ਖਂ, ਵਨਤੋ ਜਾਯਤੇ ਭਯਂ;

ਛੇਤ੍ਵਾ ਵਨਞ੍ਚ ਵਨਥਞ੍ਚ, ਨਿਬ੍ਬਨਾ ਹੋਥ ਭਿਕ੍ਖਵੋ’’ਤਿ. (ਧ. ਪ. ੨੮੩);

ਸਨ੍ਥਵਨਵਸੇਨ ਸਨ੍ਥਵੋ; ਸਂਸਗ੍ਗੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸੋ ਦੁਵਿਧੋ – ਤਣ੍ਹਾਸਨ੍ਥਵੋ ਮਿਤ੍ਤਸਨ੍ਥਵੋ ਚ. ਤੇਸੁ ਇਧ ਤਣ੍ਹਾਸਨ੍ਥਵੋ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ. ਸਿਨੇਹਵਸੇਨ ਸਿਨੇਹੋ. ਆਲਯਕਰਣਵਸੇਨ ਅਪੇਕ੍ਖਤੀਤਿ ਅਪੇਕ੍ਖਾ. ਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਚੇਤਂ – ‘‘ਇਮਾਨਿ ਤੇ ਦੇਵ ਚਤੁਰਾਸੀਤਿਨਗਰਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਕੁਸਾਵਤੀਰਾਜਧਾਨੀਪਮੁਖਾਨਿ. ਏਤ੍ਥ ਦੇਵ ਛਨ੍ਦਂ ਜਨੇਹਿ, ਜੀਵਿਤੇ ਅਪੇਕ੍ਖਂ ਕਰੋਹੀ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੨੬੬). ਆਲਯਂ ਕਰੋਹੀਤਿ ਅਯਞ੍ਹੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਾਟਿਯੇਕ੍ਕੇ ਪਾਟਿਯੇਕ੍ਕੇ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਬਨ੍ਧਤੀਤਿ ਪਟਿਬਨ੍ਧੁ. ਞਾਤਕਟ੍ਠੇਨ ਵਾ ਪਾਟਿਯੇਕ੍ਕੋ ਬਨ੍ਧੂਤਿਪਿ ਪਟਿਬਨ੍ਧੁ. ਨਿਚ੍ਚਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਟ੍ਠੇਨ ਹਿ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਤਣ੍ਹਾਸਮੋ ਬਨ੍ਧੁ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ.

ਆਰਮ੍ਮਣਾਨਂ ਅਸਨਤੋ ਆਸਾ. ਅਜ੍ਝੋਤ੍ਥਰਣਤੋ ਚੇਵ ਤਿਤ੍ਤਿਂ ਅਨੁਪਗਨ੍ਤ੍ਵਾਵ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਨਤੋ ਚਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਆਸਿਸਨਵਸੇਨ ਆਸਿਸਨਾ. ਆਸਿਸਿਤਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਆਸਿਸਿਤਤ੍ਤਂ. ਇਦਾਨਿ ਤਸ੍ਸਾ ਪਵਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਰੂਪਾਸਾਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਆਸਿਸਨਵਸੇਨ ਆਸਾਤਿ ਆਸਾਯ ਅਤ੍ਥਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਰੂਪੇ ਆਸਾ ਰੂਪਾਸਾਤਿ ਏਵਂ ਨਵਪਿ ਪਦਾਨਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਪੁਰਿਮਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਪਞ੍ਚਕਾਮਗੁਣਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ. ਪਰਿਕ੍ਖਾਰਲੋਭਵਸੇਨ ਛਟ੍ਠਂ. ਤਂ ਵਿਸੇਸਤੋ ਪਬ੍ਬਜਿਤਾਨਂ. ਤਤੋ ਪਰਾਨਿ ਤੀਣਿ ਅਤਿਤ੍ਤਿਯਵਤ੍ਥੁਵਸੇਨ ਗਹਟ੍ਠਾਨਂ. ਨ ਹਿ ਤੇਸਂ ਧਨਪੁਤ੍ਤਜੀਵਿਤੇਹਿ ਅਞ੍ਞਂ ਪਿਯਤਰਂ ਅਤ੍ਥਿ. ‘ਏਤਂ ਮਯ੍ਹਂ ਏਤਂ ਮਯ੍ਹ’ਨ੍ਤਿ ਵਾ ‘ਅਸੁਕੇਨ ਮੇ ਇਦਂ ਦਿਨ੍ਨਂ ਇਦਂ ਦਿਨ੍ਨ’ਨ੍ਤਿ ਵਾ ਏਵਂ ਸਤ੍ਤੇ ਜਪ੍ਪਾਪੇਤੀਤਿ ਜਪ੍ਪਾ. ਪਰਤੋ ਦ੍ਵੇ ਪਦਾਨਿ ਉਪਸਗ੍ਗੇਨ ਵਡ੍ਢਿਤਾਨਿ. ਤਤੋ ਪਰਂ ਅਞ੍ਞੇਨਾਕਾਰੇਨ ਵਿਭਜਿਤੁਂ ਆਰਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਪੁਨ ਜਪ੍ਪਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਜਪ੍ਪਨਾਕਾਰੋ ਜਪ੍ਪਨਾ. ਜਪ੍ਪਿਤਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਜਪ੍ਪਿਤਤ੍ਤਂ. ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਵਿਸਯੇ ਲੁਮ੍ਪਤਿ ਆਕਡ੍ਢਤੀਤਿ ਲੋਲੁਪੋ. ਲੋਲੁਪਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਲੋਲੁਪ੍ਪਂ. ਲੋਲੁਪ੍ਪਾਕਾਰੋ ਲੋਲੁਪ੍ਪਾਯਨਾ. ਲੋਲੁਪ੍ਪਸਮਙ੍ਗਿਨੋ ਭਾਵੋ ਲੋਲੁਪ੍ਪਾਯਿਤਤ੍ਤਂ.

ਪੁਚ੍ਛਞ੍ਜਿਕਤਾਤਿ ਯਾਯ ਤਣ੍ਹਾਯ ਲਾਭਟ੍ਠਾਨੇਸੁ, ਪੁਚ੍ਛਂ ਚਾਲਯਮਾਨਾ ਸੁਨਖਾ ਵਿਯ, ਕਮ੍ਪਮਾਨਾ ਵਿਚਰਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਤਸ੍ਸਾ ਕਮ੍ਪਨਤਣ੍ਹਾਯ ਨਾਮਂ. ਸਾਧੁ ਮਨਾਪਮਨਾਪੇ ਵਿਸਯੇ ਕਾਮੇਤੀਤਿ ਸਾਧੁਕਾਮੋ. ਤਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਸਾਧੁਕਮ੍ਯਤਾ. ਮਾਤਾ ਮਾਤੁਚ੍ਛਾਤਿਆਦਿਕੇ ਅਯੁਤ੍ਤਟ੍ਠਾਨੇ ਰਾਗੋਤਿ ਅਧਮ੍ਮਰਾਗੋ. ਯੁਤ੍ਤਟ੍ਠਾਨੇਪਿ ਬਲਵਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਲੋਭੋ ਵਿਸਮਲੋਭੋ. ‘‘ਰਾਗੋ ਵਿਸਮ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਵਚਨਤੋ (ਵਿਭ. ੯੨੪) ਵਾ ਯੁਤ੍ਤਟ੍ਠਾਨੇ ਵਾ ਅਯੁਤ੍ਤਟ੍ਠਾਨੇ ਵਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਛਨ੍ਦਰਾਗੋ ਅਧਮ੍ਮਟ੍ਠੇਨ ‘ਅਧਮ੍ਮਰਾਗੋ’, ਵਿਸਮਟ੍ਠੇਨ ‘ਵਿਸਮਲੋਭੋ’ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਆਰਮ੍ਮਣਾਨਂ ਨਿਕਾਮਨਵਸੇਨ ਨਿਕਨ੍ਤਿ. ਨਿਕਾਮਨਾਕਾਰੋ ਨਿਕਾਮਨਾ. ਪਤ੍ਥਨਾਵਸੇਨ ਪਤ੍ਥਨਾ. ਪਿਹਾਯਨਵਸੇਨ ਪਿਹਨਾ. ਸੁਟ੍ਠੁ ਪਤ੍ਥਨਾ ਸਮ੍ਪਤ੍ਥਨਾ. ਪਞ੍ਚਸੁ ਕਾਮਗੁਣੇਸੁ ਤਣ੍ਹਾ ਕਾਮਤਣ੍ਹਾ. ਰੂਪਾਰੂਪਭਵੇ ਤਣ੍ਹਾ ਭਵਤਣ੍ਹਾ. ਉਚ੍ਛੇਦਸਙ੍ਖਾਤੇ ਵਿਭਵੇ ਤਣ੍ਹਾ ਵਿਭਵਤਣ੍ਹਾ. ਸੁਦ੍ਧੇ ਰੂਪਭਵਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਤਣ੍ਹਾ ਰੂਪਤਣ੍ਹਾ. ਅਰੂਪਭਵੇ ਤਣ੍ਹਾ ਅਰੂਪਤਣ੍ਹਾ. ਉਚ੍ਛੇਦਦਿਟ੍ਠਿਸਹਗਤੋ ਰਾਗੋ ਦਿਟ੍ਠਿਰਾਗੋ. ਨਿਰੋਧੇ ਤਣ੍ਹਾ ਨਿਰੋਧਤਣ੍ਹਾ. ਰੂਪੇ ਤਣ੍ਹਾ ਰੂਪਤਣ੍ਹਾ. ਸਦ੍ਦੇ ਤਣ੍ਹਾ ਸਦ੍ਦਤਣ੍ਹਾ. ਗਨ੍ਧਤਣ੍ਹਾਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਓਘਾਦਯੋ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਥਾਵ.

ਕੁਸਲਧਮ੍ਮੇ ਆਵਰਤੀਤਿ ਆਵਰਣਂ. ਛਾਦਨਵਸੇਨ ਛਾਦਨਂ. ਸਤ੍ਤੇ ਵਟ੍ਟਸ੍ਮਿਂ ਬਨ੍ਧਤੀਤਿ ਬਨ੍ਧਨਂ. ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਕਿਲਿਸ੍ਸਤਿ ਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠਂ ਕਰੋਤੀਤਿ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸੋ. ਥਾਮਗਤਟ੍ਠੇਨ ਅਨੁਸੇਤੀਤਿ ਅਨੁਸਯੋ. ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਤੀਤਿ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨਂ; ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤੁਂ ਅਪ੍ਪਦਾਨੇਨ ਕੁਸਲਚਾਰਂ ਗਣ੍ਹਾਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਚੋਰਾ ਮਗ੍ਗੇ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਿਂਸੁ ਧੁਤ੍ਤਾ ਮਗ੍ਗੇ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਿਂਸੂ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਚੂਲ਼ਵ. ੪੩੦) ਹਿ ਮਗ੍ਗਂ ਗਣ੍ਹਿਂਸੂਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਵਮਿਧਾਪਿ ਗਹਣਟ੍ਠੇਨ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਪਲਿਵੇਠਨਟ੍ਠੇਨ ਲਤਾ ਵਿਯਾਤਿ ਲਤਾ. ‘‘ਲਤਾ ਉਬ੍ਭਿਜ੍ਜ ਤਿਟ੍ਠਤੀ’’ਤਿ (ਧ. ਪ. ੩੪੦) ਆਗਤਟ੍ਠਾਨੇਪਿ ਅਯਂ ਤਣ੍ਹਾ ਲਤਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਵਤ੍ਥੂਨਿ ਇਚ੍ਛਤੀਤਿ ਵੇਵਿਚ੍ਛਂ. ਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਮੂਲਨ੍ਤਿ ਦੁਕ੍ਖਮੂਲਂ. ਤਸ੍ਸੇਵ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਨਿਦਾਨਨ੍ਤਿ ਦੁਕ੍ਖਨਿਦਾਨਂ. ਤਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਇਤੋ ਪਭਵਤੀਤਿ ਦੁਕ੍ਖਪ੍ਪਭਵੋ. ਬਨ੍ਧਨਟ੍ਠੇਨ ਪਾਸੋ ਵਿਯਾਤਿ ਪਾਸੋ. ਮਾਰਸ੍ਸ ਪਾਸੋ ਮਾਰਪਾਸੋ. ਦੁਰੁਗ੍ਗਿਲਨਟ੍ਠੇਨ ਬਲ਼ਿਸਂ ਵਿਯਾਤਿ ਬਲ਼ਿਸਂ. ਮਾਰਸ੍ਸ ਬਲ਼ਿਸਂ ਮਾਰਬਲ਼ਿਸਂ. ਤਣ੍ਹਾਭਿਭੂਤਾ ਮਾਰਸ੍ਸ ਵਿਸਯਂ ਨਾਤਿਕ੍ਕਮਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਂ ਉਪਰਿ ਮਾਰੋ ਵਸਂ ਵਤ੍ਤੇਤੀਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਮਾਰਸ੍ਸ ਵਿਸਯੋਤਿ ਮਾਰਵਿਸਯੋ. ਸਨ੍ਦਨਟ੍ਠੇਨ ਤਣ੍ਹਾਵ ਨਦੀ ਤਣ੍ਹਾਨਦੀ. ਅਜ੍ਝੋਤ੍ਥਰਣਟ੍ਠੇਨ ਤਣ੍ਹਾਵ ਜਾਲਂ ਤਣ੍ਹਾਜਾਲਂ. ਯਥਾ ਸੁਨਖਾ ਗਦ੍ਦੁਲਬਦ੍ਧਾ ਯਦਿਚ੍ਛਕਂ ਨੀਯਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਤਣ੍ਹਾਬਦ੍ਧਾ ਸਤ੍ਤਾਪੀਤਿ ਦਲ਼੍ਹਬਨ੍ਧਨਟ੍ਠੇਨ ਗਦ੍ਦੁਲਂ ਵਿਯਾਤਿ ਗਦ੍ਦੁਲਂ. ਤਣ੍ਹਾਵ ਗਦ੍ਦੁਲਂ ਤਣ੍ਹਾਗਦ੍ਦੁਲਂ. ਦੁਪ੍ਪੂਰਣਟ੍ਠੇਨ ਤਣ੍ਹਾਵ ਸਮੁਦ੍ਦੋ ਤਣ੍ਹਾਸਮੁਦ੍ਦੋ.

੧੦੬੬. ਦੋਸਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਅਨਤ੍ਥਂ ਮੇ ਅਚਰੀਤਿ ਅਵੁਡ੍ਢਿਂ ਮੇ ਅਕਾਸਿ. ਇਮਿਨਾ ਉਪਾਯੇਨ ਸਬ੍ਬਪਦੇਸੁ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਅਟ੍ਠਾਨੇ ਵਾ ਪਨ ਆਘਾਤੋਤਿ ਅਕਾਰਣੇ ਕੋਪੋ – ਏਕਚ੍ਚੋ ਹਿ ‘ਦੇਵੋ ਅਤਿਵਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ ਕੁਪ੍ਪਤਿ, ‘ਨ ਵਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ ਕੁਪ੍ਪਤਿ, ‘ਸੂਰਿਯੋ ਤਪ੍ਪਤੀ’ਤਿ ਕੁਪ੍ਪਤਿ, ‘ਨ ਤਪ੍ਪਤੀ’ਤਿ ਕੁਪ੍ਪਤਿ, ਵਾਤੇ ਵਾਯਨ੍ਤੇਪਿ ਕੁਪ੍ਪਤਿ, ਅਵਾਯਨ੍ਤੇਪਿ ਕੁਪ੍ਪਤਿ, ਸਮ੍ਮਜ੍ਜਿਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤੋ ਬੋਧਿਪਣ੍ਣਾਨਂ ਕੁਪ੍ਪਤਿ, ਚੀਵਰਂ ਪਾਰੁਪਿਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤੋ ਵਾਤਸ੍ਸ ਕੁਪ੍ਪਤਿ, ਉਪਕ੍ਖਲਿਤ੍ਵਾ ਖਾਣੁਕਸ੍ਸ ਕੁਪ੍ਪਤਿ ਇਦਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ – ਅਟ੍ਠਾਨੇ ਵਾ ਪਨ ਆਘਾਤੋ ਜਾਯਤੀਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਹੇਟ੍ਠਾ ਨਵਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਸਤ੍ਤੇ ਆਰਬ੍ਭ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਕਮ੍ਮਪਥਭੇਦੋ ਹੋਤਿ. ਅਟ੍ਠਾਨਾਘਾਤੋ ਪਨ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਕਮ੍ਮਪਥਭੇਦਂ ਨ ਕਰੋਤਿ. ਚਿਤ੍ਤਂ ਆਘਾਤੇਨ੍ਤੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋਤਿ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਆਘਾਤੋ. ਤਤੋ ਬਲਵਤਰੋ ਪਟਿਘਾਤੋ. ਪਟਿਹਞ੍ਞਨਵਸੇਨ ਪਟਿਘਂ. ਪਟਿਵਿਰੁਜ੍ਝਤੀਤਿ ਪਟਿਵਿਰੋਧੋ. ਕੁਪ੍ਪਨਵਸੇਨ ਕੋਪੋ. ਪਕੋਪੋ ਸਮ੍ਪਕੋਪੋਤਿ ਉਪਸਗ੍ਗੇਨ ਪਦਂ ਵਡ੍ਢਿਤਂ. ਦੁਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਦੋਸੋ. ਪਦੋਸੋ ਸਮ੍ਪਦੋਸੋਤਿ ਉਪਸਗ੍ਗੇਨ ਪਦਂ ਵਡ੍ਢਿਤਂ. ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਬ੍ਯਾਪਤ੍ਤੀਤਿ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਪਨ੍ਨਤਾ, ਵਿਪਰਿਵਤ੍ਤਨਾਕਾਰੋ. ਮਨਂ ਪਦੂਸਯਮਾਨੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਮਨੋਪਦੋਸੋ. ਕੁਜ੍ਝਨਵਸੇਨ ਕੋਧੋ. ਕੁਜ੍ਝਨਾਕਾਰੋ ਕੁਜ੍ਝਨਾ. ਕੁਜ੍ਝਿਤਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਕੁਜ੍ਝਿਤਤ੍ਤਂ.

ਇਦਾਨਿ ਅਕੁਸਲਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਦੋਸੋ ਦੁਸ੍ਸਨਾਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਯੋ ਏਵਰੂਪੋ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਆਘਾਤੋ…ਪੇ… ਕੁਜ੍ਝਿਤਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਚ ਇਧ ਵੁਤ੍ਤੋ, ‘‘ਦੋਸੋ ਦੁਸ੍ਸਨਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਦੋਸੋਤਿ. ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਯੋਜਨਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਸਤਿ ਪੁਨਰੁਤ੍ਤਿਦੋਸੋ ਪਟਿਸੇਧਿਤੋ ਹੋਤਿ. ਮੋਹਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਅਮੋਹਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਵੁਤ੍ਤਪਟਿਪਕ੍ਖਨਯੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਸਬ੍ਬਾਕਾਰੇਨ ਪਨੇਸ ਵਿਭਙ੍ਗਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਆਵਿ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ.

੧੦੭੯. ਤੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਯੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸਹੇਤੁਕਾਤਿ ਤੇਹਿ ਹੇਤੁਧਮ੍ਮੇਹਿ ਯੇ ਅਞ੍ਞੇ ਹੇਤੁਧਮ੍ਮਾ ਵਾ ਨਹੇਤੁਧਮ੍ਮਾ ਵਾ ਤੇ ਸਹੇਤੁਕਾ. ਅਹੇਤੁਕਪਦੇਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਹੇਤੁ ਹੇਤੁਯੇਵ ਚ ਹੋਤਿ, ਤਿਣ੍ਣਂ ਵਾ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਵਾ ਏਕਤੋ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਂ ਸਹੇਤੁਕੋ ਚ. ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛੁਦ੍ਧਚ੍ਚਸਹਗਤੋ ਪਨ ਮੋਹੋ ਹੇਤੁ ਅਹੇਤੁਕੋ. ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਦੁਕਨਿਦ੍ਦੇਸੇਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ.

੧੦੯੧. ਸਙ੍ਖਤਦੁਕਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਪੁਰਿਮਦੁਕੇ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਸਙ੍ਖਤਧਾਤੁਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਯੋ ਏਵ ਸੋ ਧਮ੍ਮੋਤਿ ਏਕਵਚਨਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਕਤੋ. ਪੁਰਿਮਦੁਕੇ ਪਨ ਬਹੁਵਚਨਵਸੇਨ ਪੁਚ੍ਛਾਯ ਉਦ੍ਧਟਤ੍ਤਾ ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਅਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾਤਿ ਪੁਚ੍ਛਾਨੁਸਨ੍ਧਿਨਯੇਨ ਬਹੁਵਚਨਂ ਕਤਂ. ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸਨਿਦਸ੍ਸਨਾਤਿਆਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ.

੧੧੦੧. ਕੇਨਚਿ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਦੁਕਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾਤਿ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਵਿਜਾਨਿਤਬ੍ਬਾ. ਸੇਸਪਦੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਕੇਨਚਿ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾਤਿ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਸੁ ਕੇਨਚਿ ਏਕੇਨ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਵਾ ਸੋਤਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਵਾ ਵਿਜਾਨਿਤਬ੍ਬਾ. ਕੇਨਚਿ ਨ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾਤਿ ਤੇਨੇਵ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਵਾ ਸੋਤਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਵਾ ਨ ਵਿਜਾਨਿਤਬ੍ਬਾ. ‘ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਪਦਾਨਂ ਅਤ੍ਥਨਾਨਤ੍ਤਤੋ ਦੁਕੋ ਹੋਤੀ’ਤਿ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ‘ਯੇ ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਨ ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸੋਤਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ’ਤਿ ਅਯਂ ਦੁਕੋ ਨ ਹੋਤਿ. ਰੂਪਂ ਪਨ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਂ ਸਦ੍ਦੋ ਨ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੋਤਿ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ‘ਯੇ ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਨ ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸੋਤਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ, ਯੇ ਵਾ ਪਨ ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸੋਤਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਨ ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ’ਤਿ ਅਯਮੇਕੋ ਦੁਕੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਏਵਂ ਏਕੇਕਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮੂਲਕੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਕਤ੍ਵਾ ਵੀਸਤਿ ਦੁਕਾ ਵਿਭਤ੍ਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਕਿਂ ਪਨ ‘ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਕੇਨਚਿ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਕੇਨਚਿ ਨ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ’ ਨਤ੍ਥਿ? ਤੇਨੇਤ੍ਥ ਦੁਕਾ ਨ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ? ਨੋ ਨਤ੍ਥਿ, ਵਵਤ੍ਥਾਨਾਭਾਵਤੋ ਪਨ ਨ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਨ ਹਿ, ਯਥਾ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਅਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਏਵਾਤਿ ਵਵਤ੍ਥਾਨਂ ਅਤ੍ਥਿ, ਏਵਂ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨਾਪੀਤਿ ਵਵਤ੍ਥਾਨਾਭਾਵਤੋ ਏਤ੍ਥ ਦੁਕਾ ਨ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਪਨ ਕੇਨਚਿ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਚੇਵ ਅਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਚਾਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਅਤ੍ਥਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਸੋ ਅਵੁਤ੍ਤੋਪਿ ਯਥਾਲਾਭਵਸੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਹਿ ਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਗਤੇਹਿ ਕਾਮਾਵਚਰਧਮ੍ਮੇਹਿ ਕਾਮਾਵਚਰਧਮ੍ਮਾ ਏਵ ਤਾਵ ਕੇਹਿਚਿ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਕੇਹਿਚਿ ਅਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ. ਤੇਹਿਯੇਵ ਰੂਪਾਵਚਰਾਦਿਧਮ੍ਮਾਪਿ ਕੇਹਿਚਿ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਕੇਹਿਚਿ ਅਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ. ਰੂਪਾਵਚਰੇਹਿਪਿ ਕਾਮਾਵਚਰਾ ਕੇਹਿਚਿ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਕੇਹਿਚਿ ਅਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ. ਤੇਹੇਵ ਰੂਪਾਵਚਰਾਦਯੋਪਿ ਕੇਹਿਚਿ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਕੇਹਿਚਿ ਅਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ. ਅਰੂਪਾਵਚਰੇਹਿ ਪਨ ਕਾਮਾਵਚਰਾ ਰੂਪਾਵਚਰਾ ਅਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾ ਚ ਨੇਵ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ. ਅਰੂਪਾਵਚਰਾ ਪਨ ਕੇਹਿਚਿ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਕੇਹਿਚਿ ਅਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ. ਤੇਪਿ ਚ ਕੇਚਿਦੇਵ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਕੇਚਿ ਅਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ. ਅਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨੇਹਿ ਕਾਮਾਵਚਰਾਦਯੋ ਨੇਵ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ. ਅਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾ ਪਨ ਨਿਬ੍ਬਾਨੇਨ ਅਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਤ੍ਤਾ ਕੇਹਿਚਿ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਕੇਹਿਚਿ ਅਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ. ਤੇਪਿ ਚ ਮਗ੍ਗਫਲਾਨਂ ਅਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਤ੍ਤਾ ਕੇਚਿਦੇਵ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਕੇਚਿ ਅਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾਤਿ.

੧੧੦੨. ਆਸਵਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਪਞ੍ਚਕਾਮਗੁਣਿਕੋ ਰਾਗੋ ਕਾਮਾਸਵੋ ਨਾਮ. ਰੂਪਾਰੂਪਭਵੇਸੁ ਛਨ੍ਦਰਾਗੋ ਝਾਨਨਿਕਨ੍ਤਿ ਸਸ੍ਸਤਦਿਟ੍ਠਿਸਹਜਾਤੋ ਰਾਗੋ ਭਵਵਸੇਨ ਪਤ੍ਥਨਾ ਭਵਾਸਵੋ ਨਾਮ. ਦ੍ਵਾਸਟ੍ਠਿ ਦਿਟ੍ਠਿਯੋ ਦਿਟ੍ਠਾਸਵੋ ਨਾਮ. ਅਟ੍ਠਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਅਞ੍ਞਾਣਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਵੋ ਨਾਮ. ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਆਗਤੇਸੁ ਪਨ ਆਸਵੇਸੁ ਅਸਮ੍ਮੋਹਤ੍ਥਂ ਏਕਵਿਧਾਦਿਭੇਦੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਅਤ੍ਥਤੋ ਹੇਤੇ ਚਿਰਪਾਰਿਵਾਸਿਯਟ੍ਠੇਨ ਆਸਵਾਤਿ ਏਵਂ ਏਕਵਿਧਾਵ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਵਿਨਯੇ ਪਨ ‘‘ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਿਕਾਨਂ ਆਸਵਾਨਂ ਸਂਵਰਾਯ ਸਮ੍ਪਰਾਯਿਕਾਨਂ ਆਸਵਾਨਂ ਪਟਿਘਾਤਾਯਾ’’ਤਿ (ਪਾਰਾ. ੩੯) ਦੁਵਿਧੇਨ ਆਗਤਾ. ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਸਲ਼ਾਯਤਨੇ ਤਾਵ ‘‘ਤਯੋਮੇ, ਆਵੁਸੋ, ਆਸਵਾ – ਕਾਮਾਸਵੋ ਭਵਾਸਵੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਵੋ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੪.੩੨੧) ਤਿਵਿਧੇਨ ਆਗਤਾ. ਨਿਬ੍ਬੇਧਿਕਪਰਿਯਾਯੇ ‘‘ਅਤ੍ਥਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਸਵਾ ਨਿਰਯਗਮਨੀਯਾ, ਅਤ੍ਥਿ ਆਸਵਾ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਯੋਨਿਗਮਨੀਯਾ, ਅਤ੍ਥਿ ਆਸਵਾ ਪੇਤ੍ਤਿਵਿਸਯਗਮਨੀਯਾ, ਅਤ੍ਥਿ ਆਸਵਾ ਮਨੁਸ੍ਸਲੋਕਗਮਨੀਯਾ, ਅਤ੍ਥਿ ਆਸਵਾ ਦੇਵਲੋਕਗਮਨੀਯਾ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੬.੬੩) ਪਞ੍ਚਵਿਧੇਨ ਆਗਤਾ. ਛਕ੍ਕਨਿਪਾਤੇ ਆਹੁਨੇਯ੍ਯਸੁਤ੍ਤੇ – ‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਆਸਵਾ ਸਂਵਰਾ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ, ਅਤ੍ਥਿ ਆਸਵਾ ਪਟਿਸੇਵਨਾ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ, ਅਤ੍ਥਿ ਆਸਵਾ ਅਧਿਵਾਸਨਾ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ, ਅਤ੍ਥਿ ਆਸਵਾ ਪਰਿਵਜ੍ਜਨਾ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ, ਅਤ੍ਥਿ ਆਸਵਾ ਵਿਨੋਦਨਾ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ, ਅਤ੍ਥਿ ਆਸਵਾ ਭਾਵਨਾ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੬.੫੮) ਛਬ੍ਬਿਧੇਨ ਆਗਤਾ. ਸਬ੍ਬਾਸਵਪਰਿਯਾਯੇ (ਮ. ਨਿ. ੧.੧੪ ਆਦਯੋ) ‘ਦਸ੍ਸਨਪਹਾਤਬ੍ਬੇਹਿ’ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਤ੍ਤਵਿਧੇਨ ਆਗਤਾ. ਇਧ ਪਨੇਤੇ ਕਾਮਾਸਵਾਦਿਭੇਦਤੋ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੇਨ ਆਗਤਾ. ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਵਚਨਤ੍ਥੋ – ਪਞ੍ਚਕਾਮਗੁਣਸਙ੍ਖਾਤੇ ਕਾਮੇ ਆਸਵੋ ‘ਕਾਮਾਸਵੋ’. ਰੂਪਾਰੂਪਸਙ੍ਖਾਤੇ ਕਮ੍ਮਤੋ ਚ ਉਪਪਤ੍ਤਿਤੋ ਚ ਦੁਵਿਧੇਪਿ ਭਵੇ ਆਸਵੋ ‘ਭਵਾਸਵੋ’. ਦਿਟ੍ਠਿ ਏਵ ਆਸਵੋ ‘ਦਿਟ੍ਠਾਸਵੋ’. ਅਵਿਜ੍ਜਾਵ ਆਸਵੋ ‘ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਵੋ’.

੧੧੦੩. ਕਾਮੇਸੂਤਿ ਪਞ੍ਚਸੁ ਕਾਮਗੁਣੇਸੁ. ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦੋਤਿ ਕਾਮਸਙ੍ਖਾਤੋ ਛਨ੍ਦੋ, ਨ ਕਤ੍ਤੁਕਮ੍ਯਤਾਛਨ੍ਦੋ, ਨ ਧਮ੍ਮਚ੍ਛਨ੍ਦੋ. ਕਾਮਨਵਸੇਨ ਰਜ੍ਜਨਵਸੇਨ ਚ ਕਾਮੋਯੇਵ ਰਾਗੋ ਕਾਮਰਾਗੋ. ਕਾਮਨਵਸੇਨ ਨਨ੍ਦਨਵਸੇਨ ਚ ਕਾਮੋਵ ਨਨ੍ਦੀਤਿ ਕਾਮਨਨ੍ਦੀ. ਏਵਂ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਕਾਮਤ੍ਥਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਤਣ੍ਹਾਯਨਟ੍ਠੇਨ ਕਾਮਤਣ੍ਹਾ, ਸਿਨੇਹਨਟ੍ਠੇਨ ਕਾਮਸਿਨੇਹੋ, ਪਰਿਡਯ੍ਹਨਟ੍ਠੇਨ ਕਾਮਪਰਿਲ਼ਾਹੋ, ਮੁਚ੍ਛਨਟ੍ਠੇਨ ਕਾਮਮੁਚ੍ਛਾ, ਗਿਲਿਤ੍ਵਾ ਪਰਿਨਿਟ੍ਠਾਪਨਟ੍ਠੇਨ ਕਾਮਜ੍ਝੋਸਾਨਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਅਯਂ ਅਟ੍ਠਹਿ ਪਦੇਹਿ ਵਿਭਤ੍ਤੋ ਕਾਮਾਸਵੋ ਨਾਮ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.

੧੧੦੪. ਭਵੇਸੁ ਭਵਛਨ੍ਦੋਤਿ ਰੂਪਾਰੂਪਭਵੇਸੁ ਭਵਪਤ੍ਥਨਾਵਸੇਨੇਵ ਪਵਤ੍ਤੋ ਛਨ੍ਦੋ ‘ਭਵਛਨ੍ਦੋ’. ਸੇਸਪਦਾਨਿਪਿ ਇਮਿਨਾਵ ਨਯੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ.

੧੧੦੫. ਸਸ੍ਸਤੋ ਲੋਕੋਤਿ ਵਾਤਿਆਦੀਹਿ ਦਸਹਾਕਾਰੇਹਿ ਦਿਟ੍ਠਿਪ੍ਪਭੇਦੋਵ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਤਤ੍ਥ ਸਸ੍ਸਤੋ ਲੋਕੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਖਨ੍ਧਪਞ੍ਚਕਂ ਲੋਕੋਤਿ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ‘ਅਯਂ ਲੋਕੋ ਨਿਚ੍ਚੋ ਧੁਵੋ ਸਬ੍ਬਕਾਲਿਕੋ’ਤਿ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਸ੍ਸ ‘ਸਸ੍ਸਤ’ਨ੍ਤਿ ਗਹਣਾਕਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾ ਦਿਟ੍ਠਿ. ਅਸਸ੍ਸਤੋਤਿ ਤਮੇਵ ਲੋਕਂ ‘ਉਚ੍ਛਿਜ੍ਜਤਿ ਵਿਨਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਸ੍ਸ ਉਚ੍ਛੇਦਗਹਣਾਕਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾ ਦਿਟ੍ਠਿ. ਅਨ੍ਤਵਾਤਿ ਪਰਿਤ੍ਤਕਸਿਣਲਾਭਿਨੋ ‘ਸੁਪ੍ਪਮਤ੍ਤੇ ਵਾ ਸਰਾਵਮਤ੍ਤੇ ਵਾ’ ਕਸਿਣੇ ਸਮਾਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤੋਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਂ ਪਵਤ੍ਤਿਤਰੂਪਾਰੂਪਧਮ੍ਮੇ ਲੋਕੋਤਿ ਚ ਕਸਿਣਪਰਿਚ੍ਛੇਦਨ੍ਤੇਨ ਚ ‘ਅਨ੍ਤਵਾ’ਤਿ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਸ੍ਸ ‘ਅਨ੍ਤਵਾ ਲੋਕੋ’ਤਿ ਗਹਣਾਕਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾ ਦਿਟ੍ਠਿ. ਸਾ ਸਸ੍ਸਤਦਿਟ੍ਠਿਪਿ ਹੋਤਿ ਉਚ੍ਛੇਦਦਿਟ੍ਠਿਪਿ. ਵਿਪੁਲਕਸਿਣਲਾਭਿਨੋ ਪਨ ਤਸ੍ਮਿਂ ਕਸਿਣੇ ਸਮਾਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤੋਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਂ ਪਵਤ੍ਤਿਤਰੂਪਾਰੂਪਧਮ੍ਮੇ ਲੋਕੋਤਿ ਚ ਕਸਿਣਪਰਿਚ੍ਛੇਦਨ੍ਤੇਨ ਚ ‘ਅਨਨ੍ਤੋ’ਤਿ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਸ੍ਸ ‘ਅਨਨ੍ਤਵਾ ਲੋਕੋ’ਤਿ ਗਹਣਾਕਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾ ਦਿਟ੍ਠਿ. ਸਾ ਸਸ੍ਸਤਦਿਟ੍ਠਿਪਿ ਹੋਤਿ, ਉਚ੍ਛੇਦਦਿਟ੍ਠਿਪਿ.

ਤਂ ਜੀਵਂ ਤਂ ਸਰੀਰਨ੍ਤਿ ਭੇਦਨਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਸਰੀਰਸ੍ਸੇਵ ‘ਜੀਵ’ਨ੍ਤਿ ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ ਸਰੀਰੇ ਉਚ੍ਛਿਜ੍ਜਮਾਨੇ ‘ਜੀਵਮ੍ਪਿ ਉਚ੍ਛਿਜ੍ਜਤੀ’ਤਿ ਉਚ੍ਛੇਦਗਹਣਾਕਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾ ਦਿਟ੍ਠਿ. ਦੁਤਿਯਪਦੇ ਸਰੀਰਤੋ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਜੀਵਸ੍ਸ ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ ਸਰੀਰੇ ਉਚ੍ਛਿਜ੍ਜਮਾਨੇਪਿ ‘ਜੀਵਂ ਨ ਉਚ੍ਛਿਜ੍ਜਤੀ’ਤਿ ਸਸ੍ਸਤਗਹਣਾਕਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾ ਦਿਟ੍ਠਿ. ਹੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾਤਿਆਦੀਸੁ ਸਤ੍ਤੋ ਤਥਾਗਤੋ ਨਾਮ. ਸੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਹੋਤੀਤਿ ਗਣ੍ਹਤੋ ਪਠਮਾ ਸਸ੍ਸਤਦਿਟ੍ਠਿ. ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਗਣ੍ਹਤੋ ਦੁਤਿਯਾ ਉਚ੍ਛੇਦਦਿਟ੍ਠਿ. ਹੋਤਿ ਚ ਨ ਚ ਹੋਤੀਤਿ ਗਣ੍ਹਤੋ ਤਤਿਯਾ ਏਕਚ੍ਚਸਸ੍ਸਤਦਿਟ੍ਠਿ. ਨੇਵ ਹੋਤਿ ਨ ਨਹੋਤੀਤਿ ਗਣ੍ਹਤੋ ਚਤੁਤ੍ਥਾ ਅਮਰਾਵਿਕ੍ਖੇਪਦਿਟ੍ਠਿ. ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਆਸਵਾਤਿ ਇਮੇ ਕਾਮਾਸਵਞ੍ਚ ਭਵਾਸਵਞ੍ਚ ਰਾਗਵਸੇਨ ਏਕਤੋ ਕਤ੍ਵਾ, ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਤਯੋ, ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਧਮ੍ਮਾ ਆਸਵਾ ਨਾਮ.

ਯੋ ਪਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਨਂ ਵਿਮਾਨਕਪ੍ਪਰੁਕ੍ਖਆਭਰਣੇਸੁ ਛਨ੍ਦਰਾਗੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਸੋ ਕਾਮਾਸਵੋ ਹੋਤਿ ਨ ਹੋਤੀਤਿ? ਨ ਹੋਤਿ. ਕਸ੍ਮਾ? ਪਞ੍ਚਕਾਮਗੁਣਿਕਸ੍ਸ ਰਾਗਸ੍ਸ ਇਧੇਵ ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ. ਹੇਤੁਗੋਚ੍ਛਕਂ ਪਨ ਪਤ੍ਵਾ ਲੋਭੋ ਹੇਤੁ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਗਨ੍ਥਗੋਚ੍ਛਕਂ ਪਤ੍ਵਾ ਅਭਿਜ੍ਝਾਕਾਯਗਨ੍ਥੋ ਨਾਮ. ਕਿਲੇਸਗੋਚ੍ਛਕਂ ਪਤ੍ਵਾ ਲੋਭੋ ਕਿਲੇਸੋ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਦਿਟ੍ਠਿਸਹਜਾਤੋ ਪਨ ਰਾਗੋ ਕਾਮਾਸਵੋ ਹੋਤਿ ਨ ਹੋਤੀਤਿ? ਨ ਹੋਤਿ; ਦਿਟ੍ਠਿਰਾਗੋ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ‘‘ਦਿਟ੍ਠਿਰਾਗਰਤ੍ਤੇ ਪੁਰਿਸਪੁਗ੍ਗਲੇ ਦਿਨ੍ਨਦਾਨਂ ਨ ਮਹਪ੍ਫਲਂ ਹੋਤਿ, ਨ ਮਹਾਨਿਸਂਸ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੧੨੯).

ਇਮੇ ਪਨ ਆਸਵੇ ਕਿਲੇਸਪਟਿਪਾਟਿਯਾਪਿ ਆਹਰਿਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿ, ਮਗ੍ਗਪਟਿਪਾਟਿਯਾਪਿ. ਕਿਲੇਸਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਕਾਮਾਸਵੋ ਅਨਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗੇਨ ਪਹੀਯਤਿ, ਭਵਾਸਵੋ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗੇਨ, ਦਿਟ੍ਠਾਸਵੋ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗੇਨ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਵੋ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗੇਨ. ਮਗ੍ਗਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗੇਨ ਦਿਟ੍ਠਾਸਵੋ ਪਹੀਯਤਿ, ਅਨਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗੇਨ ਕਾਮਾਸਵੋ, ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗੇਨ ਭਵਾਸਵੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਵੋ ਚਾਤਿ.

੧੧੨੧. ਸਂਯੋਜਨੇਸੁ ਮਾਨਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਸੇਯ੍ਯੋਹਮਸ੍ਮੀਤਿ ਮਾਨੋਤਿ ਉਤ੍ਤਮਟ੍ਠੇਨ ‘ਅਹਂ ਸੇਯ੍ਯੋ’ਤਿ ਏਵਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਮਾਨੋ. ਸਦਿਸੋਹਮਸ੍ਮੀਤਿ ਮਾਨੋਤਿ ਸਮਸਮਟ੍ਠੇਨ ‘ਅਹਂ ਸਦਿਸੋ’ਤਿ ਏਵਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਮਾਨੋ. ਹੀਨੋਹਮਸ੍ਮੀਤਿ ਮਾਨੋਤਿ ਲਾਮਕਟ੍ਠੇਨ ‘ਅਹਂ ਹੀਨੋ’ਤਿ ਏਵਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਮਾਨੋ. ਏਵਂ ਸੇਯ੍ਯਮਾਨੋ ਸਦਿਸਮਾਨੋ ਹੀਨਮਾਨੋਤਿ ਇਮੇ ਤਯੋ ਮਾਨਾ ਤਿਣ੍ਣਂ ਜਨਾਨਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਸ੍ਸਾਪਿ ਹਿ ‘ਅਹਂ ਸੇਯ੍ਯੋ ਸਦਿਸੋ ਹੀਨੋ’ਤਿ ਤਯੋ ਮਾਨਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਸਦਿਸਸ੍ਸਾਪਿ, ਹੀਨਸ੍ਸਾਪਿ. ਤਤ੍ਥ ਸੇਯ੍ਯਸ੍ਸ ਸੇਯ੍ਯਮਾਨੋਵ ਯਾਥਾਵਮਾਨੋ, ਇਤਰੇ ਦ੍ਵੇ ਅਯਾਥਾਵਮਾਨਾ. ਸਦਿਸਸ੍ਸ ਸਦਿਸਮਾਨੋਵ…ਪੇ… ਹੀਨਸ੍ਸ ਹੀਨਮਾਨੋਵ ਯਾਥਾਵਮਾਨੋ, ਇਤਰੇ ਦ੍ਵੇ ਅਯਾਥਾਵਮਾਨਾ. ਇਮਿਨਾ ਕਿਂ ਕਥਿਤਂ? ਏਕਸ੍ਸ ਤਯੋ ਮਾਨਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ ਕਥਿਤਂ. ਖੁਦ੍ਦਕਵਤ੍ਥੁਕੇ ਪਨ ਪਠਮਕਮਾਨਭਾਜਨੀਯੇ ਏਕੋ ਮਾਨੋ ਤਿਣ੍ਣਂ ਜਨਾਨਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਕਥਿਤੋ.

ਮਾਨਕਰਣਵਸੇਨ ਮਾਨੋ. ਮਞ੍ਞਨਾ ਮਞ੍ਞਿਤਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਆਕਾਰਭਾਵਨਿਦ੍ਦੇਸਾ. ਉਸ੍ਸਿਤਟ੍ਠੇਨ ਉਨ੍ਨਤਿ. ਯਸ੍ਸੁਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਤਂ ਪੁਗ੍ਗਲਂ ਉਨ੍ਨਾਮੇਤਿ, ਉਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਠਪੇਤੀਤਿ ਉਨ੍ਨਮੋ. ਸਮੁਸ੍ਸਿਤਟ੍ਠੇਨ ਧਜੋ. ਉਕ੍ਖਿਪਨਟ੍ਠੇਨ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਮ੍ਪਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤੀਤਿ ਸਮ੍ਪਗ੍ਗਾਹੋ. ਕੇਤੁ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਬਹੂਸੁ ਧਜੇਸੁ ਅਚ੍ਚੁਗ੍ਗਤਧਜੋ. ਮਾਨੋਪਿ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੋ ਅਪਰਾਪਰੇ ਉਪਾਦਾਯ ਅਚ੍ਚੁਗ੍ਗਤਟ੍ਠੇਨ ਕੇਤੁ ਵਿਯਾਤਿ ‘ਕੇਤੁ’. ਕੇਤੁਂ ਇਚ੍ਛਤੀਤਿ ਕੇਤੁਕਮ੍ਯਂ, ਤਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਕੇਤੁਕਮ੍ਯਤਾ. ਸਾ ਪਨ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ, ਨ ਅਤ੍ਤਨੋ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘ਕੇਤੁਕਮ੍ਯਤਾ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸਾ’ਤਿ. ਮਾਨਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਞ੍ਹਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਕੇਤੁਂ ਇਚ੍ਛਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਚ ਭਾਵੋ ਕੇਤੁਕਮ੍ਯਤਾ; ਕੇਤੁਸਙ੍ਖਾਤੋ ਮਾਨੋਤਿ.

੧੧੨੬. ਇਸ੍ਸਾਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਯਾ ਪਰਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਗਰੁਕਾਰਮਾਨਨਵਨ੍ਦਨਪੂਜਨਾਸੁ ਇਸ੍ਸਾਤਿ ਯਾ ਏਤੇਸੁ ਪਰੇਸਂ ਲਾਭਾਦੀਸੁ ‘ਕਿਂ ਇਮਿਨਾ ਇਮੇਸ’ਨ੍ਤਿ ਪਰਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਖਿਯ੍ਯਨਲਕ੍ਖਣਾ ਇਸ੍ਸਾ. ਤਤ੍ਥ ਲਾਭੋਤਿ ਚੀਵਰਾਦੀਨਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਪਟਿਲਾਭੋ. ਇਸ੍ਸੁਕੀ ਹਿ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਪਰਸ੍ਸ ਤਂ ਲਾਭਂ ਖਿਯ੍ਯਤਿ, ‘ਕਿਂ ਇਮਸ੍ਸ ਇਮਿਨਾ’ਤਿ ਨ ਇਚ੍ਛਤਿ. ਸਕ੍ਕਾਰੋਤਿ ਤੇਸਂਯੇਵ ਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਸੁਕਤਾਨਂ ਸੁਨ੍ਦਰਾਨਂ ਪਟਿਲਾਭੋ. ਗਰੁਕਾਰੋਤਿ ਗਰੁਕਿਰਿਯਾ, ਭਾਰਿਯਕਰਣਂ. ਮਾਨਨਨ੍ਤਿ ਮਨੇਨ ਪਿਯਕਰਣਂ. ਵਨ੍ਦਨਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਚਪਤਿਟ੍ਠਿਤੇਨ ਵਨ੍ਦਨਂ. ਪੂਜਨਾਤਿ ਗਨ੍ਧਮਾਲਾਦੀਹਿ ਪੂਜਨਾ. ਇਸ੍ਸਾਯਨਵਸੇਨ ਇਸ੍ਸਾ. ਇਸ੍ਸਾਕਾਰੋ ਇਸ੍ਸਾਯਨਾ. ਇਸ੍ਸਾਯਿਤਭਾਵੋ ਇਸ੍ਸਾਯਿਤਤ੍ਤਂ. ਉਸੂਯਾਦੀਨਿ ਇਸ੍ਸਾਦਿਵੇਵਚਨਾਨਿ.

ਇਮਿਸ੍ਸਾ ਪਨ ਇਸ੍ਸਾਯ ਖਿਯ੍ਯਨਲਕ੍ਖਣਂ ਆਗਾਰਿਕੇਨਾਪਿ ਅਨਾਗਾਰਿਕੇਨਾਪਿ ਦੀਪੇਤਬ੍ਬਂ. ਆਗਾਰਿਕੋ ਹਿ ਏਕਚ੍ਚੋ ਕਸਿਵਣਿਜ੍ਜਾਦੀਸੁ ਅਞ੍ਞਤਰੇਨ ਆਜੀਵੇਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪੁਰਿਸਕਾਰਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਭਦ੍ਦਕਂ ਯਾਨਂ ਵਾ ਵਾਹਨਂ ਵਾ ਰਤਨਂ ਵਾ ਲਭਤਿ. ਅਪਰੋ ਤਸ੍ਸ ਅਲਾਭਤ੍ਥਿਕੋ ਤੇਨ ਲਾਭੇਨ ਨ ਤੁਸ੍ਸਤਿ. ‘ਕਦਾ ਨੁ ਖੋ ਏਸ ਇਮਾਯ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਪਰਿਹਾਯਿਤ੍ਵਾ ਕਪਣੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਚਰਿਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ ਚਿਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਏਕੇਨ ਕਾਰਣੇਨ ਤਸ੍ਮਿਂ ਤਾਯ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਪਰਿਹੀਨੇ ਅਤ੍ਤਮਨੋ ਹੋਤਿ. ਅਨਾਗਾਰਿਕੋਪਿ ਏਕੋ ਇਸ੍ਸਾਮਨਕੋ ਅਞ੍ਞਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸੁਤਪਰਿਯਤ੍ਤਿਆਦੀਨਿ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਲਾਭਾਦਿਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ‘ਕਦਾ ਨੁ ਖੋ ਏਸੋ ਇਮੇਹਿ ਲਾਭਾਦੀਹਿ ਪਰਿਹਾਯਿਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ ਚਿਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ, ਯਦਾ ਤਂ ਏਕੇਨ ਕਾਰਣੇਨ ਪਰਿਹੀਨਂ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਤਦਾ ਅਤ੍ਤਮਨੋ ਹੋਤਿ. ਏਵਂ ਪਰਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਖਿਯ੍ਯਨਲਕ੍ਖਣਾ ‘ਇਸ੍ਸਾ’ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

੧੧੨੭. ਮਚ੍ਛਰਿਯਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਵਤ੍ਥੁਤੋ ਮਚ੍ਛਰਿਯਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ‘ਪਞ੍ਚ ਮਚ੍ਛਰਿਯਾਨਿ ਆਵਾਸਮਚ੍ਛਰਿਯ’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਆਵਾਸੇ ਮਚ੍ਛਰਿਯਂ ਆਵਾਸਮਚ੍ਛਰਿਯਂ. ਸੇਸਪਦੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ.

ਆਵਾਸੋ ਨਾਮ ਸਕਲਾਰਾਮੋਪਿ ਪਰਿਵੇਣਮ੍ਪਿ ਏਕੋਵਰਕੋਪਿ ਰਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਦਿਵਾਟ੍ਠਾਨਾਦੀਨਿਪਿ. ਤੇਸੁ ਵਸਨ੍ਤਾ ਸੁਖਂ ਵਸਨ੍ਤਿ ਪਚ੍ਚਯੇ ਲਭਨ੍ਤਿ. ਏਕੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਵਤ੍ਤਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸੇਵ ਪੇਸਲਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਤਤ੍ਥ ਆਗਮਨਂ ਨ ਇਚ੍ਛਤਿ. ਆਗਤੋਪਿ ‘ਖਿਪ੍ਪਂ ਗਚ੍ਛਤੂ’ਤਿ ਚਿਨ੍ਤੇਤਿ. ਇਦਂ ‘ਆਵਾਸਮਚ੍ਛਰਿਯਂ’ ਨਾਮ. ਭਣ੍ਡਨਕਾਰਕਾਦੀਨਂ ਪਨ ਤਤ੍ਥ ਵਾਸਂ ਅਨਿਚ੍ਛਤੋ ਆਵਾਸਮਚ੍ਛਰਿਯਂ ਨਾਮ ਨ ਹੋਤਿ.

ਕੁਲਨ੍ਤਿ ਉਪਟ੍ਠਾਕਕੁਲਮ੍ਪਿ ਞਾਤਿਕੁਲਮ੍ਪਿ. ਤਤ੍ਥ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਉਪਸਙ੍ਕਮਨਂ ਅਨਿਚ੍ਛਤੋ ਕੁਲਮਚ੍ਛਰਿਯਂ ਹੋਤਿ. ਪਾਪਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਪਨ ਉਪਸਙ੍ਕਮਨਂ ਅਨਿਚ੍ਛਨ੍ਤੋਪਿ ਮਚ੍ਛਰੀ ਨਾਮ ਨ ਹੋਤਿ. ਸੋ ਹਿ ਤੇਸਂ ਪਸਾਦਭੇਦਾਯ ਪਟਿਪਜ੍ਜਤਿ. ਪਸਾਦਂ ਰਕ੍ਖਿਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥਸ੍ਸੇਵ ਪਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਤਤ੍ਥ ਉਪਸਙ੍ਕਮਨਂ ਅਨਿਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਮਚ੍ਛਰੀ ਨਾਮ ਹੋਤਿ.

ਲਾਭੋਤਿ ਚਤੁਪਚ੍ਚਯਲਾਭੋਵ. ਤਂ ਅਞ੍ਞਸ੍ਮਿਂ ਸੀਲਵਨ੍ਤੇਯੇਵ ਲਭਨ੍ਤੇ ‘ਮਾ ਲਭਤੂ’ਤਿ ਚਿਨ੍ਤੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਲਾਭਮਚ੍ਛਰਿਯਂ ਹੋਤਿ. ਯੋ ਪਨ ਸਦ੍ਧਾਦੇਯ੍ਯਂ ਵਿਨਿਪਾਤੇਤਿ, ਅਪਰਿਭੋਗਦੁਪ੍ਪਰਿਭੋਗਾਦਿਵਸੇਨ ਵਿਨਾਸੇਤਿ, ਪੂਤਿਭਾਵਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਮ੍ਪਿ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਨ ਦੇਤਿ, ਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ‘ਸਚੇ ਇਮਂ ਏਸ ਨ ਲਭੇਯ੍ਯ, ਅਞ੍ਞੋ ਸੀਲਵਾ ਲਭੇਯ੍ਯ, ਪਰਿਭੋਗਂ ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯਾ’ਤਿ ਚਿਨ੍ਤੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਮਚ੍ਛਰਿਯਂ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ.

ਵਣ੍ਣੋ ਨਾਮ ਸਰੀਰਵਣ੍ਣੋਪਿ ਗੁਣਵਣ੍ਣੋਪਿ. ਤਤ੍ਥ ਸਰੀਰਵਣ੍ਣੇ ਮਚ੍ਛਰਿਪੁਗ੍ਗਲੋ ‘ਪਰੋ ਪਾਸਾਦਿਕੋ ਰੂਪਵਾ’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਤਂ ਨ ਕਥੇਤੁਕਾਮੋ ਹੋਤਿ. ਗੁਣਵਣ੍ਣਮਚ੍ਛਰੀ ਸੀਲੇਨ ਧੁਤਙ੍ਗੇਨ ਪਟਿਪਦਾਯ ਆਚਾਰੇਨ ਵਣ੍ਣਂ ਨ ਕਥੇਤੁਕਾਮੋ ਹੋਤਿ.

ਧਮ੍ਮੋਤਿ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮੋ ਚ ਪਟਿਵੇਧਧਮ੍ਮੋ ਚ. ਤਤ੍ਥ ਅਰਿਯਸਾਵਕਾ ਪਟਿਵੇਧਧਮ੍ਮਂ ਨ ਮਚ੍ਛਰਾਯਨ੍ਤਿ, ਅਤ੍ਤਨਾ ਪਟਿਵਿਦ੍ਧਧਮ੍ਮੇ ਸਦੇਵਕਸ੍ਸ ਲੋਕਸ੍ਸ ਪਟਿਵੇਧਂ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਤਂ ਪਨ ਪਟਿਵੇਧਂ ‘ਪਰੇ ਜਾਨਨ੍ਤੂ’ਤਿ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਤਨ੍ਤਿਧਮ੍ਮੇਯੇਵ ਪਨ ਧਮ੍ਮਮਚ੍ਛਰਿਯਂ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਤੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਯਂ ਗੁਲ਼੍ਹਂ ਗਨ੍ਥਂ ਵਾ ਕਥਾਮਗ੍ਗਂ ਵਾ ਜਾਨਾਤਿ ਤਂ ਅਞ੍ਞਂ ਨ ਜਾਨਾਪੇਤੁਕਾਮੋ ਹੋਤਿ. ਯੋ ਪਨ ਪੁਗ੍ਗਲਂ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਾਨੁਗ੍ਗਹੇਨ, ਧਮ੍ਮਂ ਵਾ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨੁਗ੍ਗਹੇਨ ਨ ਦੇਤਿ, ਅਯਂ ਧਮ੍ਮਮਚ੍ਛਰੀ ਨਾਮ ਨ ਹੋਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਏਕਚ੍ਚੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਲੋਲੋ ਹੋਤਿ, ਕਾਲੇਨ ਸਮਣੋ ਹੋਤਿ, ਕਾਲੇਨ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ, ਕਾਲੇਨ ਨਿਗਣ੍ਠੋ. ਯੋ ਹਿ ਭਿਕ੍ਖੁ ‘ਅਯਂ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਪਵੇਣਿਆਗਤਂ ਤਨ੍ਤਿਂ ਸਣ੍ਹਂ ਸੁਖੁਮਂ ਧਮ੍ਮਨ੍ਤਰਂ ਭਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਆਲੁਲ਼ਿਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ ਨ ਦੇਤਿ, ਅਯਂ ਪੁਗ੍ਗਲਂ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਾਨੁਗ੍ਗਹੇਨ ਨ ਦੇਤਿ ਨਾਮ. ਯੋ ਪਨ ‘ਅਯਂ ਧਮ੍ਮੋ ਸਣ੍ਹੋ ਸੁਖੁਮੋ, ਸਚਾਯਂ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਗਣ੍ਹਿਸ੍ਸਤਿ ਅਞ੍ਞਂ ਬ੍ਯਾਕਰਿਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਆਵਿਕਤ੍ਵਾ ਨਸ੍ਸਿਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ ਨ ਦੇਤਿ, ਅਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨੁਗ੍ਗਹੇਨ ਨ ਦੇਤਿ ਨਾਮ. ਯੋ ਪਨ ‘ਸਚਾਯਂ ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਂ ਗਣ੍ਹਿਸ੍ਸਤਿ, ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਸਮਯਂ ਭਿਨ੍ਦਿਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ ਨ ਦੇਤਿ, ਅਯਂ ਧਮ੍ਮਮਚ੍ਛਰੀ ਨਾਮ ਹੋਤਿ.

ਇਮੇਸੁ ਪਞ੍ਚਸੁ ਮਚ੍ਛਰਿਯੇਸੁ ਆਵਾਸਮਚ੍ਛਰਿਯੇਨ ਤਾਵ ਯਕ੍ਖੋ ਵਾ ਪੇਤੋ ਵਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸੇਵ ਆਵਾਸਸ੍ਸ ਸਙ੍ਕਾਰਂ ਸੀਸੇਨ ਉਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਵਿਚਰਤਿ. ਕੁਲਮਚ੍ਛਰਿਯੇਨ ਤਸ੍ਮਿਂ ਕੁਲੇ ਅਞ੍ਞੇਸਂ ਦਾਨਮਾਨਨਾਦੀਨਿ ਕਰੋਨ੍ਤੇ ਦਿਸ੍ਵਾ ‘ਭਿਨ੍ਨਂ ਵਤਿਦਂ ਕੁਲਂ ਮਮਾ’ਤਿ ਚਿਨ੍ਤਯਤੋ ਲੋਹਿਤਮ੍ਪਿ ਮੁਖਤੋ ਉਗ੍ਗਚ੍ਛਤਿ, ਕੁਚ੍ਛਿਵਿਰੇਚਨਮ੍ਪਿ ਹੋਤਿ, ਅਨ੍ਤਾਨਿਪਿ ਖਣ੍ਡਾਖਣ੍ਡਾਨਿ ਹੁਤ੍ਵਾ ਨਿਕ੍ਖਮਨ੍ਤਿ. ਲਾਭਮਚ੍ਛਰਿਯੇਨ ਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਵਾ ਗਣਸ੍ਸ ਵਾ ਸਨ੍ਤਕੇ ਲਾਭੇ ਮਚ੍ਛਰਾਯਿਤ੍ਵਾ ਪੁਗ੍ਗਲਿਕਪਰਿਭੋਗਂ ਵਿਯ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਯਕ੍ਖੋ ਵਾ ਪੇਤੋ ਵਾ ਮਹਾਅਜਗਰੋ ਵਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤਿ. ਸਰੀਰਵਣ੍ਣਗੁਣਵਣ੍ਣਮਚ੍ਛਰੇਨ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਮਚ੍ਛਰਿਯੇਨ ਚ ਅਤ੍ਤਨੋਵ ਵਣ੍ਣਂ ਵਣ੍ਣੇਤਿ, ਪਰੇਸਂ ਵਣ੍ਣੇ ‘ਕਿਂ ਵਣ੍ਣੋ ਏਸੋ’ਤਿ ਤਂ ਤਂ ਦੋਸਂ ਵਦਨ੍ਤੋ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਞ੍ਚ ਕਸ੍ਸਚਿ ਕਿਞ੍ਚਿ ਅਦੇਨ੍ਤੋ ਦੁਬ੍ਬਣ੍ਣੋ ਚੇਵ ਏਲ਼ਮੂਗੋ ਚ ਹੋਤਿ.

ਅਪਿਚ ਆਵਾਸਮਚ੍ਛਰਿਯੇਨ ਲੋਹਗੇਹੇ ਪਚ੍ਚਤਿ. ਕੁਲਮਚ੍ਛਰਿਯੇਨ ਅਪ੍ਪਲਾਭੋ ਹੋਤਿ. ਲਾਭਮਚ੍ਛਰਿਯੇਨ ਗੂਥਨਿਰਯੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤਿ. ਵਣ੍ਣਮਚ੍ਛਰਿਯੇਨ ਭਵੇ ਭਵੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਣ੍ਣੋ ਨਾਮ ਨ ਹੋਤਿ. ਧਮ੍ਮਮਚ੍ਛਰਿਯੇਨ ਕੁਕ੍ਕੁਲ਼ਨਿਰਯੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤੀਤਿ.

ਮਚ੍ਛਰਾਯਨਵਸੇਨ ਮਚ੍ਛੇਰਂ. ਮਚ੍ਛਰਾਯਨਾਕਾਰੋ ਮਚ੍ਛਰਾਯਨਾ. ਮਚ੍ਛਰੇਨ ਅਯਿਤਸ੍ਸ ਮਚ੍ਛੇਰਸਮਙ੍ਗਿਨੋ ਭਾਵੋ ਮਚ੍ਛਰਾਯਿਤਤ੍ਤਂ. ‘ਮਯ੍ਹਮੇਵ ਹੋਨ੍ਤੁ ਮਾ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸਾ’ਤਿ ਸਬ੍ਬਾਪਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯੋ ਬ੍ਯਾਪੇਤੁਂ ਨ ਇਚ੍ਛਤੀਤਿ ਵਿਵਿਚ੍ਛੋ. ਵਿਵਿਚ੍ਛਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਵੇਵਿਚ੍ਛਂ, ਮੁਦੁਮਚ੍ਛਰਿਯਸ੍ਸੇਤਂ ਨਾਮਂ. ਕਦਰਿਯੋ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਅਨਾਦਰੋ. ਤਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਕਦਰਿਯਂ. ਥਦ੍ਧਮਚ੍ਛਰਿਯਸ੍ਸੇਤਂ ਨਾਮਂ. ਤੇਨ ਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਪਰਮ੍ਪਿ ਪਰੇਸਂ ਦਦਮਾਨਂ ਨਿਵਾਰੇਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਚੇਤਂ –

ਕਦਰਿਯੋ ਪਾਪਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ, ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿ ਅਨਾਦਰੋ;

ਦਦਮਾਨਂ ਨਿਵਾਰੇਤਿ, ਯਾਚਮਾਨਾਨ ਭੋਜਨਨ੍ਤਿ. (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੩੨);

ਯਾਚਕੇ ਦਿਸ੍ਵਾ ਕਟੁਕਭਾਵੇਨ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਞ੍ਚਤਿ ਸਙ੍ਕੋਚੇਤੀਤਿ ਕਟੁਕਞ੍ਚੁਕੋ. ਤਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਕਟੁਕਞ੍ਚੁਕਤਾ. ਅਪਰੋ ਨਯੋ – ਕਟੁਕਞ੍ਚੁਕਤਾ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਕਟਚ੍ਛੁਗ੍ਗਾਹੋ. ਸਮਤਿਤ੍ਤਿਕਪੁਣ੍ਣਾਯ ਹਿ ਉਕ੍ਖਲਿਯਾ ਭਤ੍ਤਂ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤੋ ਸਬ੍ਬਤੋਭਾਗੇਨ ਸਙ੍ਕੁਟਿਤੇਨ ਅਗ੍ਗਕਟਚ੍ਛੁਨਾ ਗਣ੍ਹਾਤਿ, ਪੂਰੇਤ੍ਵਾ ਗਹੇਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ; ਏਵਂ ਮਚ੍ਛਰਿਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਙ੍ਕੁਚਤਿ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਙ੍ਕੁਚਿਤੇ ਕਾਯੋਪਿ ਤਥੇਵ ਸਙ੍ਕੁਚਤਿ, ਪਟਿਕੁਟਤਿ, ਪਟਿਨਿਵਤ੍ਤਤਿ, ਨ ਸਮ੍ਪਸਾਰਿਯਤੀਤਿ ਮਚ੍ਛੇਰਂ ‘ਕਟੁਕਞ੍ਚੁਕਤਾ’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਅਗ੍ਗਹਿਤਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਪਰੇਸਂ ਉਪਕਾਰਕਰਣੇ ਦਾਨਾਦਿਨਾ ਆਕਾਰੇਨ ਯਥਾ ਨ ਸਮ੍ਪਸਾਰਿਯਤਿ, ਏਵਂ ਆਵਰਿਤ੍ਵਾ ਗਹਿਤਭਾਵੋ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਮਚ੍ਛਰਿਪੁਗ੍ਗਲੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਨ੍ਤਕਂ ਪਰੇਸਂ ਅਦਾਤੁਕਾਮੋ ਹੋਤਿ ਪਰਸਨ੍ਤਕਂ ਗਣ੍ਹਿਤੁਕਾਮੋ, ਤਸ੍ਮਾ ‘ਇਦਂ ਅਚ੍ਛਰਿਯਂ ਮਯ੍ਹਮੇਵ ਹੋਤੁ, ਮਾ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸਾ’ਤਿ ਪਵਤ੍ਤਿਵਸੇਨਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਨਿਗੂਹਨਲਕ੍ਖਣਤਾ ਅਤ੍ਤਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਗ੍ਗਹਣਲਕ੍ਖਣਤਾ ਵਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਸੇਸਂ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਗੋਚ੍ਛਕੇ ਉਤ੍ਤਾਨਤ੍ਥਮੇਵ.

ਇਮਾਨਿ ਪਨ ਸਂਯੋਜਨਾਨਿ ਕਿਲੇਸਪਟਿਪਾਟਿਯਾਪਿ ਆਹਰਿਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿ ਮਗ੍ਗਪਟਿਪਾਟਿਯਾਪਿ. ਕਿਲੇਸਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਕਾਮਰਾਗਪਟਿਘਸਂਯੋਜਨਾਨਿ ਅਨਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗੇਨ ਪਹੀਯਨ੍ਤਿ, ਮਾਨਸਂਯੋਜਨਂ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗੇਨ, ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਸੀਲਬ੍ਬਤਪਰਾਮਾਸਾ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗੇਨ, ਭਵਰਾਗਸਂਯੋਜਨਂ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗੇਨ, ਇਸ੍ਸਾਮਚ੍ਛਰਿਯਾਨਿ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗੇਨ, ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗੇਨ. ਮਗ੍ਗਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਸੀਲਬ੍ਬਤਪਰਾਮਾਸਇਸ੍ਸਾਮਚ੍ਛਰਿਯਾਨਿ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗੇਨ ਪਹੀਯਨ੍ਤਿ, ਕਾਮਰਾਗਪਟਿਘਾ ਅਨਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗੇਨ, ਮਾਨਭਵਰਾਗਅਵਿਜ੍ਜਾ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗੇਨਾਤਿ.

੧੧੪੦. ਗਨ੍ਥਗੋਚ੍ਛਕੇ ਨਾਮਕਾਯਂ ਗਨ੍ਥੇਤਿ, ਚੁਤਿਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਸੇਨ ਵਟ੍ਟਸ੍ਮਿਂ ਘਟੇਤੀਤਿ ਕਾਯਗਨ੍ਥੋ. ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਭਾਸਿਤਮ੍ਪਿ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਸਸ੍ਸਤੋ ਲੋਕੋ ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਆਕਾਰੇਨ ਅਭਿਨਿਵਿਸਤੀਤਿ ਇਦਂਸਚ੍ਚਾਭਿਨਿਵੇਸੋ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਅਭਿਜ੍ਝਾਕਾਮਰਾਗਾਨਂ ਵਿਸੇਸੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਭਿਜ੍ਝਾਕਾਯਗਨ੍ਥਸ੍ਸ ਪਦਭਾਜਨੇ ‘‘ਯੋ ਕਾਮੇਸੁ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦੋ ਕਾਮਰਾਗੋ’’ਤਿ ਅਵਤ੍ਵਾ ਯੋ ਰਾਗੋ ਸਾਰਾਗੋਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਇਮਿਨਾ ਯਂ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਨਂ ਵਿਮਾਨਾਦੀਸੁ ਛਨ੍ਦਰਾਗੋ ਕਾਮਾਸਵੋ ਨ ਹੋਤਿ, ਗਨ੍ਥਗੋਚ੍ਛਕਂ ਪਤ੍ਵਾ ਅਭਿਜ੍ਝਾਕਾਯਗਨ੍ਥੋ ਹੋਤੀ’ਤਿ ਤਂ ਸੁਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਪਰਤੋ ਕਿਲੇਸਗੋਚ੍ਛਕੇਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਸੀਲਬ੍ਬਤਪਰਾਮਾਸਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਯਸ੍ਮਾ ਸੀਲਬ੍ਬਤਪਰਾਮਾਸੋ ‘ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚ’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਆਕਾਰੇਨ ਨਾਭਿਨਿਵਿਸਤਿ, ‘ਸੀਲੇਨ ਸੁਦ੍ਧੀ’ਤਿਆਦਿਨਾ ਏਵ ਪਨ ਅਭਿਨਿਵਿਸਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਭੂਤਮ੍ਪਿ ਤਂ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਨ੍ਤੋ ‘ਠਪੇਤ੍ਵਾ’ਤਿ ਆਹ.

੧੧੬੨. ਨੀਵਰਣਗੋਚ੍ਛਕਸ੍ਸ ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਕਲ੍ਲਤਾਤਿ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਗਿਲਾਨਭਾਵੋ. ਗਿਲਾਨੋ ਹਿ ਅਕਲ੍ਲਕੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਵਿਨਯੇਪਿ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਨਾਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਕਲ੍ਲਕੋ’’ਤਿ (ਪਾਰਾ. ੧੫੧). ਅਕਮ੍ਮਞ੍ਞਤਾਤਿ ਚਿਤ੍ਤਗੇਲਞ੍ਞਸਙ੍ਖਾਤੋਵ ਅਕਮ੍ਮਞ੍ਞਤਾਕਾਰੋ. ਓਲੀਯਨਾਤਿ ਓਲੀਯਨਾਕਾਰੋ. ਇਰਿਯਾਪਥਿਕਚਿਤ੍ਤਞ੍ਹਿ ਇਰਿਯਾਪਥਂ ਸਨ੍ਧਾਰੇਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਂ, ਰੁਕ੍ਖੇ ਵਗ੍ਗੁਲਿ ਵਿਯ, ਖੀਲੇ ਲਗ੍ਗਿਤਫਾਣਿਤਵਾਰਕੋ ਵਿਯ ਚ, ਓਲੀਯਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਆਕਾਰਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਓਲੀਯਨਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਦੁਤਿਯਪਦਂ ਉਪਸਗ੍ਗਵਸੇਨ ਵਡ੍ਢਿਤਂ. ਲੀਨਨ੍ਤਿ ਅਵਿਪ੍ਫਾਰਿਕਤਾਯ ਪਟਿਕੁਟਿਤਂ. ਇਤਰੇ ਦ੍ਵੇ ਆਕਾਰਭਾਵਨਿਦ੍ਦੇਸਾ. ਥਿਨਨ੍ਤਿ ਸਪ੍ਪਿਪਿਣ੍ਡੋ ਵਿਯ ਅਵਿਪ੍ਫਾਰਿਕਤਾਯ ਘਨਭਾਵੇਨ ਠਿਤਂ. ਥਿਯਨਾਤਿ ਆਕਾਰਨਿਦ੍ਦੇਸੋ. ਥਿਯਿਤਭਾਵੋ ਥਿਯਿਤਤ੍ਤਂ, ਅਵਿਪ੍ਫਾਰਵਸੇਨੇਵ ਥਦ੍ਧਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

੧੧੬੩. ਕਾਯਸ੍ਸਾਤਿ ਖਨ੍ਧਤ੍ਤਯਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਨਾਮਕਾਯਸ੍ਸ. ਅਕਲ੍ਲਤਾ ਅਕਮ੍ਮਞ੍ਞਤਾਤਿ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਨਯਮੇਵ. ਮੇਘੋ ਵਿਯ ਆਕਾਸਂ ਕਾਯਂ ਓਨਯ੍ਹਤੀਤਿ ਓਨਾਹੋ. ਸਬ੍ਬਤੋਭਾਗੇਨ ਓਨਾਹੋ ਪਰਿਯੋਨਾਹੋ. ਅਬ੍ਭਨ੍ਤਰੇ ਸਮੋਰੁਨ੍ਧਤੀਤਿ ਅਨ੍ਤੋਸਮੋਰੋਧੋ. ਯਥਾ ਹਿ ਨਗਰੇ ਰੁਨ੍ਧਿਤ੍ਵਾ ਗਹਿਤੇ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਬਹਿ ਨਿਕ੍ਖਮਿਤੁਂ ਨ ਲਭਨ੍ਤਿ, ਏਵਮ੍ਪਿ ਮਿਦ੍ਧੇਨ ਸਮੋਰੁਦ੍ਧਾ ਧਮ੍ਮਾ ਵਿਪ੍ਫਾਰਵਸੇਨ ਨਿਕ੍ਖਮਿਤੁਂ ਨ ਲਭਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਅਨ੍ਤੋਸਮੋਰੋਧੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਮੇਧਤੀਤਿ ਮਿਦ੍ਧਂ; ਅਕਮ੍ਮਞ੍ਞਭਾਵੇਨ ਵਿਹਿਂਸਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸੁਪਨ੍ਤਿ ਤੇਨਾਤਿ ਸੋਪ੍ਪਂ. ਅਕ੍ਖਿਦਲਾਦੀਨਂ ਪਚਲਭਾਵਂ ਕਰੋਤੀਤਿ ਪਚਲਾਯਿਕਾ. ਸੁਪਨਾ ਸੁਪਿਤਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਆਕਾਰਭਾਵਨਿਦ੍ਦੇਸਾ. ਯਂ ਪਨ ਤੇਸਂ ਪੁਰਤੋ ਸੋਪ੍ਪਪਦਂ ਤਸ੍ਸ ਪੁਨਵਚਨੇ ਕਾਰਣਂ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ. ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਨੀਵਰਣਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਥਿਨਞ੍ਚ ਮਿਦ੍ਧਞ੍ਚ ਏਕਤੋ ਕਤ੍ਵਾ ਆਵਰਣਟ੍ਠੇਨ ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਨੀਵਰਣਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਯਂ ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਸੇਕ੍ਖਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾਨਂ ਨਿਦ੍ਦਾਯ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਅਪਰਭਾਗੇਸੁ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਤਂ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗੇਨ ਸਮੁਚ੍ਛਿਜ੍ਜਤਿ. ਖੀਣਾਸਵਾਨਂ ਪਨ ਕਰਜਕਾਯਸ੍ਸ ਦੁਬ੍ਬਲਭਾਵੇਨ ਭਵਙ੍ਗੋਤਰਣਂ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਸਮ੍ਮਿਸ੍ਸੇ ਵਤ੍ਤਮਾਨੇ ਤੇ ਸੁਪਨ੍ਤਿ, ਸਾ ਨੇਸਂ ਨਿਦ੍ਦਾ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਤੇਨਾਹ ਭਗਵਾ – ‘‘ਅਭਿਜਾਨਾਮਿ ਖੋ ਪਨਾਹਂ, ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸਨ, ਗਿਮ੍ਹਾਨਂ ਪਚ੍ਛਿਮੇ ਮਾਸੇ ਚਤੁਗ੍ਗੁਣਂ ਸਙ੍ਘਾਟਿਂ ਪਞ੍ਞਪੇਤ੍ਵਾ ਦਕ੍ਖਿਣੇਨ ਪਸ੍ਸੇਨ ਸਤੋ ਸਮ੍ਪਜਾਨੋ ਨਿਦ੍ਦਂ ਓਕ੍ਕਮਿਤਾ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੩੮੭). ਏਵਰੂਪੋ ਪਨਾਯਂ ਕਰਜਕਾਯਸ੍ਸ ਦੁਬ੍ਬਲਭਾਵੋ ਨ ਮਗ੍ਗਵਜ੍ਝੋ, ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਕੇਪਿ ਅਨੁਪਾਦਿਨ੍ਨਕੇਪਿ ਲਬ੍ਭਤਿ. ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਕੇ ਲਬ੍ਭਮਾਨੋ ਯਦਾ ਖੀਣਾਸਵੋ ਦੀਘਮਗ੍ਗਂ ਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਵਾ ਪਨ ਕਮ੍ਮਂ ਕਤ੍ਵਾ ਕਿਲਨ੍ਤੋ, ਏਵਰੂਪੇ ਕਾਲੇ ਲਬ੍ਭਤਿ. ਅਨੁਪਾਦਿਨ੍ਨਕੇ ਲਬ੍ਭਮਾਨੋ ਪਣ੍ਣਪੁਪ੍ਫੇਸੁ ਲਬ੍ਭਤਿ. ਏਕਚ੍ਚਾਨਞ੍ਹਿ ਰੁਕ੍ਖਾਨਂ ਪਣ੍ਣਾਨਿ ਸੂਰਿਯਾਤਪੇਨ ਪਸਾਰਿਯਨ੍ਤਿ ਰਤ੍ਤਿਂ ਪਟਿਕੁਟਨ੍ਤਿ, ਪਦੁਮਪੁਪ੍ਫਾਦੀਨਿ ਸੂਰਿਯਾਤਪੇਨ ਪੁਪ੍ਫਨ੍ਤਿ, ਰਤ੍ਤਿਂ ਪੁਨ ਪਟਿਕੁਟਨ੍ਤਿ. ਇਦਂ ਪਨ ਮਿਦ੍ਧਂ ਅਕੁਸਲਤ੍ਤਾ ਖੀਣਾਸਵਾਨਂ ਨ ਹੋਤੀਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਸਿਯਾ – ‘‘ਨ ਮਿਦ੍ਧਂ ਅਕੁਸਲਂ. ਕਸ੍ਮਾ? ਰੂਪਤ੍ਤਾ. ਰੂਪਞ੍ਹਿ ਅਬ੍ਯਾਕਤਂ. ਇਦਞ੍ਚ ਰੂਪਂ. ਤੇਨੇਵੇਤ੍ਥ ‘ਕਾਯਸ੍ਸ ਅਕਲ੍ਲਤਾ ਅਕਮ੍ਮਞ੍ਞਤਾ’ਤਿ ਕਾਯਗ੍ਗਹਣਂ ਕਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਯਦਿ ‘ਕਾਯਸ੍ਸਾ’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਮਤ੍ਤੇਨੇਵੇਤਂ ਰੂਪਂ, ਕਾਯਪਸ੍ਸਦ੍ਧਾਦਯੋਪਿ ਧਮ੍ਮਾ ਰੂਪਮੇਵ ਭਵੇਯ੍ਯੁਂ. ‘ਸੁਖਞ੍ਚ ਕਾਯੇਨ ਪਟਿਸਂਵੇਦੇਤਿ’ (ਧ. ਸ. ੧੬੩; ਦੀ. ਨਿ. ੧.੨੩੦) ‘ਕਾਯੇਨ ਚੇਵ ਪਰਮਸਚ੍ਚਂ ਸਚ੍ਛਿਕਰੋਤੀ’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੨.੧੮੩; ਅ. ਨਿ. ੪.੧੧੩) ਸੁਖਪਟਿਸਂਵੇਦਨਪਰਮਤ੍ਥਸਚ੍ਚਸਚ੍ਛਿਕਰਣਾਨਿਪਿ ਰੂਪਕਾਯੇਨੇਵ ਸਿਯੁਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਮੇਤਂ ‘ਰੂਪਂ ਮਿਦ੍ਧ’ਨ੍ਤਿ. ਨਾਮਕਾਯੋ ਹੇਤ੍ਥ ਕਾਯੋ ਨਾਮ. ਯਦਿ ਨਾਮਕਾਯੋ, ਅਥ ਕਸ੍ਮਾ ‘ਸੋਪ੍ਪਂ ਪਚਲਾਯਿਕਾ’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ? ਨ ਹਿ ਨਾਮਕਾਯੋ ਸੁਪਤਿ, ਨ ਚ ਪਚਲਾਯਤੀਤਿ. ‘ਲਿਙ੍ਗਾਦੀਨਿ ਵਿਯ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ, ਤਸ੍ਸ ਫਲਤ੍ਤਾ. ਯਥਾ ਹਿ ‘ਇਤ੍ਥਿਲਿਙ੍ਗਂ ਇਤ੍ਥਿਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਇਤ੍ਥਿਕੁਤ੍ਤਂ ਇਤ੍ਥਾਕਪ੍ਪੋ’ਤਿ ਇਮਾਨਿ ਲਿਙ੍ਗਾਦੀਨਿ ਇਤ੍ਥਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਫਲਤ੍ਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ, ਏਵਂ ਇਮਸ੍ਸਾਪਿ ਨਾਮਕਾਯਗੇਲਞ੍ਞਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਮਿਦ੍ਧਸ੍ਸ ਫਲਤ੍ਤਾ ਸੋਪ੍ਪਾਦੀਨਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ. ਮਿਦ੍ਧੇ ਹਿ ਸਤਿ ਤਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ. ਫਲੂਪਚਾਰੇਨ, ਮਿਦ੍ਧਂ ਅਰੂਪਮ੍ਪਿ ਸਮਾਨਂ ‘ਸੋਪ੍ਪਂ ਪਚਲਾਯਿਕਾ ਸੁਪਨਾ ਸੁਪਿਤਤ੍ਤ’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

‘ਅਕ੍ਖਿਦਲਾਦੀਨਂ ਪਚਲਭਾਵਂ ਕਰੋਤੀਤਿ ਪਚਲਾਯਿਕਾ’ਤਿ ਵਚਨਤ੍ਥੇਨਾਪਿ ਚਾਯਮਤ੍ਥੋ ਸਾਧਿਤੋਯੇਵਾਤਿ ਨ ਰੂਪਂ ਮਿਦ੍ਧਂ. ਓਨਾਹਾਦੀਹਿਪਿ ਚਸ੍ਸ ਅਰੂਪਭਾਵੋ ਦੀਪਿਤੋਯੇਵ. ਨ ਹਿ ਰੂਪਂ ਨਾਮਕਾਯਸ੍ਸ ‘ਓਨਾਹੋ ਪਰਿਯੋਨਾਹੋ ਅਨ੍ਤੋਸਮੋਰੋਧੋ’ ਹੋਤੀਤਿ. ‘ਨਨੁ ਚ ਇਮਿਨਾਵ ਕਾਰਣੇਨੇਤਂ ਰੂਪਂ? ਨ ਹਿ ਅਰੂਪਂ ਕਸ੍ਸਚਿ ਓਨਾਹੋ, ਨ ਪਰਿਯੋਨਾਹੋ, ਨ ਅਨ੍ਤੋਸਮੋਰੋਧੋ ਹੋਤੀ’ਤਿ. ਯਦਿ ਏਵਂ, ਆਵਰਣਮ੍ਪਿ ਨ ਭਵੇਯ੍ਯ. ਤਸ੍ਮਾ. ਯਥਾ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਾਦਯੋ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਾ ਆਵਰਣਟ੍ਠੇਨ ਨੀਵਰਣਾ, ਏਵਂ ਇਮਸ੍ਸਾਪਿ ਓਨਾਹਨਾਦਿਅਤ੍ਥੇਨ ਓਨਾਹਾਦਿਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਅਪਿਚ ‘‘ਪਞ੍ਚ ਨੀਵਰਣੇ ਪਹਾਯ ਚੇਤਸੋ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸੇ ਪਞ੍ਞਾਯ ਦੁਬ੍ਬਲੀਕਰਣੇ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੧੪੬; ਸਂ. ਨਿ. ੫.੨੩੩) ਵਚਨਤੋਪੇਤਂ ਅਰੂਪਂ. ਨ ਹਿ ਰੂਪਂ ਚਿਤ੍ਤੁਪਕ੍ਕਿਲੇਸੋ, ਨ ਪਞ੍ਞਾਯ ਦੁਬ੍ਬਲੀਕਰਣਂ ਹੋਤੀਤਿ.

ਕਸ੍ਮਾ ਨ ਹੋਤਿ? ਨਨੁ ਵੁਤ੍ਤਂ –

‘‘ਸਨ੍ਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕੇ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਸੁਰਂ ਪਿਵਨ੍ਤਿ ਮੇਰਯਂ, ਸੁਰਾਮੇਰਯਪਾਨਾ ਅਪ੍ਪਟਿਵਿਰਤਾ, ਅਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਠਮੋ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸੋ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੪.੫੦).

ਅਪਰਮ੍ਪਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਛ ਖੋਮੇ, ਗਹਪਤਿਪੁਤ੍ਤ, ਆਦੀਨਵਾ ਸੁਰਾਮੇਰਯਮਜ੍ਜਪਮਾਦਟ੍ਠਾਨਾਨੁਯੋਗੇ – ਸਨ੍ਦਿਟ੍ਠਿਕਾ ਧਨਜਾਨਿ, ਕਲਹਪ੍ਪਵਡ੍ਢਨੀ, ਰੋਗਾਨਂ ਆਯਤਨਂ, ਅਕਿਤ੍ਤਿਸਞ੍ਜਨਨੀ, ਕੋਪੀਨਨਿਦਂਸਨੀ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਦੁਬ੍ਬਲੀਕਰਣੀਤ੍ਵੇਵ ਛਟ੍ਠਂ ਪਦਂ ਭਵਤੀ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੨੪੮). ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਤੋਪਿ ਚੇਤਂ ਸਿਦ੍ਧਮੇਵ. ਯਥਾ ਮਜ੍ਜੇ ਉਦਰਗਤੇ, ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਂਕਿਲਿਸ੍ਸਤਿ, ਪਞ੍ਞਾ ਦੁਬ੍ਬਲਾ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਮਜ੍ਜਂ ਵਿਯ ਮਿਦ੍ਧਮ੍ਪਿ ਚਿਤ੍ਤਸਂਕਿਲੇਸੋ ਚੇਵ ਪਞ੍ਞਾਯ ਦੁਬ੍ਬਲੀਕਰਣਞ੍ਚ ਸਿਯਾਤਿ. ਨ, ਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸਤੋ. ਯਦਿ ਹਿ ਮਜ੍ਜਂ ਸਂਕਿਲੇਸੋ ਭਵੇਯ੍ਯ, ਸੋ ‘‘ਇਮੇ ਪਞ੍ਚ ਨੀਵਰਣੇ ਪਹਾਯ ਚੇਤਸੋ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸੇ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੯੭) ਵਾ, ‘‘ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚਿਮੇ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸਾ, ਯੇਹਿ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸੇਹਿ ਉਪਕ੍ਕਿਲਿਟ੍ਠਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਚੇਵ ਮੁਦੁ ਹੋਤਿ, ਨ ਚ ਕਮ੍ਮਨਿਯਂ, ਨ ਚ ਪਭਸ੍ਸਰਂ, ਪਭਙ੍ਗੁ ਚ, ਨ ਚ ਸਮ੍ਮਾ ਸਮਾਧਿਯਤਿ ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਾਯ. ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸੋ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੨੧੪) ਵਾ, ‘‘ਕਤਮੇ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸਾ? ਅਭਿਜ੍ਝਾ ਵਿਸਮਲੋਭੋ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸੋ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੭੧) ਵਾ – ਏਵਮਾਦੀਸੁ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸਨਿਦ੍ਦੇਸੇਸੁ ਨਿਦ੍ਦੇਸਂ ਆਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਤਸ੍ਮਿਂ ਪੀਤੇ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਯੇ ਚਿਤ੍ਤਸਂਕਿਲੇਸਾ ਚੇਵ ਪਞ੍ਞਾਯ ਚ ਦੁਬ੍ਬਲੀਕਰਣਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਂ ਤੇਸਂ ਪਚ੍ਚਯਤ੍ਤਾ ਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸਤੋ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਮਿਦ੍ਧਂ ਪਨ ਸਯਮੇਵ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਂਕਿਲੇਸੋ ਚੇਵ ਪਞ੍ਞਾਯ ਦੁਬ੍ਬਲੀਕਰਣਞ੍ਚਾਤਿ ਅਰੂਪਮੇਵ ਮਿਦ੍ਧਂ.

ਕਿਞ੍ਚ ਭਿਯ੍ਯੋ? ਸਮ੍ਪਯੋਗਵਚਨਤੋ. ‘‘ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਨੀਵਰਣਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਨੀਵਰਣੇਨ ਨੀਵਰਣਞ੍ਚੇਵ ਨੀਵਰਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਞ੍ਚਾ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ੧੧੭੬) ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਸਮ੍ਪਯੋਗਵਚਨਤੋ ਨਯਿਦਂ ਰੂਪਂ. ਨ ਹਿ ਰੂਪਂ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਲਭਤੀਤਿ. ਅਥਾਪਿ ਸਿਯਾ – ‘ਯਥਾਲਾਭਵਸੇਨੇਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਥਾ ਹਿ ‘‘ਸਿਪ੍ਪਿਸਮ੍ਬੁਕਮ੍ਪਿ ਸਕ੍ਖਰਕਥਲਮ੍ਪਿ ਮਚ੍ਛਗੁਮ੍ਬਮ੍ਪਿ ਚਰਨ੍ਤਮ੍ਪਿ ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਮ੍ਪੀ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੨੪੯; ਮ. ਨਿ. ੧.੪੩੩) ਏਵਂ ਏਕਤੋ ਕਤ੍ਵਾ ਯਥਾਲਾਭਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਕ੍ਖਰਕਥਲਞ੍ਹਿ ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਯੇਵ ਨ ਚਰਤਿ, ਇਤਰਦ੍ਵਯਂ ਤਿਟ੍ਠਤਿਪਿ ਚਰਤਿਪਿ. ਏਵਮਿਧਾਪਿ ਮਿਦ੍ਧਂ ਨੀਵਰਣਮੇਵ, ਨ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ, ਥਿਨਂ ਨੀਵਰਣਮ੍ਪਿ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਮ੍ਪੀਤਿ ਸਬ੍ਬਂ ਏਕਤੋ ਕਤ੍ਵਾ ਯਥਾਲਾਭਵਸੇਨ ‘‘ਨੀਵਰਣਞ੍ਚੇਵ ਨੀਵਰਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਞ੍ਚਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਮਿਦ੍ਧਂ ਪਨ ਯਥਾ ਸਕ੍ਖਰਕਥਲਂ ਤਿਟ੍ਠਤੇਵ ਨ ਚਰਤਿ, ਏਵਂ ਨੀਵਰਣਮੇਵ, ਨ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਰੂਪਮੇਵ ਮਿਦ੍ਧਨ੍ਤਿ. ਨ, ਰੂਪਭਾਵਾਸਿਦ੍ਧਿਤੋ. ਸਕ੍ਖਰਕਥਲਞ੍ਹਿ ਨ ਚਰਤੀਤਿ ਵਿਨਾਪਿ ਸੁਤ੍ਤੇਨ ਸਿਦ੍ਧਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਤਤ੍ਥ ਯਥਾਲਾਭਵਸੇਨਤ੍ਥੋ ਹੋਤੁ. ਮਿਦ੍ਧਂ ਪਨ ਰੂਪਨ੍ਤਿ ਅਸਿਦ੍ਧਮੇਤਂ. ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਤਸ੍ਸ ਇਮਿਨਾ ਸੁਤ੍ਤੇਨ ਰੂਪਭਾਵੋ ਸਾਧੇਤੁਨ੍ਤਿ ਮਿਦ੍ਧਸ੍ਸ ਰੂਪਭਾਵਾਸਿਦ੍ਧਿਤੋ ਨ ਇਦਂ ਯਥਾਲਾਭਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਰੂਪਮੇਵ ਮਿਦ੍ਧਂ.

ਕਿਞ੍ਚ ਭਿਯ੍ਯੋ? ‘ਚਤ੍ਤਤ੍ਤਾ’ਤਿਆਦਿਵਚਨਤੋ. ਵਿਭਙ੍ਗਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ‘‘ਵਿਗਤਥਿਨਮਿਦ੍ਧੋਤਿ ਤਸ੍ਸ ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਸ੍ਸ ਚਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਵਨ੍ਤਤ੍ਤਾ ਮੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਟ੍ਠਤ੍ਤਾ, ਤੇਨ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਵਿਗਤਥਿਨਮਿਦ੍ਧੋ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ੫੪੭) ਚ, ‘‘ਇਦਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਇਮਮ੍ਹਾ ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਾ ਸੋਧੇਤਿ ਵਿਸੋਧੇਤਿ ਪਰਿਸੋਧੇਤਿ ਮੋਚੇਤਿ ਵਿਮੋਚੇਤਿ ਪਰਿਮੋਚੇਤਿ, ਤੇਨ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਸੋਧੇਤਿ’’ ਚਾਤਿ (ਵਿਭ. ੫੫੧) – ਏਵਂ ‘ਚਤ੍ਤਤ੍ਤਾ’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਨ ਚ ‘ਰੂਪਂ’ ਏਵਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਤਸ੍ਮਾਪਿ ਅਰੂਪਮੇਵ ਮਿਦ੍ਧਨ੍ਤਿ. ਨ, ਚਿਤ੍ਤਜਸ੍ਸਾਸਮ੍ਭਵਵਚਨਤੋ. ਤਿਵਿਧਞ੍ਹਿ ਮਿਦ੍ਧਂ – ਚਿਤ੍ਤਜਂ ਉਤੁਜਂ ਆਹਾਰਜਞ੍ਚ. ਤਸ੍ਮਾ ਯਂ ਤਤ੍ਥ ਚਿਤ੍ਤਜਂ ਤਸ੍ਸ ਵਿਭਙ੍ਗੇ ਝਾਨਚਿਤ੍ਤੇਹਿ ਅਸਮ੍ਭਵੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਨ ਅਰੂਪਭਾਵੋ ਸਾਧਿਤੋਤਿ ਰੂਪਮੇਵ ਮਿਦ੍ਧਨ੍ਤਿ. ਨ, ਰੂਪਭਾਵਾਸਿਦ੍ਧਿਤੋਵ. ਮਿਦ੍ਧਸ੍ਸ ਹਿ ਰੂਪਭਾਵੇ ਸਿਦ੍ਧੇ ਸਕ੍ਕਾ ਏਤਂ ਲਦ੍ਧੁਂ. ਤਤ੍ਥ ਚਿਤ੍ਤਜਸ੍ਸਾਸਮ੍ਭਵੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਸੋ ਏਵ ਚ ਨ ਸਿਜ੍ਝਤੀਤਿ ਅਰੂਪਮੇਵ ਮਿਦ੍ਧਂ.

ਕਿਞ੍ਚ ਭਿਯ੍ਯੋ? ਪਹਾਨਵਚਨਤੋ. ਭਗਵਤਾ ਹਿ ‘‘ਛ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮੇ ਪਹਾਯ ਭਬ੍ਬੋ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਿਤੁਂ; ਕਤਮੇ ਛ? ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਂ, ਬ੍ਯਾਪਾਦਂ, ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਂ, ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਂ, ਕਕ੍ਕੁਚ੍ਚਂ, ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਂ; ਕਾਮੇਸੁ ਖੋ ਪਨਸ੍ਸ ਆਦੀਨਵੋ ਸਮ੍ਮਪਞ੍ਞਾਯ ਸੁਦਿਟ੍ਠੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੬.੭੩) ਚ, ‘‘ਇਮੇ ਪਞ੍ਚ ਨੀਵਰਣੇ ਪਹਾਯ ਬਲਵਤਿਯਾ ਪਞ੍ਞਾਯ ਅਤ੍ਤਤ੍ਥਂ ਵਾ ਪਰਤ੍ਥਂ ਵਾ ਞਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੫.੫੧) ਚ ਆਦੀਸੁ ਮਿਦ੍ਧਸ੍ਸਾਪਿ ਪਹਾਨਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਨ ਚ ਰੂਪਂ ਪਹਾਤਬ੍ਬਂ. ਯਥਾਹ – ‘‘ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਅਭਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੋ, ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੋ, ਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬੋ, ਨ ਭਾਵੇਤਬ੍ਬੋ ਨ ਸਚ੍ਛਿਕਾਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ੧੦੩੧) ਇਮਸ੍ਸਾਪਿ ਪਹਾਨਵਚਨਤੋ ਅਰੂਪਮੇਵ ਮਿਦ੍ਧਨ੍ਤਿ. ਨ, ਰੂਪਸ੍ਸਾਪਿ ਪਹਾਨਵਚਨਤੋ. ‘‘ਰੂਪਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ, ਤਂ ਪਜਹਥਾ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੪੭; ਸਂ. ਨਿ. ੩.੩੩). ਏਤ੍ਥ ਹਿ ਰੂਪਸ੍ਸਾਪਿ ਪਹਾਨਂ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ. ਤਸ੍ਮਾ ਅਕਾਰਣਮੇਤਨ੍ਤਿ. ਨ, ਅਞ੍ਞਥਾ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਸੁਤ੍ਤੇ ‘‘ਯੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰੂਪੇ ਛਨ੍ਦਰਾਗਵਿਨਯੋ ਤਂ ਤਤ੍ਥ ਪਹਾਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੨੫) ਏਵਂ ਛਨ੍ਦਰਾਗਪ੍ਪਹਾਨਵਸੇਨ ਰੂਪਸ੍ਸ ਪਹਾਨਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਯਥਾ ‘‘ਛ ਧਮ੍ਮੇ ਪਹਾਯ ਪਞ੍ਚ ਨੀਵਰਣੇ ਪਹਾਯਾ’’ਤਿ ਏਵਂ ਪਹਾਤਬ੍ਬਮੇਵ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਅਞ੍ਞਥਾ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ, ਨ ਰੂਪਂ ਮਿਦ੍ਧਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਯਾਨੇਤਾਨਿ ‘‘ਸੋ ਇਮੇ ਪਞ੍ਚ ਨੀਵਰਣੇ ਪਹਾਯ ਚੇਤਸੋ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸੇ’’ਤਿਆਦੀਨਿ ਸੁਤ੍ਤਾਨਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ, ਏਤੇਹਿ ਚੇਵ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਚ ਸੁਤ੍ਤੇਹਿ ਅਰੂਪਮੇਵ ਮਿਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਤਥਾ ਹਿ –

‘‘ਪਞ੍ਚਿਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਵਰਣਾ ਨੀਵਰਣਾ ਚੇਤਸੋ ਅਜ੍ਝਾਰੁਹਾ ਪਞ੍ਞਾਯ ਦੁਬ੍ਬਲੀਕਰਣਾ. ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਵਰਣੋ ਨੀਵਰਣੋ…ਪੇ… ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਵਰਣਂ ਨੀਵਰਣਂ ਚੇਤਸੋ ਅਜ੍ਝਾਰੁਹਂ ਪਞ੍ਞਾਯ ਦੁਬ੍ਬਲੀਕਰਣ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੨੨੦) ਚ, ‘‘ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਨੀਵਰਣਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨ੍ਧਕਰਣਂ ਅਚਕ੍ਖੁਕਰਣਂ ਅਞ੍ਞਾਣਕਰਣਂ ਪਞ੍ਞਾਨਿਰੋਧਿਕਂ ਵਿਘਾਤਪਕ੍ਖਿਕਂ ਅਨਿਬ੍ਬਾਨਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੨੨੧) ਚ, ‘‘ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਪਰਿਯੁਟ੍ਠਿਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਵਿਹਰਤਿ ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਪਰੇਤੇਨਾ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੨੩੬) ਚ, ‘‘ਅਯੋਨਿਸੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਨਸਿਕਰੋਤੋ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਚੇਵ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ…ਪੇ… ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਞ੍ਚੇਵ ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੨੧੬) ਚ, ‘‘ਕੇਵਲੋਹਾਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਕੁਸਲਰਾਸਿ ਯਦਿਦਂ ਪਞ੍ਚ ਨੀਵਰਣਾ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੩੭੧) ਚ –

ਏਵਮਾਦੀਨਿ ਚ ਅਨੇਕਾਨਿ ਏਤਸ੍ਸ ਅਰੂਪਭਾਵਜੋਤਕਾਨੇਵ ਸੁਤ੍ਤਾਨਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਚੇਤਂ ਅਰੂਪਂ ਤਸ੍ਮਾ ਆਰੁਪ੍ਪੇਪਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਮਹਾਪਕਰਣੇ ਪਟ੍ਠਾਨੇ – ‘‘ਨੀਵਰਣਂ ਧਮ੍ਮਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਨੀਵਰਣੋ ਧਮ੍ਮੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਨ ਪੁਰੇਜਾਤਪਚ੍ਚਯਾ’’ਤਿ ਏਤਸ੍ਸ ਵਿਭਙ੍ਗੇ ‘‘ਆਰੁਪ੍ਪੇ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਨੀਵਰਣਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਂ… ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਨੀਵਰਣ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੩.੮.੮) ਸਬ੍ਬਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਤਬ੍ਬਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਨਮੇਤ੍ਥ ਗਨ੍ਤਬ੍ਬਂ ਅਰੂਪਮੇਵ ਮਿਦ੍ਧਨ੍ਤਿ.

੧੧੬੬. ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਅਕਪ੍ਪਿਯੇ ਕਪ੍ਪਿਯਸਞ੍ਞਿਤਾਤਿਆਦੀਨਿ ਮੂਲਤੋ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ. ਏਵਂਸਞ੍ਞਿਤਾਯ ਹਿ ਕਤੇ ਵੀਤਿਕਮ੍ਮੇ, ਨਿਟ੍ਠਿਤੇ ਵਤ੍ਥੁਜ੍ਝਾਚਾਰੇ, ਪੁਨ ਸਞ੍ਜਾਤਸਤਿਨੋਪਿ ‘ਦੁਟ੍ਠੁ ਮਯਾ ਕਤ’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਅਨੁਤਪ੍ਪਮਾਨਸ੍ਸ ਪਚ੍ਛਾਨੁਤਾਪਵਸੇਨੇਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਤੇਨ ਤਂ ਮੂਲਤੋ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘ਅਕਪ੍ਪਿਯੇ ਕਪ੍ਪਿਯਸਞ੍ਞਿਤਾ’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਅਕਪ੍ਪਿਯਭੋਜਨਂ ਕਪ੍ਪਿਯਸਞ੍ਞੀ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਤਿ, ਅਕਪ੍ਪਿਯਮਂਸਂ ਕਪ੍ਪਿਯਮਂਸਸਞ੍ਞੀ ਹੁਤ੍ਵਾ, ਅਚ੍ਛਮਂਸਂ ਸੂਕਰਮਂਸਨ੍ਤਿ, ਦੀਪਿਮਂਸਂ ਵਾ ਮਿਗਮਂਸਨ੍ਤਿ ਖਾਦਤਿ; ਕਾਲੇ ਵੀਤਿਵਤ੍ਤੇ ਕਾਲਸਞ੍ਞਾਯ, ਪਵਾਰੇਤ੍ਵਾ ਅਪ੍ਪਵਾਰਿਤਸਞ੍ਞਾਯ, ਪਤ੍ਤਸ੍ਮਿਂ ਰਜੇ ਪਤਿਤੇ ਪਟਿਗ੍ਗਹਿਤਸਞ੍ਞਾਯ ਭੁਞ੍ਜਤਿ – ਏਵਂ ‘ਅਕਪ੍ਪਿਯੇ ਕਪ੍ਪਿਯਸਞ੍ਞਾਯ’ ਵੀਤਿਕ੍ਕਮਂ ਕਰੋਤਿ ਨਾਮ. ਸੂਕਰਮਂਸਂ ਪਨ ਅਚ੍ਛਮਂਸਸਞ੍ਞਾਯ ਖਾਦਮਾਨੋ, ਕਾਲੇ ਚ ਵਿਕਾਲਸਞ੍ਞਾਯ ਭੁਞ੍ਜਮਾਨੋ ‘ਕਪ੍ਪਿਯੇ ਅਕਪ੍ਪਿਯਸਞ੍ਞਿਤਾਯ’ ਵੀਤਿਕ੍ਕਮਂ ਕਰੋਤਿ ਨਾਮ. ਅਨਵਜ੍ਜਂ ਪਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਵ ਵਜ੍ਜਸਞ੍ਞਿਤਾਯ, ਵਜ੍ਜਞ੍ਚ ਅਨਵਜ੍ਜਸਞ੍ਞਿਤਾਯ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ‘ਅਨਵਜ੍ਜੇ ਵਜ੍ਜਸਞ੍ਞਾਯ ਵਜ੍ਜੇ ਚ ਅਨਵਜ੍ਜਸਞ੍ਞਾਯ’ ਵੀਤਿਕ੍ਕਮਂ ਕਰੋਤਿ ਨਾਮ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨੇਤਂ ‘‘ਅਕਤਂ ਵਤ ਮੇ ਕਲ੍ਯਾਣਂ, ਅਕਤਂ ਕੁਸਲਂ, ਅਕਤਂ ਭੀਰੁਤ੍ਤਾਣਂ, ਕਤਂ ਪਾਪਂ, ਕਤਂ ਲੁਦ੍ਦਂ, ਕਤਂ ਕਿਬ੍ਬਿਸ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਅਨਵਜ੍ਜੇ ਵਜ੍ਜਸਞ੍ਞਿਤਾਯਪਿ ਕਤੇ ਵੀਤਿਕ੍ਕਮੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਸ੍ਮਾਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਮ੍ਪਿ ਵਤ੍ਥੁਂ ਅਨੁਜਾਨਨ੍ਤੋ ਯਂ ਏਵਰੂਪਨ੍ਤਿਆਦਿਮਾਹ.

ਤਤ੍ਥ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਪਦਂ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਥਮੇਵ. ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਾਯਨਾਕਾਰੋ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਾਯਨਾ. ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚੇਨ ਅਯਿਤਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਾਯਿਤਤ੍ਤਂ. ਚੇਤਸੋ ਵਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕਤਾਕਤਸ੍ਸ ਸਾਵਜ੍ਜਾਨਵਜ੍ਜਸ੍ਸ ਵਾ ਅਭਿਮੁਖਗਮਨਂ ‘ਵਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰੋ’ ਨਾਮ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਸੋ ਕਤਂ ਵਾ ਪਾਪਂ ਅਕਤਂ ਨ ਕਰੋਤਿ, ਅਕਤਂ ਵਾ ਕਲ੍ਯਾਣਂ ਕਤਂ ਨ ਕਰੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਵਿਰੂਪੋ ਕੁਚ੍ਛਿਤੋ ਵਾ ਪਟਿਸਾਰੋਤਿ ‘ਵਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰੋ’. ਸੋ ਪਨ ਚੇਤਸੋ, ਨ ਸਤ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਞਾਪਨਤ੍ਥਂ ‘ਚੇਤਸੋ’ ਵਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਯਮਸ੍ਸ ਸਭਾਵਨਿਦ੍ਦੇਸੋ. ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਪਨ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਂ ਆਰਗ੍ਗਮਿਵ ਕਂਸਪਤ੍ਤਂ ਮਨਂ ਵਿਲਿਖਮਾਨਮੇਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਮਨੋਵਿਲੇਖੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਯਮਸ੍ਸ ਕਿਚ੍ਚਨਿਦ੍ਦੇਸੋ. ਯਂ ਪਨ ਵਿਨਯੇ ‘‘ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਭਗਵਤਾ ਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਂ ਅਨੁਵਸਿਤ੍ਵਾ ਅਨੁਵਸਿਤ੍ਵਾ ਆਵਸਥਪਿਣ੍ਡਂ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਿਤੁ’’ਨ੍ਤਿ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਾਯਨ੍ਤੋ ਨ ਪਟਿਗ੍ਗਹੇਸੀਤਿ (ਪਾਚਿ. ੨੦੪) ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਂ ਆਗਤਂ, ਨ ਤਂ ਨੀਵਰਣਂ. ਨ ਹਿ ਅਰਹਤੋ ‘ਦੁਟ੍ਠੁ ਮਯਾ ਇਦਂ ਕਤ’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਅਨੁਤਾਪੋ ਅਤ੍ਥਿ. ਨੀਵਰਣਪਤਿਰੂਪਕਂ ਪਨੇਤਂ ‘ਕਪ੍ਪਤਿ ਨ ਕਪ੍ਪਤੀ’ਤਿ ਵੀਮਂਸਨਸਙ੍ਖਾਤਂ ਵਿਨਯਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਂ ਨਾਮ.

੧੧੭੬. ‘‘ਕਤਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਨੀਵਰਣਾ ਚੇਵ ਨੀਵਰਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਚਾ’’ਤਿ ਪਦਸ੍ਸ ਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਯਸ੍ਮਾ ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਨ ਵਿਜਹਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਨੀਵਰਣਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਨੀਵਰਣੇਨ ਨੀਵਰਣਞ੍ਚੇਵ ਨੀਵਰਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਞ੍ਚਾਤਿ ਅਭਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚੇ ਸਤਿਪਿ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਸ੍ਸ ਅਭਾਵਾ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚੇਨ ਵਿਨਾਪਿ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਂ ਭਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਞ੍ਚ ਯੇਨ ਸਮ੍ਪਯੋਗਂ ਨ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਤਂ ਨ ਯੋਜਿਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਇਮੇ ਪਨ ਨੀਵਰਣੇ ਕਿਲੇਸਪਟਿਪਾਟਿਯਾਪਿ ਆਹਰਿਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿ ਮਗ੍ਗਪਟਿਪਾਟਿਯਾਪਿ. ਕਿਲੇਸਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਬ੍ਯਾਪਾਦਾ ਅਨਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗੇਨ ਪਹੀਯਨ੍ਤਿ, ਥਿਨਮਿਦ੍ਧੁਦ੍ਧਚ੍ਚਾਨਿ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗੇਨ, ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗੇਨ, ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗੇਨ. ਮਗ੍ਗਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗੇਨ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ ਪਹੀਯਨ੍ਤਿ, ਅਨਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗੇਨ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਬ੍ਯਾਪਾਦਾ, ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗੇਨ ਥਿਨਮਿਦ੍ਧੁਦ੍ਧਚ੍ਚਾਵਿਜ੍ਜਾਤਿ.

੧੧੮੨. ਪਰਾਮਾਸਗੋਚ੍ਛਕੇ ਤੇ ਧਮ੍ਮੇ ਠਪੇਤ੍ਵਾਤਿ ਪੁਚ੍ਛਾਸਭਾਗੇਨ ਬਹੁਵਚਨਂ ਕਤਂ.

੧੨੧੯. ਉਪਾਦਾਨਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਵਤ੍ਥੁਸਙ੍ਖਾਤਂ ਕਾਮਂ ਉਪਾਦਿਯਤੀਤਿ ਕਾਮੁਪਾਦਾਨਂ ਕਾਮੋ ਚ ਸੋ ਉਪਾਦਾਨਞ੍ਚਾਤਿਪਿ ਕਾਮੁਪਾਦਾਨਂ. ਉਪਾਦਾਨਨ੍ਤਿ ਦਲ਼੍ਹਗ੍ਗਹਣਂ. ਦਲ਼੍ਹਤ੍ਥੋ ਹਿ ਏਤ੍ਥ ਉਪਸਦ੍ਦੋ ਉਪਾਯਾਸਉਪਕਟ੍ਠਾਦੀਸੁ ਵਿਯ. ਤਥਾ ਦਿਟ੍ਠਿ ਚ ਸਾ ਉਪਾਦਾਨਞ੍ਚਾਤਿ ਦਿਟ੍ਠੁਪਾਦਾਨਂ. ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਉਪਾਦਿਯਤੀਤਿ ਦਿਟ੍ਠੁਪਾਦਾਨਂ. ‘ਸਸ੍ਸਤੋ ਅਤ੍ਤਾ ਚ ਲੋਕੋ ਚਾ’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੩੧) ਹਿ ਪੁਰਿਮਦਿਟ੍ਠਿਂ ਉਤ੍ਤਰਦਿਟ੍ਠਿ ਉਪਾਦਿਯਹਿ. ਤਥਾ ਸੀਲਬ੍ਬਤਂ ਉਪਾਦਿਯਤੀਤਿ ਸੀਲਬ੍ਬਤੁਪਾਦਾਨਂ. ਸੀਲਬ੍ਬਤਞ੍ਚ ਤਂ ਉਪਾਦਾਨਞ੍ਚਾਤਿਪਿ ਸੀਲਬ੍ਬਤੁਪਾਦਾਨਂ. ਗੋਸੀਲਗੋਵਤਾਦੀਨਿ ਹਿ ‘ਏਵਂ ਸੁਦ੍ਧੀ’ਤਿ ਅਭਿਨਿਵੇਸਤੋ ਸਯਮੇਵ ਉਪਾਦਾਨਾਨਿ. ਤਥਾ, ਵਦਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ‘ਵਾਦੋ’; ਉਪਾਦਿਯਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ‘ਉਪਾਦਾਨਂ’. ਕਿਂ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਉਪਾਦਿਯਨ੍ਤਿ ਵਾ? ਅਤ੍ਤਾਨਂ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਾਦੁਪਾਦਾਨਂ ਅਤ੍ਤਵਾਦੁਪਾਦਾਨਂ; ‘ਅਤ੍ਤਵਾਦਮਤ੍ਤਮੇਵ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਉਪਾਦਿਯਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਤਵਾਦੁਪਾਦਾਨਂ.

੧੨੨੦. ਯੋ ਕਾਮੇਸੁ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦੋਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮਾਵ ਅਨਵਸੇਸਤੋ ਕਾਮਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾ. ਤਸ੍ਮਾ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮੇਸੁ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦੋ ਇਧ ਕਾਮੁਪਾਦਾਨਨ੍ਤਿ ਅਨਾਗਾਮਿਨੋਪਿ ਤਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਹੋਤਿ. ਪਞ੍ਚਕਾਮਗੁਣਵਤ੍ਥੁਕੋ ਪਨਸ੍ਸ ਕਾਮਰਾਗੋਵ ਨਤ੍ਥੀਤਿ.

੧੨੨੧. ਦਿਟ੍ਠੁਪਾਦਾਨਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਨਤ੍ਥਿ ਦਿਨ੍ਨਨ੍ਤਿ. ਦਿਨ੍ਨਂ ਨਾਮ ਅਤ੍ਥਿ, ਸਕ੍ਕਾ ਕਸ੍ਸਚਿ ਕਿਞ੍ਚਿ ਦਾਤੁਨ੍ਤਿ ਜਾਨਾਤਿ; ਦਿਨ੍ਨਸ੍ਸ ਪਨ ਫਲਂ ਵਿਪਾਕੋ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਨਤ੍ਥਿ ਯਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ. ਯਿਟ੍ਠਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਮਹਾਯਾਗੋ. ਤਂ ਯਜਿਤੁਂ ਸਕ੍ਕਾਤਿ ਜਾਨਾਤਿ; ਯਿਟ੍ਠਸ੍ਸ ਪਨ ਫਲਂ ਵਿਪਾਕੋ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਨਤ੍ਥਿ ਹੁਤਨ੍ਤਿ ਆਹੁਨਪਾਹੁਨਮਙ੍ਗਲਕਿਰਿਯਾ. ਤਂ ਕਾਤੁਂ ਸਕ੍ਕਾਤਿ ਜਾਨਾਤਿ; ਤਸ੍ਸ ਪਨ ਫਲਂ ਵਿਪਾਕੋ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਨਤ੍ਥਿ, ਸੁਕਤਦੁਕ੍ਕਟਾਨਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਦਸ ਕੁਸਲਕਮ੍ਮਪਥਾ ਸੁਕਤਕਮ੍ਮਾਨਿ ਨਾਮ. ਦਸ ਅਕੁਸਲਕਮ੍ਮਪਥਾ ਦੁਕ੍ਕਟਕਮ੍ਮਾਨਿ ਨਾਮ. ਤੇਸਂ ਅਤ੍ਥਿਭਾਵਂ ਜਾਨਾਤਿ ਫਲਂ ਵਿਪਾਕੋ ਪਨ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਨਤ੍ਥਿ ਅਯਂ ਲੋਕੋਤਿ ਪਰਲੋਕੇ ਠਿਤੋ ਇਮਂ ਲੋਕਂ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਨਤ੍ਥਿ ਪਰਲੋਕੋਤਿ ਇਧ ਲੋਕੇ ਠਿਤੋ ਪਰਲੋਕਂ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਨਤ੍ਥਿ ਮਾਤਾ ਨਤ੍ਥਿ ਪਿਤਾਤਿ ਮਾਤਾਪਿਤੂਨਂ ਅਤ੍ਥਿਭਾਵਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਤੇਸੁ ਕਤਪਚ੍ਚਯੇਨ ਕੋਚਿ ਫਲਂ ਵਿਪਾਕੋ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਨਤ੍ਥਿ ਸਤ੍ਤਾ ਓਪਪਾਤਿਕਾਤਿ ਚਵਨਕਉਪਪਜ੍ਜਨਕਾ ਸਤ੍ਤਾ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਸਮ੍ਮਗ੍ਗਤਾ ਸਮ੍ਮਾ ਪਟਿਪਨ੍ਨਾਤਿ ਅਨੁਲੋਮਪਟਿਪਦਂ ਪਟਿਪਨ੍ਨਾ ਧਮ੍ਮਿਕਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਯੇ ਇਮਞ੍ਚ ਲੋਕਂ ਪਰਞ੍ਚ ਲੋਕਂ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਪਵੇਦੇਨ੍ਤੀਤਿ ਇਮਞ੍ਚ ਲੋਕਂ ਪਰਞ੍ਚ ਲੋਕਂ ਅਤ੍ਤਨਾਵ ਅਭਿਵਿਸਿਟ੍ਠੇਨ ਞਾਣੇਨ ਞਤ੍ਵਾ ਪਵੇਦਨਸਮਤ੍ਥੋ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੂ ਬੁਦ੍ਧੋ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਗਣ੍ਹਾਤਿ.

ਇਮਾਨਿ ਪਨ ਉਪਾਦਾਨਾਨਿ ਕਿਲੇਸਪਟਿਪਾਟਿਯਾਪਿ ਆਹਰਿਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿ ਮਗ੍ਗਪਟਿਪਾਟਿਯਾਪਿ. ਕਿਲੇਸਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਕਾਮੁਪਾਦਾਨਂ ਚਤੂਹਿ ਮਗ੍ਗੇਹਿ ਪਹੀਯਤਿ, ਸੇਸਾਨਿ ਤੀਣਿ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗੇਨ. ਮਗ੍ਗਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗੇਨ ਦਿਟ੍ਠੁਪਾਦਾਨਾਦੀਨਿ ਪਹੀਯਨ੍ਤਿ, ਚਤੂਹਿ ਮਗ੍ਗੇਹਿ ਕਾਮੁਪਾਦਾਨਨ੍ਤਿ.

੧੨੩੫. ਕਿਲੇਸਗੋਚ੍ਛਕੇ ਕਿਲੇਸਾ ਏਵ ਕਿਲੇਸਵਤ੍ਥੂਨਿ. ਵਸਨ੍ਤਿ ਵਾ ਏਤ੍ਥ ਅਖੀਣਾਸਵਾ ਸਤ੍ਤਾ ਲੋਭਾਦੀਸੁ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਤ੍ਤਾਤਿ ‘ਵਤ੍ਥੂਨਿ’. ਕਿਲੇਸਾ ਚ ਤੇ ਤਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਾਨਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਵਤ੍ਥੂਨਿ ਚਾਤਿ ‘ਕਿਲੇਸਵਤ੍ਥੂਨਿ’. ਯਸ੍ਮਾ ਚੇਤ੍ਥ ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯਾਦਿਭਾਵੇਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾ ਕਿਲੇਸਾਪਿ ਵਸਨ੍ਤਿ ਏਵ ਨਾਮ, ਤਸ੍ਮਾ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਵਤ੍ਥੂਨੀਤਿਪਿ ‘ਕਿਲੇਸਵਤ੍ਥੂਨਿ’.

੧੨੩੬. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਲੋਭੋ? ਯੋ ਰਾਗੋ ਸਾਰਾਗੋਤਿ ਅਯਂ ਪਨ ਲੋਭੋ ਹੇਤੁਗੋਚ੍ਛਕੇ ਗਨ੍ਥਗੋਚ੍ਛਕੇ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਕਿਲੇਸਗੋਚ੍ਛਕੇਤਿ ਤੀਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਅਤਿਰੇਕਪਦਸਤੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ. ਆਸਵਸਂਯੋਜਨਓਘਯੋਗਨੀਵਰਣਉਪਾਦਾਨਗੋਚ੍ਛਕੇਸੁ ਅਟ੍ਠਹਿ ਅਟ੍ਠਹਿ ਪਦੇਹਿ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ. ਸ੍ਵਾਯਂ ਅਤਿਰੇਕਪਦਸਤੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਟ੍ਠਾਨੇਪਿ ਅਟ੍ਠਹਿ ਅਟ੍ਠਹਿ ਪਦੇਹਿ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਟ੍ਠਾਨੇਪਿ ਨਿਪ੍ਪਦੇਸਤੋਵ ਗਹਿਤੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਤੇਸੁ ਹੇਤੁਗਨ੍ਥਨੀਵਰਣਉਪਾਦਾਨਕਿਲੇਸਗੋਚ੍ਛਕੇਸੁ ਚਤੁਮਗ੍ਗਵਜ੍ਝਾ ਤਣ੍ਹਾ ਏਕੇਨੇਵ ਕੋਟ੍ਠਾਸੇਨ ਠਿਤਾ. ਆਸਵਸਂਯੋਜਨਓਘਯੋਗੇਸੁ ਚਤੁਮਗ੍ਗਵਜ੍ਝਾਪਿ ਦ੍ਵੇ ਕੋਟ੍ਠਾਸਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਠਿਤਾ. ਕਥਂ? ਆਸਵੇਸੁ ਕਾਮਾਸਵੋ ਭਵਾਸਵੋਤਿ, ਸਂਯੋਜਨੇਸੁ ਕਾਮਰਾਗਸਂਯੋਜਨਂ ਭਵਰਾਗਸਂਯੋਜਨਨ੍ਤਿ, ਓਘੇਸੁ ਕਾਮੋਘੋ ਭਵੋਘੋਤਿ, ਯੋਗੇਸੁ ਕਾਮਯੋਗੋ ਭਵਯੋਗੋਤਿ.

ਇਮਾਨਿ ਪਨ ਕਿਲੇਸਵਤ੍ਥੂਨਿ ਕਿਲੇਸਪਟਿਪਾਟਿਯਾਪਿ ਆਹਰਿਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿ ਮਗ੍ਗਪਟਿਪਾਟਿਯਾਪਿ. ਕਿਲੇਸਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਲੋਭੋ ਚਤੂਹਿ ਮਗ੍ਗੇਹਿ ਪਹੀਯਤਿ, ਦੋਸੋ ਅਨਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗੇਨ, ਮੋਹਮਾਨਾ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗੇਨ, ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗੇਨ, ਥਿਨਾਦੀਨਿ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗੇਨ. ਮਗ੍ਗਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗੇਨ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ ਪਹੀਯਨ੍ਤਿ, ਅਨਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗੇਨ ਦੋਸੋ, ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗੇਨ ਸੇਸਾ ਸਤ੍ਤਾਤਿ.

੧੨੮੭. ਕਾਮਾਵਚਰਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਹੇਟ੍ਠਤੋਤਿ ਹੇਟ੍ਠਾਭਾਗੇਨ. ਅਵੀਚਿਨਿਰਯਨ੍ਤਿ ਵਾ ਅਗ੍ਗਿਜਾਲਾਨਂ ਵਾ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨਾਯ ਵੀਚਿ, ਅਨ੍ਤਰਂ, ਛਿਦ੍ਦਂ ਏਤ੍ਥ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਅਵੀਚਿ. ਸੁਖਸਙ੍ਖਾਤੋ ਅਯੋ ਏਤ੍ਥ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਨਿਰਯੋ. ਨਿਰਤਿਅਤ੍ਥੇਨਪਿ ਨਿਰਸ੍ਸਾਦਤ੍ਥੇਨਪਿ ਨਿਰਯੋ. ਪਰਿਯਨ੍ਤਂ ਕਰਿਤ੍ਵਾਤਿ ਤਂ ਅਵੀਚਿਸਙ੍ਖਾਤਂ ਨਿਰਯਂ ਅਨ੍ਤਂ ਕਤ੍ਵਾ. ਉਪਰਿਤੋਤਿ ਉਪਰਿਭਾਗੇਨ. ਪਰਨਿਮ੍ਮਿਤਵਸਵਤ੍ਤਿਦੇਵੇਤਿ ਪਰਨਿਮ੍ਮਿਤੇਸੁ ਕਾਮੇਸੁ ਵਸਂ ਵਤ੍ਤਨਤੋ ਏਵਂਲਦ੍ਧਵੋਹਾਰੇ ਦੇਵੇ. ਅਨ੍ਤੋ ਕਰਿਤ੍ਵਾਤਿ ਅਨ੍ਤੋ ਪਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ. ਯਂ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਅਨ੍ਤਰੇਤਿ ਯੇ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਓਕਾਸੇ. ਏਤ੍ਥਾਵਚਰਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਯਸ੍ਮਾ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਅਨ੍ਤਰੇ ਅਞ੍ਞੇਪਿ ਚਰਨ੍ਤਿ ਕਦਾਚਿ ਕਤ੍ਥਚਿ ਸਮ੍ਭਵਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਤੇਸਂ ਅਸਙ੍ਗਣ੍ਹਨਤ੍ਥਂ ‘ਅਵਚਰਾ’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤੇਨ ਯੇ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਅਨ੍ਤਰੇ ਓਗਾਲ਼੍ਹਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਚਰਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਸਦਾ ਚ ਸਮ੍ਭਵਤੋ, ਅਧੋਭਾਗੇ ਚਰਨ੍ਤਿ ਅਵੀਚਿਨਿਰਯਸ੍ਸ ਹੇਟ੍ਠਾ ਭੂਤੁਪਾਦਾਯਪਵਤ੍ਤਿਭਾਵੇਨ, ਤੇਸਂ ਸਙ੍ਗਹੋ ਕਤੋ ਹੋਤਿ. ਤੇ ਹਿ ਅਵਗਾਲ਼੍ਹਾਵ ਚਰਨ੍ਤਿ, ਅਧੋਭਾਗੇਵ ਚਰਨ੍ਤੀਤਿ ਅਵਚਰਾ. ਏਤ੍ਥ ਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਨ ਯਸ੍ਮਾ ਏਤੇ ਏਤ੍ਥਾਵਚਰਾ ਅਞ੍ਞਤ੍ਥਾਪਿ ਅਵਚਰਨ੍ਤਿ, ਨ ਪਨ ਤਤ੍ਥ ਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤੇਸਂ ਅਞ੍ਞਤ੍ਥਾਪਿ ਅਵਚਰਨ੍ਤਾਨਂ ਪਰਿਗ੍ਗਹੋ ਕਤੋ ਹੋਤਿ. ਇਦਾਨਿ ਤੇ ਏਤ੍ਥ ਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਧਮ੍ਮੇ ਰਾਸਿਸੁਞ੍ਞਤਪਚ੍ਚਯਭਾਵਤੋ ਚੇਵ ਸਭਾਵਤੋ ਚ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਖਨ੍ਧਾਤਿਆਦਿਮਾਹ.

੧੨੮੯. ਰੂਪਾਵਚਰਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਨ੍ਤਿ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਭੂਮਿਸਙ੍ਖਾਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ. ਸੇਸਮੇਤ੍ਥ ਕਾਮਾਵਚਰਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਸਮਾਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਵਾਤਿਆਦੀਸੁ ਪਠਮਪਦੇਨ ਕੁਸਲਜ੍ਝਾਨਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਦੁਤਿਯੇਨ ਵਿਪਾਕਜ੍ਝਾਨਂ, ਵੁਤ੍ਤਂ ਤਤਿਯੇਨ ਕਿਰਿਯਜ੍ਝਾਨਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.