ਰੂਪਾਵਚਰਕੁਸਲਵਣ੍ਣਨਾ

ਚਤੁਕ੍ਕਨਯੋ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਂ

੧੬੦. ਇਦਾਨਿ ਰੂਪਾਵਚਰਕੁਸਲਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਕਤਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਕੁਸਲਾਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਤਤ੍ਥ ਰੂਪੂਪਪਤ੍ਤਿਯਾ ਮਗ੍ਗਂ ਭਾਵੇਤੀਤਿ ਰੂਪਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਰੂਪਭਵੋ. ਉਪਪਤ੍ਤੀਤਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ ਜਾਤਿ ਸਞ੍ਜਾਤਿ. ਮਗ੍ਗੋਤਿ ਉਪਾਯੋ. ਵਚਨਤ੍ਥੋ ਪਨੇਤ੍ਥ – ਤਂ ਉਪਪਤ੍ਤਿਂ ਮਗ੍ਗਤਿ ਗਵੇਸਤਿ ਜਨੇਤਿ ਨਿਪ੍ਫਾਦੇਤੀਤਿ ਮਗ੍ਗੋ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ਯੇਨ ਮਗ੍ਗੇਨ ਰੂਪਭਵੇ ਉਪਪਤ੍ਤਿ ਹੋਤਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ ਜਾਤਿ ਸਞ੍ਜਾਤਿ, ਤਂ ਮਗ੍ਗਂ ਭਾਵੇਤੀਤਿ. ਕਿਂ ਪਨੇਤੇਨ ਨਿਯਮਤੋ ਰੂਪਭਵੇ ਉਪਪਤ੍ਤਿ ਹੋਤੀਤਿ? ਨ ਹੋਤਿ. ‘‘ਸਮਾਧਿਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਾਵੇਥ, ਸਮਾਹਿਤੋ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ ਪਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੫; ੪.੯੯; ੫.੧੦੭੧; ਨੇਤ੍ਤਿ. ੪੦; ਮਿ. ਪ. ੨.੧.੧੫) ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇਨ ਹਿ ਨਿਬ੍ਬੇਧਭਾਗਿਯੇਨ ਰੂਪਭਵਾਤਿਕ੍ਕਮੋਪਿ ਹੋਤਿ. ਰੂਪੂਪਪਤ੍ਤਿਯਾ ਪਨ ਇਤੋ ਅਞ੍ਞੋ ਮਗ੍ਗੋ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ, ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘ਰੂਪੂਪਪਤ੍ਤਿਯਾ ਮਗ੍ਗਂ ਭਾਵੇਤੀ’ਤਿ. ਅਤ੍ਥਤੋ ਚਾਯਂ ਮਗ੍ਗੋ ਨਾਮ ਚੇਤਨਾਪਿ ਹੋਤਿ, ਚੇਤਨਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾਪਿ, ਤਦੁਭਯਮ੍ਪਿ. ‘‘ਨਿਰਯਞ੍ਚਾਹਂ, ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਪਜਾਨਾਮਿ ਨਿਰਯਗਾਮਿਞ੍ਚ ਮਗ੍ਗ’’ਨ੍ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੧੫੩) ਹਿ ਏਤ੍ਥ ਚੇਤਨਾ ਮਗ੍ਗੋ ਨਾਮ.

‘‘ਸਦ੍ਧਾ ਹਿਰਿਯਂ ਕੁਸਲਞ੍ਚ ਦਾਨਂ, ਧਮ੍ਮਾ ਏਤੇ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਾਨੁਯਾਤਾ;

ਏਤਞ੍ਹਿ ਮਗ੍ਗਂ ਦਿਵਿਯਂ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਏਤੇਨ ਹਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਦੇਵਲੋਕ’’ਨ੍ਤਿ. (ਅ. ਨਿ. ੮.੩੨);

ਏਤ੍ਥ ਚੇਤਨਾਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾ ਮਗ੍ਗੋ ਨਾਮ. ‘‘ਅਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਗ੍ਗੋ, ਅਯਂ ਪਟਿਪਦਾ’’ਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰੁਪਪਤ੍ਤਿਸੁਤ੍ਤਾਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੩.੧੬੧ ਆਦਯੋ) ਚੇਤਨਾਪਿ ਚੇਤਨਾਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾਪਿ ਮਗ੍ਗੋ ਨਾਮ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਠਾਨੇ ‘ਝਾਨ’ਨ੍ਤਿ ਵਚਨਤੋ ਚੇਤਨਾਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਝਾਨਚੇਤਨਾ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ ਆਕਡ੍ਢਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਚੇਤਨਾਪਿ ਚੇਤਨਾਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾਪਿ ਵਟ੍ਟਨ੍ਤਿਯੇਵ.

ਭਾਵੇਤੀਤਿ ਜਨੇਤਿ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਿ ਵਡ੍ਢੇਤਿ. ਅਯਂ ਤਾਵ ਇਧ ਭਾਵਨਾਯ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਪਨ ਉਪਸਗ੍ਗਵਸੇਨ ਸਮ੍ਭਾਵਨਾ ਪਰਿਭਾਵਨਾ ਵਿਭਾਵਨਾਤਿ ਏਵਂ ਅਞ੍ਞਥਾਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਹੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਇਧੁਦਾਯਿ ਮਮ ਸਾਵਕਾ ਅਧਿਸੀਲੇ ਸਮ੍ਭਾਵੇਨ੍ਤਿ – ਸੀਲਵਾ ਸਮਣੋ ਗੋਤਮੋ, ਪਰਮੇਨ ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੨.੨੪੩) ਅਯਂ ਸਮ੍ਭਾਵਨਾ ਨਾਮ; ਓਕਪ੍ਪਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਸੀਲਪਰਿਭਾਵਿਤੋ ਸਮਾਧਿ ਮਹਪ੍ਫਲੋ ਹੋਤਿ ਮਹਾਨਿਸਂਸੋ, ਸਮਾਧਿਪਰਿਭਾਵਿਤਾ ਪਞ੍ਞਾ ਮਹਪ੍ਫਲਾ ਹੋਤਿ ਮਹਾਨਿਸਂਸਾ, ਪਞ੍ਞਾਪਰਿਭਾਵਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਮ੍ਮਦੇਵ ਆਸਵੇਹਿ ਵਿਮੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੧੮੬) ਅਯਂ ਪਰਿਭਾਵਨਾ ਨਾਮ; ਵਾਸਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਇਙ੍ਘ ਰੂਪਂ ਵਿਭਾਵੇਹਿ, ਵੇਦਨਂ… ਸਞ੍ਞਂ… ਸਙ੍ਖਾਰੇ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵਿਭਾਵੇਹੀ’’ਤਿ ਅਯਂ ਵਿਭਾਵਨਾ ਨਾਮ; ਅਨ੍ਤਰਧਾਪਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਉਦਾਯਿ, ਅਕ੍ਖਾਤਾ ਮਯਾ ਸਾਵਕਾਨਂ ਪਟਿਪਦਾ, ਯਥਾਪਟਿਪਨ੍ਨਾ ਮੇ ਸਾਵਕਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨੇ ਭਾਵੇਨ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੨.੨੪੭), ਅਯਂ ਪਨ ਉਪ੍ਪਾਦਨਵਡ੍ਢਨਟ੍ਠੇਨ ਭਾਵਨਾ ਨਾਮ. ਇਮਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਠਾਨੇ ਅਯਮੇਵ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘ਭਾਵੇਤੀਤਿ ਜਨੇਤਿ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਿ ਵਡ੍ਢੇਤੀ’ਤਿ.

ਕਸ੍ਮਾ ਪਨੇਤ੍ਥ, ਯਥਾ ਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਧਮ੍ਮਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾ ਦੇਸਨਾ ਕਤਾ ਤਥਾ ਅਕਤ੍ਵਾ, ਪੁਗ੍ਗਲਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾ ਕਤਾਤਿ? ਪਟਿਪਦਾਯ ਸਾਧੇਤਬ੍ਬਤੋ. ਇਦਞ੍ਹਿ ਚਤੂਸੁ ਪਟਿਪਦਾਸੁ ਅਞ੍ਞਤਰਾਯ ਸਾਧੇਤਬ੍ਬਂ; ਨ ਕਾਮਾਵਚਰਂ ਵਿਯ ਵਿਨਾ ਪਟਿਪਦਾਯ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਪਟਿਪਦਾ ਚ ਨਾਮੇਸਾ ਪਟਿਪਨ੍ਨਕੇ ਸਤਿ ਹੋਤੀਤਿ ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਪੁਗ੍ਗਲਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਂ ਦੇਸਨਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ‘ਰੂਪੂਪਪਤ੍ਤਿਯਾ ਮਗ੍ਗਂ ਭਾਵੇਤੀ’ਤਿ ਆਹ.

ਵਿਵਿਚ੍ਚੇਵ ਕਾਮੇਹੀਤਿ ਕਾਮੇਹਿ ਵਿਵਿਚ੍ਚਿਤ੍ਵਾ, ਵਿਨਾ ਹੁਤ੍ਵਾ, ਅਪਕ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ. ਯੋ ਪਨਾਯਮੇਤ੍ਥ ‘ਏਵ’-ਕਾਰੋ ਸੋ ਨਿਯਮਤ੍ਥੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਨਿਯਮਤ੍ਥੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਸ੍ਮਿਂ ਪਠਮਂ ਝਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਣਸਮਯੇ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾਨਮ੍ਪਿ ਕਾਮਾਨਂ ਤਸ੍ਸ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਸ੍ਸ ਪਟਿਪਕ੍ਖਭਾਵਂ, ਕਾਮਪਰਿਚ੍ਚਾਗੇਨੇਵ ਚਸ੍ਸ ਅਧਿਗਮਂ ਦੀਪੇਤਿ. ਕਥਂ? ‘ਵਿਵਿਚ੍ਚੇਵ ਕਾਮੇਹੀ’ਤਿ ਏਵਞ੍ਹਿ ਨਿਯਮੇ ਕਰਿਯਮਾਨੇ ਇਦਂ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ – ਨੂਨਿਮਸ੍ਸ ਕਾਮਾ ਪਟਿਪਕ੍ਖਭੂਤਾ ਯੇਸੁ ਸਤਿ ਇਦਂ ਨ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਅਨ੍ਧਕਾਰੇ ਸਤਿ ਪਦੀਪੋਭਾਸੋ ਵਿਯ? ਤੇਸਂ ਪਰਿਚ੍ਚਾਗੇਨੇਵ ਚਸ੍ਸ ਅਧਿਗਮੋ ਹੋਤਿ ਓਰਿਮਤੀਰਪਰਿਚ੍ਚਾਗੇਨ ਪਾਰਿਮਤੀਰਸ੍ਸੇਵ. ਤਸ੍ਮਾ ਨਿਯਮਂ ਕਰੋਤੀਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਸਿਯਾ – ‘ਕਸ੍ਮਾ ਪਨੇਸ ਪੁਬ੍ਬਪਦੇਯੇਵ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਨ ਉਤ੍ਤਰਪਦੇ? ਕਿਂ ਅਕੁਸਲੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਅਵਿਵਿਚ੍ਚਾਪਿ ਝਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰੇਯ੍ਯਾ’ਤਿ? ਨ ਖੋ ਪਨੇਤਂ ਏਵਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਤਂਨਿਸ੍ਸਰਣਤੋ ਹਿ ਪੁਬ੍ਬਪਦੇ ਏਸ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਕਾਮਧਾਤੁਸਮਤਿਕ੍ਕਮਨਤੋ ਹਿ ਕਾਮਰਾਗਪਟਿਪਕ੍ਖਤੋ ਚ ਇਦਂ ਝਾਨਂ ਕਾਮਾਨਮੇਵ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ. ਯਥਾਹ – ‘‘ਕਾਮਾਨਮੇਤਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਯਦਿਦਂ ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ (ਇਤਿਵੁ. ੭੨; ਦੀ. ਨਿ. ੩.੩੫੩). ਉਤ੍ਤਰਪਦੇਪਿ ਪਨ, ਯਥਾ ‘‘ਇਧੇਵ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਣੋ, ਇਧ ਦੁਤਿਯੋ ਸਮਣੋ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੧੩੯; ਅ. ਨਿ. ੪.੨੪੧) ਏਤ੍ਥ ‘ਏਵ’-ਕਾਰੋ ਆਨੇਤ੍ਵਾ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਏਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ. ਨ ਹਿ ਸਕ੍ਕਾ ਇਤੋ ਅਞ੍ਞੇਹਿਪਿ ਨੀਵਰਣਸਙ੍ਖਾਤੇਹਿ ਅਕੁਸਲੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਅਵਿਵਿਚ੍ਚ ਝਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਿਤੁਂ, ਤਸ੍ਮਾ ‘ਵਿਵਿਚ੍ਚੇਵ ਕਾਮੇਹਿ ਵਿਵਿਚ੍ਚੇਵ ਅਕੁਸਲੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹੀ’ਤਿ ਏਵਂ ਪਦਦ੍ਵਯੇਪਿ ਏਸ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਪਦਦ੍ਵਯੇਪਿ ਚ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਵਿਵਿਚ੍ਚਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸਾਧਾਰਣਵਚਨੇਨ ਤਦਙ੍ਗਵਿਵੇਕਾਦਯੋ ਕਾਯਵਿਵੇਕਾਦਯੋ ਚ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਵਿਵੇਕਾ ਸਙ੍ਗਹਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਤਥਾਪਿ ਕਾਯਵਿਵੇਕੋ ਚਿਤ੍ਤਵਿਵੇਕੋ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਵਿਵੇਕੋਤਿ ਤਯੋ ਏਵ ਇਧ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ.

ਕਾਮੇਹੀਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਨ ਪਦੇਨ ਯੇ ਚ ਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ‘‘ਕਤਮੇ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮਾ? ਮਨਾਪਿਯਾ ਰੂਪਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਮਹਾਨਿ. ੧) ਨਯੇਨ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਯੇ ਚ ਤਤ੍ਥੇਵ ਵਿਭਙ੍ਗੇ ਚ ‘‘ਛਨ੍ਦੋ ਕਾਮੋ, ਰਾਗੋ ਕਾਮੋ, ਛਨ੍ਦਰਾਗੋ ਕਾਮੋ; ਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ ਕਾਮੋ, ਰਾਗੋ ਕਾਮੋ, ਸਙ੍ਕਪ੍ਪਰਾਗੋ ਕਾਮੋ; ਇਮੇ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਕਾਮਾ’’ਤਿ (ਮਹਾਨਿ. ੧; ਵਿਭ. ੫੬੪) ਏਵਂ ਕਿਲੇਸਕਾਮਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਤੇ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾਇਚ੍ਚੇਵ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਸਤਿ ਵਿਵਿਚ੍ਚੇਵ ਕਾਮੇਹੀਤਿ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮੇਹਿਪਿ ਵਿਵਿਚ੍ਚੇਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਯੁਜ੍ਜਤਿ. ਤੇਨ ਕਾਯਵਿਵੇਕੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ.

ਵਿਵਿਚ੍ਚ ਅਕੁਸਲੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹੀਤਿ ਕਿਲੇਸਕਾਮੇਹਿ ਸਬ੍ਬਾਕੁਸਲੇਹਿ ਵਾ ਵਿਵਿਚ੍ਚਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਯੁਜ੍ਜਤਿ. ਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤਵਿਵੇਕੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ. ਪੁਰਿਮੇਨ ਚੇਤ੍ਥ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮੇਹਿ ਵਿਵੇਕਵਚਨਤੋ ਏਵ ਕਾਮਸੁਖਪਰਿਚ੍ਚਾਗੋ, ਦੁਤਿਯੇਨ ਕਿਲੇਸਕਾਮੇਹਿ ਵਿਵੇਕਵਚਨਤੋ ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਸੁਖਪਰਿਗ੍ਗਹੋ ਵਿਭਾਵਿਤੋ ਹੋਤਿ. ਏਵਂ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮਕਿਲੇਸਕਾਮਵਿਵੇਕਵਚਨਤੋਯੇਵ ਚ ਏਤੇਸਂ ਪਠਮੇਨ ਸਂਕਿਲੇਸਵਤ੍ਥੁਪ੍ਪਹਾਨਂ, ਦੁਤਿਯੇਨ ਸਂਕਿਲੇਸਪ੍ਪਹਾਨਂ; ਪਠਮੇਨ ਲੋਲਭਾਵਸ੍ਸ ਹੇਤੁਪਰਿਚ੍ਚਾਗੋ, ਦੁਤਿਯੇਨ ਬਾਲਭਾਵਸ੍ਸ; ਪਠਮੇਨ ਚ ਪਯੋਗਸੁਦ੍ਧਿ, ਦੁਤਿਯੇਨ ਆਸਯਪੋਸਨਂ ਵਿਭਾਵਿਤਂ ਹੋਤੀਤਿ ਞਾਤਬ੍ਬਂ. ਏਸ ਤਾਵ ਨਯੋ ‘ਕਾਮੇਹੀ’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਕਾਮੇਸੁ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮਪਕ੍ਖੇ.

ਕਿਲੇਸਕਾਮਪਕ੍ਖੇ ਪਨ ‘ਛਨ੍ਦੋਤਿ ਚ ਰਾਗੋ’ਤਿ ਚ ਏਵਮਾਦੀਹਿ ਅਨੇਕਭੇਦੋ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦੋਯੇਵ ਕਾਮੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ. ਸੋ ਚ ਅਕੁਸਲਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨੋਪਿ ਸਮਾਨੋ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦੋ ਕਾਮੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਵਿਭਙ੍ਗੇ (ਵਿਭ. ੫੬੪) ਝਾਨਪਟਿਪਕ੍ਖਤੋ ਵਿਸੁਂ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਕਿਲੇਸਕਾਮਤ੍ਤਾ ਵਾ ਪੁਰਿਮਪਦੇ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਅਕੁਸਲਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਦੁਤਿਯਪਦੇ. ਅਨੇਕਭੇਦਤੋ ਚਸ੍ਸ ‘ਕਾਮਤੋ’ਤਿ ਅਵਤ੍ਵਾ ‘ਕਾਮੇਹੀ’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਞ੍ਞੇਸਮ੍ਪਿ ਚ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਕੁਸਲਭਾਵੇ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੇ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ? ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਵਿਭਙ੍ਗੇ ਉਪਰਿਝਾਨਙ੍ਗਪਚ੍ਚਨੀਕਪਟਿਪਕ੍ਖਭਾਵਦਸ੍ਸਨਤੋ ਨੀਵਰਣਾਨੇਵ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ. ਨੀਵਰਣਾਨਿ ਹਿ ਝਾਨਙ੍ਗਪਚ੍ਚਨੀਕਾਨਿ. ਤੇਸਂ ਝਾਨਙ੍ਗਾਨੇਵ ਪਟਿਪਕ੍ਖਾਨਿ, ਵਿਦ੍ਧਂਸਕਾਨਿ, ਵਿਘਾਤਕਾਨੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ‘‘ਸਮਾਧਿ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਸ੍ਸ ਪਟਿਪਕ੍ਖੋ, ਪੀਤਿ ਬ੍ਯਾਪਾਦਸ੍ਸ, ਵਿਤਕ੍ਕੋ ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਸ੍ਸ, ਸੁਖਂ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਸ੍ਸ, ਵਿਚਾਰੋ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਯਾ’’ਤਿ ਪੇਟਕੇ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਏਵਮੇਤ੍ਥ ‘ਵਿਵਿਚ੍ਚੇਵ ਕਾਮੇਹੀ’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਸ੍ਸ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਵਿਵੇਕੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ. ‘ਵਿਵਿਚ੍ਚ ਅਕੁਸਲੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹੀ’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਨੀਵਰਣਾਨਂ. ਅਗ੍ਗਹਿਤਗ੍ਗਹਣੇਨ ਪਨ ਪਠਮੇਨ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਸ੍ਸ, ਦੁਤਿਯੇਨ ਸੇਸਨੀਵਰਣਾਨਂ; ਤਥਾ ਪਠਮੇਨ ਤੀਸੁ ਅਕੁਸਲਮੂਲੇਸੁ ਪਞ੍ਚਕਾਮਗੁਣਭੇਦਵਿਸਯਸ੍ਸ ਲੋਭਸ੍ਸ, ਦੁਤਿਯੇਨ ਆਘਾਤਵਤ੍ਥੁਭੇਦਾਦਿਵਿਸਯਾਨਂ ਦੋਸਮੋਹਾਨਂ. ਓਘਾਦੀਸੁ ਵਾ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਪਠਮੇਨ ਕਾਮੋਘਕਾਮਯੋਗਕਾਮਾਸਵਕਾਮੁਪਾਦਾਨਅਭਿਜ੍ਝਾਕਾਯਗਨ੍ਥਕਾਮਰਾਗਸਂਯੋਜਨਾਨਂ, ਦੁਤਿਯੇਨ ਅਵਸੇਸਓਘਯੋਗਾਸਵਉਪਾਦਾਨਗਨ੍ਥਸਂਯੋਜਨਾਨਂ. ਪਠਮੇਨ ਚ ਤਣ੍ਹਾਯ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਞ੍ਚ, ਦੁਤਿਯੇਨ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਞ੍ਚ. ਅਪਿਚ ਪਠਮੇਨ ਲੋਭਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਅਟ੍ਠਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਾਨਂ, ਦੁਤਿਯੇਨ ਸੇਸਾਨਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਅਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਾਨਂ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਵਿਵੇਕੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਹੋਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਅਯਂ ਤਾਵ ‘ਵਿਵਿਚ੍ਚੇਵ ਕਾਮੇਹਿ ਵਿਵਿਚ੍ਚ ਅਕੁਸਲੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹੀ’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥਪ੍ਪਕਾਸਨਾ.

ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਚ ਪਠਮਸ੍ਸ ਝਾਨਸ੍ਸ ਪਹਾਨਙ੍ਗਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਸਮ੍ਪਯੋਗਙ੍ਗਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਸਵਿਤਕ੍ਕਂ ਸਵਿਚਾਰਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਲਕ੍ਖਣਾਦਿਵਿਭਾਗੇਨ ਅਪ੍ਪਨਾਸਮ੍ਪਯੋਗਤੋ ਰੂਪਾਵਚਰਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤੇਨ ਵਿਤਕ੍ਕੇਨ ਚੇਵ ਵਿਚਾਰੇਨ ਚ ਸਹ ਵਤ੍ਤਤਿ. ਰੁਕ੍ਖੋ ਵਿਯ ਪੁਪ੍ਫੇਨ ਚ ਫਲੇਨ ਚਾਤਿ ਇਦਂ ਝਾਨਂ ਸਵਿਤਕ੍ਕਂ ਸਵਿਚਾਰਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਵਿਭਙ੍ਗੇ ਪਨ ‘‘ਇਮਿਨਾ ਚ ਵਿਤਕ੍ਕੇਨ ਇਮਿਨਾ ਚ ਵਿਚਾਰੇਨ ਉਪੇਤੋ ਹੋਤਿ ਸਮੁਪੇਤੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਵਿਭ. ੫੬੫) ਨਯੇਨ ਪੁਗ੍ਗਲਾਧਿਟ੍ਠਾਨਾ ਦੇਸਨਾ ਕਤਾ. ਅਤ੍ਥੋ ਪਨ ਤਤ੍ਰਪਿ ਏਵਮੇਵ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.

ਵਿਵੇਕਜਨ੍ਤਿ – ਏਤ੍ਥ ਵਿਵਿਤ੍ਤਿ ਵਿਵੇਕੋ. ਨੀਵਰਣਵਿਗਮੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਵਿਵਿਤ੍ਤੋਤਿ ਵਾ ਵਿਵੇਕੋ, ਨੀਵਰਣਵਿਵਿਤ੍ਤੋ ਝਾਨਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਰਾਸੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਸ੍ਮਾ ਵਿਵੇਕਾ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਵਾ ਵਿਵੇਕੇ, ਜਾਤਨ੍ਤਿ ਵਿਵੇਕਜਂ. ਪੀਤਿਸੁਖਨ੍ਤਿ – ਏਤ੍ਥ ਪੀਤਿਸੁਖਾਨਿ ਹੇਟ੍ਠਾ ਪਕਾਸਿਤਾਨੇਵ. ਤੇਸੁ ਪਨ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਾਯ ਪਞ੍ਚਵਿਧਾਯ ਪੀਤਿਯਾ ਯਾ ਅਪ੍ਪਨਾਸਮਾਧਿਸ੍ਸ ਮੂਲਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵਡ੍ਢਮਾਨਾ ਸਮਾਧਿਸਮ੍ਪਯੋਗਂ ਗਤਾ ਫਰਣਾਪੀਤਿ – ਅਯਂ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਥੇ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾ ਪੀਤੀਤਿ. ਅਯਞ੍ਚ ਪੀਤਿ ਇਦਞ੍ਚ ਸੁਖਂ ਅਸ੍ਸ ਝਾਨਸ੍ਸ, ਅਸ੍ਮਿਂ ਵਾ ਝਾਨੇ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਇਦਂ ਝਾਨਂ ਪੀਤਿਸੁਖਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਪੀਤਿ ਚ ਸੁਖਞ੍ਚ ਪੀਤਿਸੁਖਂ, ਧਮ੍ਮਵਿਨਯਾਦਯੋ ਵਿਯ. ਵਿਵੇਕਜਂ ਪੀਤਿਸੁਖਮਸ੍ਸ ਝਾਨਸ੍ਸ, ਅਸ੍ਮਿਂ ਵਾ ਝਾਨੇ, ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਏਵਮ੍ਪਿ ਵਿਵੇਕਜਂ ਪੀਤਿਸੁਖਂ. ਯਥੇਵ ਹਿ ਝਾਨਂ ਏਵਂ ਪੀਤਿਸੁਖਮ੍ਪੇਤ੍ਥ ਵਿਵੇਕਜਮੇਵ ਹੋਤਿ. ਤਞ੍ਚਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਏਕਪਦੇਨੇਵ ‘ਵਿਵੇਕਜਂ ਪੀਤਿਸੁਖ’ਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਤੁਂ ਯੁਜ੍ਜਤਿ. ਵਿਭਙ੍ਗੇ ਪਨ ‘‘ਇਦਂ ਸੁਖਂ ਇਮਾਯ ਪੀਤਿਯਾ ਸਹਗਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਤ੍ਥੋ ਪਨ ਤਤ੍ਥਾਪਿ ਏਵਮੇਵ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.

ਪਠਮਂ ਝਾਨਨ੍ਤਿ – ਏਤ੍ਥ ਗਣਨਾਨੁਪੁਬ੍ਬਤਾ ਪਠਮਂ. ਪਠਮਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਪਠਮਂ. ਪਠਮਂ ਸਮਾਪਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿਪਿ ਪਠਮਂ. ਇਦਂ ਪਨ ਨ ਏਕਨ੍ਤਲਕ੍ਖਣਂ. ਚਿਣ੍ਣਵਸੀਭਾਵੋ ਹਿ ਅਟ੍ਠਸਮਾਪਤ੍ਤਿਲਾਭੀ ਆਦਿਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਮਤ੍ਥਕਂ ਪਾਪੇਨ੍ਤੋਪਿ ਸਮਾਪਜ੍ਜਿਤੁਂ ਸਕ੍ਕੋਤਿ. ਮਤ੍ਥਕਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਆਦਿਂ ਪਾਪੇਨ੍ਤੋਪਿ ਸਮਾਪਜ੍ਜਿਤੁਂ ਸਕ੍ਕੋਤਿ. ਅਨ੍ਤਰਨ੍ਤਰਾ ਓਕ੍ਕਮਨ੍ਤੋਪਿ ਸਕ੍ਕੋਤਿ. ਏਵਂ ਪੁਬ੍ਬੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਟ੍ਠੇਨ ਪਨ ਪਠਮਂ ਨਾਮ ਹੋਤਿ.

ਝਾਨਨ੍ਤਿ ਦੁਵਿਧਂ ਝਾਨਂ – ਆਰਮ੍ਮਣੂਪਨਿਜ੍ਝਾਨਂ ਲਕ੍ਖਣੂਪਨਿਜ੍ਝਾਨਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਅਟ੍ਠ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯੋ ਪਥਵਿਕਸਿਣਾਦਿਆਰਮ੍ਮਣਂ ਉਪਨਿਜ੍ਝਾਯਨ੍ਤੀਤਿ ਆਰਮ੍ਮਣੂਪਨਿਜ੍ਝਾਨਨ੍ਤਿ ਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਗਤਾ. ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਮਗ੍ਗਫਲਾਨਿ ਪਨ ਲਕ੍ਖਣੂਪਨਿਜ੍ਝਾਨਂ ਨਾਮ. ਤਤ੍ਥ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾਦਿਲਕ੍ਖਣਸ੍ਸ ਉਪਨਿਜ੍ਝਾਨਤੋ ਲਕ੍ਖਣੂਪਨਿਜ੍ਝਾਨਂ. ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਕਤਕਿਚ੍ਚਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗੇਨ ਇਜ੍ਝਨਤੋ ਮਗ੍ਗੋ ਲਕ੍ਖਣੂਪਨਿਜ੍ਝਾਨਂ. ਫਲਂ ਪਨ ਨਿਰੋਧਸਚ੍ਚਂ ਤਥਲਕ੍ਖਣਂ ਉਪਨਿਜ੍ਝਾਯਤੀਤਿ ਲਕ੍ਖਣੂਪਨਿਜ੍ਝਾਨਂ ਨਾਮ. ਤੇਸੁ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਥੇ ਆਰਮ੍ਮਣੂਪਨਿਜ੍ਝਾਨਂ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਆਰਮ੍ਮਣੂਪਨਿਜ੍ਝਾਨਤੋ ਪਚ੍ਚਨੀਕਜ੍ਝਾਪਨਤੋ ਵਾ ਝਾਨਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜਾਤਿ ਉਪਗਨ੍ਤ੍ਵਾ, ਪਾਪੁਣਿਤ੍ਵਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਉਪਸਮ੍ਪਾਦਯਿਤ੍ਵਾ ਵਾ ਨਿਪ੍ਫਾਦੇਤ੍ਵਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਵਿਭਙ੍ਗੇ ਪਨ ‘‘ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜਾਤਿ ਪਠਮਸ੍ਸ ਝਾਨਸ੍ਸ ਲਾਭੋ ਪਟਿਲਾਭੋ ਪਤ੍ਤਿ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਫੁਸਨਾ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾ ਉਪਸਮ੍ਪਦਾ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ੫੭੦) ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਸ੍ਸਾਪਿ ਏਵਮੇਵਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਵਿਹਰਤੀਤਿ ਤਦਨੁਰੂਪੇਨ ਇਰਿਯਾਪਥਵਿਹਾਰੇਨ ਇਤਿਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਜ੍ਝਾਨਸਮਙ੍ਗੀ ਹੁਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਭਾਵਸ੍ਸ ਇਰਿਯਨਂ ਵੁਤ੍ਤਿਂ ਪਾਲਨਂ ਯਪਨਂ ਯਾਪਨਂ ਚਾਰਂ ਵਿਹਾਰਂ ਅਭਿਨਿਪ੍ਫਾਦੇਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਵਿਭਙ੍ਗੇ – ‘‘ਵਿਹਰਤੀਤਿ ਇਰਿਯਤਿ ਵਤ੍ਤਤਿ ਪਾਲੇਤਿ ਯਪੇਤਿ ਯਾਪੇਤਿ ਚਰਤਿ ਵਿਹਰਤਿ, ਤੇਨ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਵਿਹਰਤੀ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ੫੧੨, ੫੭੧).

ਪਥਵਿਕਸਿਣਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਥਵਿਮਣ੍ਡਲਮ੍ਪਿ ਸਕਲਟ੍ਠੇਨ ਪਥਵਿਕਸਿਣਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਪਟਿਲਦ੍ਧਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤਮ੍ਪਿ. ਪਥਵਿਕਸਿਣਨਿਮਿਤ੍ਤੇ ਪਟਿਲਦ੍ਧਜ੍ਝਾਨਮ੍ਪਿ. ਤਤ੍ਥ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਥੇ ਝਾਨਂ ਪਥਵੀਕਸਿਣਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਪਥਵਿਕਸਿਣਸਙ੍ਖਾਤਂ ਝਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤੀਤਿ ਅਯਞ੍ਹੇਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖੇਪਤ੍ਥੋ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਪਥਵਿਕਸਿਣੇ ਪਰਿਕਮ੍ਮਂ ਕਤ੍ਵਾ ਚਤੁਕ੍ਕਪਞ੍ਚਕਜ੍ਝਾਨਾਨਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਝਾਨਪਦਟ੍ਠਾਨਂ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਵਡ੍ਢੇਤ੍ਵਾ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਤ੍ਤੁਕਾਮੇਨ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤੇਨ ਕਿਂ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ? ਆਦਿਤੋ ਤਾਵ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਸਂਵਰਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਵਰਆਜੀਵਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿਪਚ੍ਚਯਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਸਙ੍ਖਾਤਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸੀਲਾਨਿ ਵਿਸੋਧੇਤ੍ਵਾ ਸੁਪਰਿਸੁਦ੍ਧੇ ਸੀਲੇ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤੇਨ, ਯ੍ਵਾਸ੍ਸ ਆਵਾਸਾਦੀਸੁ ਦਸਸੁ ਪਲਿਬੋਧੇਸੁ ਪਲਿਬੋਧੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਤਂ ਉਪਚ੍ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਦਾਯਕਂ ਕਲ੍ਯਾਣਮਿਤ੍ਤਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਪਾਲ਼ਿਯਾ ਆਗਤੇਸੁ ਅਟ੍ਠਤਿਂਸਾਯ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨੇਸੁ ਅਤ੍ਤਨੋ ਚਰਿਯਾਨੁਕੂਲਂ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਨ੍ਤੇਨ ਸਚਸ੍ਸ ਇਦਂ ਪਥਵਿਕਸਿਣਂ ਅਨੁਕੂਲਂ ਹੋਤਿ, ਇਦਮੇਵ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਝਾਨਭਾਵਨਾਯ ਅਨਨੁਰੂਪਂ ਵਿਹਾਰਂ ਪਹਾਯ ਅਨੁਰੂਪੇ ਵਿਹਾਰੇ ਵਿਹਰਨ੍ਤੇਨ ਖੁਦ੍ਦਕਪਲਿਬੋਧੁਪਚ੍ਛੇਦਂ ਕਤ੍ਵਾ ਕਸਿਣਪਰਿਕਮ੍ਮਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨੁਰਕ੍ਖਣਸਤ੍ਤਅਸਪ੍ਪਾਯਪਰਿਵਜ੍ਜਨਸਤ੍ਤਸਪ੍ਪਾਯਸੇਵਨਦਸਵਿਧਅਪ੍ਪਨਾਕੋਸਲ੍ਲਪ੍ਪਭੇਦਂ ਸਬ੍ਬਂ ਭਾਵਨਾਵਿਧਾਨਂ ਅਪਰਿਹਾਪੇਨ੍ਤੇਨ ਝਾਨਾਧਿਗਮਤ੍ਥਾਯ ਪਟਿਪਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖੇਪੋ. ਵਿਤ੍ਥਾਰੋ ਪਨ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗੇ (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੧.੫੧ ਆਦਯੋ) ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਯਥਾ ਚੇਤ੍ਥ ਏਵਂ ਇਤੋ ਪਰੇਸੁਪਿ. ਸਬ੍ਬਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਾਨਞ੍ਹਿ ਭਾਵਨਾਵਿਧਾਨਂ ਸਬ੍ਬਂ ਅਟ੍ਠਕਥਾਨਯੇਨ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗੇ ਵਿਤ੍ਥਾਰਿਤਂ. ਕਿਂ ਤੇਨ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਪੁਨ ਵੁਤ੍ਤੇਨਾਤਿ ਨ ਨਂ ਪੁਨ ਵਿਤ੍ਥਾਰਯਾਮ. ਪਾਲ਼ਿਯਾ ਪਨ ਹੇਟ੍ਠਾ ਅਨਾਗਤਂ ਅਤ੍ਥਂ ਅਪਰਿਹਾਪੇਨ੍ਤਾ ਨਿਰਨ੍ਤਰਂ ਅਨੁਪਦਵਣ੍ਣਨਮੇਵ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮ.

ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਣਸਮਯੇ. ਫਸ੍ਸੋ ਹੋਤਿ…ਪੇ… ਅਵਿਕ੍ਖੇਪੋ ਹੋਤੀਤਿ ਇਮੇ ਕਾਮਾਵਚਰਪਠਮਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤੇ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਾਯ ਪਦਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਛਪਣ੍ਣਾਸ ਧਮ੍ਮਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਕੇਵਲਞ੍ਹਿ ਤੇ ਕਾਮਾਵਚਰਾ, ਇਮੇ ਭੂਮਨ੍ਤਰਵਸੇਨ ਮਹਗ੍ਗਤਾ ਰੂਪਾਵਚਰਾਤਿ ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਵਿਸੇਸੋ. ਸੇਸਂ ਤਾਦਿਸਮੇਵ. ਯੇਵਾਪਨਕਾ ਪਨੇਤ੍ਥ ਛਨ੍ਦਾਦਯੋ ਚਤ੍ਤਾਰੋਵ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤਿ. ਕੋਟ੍ਠਾਸਵਾਰਸੁਞ੍ਞਤਵਾਰਾ ਪਾਕਤਿਕਾ ਏਵਾਤਿ.

ਪਠਮਂ.

ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨਂ

੧੬੧-੧੬੨. ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਾਨਂ ਵੂਪਸਮਾਤਿ ਵਿਤਕ੍ਕਸ੍ਸ ਚ ਵਿਚਾਰਸ੍ਸ ਚਾਤਿ ਇਮੇਸਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਵੂਪਸਮਾ, ਸਮਤਿਕ੍ਕਮਾ; ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨਕ੍ਖਣੇ ਅਪਾਤੁਭਾਵਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨੇ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਧਮ੍ਮਾ ਨ ਸਨ੍ਤਿ, ਅਞ੍ਞੇਯੇਵ ਹਿ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨੇ ਫਸ੍ਸਾਦਯੋ ਅਞ੍ਞੇ ਇਧ, ਓਲ਼ਾਰਿਕਸ੍ਸ ਪਨ ਓਲ਼ਾਰਿਕਸ੍ਸ ਅਙ੍ਗਸ੍ਸ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮਾ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਤੋ ਪਰੇਸਂ ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨਾਦੀਨਂ ਅਧਿਗਮੋ ਹੋਤੀਤਿ ਦੀਪਨਤ੍ਥਂ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਾਨਂ ਵੂਪਸਮਾਤਿ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਇਧ – ਨਿਯਕਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ. ਵਿਭਙ੍ਗੇ ਪਨ ‘‘ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਵਿਭ. ੫੭੩) ਏਤ੍ਤਕਮੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਸ੍ਮਾ ਨਿਯਕਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਤ੍ਤਨਿ ਜਾਤਂ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ.

ਸਮ੍ਪਸਾਦਨਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਪਸਾਦਨਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਸਦ੍ਧਾ. ਸਮ੍ਪਸਾਦਨਯੋਗਤੋ ਝਾਨਮ੍ਪਿ ਸਮ੍ਪਸਾਦਨਂ, ਨੀਲਵਣ੍ਣਯੋਗਤੋ ਨੀਲਵਤ੍ਥਂ ਵਿਯ. ਯਸ੍ਮਾ ਵਾ ਤਂ ਝਾਨਂ ਸਮ੍ਪਸਾਦਨਸਮਨ੍ਨਾਗਤਤ੍ਤਾ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਕ੍ਖੋਭਵੂਪਸਮਨੇਨ ਚ ਚੇਤੋ ਸਮ੍ਪਸਾਦਯਤਿ, ਤਸ੍ਮਾਪਿ ਸਮ੍ਪਸਾਦਨਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਇਮਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਵਿਕਪ੍ਪੇ ‘ਸਮ੍ਪਸਾਦਨਂ ਚੇਤਸੋ’ਤਿ ਏਵਂ ਪਦਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਪੁਰਿਮਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਅਤ੍ਥਵਿਕਪ੍ਪੇ ‘ਚੇਤਸੋ’ਤਿ ਏਤਂ ਏਕੋਦਿਭਾਵੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ.

ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਅਤ੍ਥਯੋਜਨਾ – ਏਕੋ ਉਦੇਤੀਤਿ ਏਕੋਦਿ, ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰੇਹਿ ਅਨਜ੍ਝਾਰੁਲ਼੍ਹਤ੍ਤਾ ਅਗ੍ਗੋ ਸੇਟ੍ਠੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਉਦੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸੇਟ੍ਠੋਪਿ ਹਿ ਲੋਕੇ ਏਕੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਵਿਰਹਤੋ ਵਾ ਏਕੋ ਅਸਹਾਯੋ ਹੁਤ੍ਵਾਤਿਪਿ ਵਤ੍ਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮੇ ਉਦਾਯਤੀਤਿ ਉਦਿ. ਉਟ੍ਠਾਪੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸੇਟ੍ਠਟ੍ਠੇਨ ਏਕੋ ਚ ਸੋ ਉਦਿ ਚਾਤਿ ਏਕੋਦਿ. ਸਮਾਧਿਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਇਤਿ ਇਮਂ ਏਕੋਦਿਂ ਭਾਵੇਤਿ ਵਡ੍ਢੇਤੀਤਿ ਇਦਂ ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨਂ ਏਕੋਦਿਭਾਵਂ. ਸੋ ਪਨਾਯਂ ਏਕੋਦਿ ਯਸ੍ਮਾ ਚੇਤਸੋ, ਨ ਸਤ੍ਤਸ੍ਸ, ਨ ਜੀਵਸ੍ਸ, ਤਸ੍ਮਾ ਏਤਂ ‘ਚੇਤਸੋ ਏਕੋਦਿਭਾਵ’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

‘ਨਨੁ ਚਾਯਂ ਸਦ੍ਧਾ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨੇਪਿ ਅਤ੍ਥਿ, ਅਯਞ੍ਚ ਏਕੋਦਿਨਾਮਕੋ ਸਮਾਧਿ, ਅਥ ਕਸ੍ਮਾ ਇਦਮੇਵ ਸਮ੍ਪਸਾਦਨਂ ਚੇਤਸੋ ਏਕੋਦਿਭਾਵਞ੍ਚਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ? ਵੁਚ੍ਚਤੇ – ‘ਅਦੁਞ੍ਹਿ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਂ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਕ੍ਖੋਭੇਨ ਵੀਚਿਤਰਙ੍ਗਸਮਾਕੁਲਮਿਵ ਜਲਂ ਨ ਸੁਪ੍ਪਸਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਤਿਯਾਪਿ ਸਦ੍ਧਾਯ ਸਮ੍ਪਸਾਦਨ’ਨ੍ਤਿ ਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਨ ਸੁਪ੍ਪਸਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਏਵ ਚੇਤ੍ਥ ਸਮਾਧਿਪਿ ਨ ਸੁਟ੍ਠੁ ਪਾਕਟੋ. ਤਸ੍ਮਾ ਏਕੋਦਿਭਾਵਨ੍ਤਿਪਿ ਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਝਾਨੇ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਪਲਿਬੋਧਾਭਾਵੇਨ ਲਦ੍ਧੋਕਾਸਾ ਬਲਵਤੀ ਸਦ੍ਧਾ, ਬਲਵਸਦ੍ਧਾਸਹਾਯਪਟਿਲਾਭੇਨੇਵ ਸਮਾਧਿਪਿ ਪਾਕਟੋ. ਤਸ੍ਮਾ ਇਦਮੇਵ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਵਿਭਙ੍ਗੇ ਪਨ ‘‘ਸਮ੍ਪਸਾਦਨਨ੍ਤਿ ਯਾ ਸਦ੍ਧਾ ਸਦ੍ਦਹਨਾ ਓਕਪ੍ਪਨਾ ਅਭਿਪ੍ਪਸਾਦੋ; ਚੇਤਸੋ ਏਕੋਦਿਭਾਵਨ੍ਤਿ ਯਾ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਠਿਤਿ…ਪੇ… ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧੀ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ੫੭੪-੫੭੫) ਏਤ੍ਤਕਮੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇਨ ਪਨੇਤੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਅਯਂ ਅਤ੍ਥਵਣ੍ਣਨਾ ਯਥਾ ਨ ਵਿਰੁਜ੍ਝਤਿ ਅਞ੍ਞਦਤ੍ਥੁ ਸਂਸਨ੍ਦਤਿ ਚੇਵ ਸਮੇਤਿ ਚ, ਏਵਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਅਵਿਤਕ੍ਕਂ ਅਵਿਚਾਰਨ੍ਤਿ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਏਤਸ੍ਸ ਵਾ ਵਿਤਕ੍ਕੋ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਅਵਿਤਕ੍ਕਂ. ਇਮਿਨਾਵ ਨਯੇਨ ਅਵਿਚਾਰਂ. ਵਿਭਙ੍ਗੇਪਿ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਇਤਿ ਅਯਞ੍ਚ ਵਿਤਕ੍ਕੋ ਅਯਞ੍ਚ ਵਿਚਾਰੋ ਸਨ੍ਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਸਮਿਤਾ ਵੂਪਸਨ੍ਤਾ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਤਾ ਅਬ੍ਭਤ੍ਥਙ੍ਗਤਾ ਅਪ੍ਪਿਤਾ ਬ੍ਯਪ੍ਪਿਤਾ ਸੋਸਿਤਾ ਵਿਸੋਸਿਤਾ ਬ੍ਯਨ੍ਤੀਕਤਾ, ਤੇਨ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਅਵਿਤਕ੍ਕਂ ਅਵਿਚਾਰ’’ਨ੍ਤਿ.

ਏਤ੍ਥਾਹ – ਨਨੁ ਚ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਾਨਂ ਵੂਪਸਮਾਤਿ ਇਮਿਨਾਪਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਸਿਦ੍ਧੋ? ਅਥ ਕਸ੍ਮਾ ਪੁਨ ‘ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਵਿਤਕ੍ਕਂ ਅਵਿਚਾਰ’ਨ੍ਤਿ? ਵੁਚ੍ਚਤੇ – ਏਵਮੇਤਂ, ਸਿਦ੍ਧੋਵਾਯਮਤ੍ਥੋ, ਨ ਪਨੇਤਂ ਤਦਤ੍ਥਦੀਪਕਂ. ਨਨੁ ਅਵੋਚੁਮ੍ਹ – ‘ਓਲ਼ਾਰਿਕਸ੍ਸ ਪਨ ਓਲ਼ਾਰਿਕਸ੍ਸ ਅਙ੍ਗਸ੍ਸ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮਾ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਤੋ ਪਰੇਸਂ ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨਾਦੀਨਂ ਸਮਧਿਗਮੋ ਹੋਤੀਤਿ ਦੀਪਨਤ੍ਥਂ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਾਨਂ ਵੂਪਸਮਾਤਿ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤ’ਨ੍ਤਿ.

ਅਪਿਚ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਾਨਂ ਵੂਪਸਮਾ ਇਦਂ ਸਮ੍ਪਸਾਦਨਂ, ਨ ਕਿਲੇਸਕਾਲੁਸਿਯਸ੍ਸ; ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਾਨਞ੍ਚ ਵੂਪਸਮਾ ਏਕੋਦਿਭਾਵਂ, ਨ ਉਪਚਾਰਜ੍ਝਾਨਮਿਵ ਨੀਵਰਣਪ੍ਪਹਾਨਾ; ਨ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਮਿਵ ਚ ਅਙ੍ਗਪਾਤੁਭਾਵਾਤਿ ਏਵਂ ਸਮ੍ਪਸਾਦਨਏਕੋਦਿਭਾਵਾਨਂ ਹੇਤੁਪਰਿਦੀਪਕਮਿਦਂ ਵਚਨਂ. ਤਥਾ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਾਨਂ ਵੂਪਸਮਾ ਇਦਂ ਅਵਿਤਕ੍ਕਂ ਅਵਿਚਾਰਂ, ਨ ਤਤਿਯਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਾਨਿ ਵਿਯ, ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨਿ ਵਿਯ ਚ, ਅਭਾਵਾਤਿ ਏਵਂ ਅਵਿਤਕ੍ਕਅਵਿਚਾਰਭਾਵਸ੍ਸ ਹੇਤੁਪਰਿਦੀਪਕਞ੍ਚ, ਨ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਾਭਾਵਮਤ੍ਤਪਰਿਦੀਪਕਂ. ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਾਭਾਵਮਤ੍ਤਪਰਿਦੀਪਕਮੇਵ ਪਨ ਅਵਿਤਕ੍ਕਂ ਅਵਿਚਾਰਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਵਚਨਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਪੁਰਿਮਂ ਵਤ੍ਵਾਪਿ ਪੁਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਮੇਵਾਤਿ.

ਸਮਾਧਿਜਨ੍ਤਿ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਸਮਾਧਿਤੋ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਸਮਾਧਿਤੋ ਵਾ ਜਾਤਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਤ੍ਥ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਪਠਮਮ੍ਪਿ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਸਮਾਧਿਤੋ ਜਾਤਂ, ਅਥ ਖੋ ਅਯਮੇਵ ਸਮਾਧਿ ‘ਸਮਾਧੀ’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਂ ਅਰਹਤਿ, ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਕ੍ਖੋਭਵਿਰਹੇਨ ਅਤਿਵਿਯ ਅਚਲਤ੍ਤਾ ਸੁਪ੍ਪਸਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਚ. ਤਸ੍ਮਾ ਇਮਸ੍ਸ ਵਣ੍ਣਭਣਨਤ੍ਥਂ ਇਦਮੇਵ ਸਮਾਧਿਜਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪੀਤਿਸੁਖਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯਮੇਵ.

ਦੁਤਿਯਨ੍ਤਿ ਗਣਨਾਨੁਪੁਬ੍ਬਤਾ ਦੁਤਿਯਂ. ਇਦਂ ਦੁਤਿਯਂ ਸਮਾਪਜ੍ਜਤੀਤਿਪਿ ਦੁਤਿਯਂ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਫਸ੍ਸੋ ਹੋਤੀਤਿਆਦੀਸੁ ਝਾਨਪਞ੍ਚਕੇ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਪਦਾਨਿ ਮਗ੍ਗਪਞ੍ਚਕੇ ਚ ਸਮ੍ਮਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪਪਦਂ ਪਰਿਹੀਨਂ. ਤੇਸਂ ਵਸੇਨ ਸਵਿਭਤ੍ਤਿਕਾਵਿਭਤ੍ਤਿਕਪਦਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਕੋਟ੍ਠਾਸਵਾਰੇਪਿ ਤਿਵਙ੍ਗਿਕਂ ਝਾਨਂ ਹੋਤਿ, ਚਤੁਰਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ ਹੋਤੀਤਿ ਆਗਤਂ. ਸੇਸਂ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਸਦਿਸਮੇਵਾਤਿ.

ਦੁਤਿਯਂ.

ਤਤਿਯਜ੍ਝਾਨਂ

੧੬੩. ਤਤਿਯਜ੍ਝਾਨਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਪੀਤਿਯਾ ਚ ਵਿਰਾਗਾਤਿ ਵਿਰਾਗੋ ਨਾਮ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਾਯ ਪੀਤਿਯਾ ਜਿਗੁਚ੍ਛਨਂ ਵਾ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮੋ ਵਾ. ਉਭਿਨ੍ਨਂ ਪਨ ਅਨ੍ਤਰਾ ‘ਚ’-ਸਦ੍ਦੋ ਸਮ੍ਪਿਣ੍ਡਨਤ੍ਥੋ. ਸੋ ਵੂਪਸਮਂ ਵਾ ਸਮ੍ਪਿਣ੍ਡੇਤਿ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਵੂਪਸਮਂ ਵਾ. ਤਤ੍ਥ ਯਦਾ ਵੂਪਸਮਮੇਵ ਸਮ੍ਪਿਣ੍ਡੇਤਿ ਤਦਾ ਪੀਤਿਯਾ ਵਿਰਾਗਾ ਚ, ਕਿਞ੍ਚ ਭਿਯ੍ਯੋ ‘ਵੂਪਸਮਾ’ ਚਾਤਿ ਏਵਂ ਯੋਜਨਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਇਮਿਸ੍ਸਾ ਚ ਯੋਜਨਾਯ ਵਿਰਾਗੋ ਜਿਗੁਚ੍ਛਨਤ੍ਥੋ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਪੀਤਿਯਾ ਜਿਗੁਚ੍ਛਨਾ ਚ ਵੂਪਸਮਾ ਚਾਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਯਦਾ ਪਨ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਾਨਂ ਵੂਪਸਮਂ ਸਮ੍ਪਿਣ੍ਡੇਤਿ ਤਦਾ ਪੀਤਿਯਾ ਚ ਵਿਰਾਗਾ ਕਿਞ੍ਚ ਭਿਯ੍ਯੋ ‘ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਾਨਞ੍ਚ ਵੂਪਸਮਾ’ਤਿ ਏਵਂ ਯੋਜਨਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਇਮਿਸ੍ਸਾ ਚ ਯੋਜਨਾਯ ਵਿਰਾਗੋ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮਨਤ੍ਥੋ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਪੀਤਿਯਾ ਚ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮਾ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਾਨਞ੍ਚ ਵੂਪਸਮਾਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.

ਕਾਮਞ੍ਚੇਤੇ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਾ ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨੇਯੇਵ ਵੂਪਸਨ੍ਤਾ, ਇਮਸ੍ਸ ਪਨ ਝਾਨਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗਪਰਿਦੀਪਨਤ੍ਥਂ ਵਣ੍ਣਭਣਨਤ੍ਥਞ੍ਚੇਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਾਨਞ੍ਚ ਵੂਪਸਮਾਤਿ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਇਦਂ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ – ਨੂਨ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਵੂਪਸਮੋ ਮਗ੍ਗੋ ਇਮਸ੍ਸ ਝਾਨਸ੍ਸਾਤਿ? ਯਥਾ ਚ ਤਤਿਯੇ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੇ ਅਪ੍ਪਹੀਨਾਨਮ੍ਪਿ ਸਕ੍ਕਾਯਦਿਟ੍ਠਾਦੀਨਂ ‘‘ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਓਰਮ੍ਭਾਗਿਯਾਨਂ ਸਂਯੋਜਨਾਨਂ ਪਹਾਨਾ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੨.੧੩੨) ਏਵਂ ਪਹਾਨਂ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਂ ਵਣ੍ਣਭਣਨਂ ਹੋਤਿ, ਤਦਧਿਗਮਾਯ ਉਸ੍ਸੁਕ੍ਕਾਨਂ ਉਸ੍ਸਾਹਜਨਕਂ, ਏਵਮੇਵ ਇਧ ਅਵੂਪਸਨ੍ਤਾਨਮ੍ਪਿ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਾਨਂ ਵੂਪਸਮੋ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੋ ਵਣ੍ਣਭਣਨਂ ਹੋਤਿ. ਤੇਨਾਯਮਤ੍ਥੋ ਵੁਤ੍ਤੋ – ‘ਪੀਤਿਯਾ ਚ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮਾ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਾਨਞ੍ਚ ਵੂਪਸਮਾ’ਤਿ.

ਉਪੇਕ੍ਖਕੋ ਚ ਵਿਹਰਤੀਤਿ – ਏਤ੍ਥ ਉਪਪਤ੍ਤਿਤੋ ਇਕ੍ਖਤੀਤਿ ਉਪੇਕ੍ਖਾ. ਸਮਂ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਅਪਕ੍ਖਪਤਿਤਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਾਯ ਵਿਸਦਾਯ ਵਿਪੁਲਾਯ ਥਾਮਗਤਾਯ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਤ੍ਤਾ ਤਤਿਯਜ੍ਝਾਨਸਮਙ੍ਗੀ ਉਪੇਕ੍ਖਕੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.

ਉਪੇਕ੍ਖਾ ਪਨ ਦਸਵਿਧਾ ਹੋਤਿ – ਛਲ਼ਙ੍ਗੁਪੇਕ੍ਖਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਹਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗੁਪੇਕ੍ਖਾ ਵੀਰਿਯੁਪੇਕ੍ਖਾ ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾ ਵੇਦਨੁਪੇਕ੍ਖਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨੁਪੇਕ੍ਖਾ ਤਤ੍ਰਮਜ੍ਝਤ੍ਤੁਪੇਕ੍ਖਾ ਝਾਨੁਪੇਕ੍ਖਾ ਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧੁਪੇਕ੍ਖਾਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਯਾ ‘‘ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਰੂਪਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਨੇਵ ਸੁਮਨੋ ਹੋਤਿ, ਨ ਦੁਮ੍ਮਨੋ, ਉਪੇਕ੍ਖਕੋ ਚ ਵਿਹਰਤਿ ਸਤੋ ਸਮ੍ਪਜਾਨੋ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੫.੧; ਮਹਾਨਿ. ੯੦; ਚੂਲ਼ਨਿ. ਮੇਤ੍ਤਗੂਮਾਣਵਪੁਚ੍ਛਾਨਿਦ੍ਦੇਸ ੧੮; ਪਟਿ. ਮ. ੩.੧੭) ਏਵਮਾਗਤਾ ਖੀਣਾਸਵਸ੍ਸ ਛਸੁ ਦ੍ਵਾਰੇਸੁ ਇਟ੍ਠਾਨਿਟ੍ਠਛਲ਼ਾਰਮ੍ਮਣਾਪਾਥੇ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਪਕਤਿਭਾਵਾਵਿਜਹਨਾਕਾਰਭੂਤਾ ਉਪੇਕ੍ਖਾ, ਅਯਂ ‘ਛਲ਼ਙ੍ਗੁਪੇਕ੍ਖਾ’ ਨਾਮ.

ਯਾ ਪਨ ‘‘ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਏਕਂ ਦਿਸਂ ਫਰਿਤ੍ਵਾ ਵਿਹਰਤੀ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੫੫੬; ਮ. ਨਿ. ੧.੭੭) ਏਵਮਾਗਤਾ ਸਤ੍ਤੇਸੁ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਾਕਾਰਭੂਤਾ ਉਪੇਕ੍ਖਾ, ਅਯਂ ‘ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਹਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾ’ ਨਾਮ.

ਯਾ ‘‘ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਂ ਭਾਵੇਤਿ ਵਿਵੇਕਨਿਸ੍ਸਿਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੭; ੩.੨੪੭) ਏਵਮਾਗਤਾ ਸਹਜਾਤਧਮ੍ਮਾਨਂ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਾਕਾਰਭੂਤਾ ਉਪੇਕ੍ਖਾ, ਅਯਂ ‘ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗੁਪੇਕ੍ਖਾ’ ਨਾਮ.

ਯਾ ਪਨ ‘‘ਕਾਲੇਨ ਕਾਲਂ ਉਪੇਕ੍ਖਾਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਮਨਸਿ ਕਰੋਤੀ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੩.੧੦੩) ਏਵਮਾਗਤਾ ਅਨਚ੍ਚਾਰਦ੍ਧਨਾਤਿਸਿਥਿਲਵੀਰਿਯਸਙ੍ਖਾਤਾ ਉਪੇਕ੍ਖਾ, ਅਯਂ ‘ਵੀਰਿਯੁਪੇਕ੍ਖਾ’ ਨਾਮ.

ਯਾ ‘‘ਕਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾ ਸਮਥਵਸੇਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਕਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਵਸੇਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ? ਅਟ੍ਠ ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾ ਸਮਥਵਸੇਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਦਸ ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਵਸੇਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੫੭) ਏਵਮਾਗਤਾ ਨੀਵਰਣਾਦਿਪਟਿਸਙ੍ਖਾਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਨਾਗਹਣੇ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਭੂਤਾ ਉਪੇਕ੍ਖਾ, ਅਯਂ ‘ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾ’ ਨਾਮ.

ਯਾ ਪਨ ‘‘ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਕਾਮਾਵਚਰਂ ਕੁਸਲਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਧ. ਸ. ੧੫੦) ਏਵਮਾਗਤਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਸਙ੍ਖਾਤਾ ਉਪੇਕ੍ਖਾ ਅਯਂ ‘ਵੇਦਨੁਪੇਕ੍ਖਾ’ ਨਾਮ.

ਯਾ ‘‘ਯਦਤ੍ਥਿ, ਯਂ ਭੂਤਂ, ਤਂ ਪਜਹਤਿ, ਉਪੇਕ੍ਖਂ ਪਟਿਲਭਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੩.੭੧; ਅ. ਨਿ. ੭.੫੫) ਏਵਮਾਗਤਾ ਵਿਚਿਨਨੇ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਭੂਤਾ ਉਪੇਕ੍ਖਾ, ਅਯਂ ‘ਵਿਪਸ੍ਸਨੁਪੇਕ੍ਖਾ’ ਨਾਮ.

ਯਾ ਪਨ ਛਨ੍ਦਾਦੀਸੁ ਯੇਵਾਪਨਕੇਸੁ ਆਗਤਾ ਸਹਜਾਤਾਨਂ ਸਮਵਾਹਿਤਭੂਤਾ ਉਪੇਕ੍ਖਾ ਅਯਂ, ‘ਤਤ੍ਰਮਜ੍ਝਤ੍ਤੁਪੇਕ੍ਖਾ’ ਨਾਮ.

ਯਾ ‘‘ਉਪੇਕ੍ਖਕੋ ਚ ਵਿਹਰਤੀ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ੧੬੩; ਦੀ. ਨਿ. ੧.੨੩੦) ਏਵਮਾਗਤਾ ਅਗ੍ਗਸੁਖੇਪਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਪਕ੍ਖਪਾਤਜਨਨੀ ਉਪੇਕ੍ਖਾ, ਅਯਂ ‘ਝਾਨੁਪੇਕ੍ਖਾ’ ਨਾਮ.

ਯਾ ‘‘ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਤਿਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿਂ ਚਤੁਤ੍ਥਂ ਝਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਮਾਗਤਾ ਸਬ੍ਬਪਚ੍ਚਨੀਕਪਰਿਸੁਦ੍ਧਾ ਪਚ੍ਚਨੀਕਵੂਪਸਮਨੇਪਿ ਅਬ੍ਯਾਪਾਰਭੂਤਾ ਉਪੇਕ੍ਖਾ, ਅਯਂ ‘ਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧੁਪੇਕ੍ਖਾ’ ਨਾਮ.

ਤਤ੍ਥ ਛਲ਼ਙ੍ਗੁਪੇਕ੍ਖਾ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਹਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾ ਚ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗੁਪੇਕ੍ਖਾ ਚ ਤਤ੍ਰਮਜ੍ਝਤ੍ਤੁਪੇਕ੍ਖਾ ਚ ਝਾਨੁਪੇਕ੍ਖਾ ਚ ਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧੁਪੇਕ੍ਖਾ ਚ ਅਤ੍ਥਤੋ ਏਕਾ ਤਤ੍ਰਮਜ੍ਝਤ੍ਤੁਪੇਕ੍ਖਾਵ ਹੋਤਿ. ਤੇਨ ਤੇਨ ਅਵਤ੍ਥਾਭੇਦੇਨ ਪਨਸ੍ਸਾ ਅਯਂ ਭੇਦੋ. ਏਕਸ੍ਸਾਪਿ ਸਤੋ ਸਤ੍ਤਸ੍ਸ ਕੁਮਾਰਯੁਵਥੇਰ ਸੇਨਾਪਤਿਰਾਜਾਦਿਵਸੇਨ ਭੇਦੋ ਵਿਯ. ਤਸ੍ਮਾ ਤਾਸੁ ਯਤ੍ਥ ਛਲ਼ਙ੍ਗੁਪੇਕ੍ਖਾ ਨ ਤਤ੍ਥ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗੁਪੇਕ੍ਖਾਦਯੋ, ਯਤ੍ਥ ਵਾ ਪਨ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗੁਪੇਕ੍ਖਾ ਨ ਤਤ੍ਥ ਛਲ਼ਙ੍ਗੁਪੇਕ੍ਖਾਦਯੋ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਯਥਾ ਚੇਤਾਸਂ ਅਤ੍ਥਤੋ ਏਕੀਭਾਵੋ, ਏਵਂ ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾਵਿਪਸ੍ਸਨੁਪੇਕ੍ਖਾਨਮ੍ਪਿ. ਪਞ੍ਞਾ ਏਵ ਹਿ ਏਸਾ ਕਿਚ੍ਚਵਸੇਨ ਦ੍ਵਿਧਾ ਭਿਨ੍ਨਾ. ਯਥਾ ਹਿ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਸਾਯਂ ਗੇਹਂ ਪਵਿਟ੍ਠਂ ਸਪ੍ਪਂ ਅਜਪਦਦਣ੍ਡਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪਰਿਯੇਸਮਾਨਸ੍ਸ ਤਂ ਥੁਸਕੋਟ੍ਠਕੇ ਨਿਪਨ੍ਨਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ‘ਸਪ੍ਪੋ ਨੁ ਖੋ ਨੋ’ਤਿ ਅਵਲੋਕੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸੋਵਤ੍ਥਿਕਤ੍ਤਯਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਨਿਬ੍ਬੇਮਤਿਕਸ੍ਸ ‘ਸਪ੍ਪੋ, ਨ ਸਪ੍ਪੋ’ਤਿ ਵਿਚਿਨਨੇ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਤਾ ਹੋਤਿ; ਏਵਮੇਵ ਯਾ ਆਰਦ੍ਧਵਿਪਸ੍ਸਕਸ੍ਸ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣੇਨ ਲਕ੍ਖਣਤ੍ਤਯੇ ਦਿਟ੍ਠੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਅਨਿਚ੍ਚਭਾਵਾਦਿਵਿਚਿਨਨੇ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਤਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਅਯਂ ‘ਵਿਪਸ੍ਸਨੁਪੇਕ੍ਖਾ’. ਯਥਾ ਪਨ ਤਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਅਜਪਦਦਣ੍ਡਕੇਨ ਗਾਲ਼੍ਹਂ ਸਪ੍ਪਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ‘ਕਿਨ੍ਤਾਹਂ ਇਮਂ ਸਪ੍ਪਂ ਅਵਿਹੇਠੇਨ੍ਤੋ ਅਤ੍ਤਾਨਞ੍ਚ ਇਮਿਨਾ ਅਡਂਸਾਪੇਨ੍ਤੋ ਮੁਞ੍ਚੇਯ੍ਯ’ਨ੍ਤਿ ਮੁਞ੍ਚਨਾਕਾਰਮੇਵ ਪਰਿਯੇਸਤੋ ਗਹਣੇ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਤਾ ਹੋਤਿ; ਏਵਮੇਵ ਯਾ ਲਕ੍ਖਣਤ੍ਤਯਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਤ੍ਤਾ, ਆਦਿਤ੍ਤੇ ਵਿਯ ਤਯੋ ਭਵੇ ਪਸ੍ਸਤੋ, ਸਙ੍ਖਾਰਗ੍ਗਹਣੇ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਤਾ, ਅਯਂ ‘ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾ’. ਇਤਿ ਵਿਪਸ੍ਸਨੁਪੇਕ੍ਖਾਯ ਸਿਦ੍ਧਾਯ ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾਪਿ ਸਿਦ੍ਧਾਵ ਹੋਤਿ. ਇਮਿਨਾ ਪਨੇਸਾ ਵਿਚਿਨਨਗ੍ਗਹਣੇਸੁ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਕਿਚ੍ਚੇਨ ਦ੍ਵਿਧਾ ਭਿਨ੍ਨਾਤਿ. ਵਿਰਿਯੁਪੇਕ੍ਖਾ ਪਨ ਵੇਦਨੁਪੇਕ੍ਖਾ ਚ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਞ੍ਚ ਅਵਸੇਸਾਹਿ ਚ ਅਤ੍ਥਤੋ ਭਿਨ੍ਨਾਯੇਵਾਤਿ.

ਇਮਾਸੁ ਦਸਸੁ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸੁ ‘ਝਾਨੁਪੇਕ੍ਖਾ’ ਇਧ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾ. ਸਾ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਲਕ੍ਖਣਾ ਅਨਾਭੋਗਰਸਾ ਅਬ੍ਯਾਪਾਰਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਾ ਪੀਤਿਵਿਰਾਗਪਦਟ੍ਠਾਨਾਤਿ. ਏਤ੍ਥਾਹ – ਨਨੁ ਚਾਯਂ ਅਤ੍ਥਤੋ ਤਤ੍ਰਮਜ੍ਝਤ੍ਤੁਪੇਕ੍ਖਾਵ ਹੋਤਿ? ਸਾ ਚ ਪਠਮਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨੇਸੁਪਿ ਅਤ੍ਥਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਤ੍ਰਾਪਿ ‘ਉਪੇਕ੍ਖਕੋ ਚ ਵਿਹਰਤੀ’ਤਿ ਏਵਮਯਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾ ਸਿਯਾ. ਸਾ ਕਸ੍ਮਾ ਨ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ? ਅਪਰਿਬ੍ਯਤ੍ਤਕਿਚ੍ਚਤੋ. ਅਪਰਿਬ੍ਯਤ੍ਤਞ੍ਹਿ ਤਸ੍ਸਾ ਤਤ੍ਥ ਕਿਚ੍ਚਂ, ਵਿਤਕ੍ਕਾਦੀਹਿ ਅਭਿਭੂਤਤ੍ਤਾ. ਇਧ ਪਨਾਯਂ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਪੀਤੀਹਿ ਅਨਭਿਭੂਤਤ੍ਤਾ ਉਕ੍ਖਿਤ੍ਤਸਿਰਾ ਵਿਯ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਰਿਬ੍ਯਤ੍ਤਕਿਚ੍ਚਾ ਜਾਤਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ.

ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ ਉਪੇਕ੍ਖਕੋ ਚ ਵਿਹਰਤੀਤਿ ਏਤਸ੍ਸ

ਸਬ੍ਬਸੋ ਅਤ੍ਥਵਣ੍ਣਨਾ.

ਇਦਾਨਿ ਸਤੋ ਚ ਸਮ੍ਪਜਾਨੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸਰਤੀਤਿ ਸਤੋ. ਸਮ੍ਪਜਾਨਾਤੀਤਿ ਸਮ੍ਪਜਾਨੋ. ਇਤਿ ਪੁਗ੍ਗਲੇਨ ਸਤਿ ਚ ਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞਞ੍ਚ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਸਰਣਲਕ੍ਖਣਾ ਸਤਿ, ਅਸਮ੍ਮੁਸ੍ਸਨਰਸਾ, ਆਰਕ੍ਖਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਾ. ਅਸਮ੍ਮੋਹਲਕ੍ਖਣਂ ਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞਂ, ਤੀਰਣਰਸਂ, ਪਵਿਚਯਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਂ.

ਤਤ੍ਥ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਇਦਂ ਸਤਿਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞਂ ਪੁਰਿਮਜ੍ਝਾਨੇਸੁਪਿ ਅਤ੍ਥਿ – ਮੁਟ੍ਠਸ੍ਸਤਿਸ੍ਸ ਹਿ ਅਸਮ੍ਪਜਾਨਸ੍ਸ ਉਪਚਾਰਮਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਨ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਪਗੇਵ ਅਪ੍ਪਨਾ – ਓਲ਼ਾਰਿਕਤ੍ਤਾ ਪਨ ਤੇਸਂ ਝਾਨਾਨਂ, ਭੂਮਿਯਂ ਵਿਯ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ, ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਗਤਿ ਸੁਖਾ ਹੋਤਿ, ਅਬ੍ਯਤ੍ਤਂ ਤਤ੍ਥ ਸਤਿਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞਕਿਚ੍ਚਂ. ਓਲ਼ਾਰਿਕਙ੍ਗਪ੍ਪਹਾਨੇਨ ਪਨ ਸੁਖੁਮਤ੍ਤਾ ਇਮਸ੍ਸ ਝਾਨਸ੍ਸ, ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਖੁਰਧਾਰਾਯਂ ਵਿਯ, ਸਤਿਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞਕਿਚ੍ਚਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤਾ ਏਵ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਗਤਿ ਇਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਾਤਿ ਇਧੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਕਿਞ੍ਚ ਭਿਯ੍ਯੋ? ਯਥਾ ਧੇਨੁਪਗੋ ਵਚ੍ਛੋ ਧੇਨੁਤੋ ਅਪਨੀਤੋ ਅਰਕ੍ਖਿਯਮਾਨੋ ਪੁਨਦੇਵ ਧੇਨੁਂ ਉਪਗਚ੍ਛਤਿ, ਏਵਮਿਦਂ ਤਤਿਯਜ੍ਝਾਨਸੁਖਂ ਪੀਤਿਤੋ ਅਪਨੀਤਮ੍ਪਿ ਸਤਿਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞਾਰਕ੍ਖੇਨ ਅਰਕ੍ਖਿਯਮਾਨਂ ਪੁਨਦੇਵ ਪੀਤਿਂ ਉਪਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ, ਪੀਤਿਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਮੇਵ ਸਿਯਾ. ਸੁਖੇ ਵਾਪਿ ਸਤ੍ਤਾ ਸਾਰਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਇਦਞ੍ਚ ਅਤਿਮਧੁਰਂ ਸੁਖਂ, ਤਤੋ ਪਰਂ ਸੁਖਾਭਾਵਾ. ਸਤਿਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞਾਨੁਭਾਵੇਨ ਪਨੇਤ੍ਥ ਸੁਖੇ ਅਸਾਰਜ੍ਜਨਾ ਹੋਤਿ, ਨੋ ਅਞ੍ਞਥਾਤਿ ਇਮਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥਵਿਸੇਸਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਇਦਮਿਧੇਵ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਇਦਾਨਿ ਸੁਖਞ੍ਚ ਕਾਯੇਨ ਪਟਿਸਂਵੇਦੇਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਤਤਿਯਜ੍ਝਾਨਸਮਙ੍ਗਿਨੋ ਸੁਖਪਟਿਸਂਵੇਦਨਾਭੋਗੋ ਨਤ੍ਥਿ, ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇਪਿ ਯਸ੍ਮਾ ਤਸ੍ਸ ਨਾਮਕਾਯੇਨ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਸੁਖਂ, ਯਂ ਵਾ ਤਂ ਨਾਮਕਾਯਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਸੁਖਂ, ਤਂਸਮੁਟ੍ਠਾਨੇਨਸ੍ਸ ਯਸ੍ਮਾ ਅਤਿਪਣੀਤੇਨ ਰੂਪੇਨ ਰੂਪਕਾਯੋ ਫੁਟੋ, ਯਸ੍ਸ ਫੁਟਤ੍ਤਾ ਝਾਨਾ ਵੁਟ੍ਠਿਤੋਪਿ ਸੁਖਂ ਪਟਿਸਂਵੇਦੇਯ੍ਯ, ਤਸ੍ਮਾ ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘ਸੁਖਞ੍ਚ ਕਾਯੇਨ ਪਟਿਸਂਵੇਦੇਤੀ’ਤਿ ਆਹ.

ਇਦਾਨਿ ਯਂ ਤਂ ਅਰਿਯਾ ਆਚਿਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਉਪੇਕ੍ਖਕੋ ਸਤਿਮਾ ਸੁਖਵਿਹਾਰੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਯਂਝਾਨਹੇਤੁ ਯਂਝਾਨਕਾਰਣਾ ਤਂ ਤਤਿਯਜ੍ਝਾਨਸਮਙ੍ਗੀਪੁਗ੍ਗਲਂ ਬੁਦ੍ਧਾਦਯੋ ਅਰਿਯਾ ‘‘ਆਚਿਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਦੇਸੇਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਞਾਪੇਨ੍ਤਿ ਪਟ੍ਠਪੇਨ੍ਤਿ ਵਿਵਰਨ੍ਤਿ ਵਿਭਜਨ੍ਤਿ ਉਤ੍ਤਾਨੀਕਰੋਨ੍ਤਿ ਪਕਾਸੇ’’ਨ੍ਤਿ ਪਸਂਸਨ੍ਤੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ – ਕਿਨ੍ਤਿ? ‘ਉਪੇਕ੍ਖਕੋ ਸਤਿਮਾ ਸੁਖਵਿਹਾਰੀ’ਤਿ – ਤਂ ਤਤਿਯਜ੍ਝਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤੀਤਿ ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਯੋਜਨਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਕਸ੍ਮਾ ਪਨ ਤਂ ਤੇ ਏਵਂ ਪਸਂਸਨ੍ਤੀਤਿ? ਪਸਂਸਾਰਹਤੋ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਯਸ੍ਮਾ ਅਤਿਮਧੁਰਸੁਖੇ ਸੁਖਪਾਰਮਿਪ੍ਪਤ੍ਤੇਪਿ ਤਤਿਯਜ੍ਝਾਨੇ ਉਪੇਕ੍ਖਕੋ, ਨ ਤਤ੍ਥ ਸੁਖਾਭਿਸਙ੍ਗੇਨ ਆਕਡ੍ਢੀਯਤਿ, ‘ਯਥਾ ਚ ਪੀਤਿ ਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ’ ਏਵਂ ਉਪਟ੍ਠਿਤਸਤਿਤਾਯ ਸਤਿਮਾ, ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਅਰਿਯਕਨ੍ਤਂ ਅਰਿਯਜਨਸੇਵਿਤਮੇਵ ਅਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠਂ ਸੁਖਂ ਨਾਮਕਾਯੇਨ ਪਟਿਸਂਵੇਦੇਤਿ ਤਸ੍ਮਾ ਪਸਂਸਾਰਹੋ; ਇਤਿ ਪਸਂਸਾਰਹਤੋ ਨਂ ਅਰਿਯਾ ਤੇ ਏਵਂ ਪਸਂਸਾਹੇਤੁਭੂਤੇ ਗੁਣੇ ਪਕਾਸੇਨ੍ਤਾ ‘ਉਪੇਕ੍ਖਕੋ ਸਤਿਮਾ ਸੁਖਵਿਹਾਰੀ’ਤਿ ਏਵਂ ਪਸਂਸਨ੍ਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਤਤਿਯਨ੍ਤਿ ਗਣਨਾਨੁਪੁਬ੍ਬਤਾ ਤਤਿਯਂ. ਇਦਂ ਤਤਿਯਂ ਸਮਾਪਜ੍ਜਤੀਤਿਪਿ ਤਤਿਯਂ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਫਸ੍ਸੋ ਹੋਤੀਤਿਆਦੀਸੁ ਝਾਨਪਞ੍ਚਕੇ ਪੀਤਿਪਦਮ੍ਪਿ ਪਰਿਹੀਨਂ. ਤਸ੍ਸਾਪਿ ਵਸੇਨ ਸਵਿਭਤ੍ਤਿਕਾਵਿਭਤ੍ਤਿਕਪਦਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਕੋਟ੍ਠਾਸਵਾਰੇਪਿ ਦੁਵਙ੍ਗਿਕਂ ਝਾਨਂ ਹੋਤੀਤਿ ਆਗਤਂ. ਸੇਸਂ ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨਸਦਿਸਮੇਵਾਤਿ.

ਤਤਿਯਂ.

ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਂ

੧੬੫. ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਸੁਖਸ੍ਸ ਚ ਪਹਾਨਾ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਚ ਪਹਾਨਾਤਿ ਕਾਯਿਕਸੁਖਸ੍ਸ ਚ ਕਾਯਿਕਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਚ ਪਹਾਨਾ. ਪੁਬ੍ਬੇਵਾਤਿ ਤਞ੍ਚ ਖੋ ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਨ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਕ੍ਖਣੇ. ਸੋਮਨਸ੍ਸਦੋਮਨਸ੍ਸਾਨਂ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮਾਤਿ ਚੇਤਸਿਕਸੁਖਸ੍ਸ ਚ ਚੇਤਸਿਕਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਚਾਤਿ ਇਮੇਸਮ੍ਪਿ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮਾ; ਪਹਾਨਾ ਇਚ੍ਚੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਕਦਾ ਪਨ ਨੇਸਂ ਪਹਾਨਂ ਹੋਤਿ? ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਝਾਨਾਨਂ ਉਪਚਾਰਕ੍ਖਣੇ. ਸੋਮਨਸ੍ਸਞ੍ਹਿ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਸ੍ਸ ਉਪਚਾਰਕ੍ਖਣੇਯੇਵ ਪਹੀਯਤਿ. ਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸਸੁਖਾਨਿ ਪਠਮਦੁਤਿਯਤਤਿਯਜ੍ਝਾਨਾਨਂ ਉਪਚਾਰਕ੍ਖਣੇਸੁ. ਏਵਮੇਤੇਸਂ ਪਹਾਨਕ੍ਕਮੇਨ ਅਵੁਤ੍ਤਾਨਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਭਙ੍ਗੇ ਪਨ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਉਦ੍ਦੇਸਕ੍ਕਮੇਨੇਵ ਇਧਾਪਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਂ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਸੋਮਨਸ੍ਸਦੋਮਨਸ੍ਸਾਨਂ ਪਹਾਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਯਦਿ ਪਨੇਤਾਨਿ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਝਾਨਸ੍ਸ ਉਪਚਾਰਕ੍ਖਣੇਯੇਵ ਪਹੀਯਨ੍ਤਿ, ਅਥ ਕਸ੍ਮਾ ‘‘ਕਤ੍ਥ ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਦੁਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਅਪਰਿਸੇਸਂ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਵਿਵਿਚ੍ਚੇਵ ਕਾਮੇਹਿ…ਪੇ… ਪਠਮਂ ਝਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ, ਏਤ੍ਥੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਦੁਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਅਪਰਿਸੇਸਂ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ. ਕਤ੍ਥ ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਦੋਮਨਸ੍ਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ… ਸੁਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ… ਸੋਮਨਸ੍ਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਅਪਰਿਸੇਸਂ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਸੁਖਸ੍ਸ ਚ ਪਹਾਨਾ…ਪੇ… ਚਤੁਤ੍ਥਂ ਝਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਏਤ੍ਥੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਸੋਮਨਸ੍ਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਅਪਰਿਸੇਸਂ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੫੧੦) ਏਵਂ ਝਾਨੇਸ੍ਵੇਵ ਨਿਰੋਧੋ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ? ਅਤਿਸਯਨਿਰੋਧਤ੍ਤਾ. ਅਤਿਸਯਨਿਰੋਧੋ ਹਿ ਤੇਸਂ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਾਦੀਸੁ, ਨ ਨਿਰੋਧੋਯੇਵ. ਨਿਰੋਧੋਯੇਵ ਪਨ ਉਪਚਾਰਕ੍ਖਣੇ, ਨਾਤਿਸਯਨਿਰੋਧੋ. ਤਥਾ ਹਿ ਨਾਨਾਵਜ੍ਜਨੇ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨੁਪਚਾਰੇ ਨਿਰੁਦ੍ਧਸ੍ਸਾਪਿ ਦੁਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਡਂਸਮਕਸਾਦਿਸਮ੍ਫਸ੍ਸੇਨ ਵਾ, ਵਿਸਮਾਸਨੁਪਤਾਪੇਨ ਵਾ ਸਿਯਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ, ਨਤ੍ਵੇਵ ਅਨ੍ਤੋਅਪ੍ਪਨਾਯਂ. ਉਪਚਾਰੇ ਵਾ ਨਿਰੁਦ੍ਧਮ੍ਪੇਤਂ ਨ ਸੁਟ੍ਠੁ ਨਿਰੁਦ੍ਧਂ ਹੋਤਿ, ਪਟਿਪਕ੍ਖੇਨ ਅਵਿਹਤਤ੍ਤਾ. ਅਨ੍ਤੋਅਪ੍ਪਨਾਯਂ ਪਨ ਪੀਤਿਫਰਣੇਨ ਸਬ੍ਬੋ ਕਾਯੋ ਸੁਖੋਕ੍ਕਨ੍ਤੋ ਹੋਤਿ. ਸੁਖੋਕ੍ਕਨ੍ਤਕਾਯਸ੍ਸ ਚ ਸੁਟ੍ਠੁ ਨਿਰੁਦ੍ਧਂ ਹੋਤਿ ਦੁਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ, ਪਟਿਪਕ੍ਖੇਨ ਵਿਹਤਤ੍ਤਾ. ਨਾਨਾਵਜ੍ਜਨੇਯੇਵ ਚ ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨੁਪਚਾਰੇ ਪਹੀਨਸ੍ਸ ਦੋਮਨਸ੍ਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਯਸ੍ਮਾ ਏਤਂ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਪਚ੍ਚਯੇਪਿ ਕਾਯਕਿਲਮਥੇ ਚਿਤ੍ਤੁਪਘਾਤੇ ਚ ਸਤਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਾਭਾਵੇ ਨੇਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ; ਯਤ੍ਥ ਪਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਤਤ੍ਥ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਭਾਵੇ; ਅਪ੍ਪਹੀਨਾ ਏਵ ਚ ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨੁਪਚਾਰੇ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਾਤਿ ਤਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸਿਯਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ, ਨਤ੍ਵੇਵ ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨੇ, ਪਹੀਨਪਚ੍ਚਯਤ੍ਤਾ. ਤਥਾ ਤਤਿਯਜ੍ਝਾਨੁਪਚਾਰੇ ਪਹੀਨਸ੍ਸਾਪਿ ਸੁਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਪੀਤਿਸਮੁਟ੍ਠਾਨਪਣੀਤਰੂਪਫੁਟਕਾਯਸ੍ਸ ਸਿਯਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ, ਨਤ੍ਵੇਵ ਤਤਿਯਜ੍ਝਾਨੇ. ਤਤਿਯਜ੍ਝਾਨੇ ਹਿ ਸੁਖਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਭੂਤਾ ਪੀਤਿ ਸਬ੍ਬਸੋ ਨਿਰੁਦ੍ਧਾਤਿ. ਤਥਾ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨੁਪਚਾਰੇ ਪਹੀਨਸ੍ਸਾਪਿ ਸੋਮਨਸ੍ਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਆਸਨ੍ਨਤ੍ਤਾ, ਅਪ੍ਪਨਾਪ੍ਪਤ੍ਤਾਯ ਉਪੇਕ੍ਖਾਯ ਅਭਾਵੇਨ ਸਮ੍ਮਾ ਅਨਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਤ੍ਤਾ ਚ, ਸਿਯਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ, ਨਤ੍ਵੇਵ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨੇ. ਤਸ੍ਮਾ ਏਵ ਚ ‘ਏਤ੍ਥੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਦੁਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਅਪਰਿਸੇਸਂ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤੀ’ਤਿ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਅਪਰਿਸੇਸਗ੍ਗਹਣਂ ਕਤਨ੍ਤਿ.

ਏਤ੍ਥਾਹ – ‘ਅਥੇਵਂ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਝਾਨਸ੍ਸੁਪਚਾਰੇ ਪਹੀਨਾਪਿ ਏਤਾ ਵੇਦਨਾ ਇਧ ਕਸ੍ਮਾ ਸਮਾਹਟਾ’ਤਿ? ‘ਸੁਖਗ੍ਗਹਣਤ੍ਥਂ’. ਯਾ ਹਿ ਅਯਂ ‘ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖ’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾ ਵੇਦਨਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਸਾ ਸੁਖੁਮਾ, ਦੁਬ੍ਬਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ, ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਸੁਖੇਨ ਗਹੇਤੁਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਯਥਾ ਨਾਮ ਦੁਟ੍ਠਸ੍ਸ ਯਥਾ ਤਥਾ ਵਾ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਗਹੇਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਸ੍ਸ ਗੋਣਸ੍ਸ ਗਹਣਤ੍ਥਂ ਗੋਪੋ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਵਜੇ ਸਬ੍ਬਾ ਗਾਵੋ ਸਮਾਹਰਤਿ, ਅਥੇਕੇਕਂ ਨੀਹਰਨ੍ਤੋ ਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਆਗਤਂ ‘ਅਯਂ ਸੋ, ਗਣ੍ਹਥ ਨ’ਨ੍ਤਿ ਤਮ੍ਪਿ ਗਾਹਾਪਯਤਿ; ਏਵਮੇਵ ਭਗਵਾ ਸੁਖਗਹਣਤ੍ਥਂ ਸਬ੍ਬਾਪਿ ਏਤਾ ਸਮਾਹਰੀਤਿ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਸਮਾਹਟਾ ਏਤਾ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਯਂ ਨੇਵ ਸੁਖਂ ਨ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਨ ਸੋਮਨਸ੍ਸਂ ਨ ਦੋਮਨਸ੍ਸਂ, ਅਯਂ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾਵੇਦਨਾਤਿ ਸਕ੍ਕਾ ਹੋਤਿ ਏਸਾ ਗਾਹਯਿਤੁਂ.

ਅਪਿਚ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾਯ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯਾ ਪਚ੍ਚਯਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਞ੍ਚਾਪਿ ਏਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਪ੍ਪਹਾਨਾਦਯੋ ਹਿ ਤਸ੍ਸਾ ਪਚ੍ਚਯਾ. ਯਥਾਹ – ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਪਚ੍ਚਯਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾਯ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯਾ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਾ. ਇਧਾਵੁਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ, ਸੁਖਸ੍ਸ ਚ ਪਹਾਨਾ…ਪੇ… ਚਤੁਤ੍ਥਂ ਝਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ, ਇਮੇ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਪਚ੍ਚਯਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾਯ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯਾ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਾ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੪੫੮). ਯਥਾ ਵਾ ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਪਹੀਨਾਪਿ ਸਕ੍ਕਾਯਦਿਟ੍ਠਿਆਦਯੋ ਤਤਿਯਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਵਣ੍ਣਭਣਨਤ੍ਥਂ ਤਤ੍ਥ ਪਹੀਨਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਏਵਂ ਵਣ੍ਣਭਣਨਤ੍ਥਮ੍ਪੇਤਸ੍ਸ ਝਾਨਸ੍ਸੇਤਾ ਇਧ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਪਚ੍ਚਯਘਾਤੇਨ ਵਾ ਏਤ੍ਥ ਰਾਗਦੋਸਾਨਂ ਅਤਿਦੂਰਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਮ੍ਪੇਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਏਤਾਸੁ ਹਿ ਸੁਖਂ ਸੋਮਨਸ੍ਸਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ, ਸੋਮਨਸ੍ਸਂ ਰਾਗਸ੍ਸ; ਦੁਕ੍ਖਂ ਦੋਮਨਸ੍ਸਸ੍ਸ, ਦੋਮਨਸ੍ਸਂ ਦੋਸਸ੍ਸ. ਸੁਖਾਦਿਘਾਤੇਨ ਚ ਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਰਾਗਦੋਸਾ ਹਤਾਤਿ ਅਤਿਦੂਰੇ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ.

ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਨ੍ਤਿ ਦੁਕ੍ਖਾਭਾਵੇਨ ਅਦੁਕ੍ਖਂ, ਸੁਖਾਭਾਵੇਨ ਅਸੁਖਂ. ਏਤੇਨੇਤ੍ਥ ਦੁਕ੍ਖਸੁਖਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖਭੂਤਂ ਤਤਿਯਵੇਦਨਂ ਦੀਪੇਤਿ, ਨ ਦੁਕ੍ਖਸੁਖਾਭਾਵਮਤ੍ਤਂ. ਤਤਿਯਵੇਦਨਾ ਨਾਮ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾ. ਉਪੇਕ੍ਖਾਤਿਪਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਸਾ ਇਟ੍ਠਾਨਿਟ੍ਠਵਿਪਰੀਤਾਨੁਭਵਨਲਕ੍ਖਣਾ, ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਰਸਾ, ਅਵਿਭੂਤਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਾ, ਸੁਖਨਿਰੋਧਪਦਟ੍ਠਾਨਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਤਿਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿਨ੍ਤਿ ਉਪੇਕ੍ਖਾਯ ਜਨਿਤਸਤਿਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿਂ. ਇਮਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਝਾਨੇ ਸੁਪਰਿਸੁਦ੍ਧਾ ਸਤਿ. ਯਾ ਚ ਤਸ੍ਸਾ ਸਤਿਯਾ ਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿ ਸਾ ਉਪੇਕ੍ਖਾਯ ਕਤਾ, ਨ ਅਞ੍ਞੇਨ. ਤਸ੍ਮਾ ਏਤਂ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਤਿਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧੀਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਵਿਭਙ੍ਗੇਪਿ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਅਯਂ ਸਤਿ ਇਮਾਯ ਉਪੇਕ੍ਖਾਯ ਵਿਸਦਾ ਹੋਤਿ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਾ ਪਰਿਯੋਦਾਤਾ, ਤੇਨ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਤਿਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧੀ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ੫੯੭). ਯਾਯ ਚ ਉਪੇਕ੍ਖਾਯ ਏਤ੍ਥ ਸਤਿ ਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿ ਹੋਤਿ ਸਾ ਅਤ੍ਥਤੋ ਤਤ੍ਰਮਜ੍ਝਤ੍ਤਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਨ ਕੇਵਲਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਤਾਯ ਸਤਿਯੇਵ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਾ ਅਪਿਚ ਖੋ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾ. ਸਤਿਸੀਸੇਨ ਪਨ ਦੇਸਨਾ ਵੁਤ੍ਤਾ.

ਤਤ੍ਥ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਅਯਂ ਉਪੇਕ੍ਖਾ ਹੇਟ੍ਠਾਪਿ ਤੀਸੁ ਝਾਨੇਸੁ ਵਿਜ੍ਜਤਿ – ਯਥਾ ਪਨ ਦਿਵਾ ਸੂਰਿਯਪ੍ਪਭਾਭਿਭਵਾ ਸੋਮ੍ਮਭਾਵੇਨ ਚ ਅਤ੍ਤਨੋ ਉਪਕਾਰਕਤ੍ਤੇਨ ਵਾ ਸਭਾਗਾਯ ਰਤ੍ਤਿਯਾ ਅਲਾਭਾ ਦਿਵਾ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾਪਿ ਚਨ੍ਦਲੇਖਾ ਅਪਰਿਸੁਦ੍ਧਾ ਹੋਤਿ ਅਪਰਿਯੋਦਾਤਾ – ਏਵਮਯਮ੍ਪਿ ਤਤ੍ਰਮਜ੍ਝਤ੍ਤੁਪੇਕ੍ਖਾਚਨ੍ਦਲੇਖਾ ਵਿਤਕ੍ਕਾਦਿਪਚ੍ਚਨੀਕਧਮ੍ਮਤੇਜਾਭਿਭਵਾ ਸਭਾਗਾਯ ਚ ਉਪੇਕ੍ਖਾਵੇਦਨਾਰਤ੍ਤਿਯਾ ਅਪ੍ਪਟਿਲਾਭਾ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾਪਿ ਪਠਮਾਦਿਜ੍ਝਾਨਭੇਦੇਸੁ ਅਪਰਿਸੁਦ੍ਧਾ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸਾ ਚ ਅਪਰਿਸੁਦ੍ਧਾਯ ਦਿਵਾ ਅਪਰਿਸੁਦ੍ਧਚਨ੍ਦਲੇਖਾਯ ਪਭਾ ਵਿਯ ਸਹਜਾਤਾਪਿ ਸਤਿਆਦਯੋ ਅਪਰਿਸੁਦ੍ਧਾਵ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਤੇਸੁ ਏਕਮ੍ਪਿ ‘ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਤਿਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧੀ’ਤਿ ਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਇਧ ਪਨ ਵਿਤਕ੍ਕਾਦਿਪਚ੍ਚਨੀਕਧਮ੍ਮਤੇਜਾਭਿਭਵਾਭਾਵਾ ਸਭਾਗਾਯ ਚ ਉਪੇਕ੍ਖਾ ਵੇਦਨਾਰਤ੍ਤਿਯਾ ਪਟਿਲਾਭਾ ਅਯਂ ਤਤ੍ਰਮਜ੍ਝਤ੍ਤੁਪੇਕ੍ਖਾਚਨ੍ਦਲੇਖਾ ਅਤਿਵਿਯ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਾ. ਤਸ੍ਸਾ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਚਨ੍ਦਲੇਖਾਯ ਪਭਾ ਵਿਯ ਸਹਜਾਤਾਪਿ ਸਤਿਆਦਯੋ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਪਰਿਯੋਦਾਤਾ. ਤਸ੍ਮਾ ਇਦਮੇਵ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਤਿਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਚਤੁਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਗਣਨਾਨੁਪੁਬ੍ਬਤਾ ਚਤੁਤ੍ਥਂ. ਇਦਂ ਚਤੁਤ੍ਥਂ ਸਮਾਪਜ੍ਜਤੀਤਿਪਿ ਚਤੁਤ੍ਥਂ. ਫਸ੍ਸੋ ਹੋਤੀਤਿਆਦੀਸੁ ਫਸ੍ਸਪਞ੍ਚਕੇ ਤਾਵ ਵੇਦਨਾਤਿ ਉਪੇਕ੍ਖਾਵੇਦਨਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਝਾਨਪਞ੍ਚਕਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਅਟ੍ਠਕੇਸੁ ਪਨ ਉਪੇਕ੍ਖਾ ਹੋਤਿ ਉਪੇਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਹੋਤੀਤਿ (ਧ. ਸ. ੧੬੫) ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ. ਸੇਸਾਨਿ ਤਤਿਯੇ ਪਰਿਹੀਨਪਦਾਨਿ ਇਧਾਪਿ ਪਰਿਹੀਨਾਨੇਵ. ਕੋਟ੍ਠਾਸਵਾਰੇਪਿ ਦੁਵਙ੍ਗਿਕਂ ਝਾਨਨ੍ਤਿ ਉਪੇਕ੍ਖਾਚਿਤ੍ਤੇਕਗ੍ਗਤਾਵਸੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਸੇਸਂ ਸਬ੍ਬਂ ਤਤਿਯਸਦਿਸਮੇਵਾਤਿ.

ਚਤੁਕ੍ਕਨਯੋ ਨਿਟ੍ਠਿਤੋ.

ਪਞ੍ਚਕਨਯੋ

੧੬੭. ਇਦਾਨਿ ਕਤਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਕੁਸਲਾਤਿ ਪਞ੍ਚਕਨਯੋ ਆਰਦ੍ਧੋ. ਕਸ੍ਮਾਤਿ ਚੇ, ਪੁਗ੍ਗਲਜ੍ਝਾਸਯਵਸੇਨ ਚੇਵ ਦੇਸਨਾਵਿਲਾਸੇਨ ਚ. ਸਨ੍ਨਿਸਿਨ੍ਨਦੇਵਪਰਿਸਾਯ ਕਿਰ ਏਕਚ੍ਚਾਨਂ ਦੇਵਾਨਂ ਵਿਤਕ੍ਕੋ ਏਵ ਓਲ਼ਾਰਿਕਤੋ ਉਪਟ੍ਠਾਸਿ, ਵਿਚਾਰਪੀਤਿਸੁਖਚਿਤ੍ਤੇਕਗ੍ਗਤਾ ਸਨ੍ਤਤੋ. ਤੇਸਂ ਸਪ੍ਪਾਯਵਸੇਨ ਸਤ੍ਥਾ ਚਤੁਰਙ੍ਗਿਕਂ ਅਵਿਤਕ੍ਕਂ ਵਿਚਾਰਮਤ੍ਤਂ ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨਂ ਨਾਮ ਭਾਜੇਸਿ. ਏਕਚ੍ਚਾਨਂ ਵਿਚਾਰੋ ਓਲ਼ਾਰਿਕਤੋ ਉਪਟ੍ਠਾਸਿ, ਪੀਤਿਸੁਖਚਿਤ੍ਤੇਕਗ੍ਗਤਾ ਸਨ੍ਤਤੋ. ਤੇਸਂ ਸਪ੍ਪਾਯਵਸੇਨ ਤਿਵਙ੍ਗਿਕਂ ਤਤਿਯਜ੍ਝਾਨਂ ਨਾਮ ਭਾਜੇਸਿ. ਏਕਚ੍ਚਾਨਂ ਪੀਤਿ ਓਲ਼ਾਰਿਕਤੋ ਉਪਟ੍ਠਾਸਿ, ਸੁਖਚਿਤ੍ਤੇਕਗ੍ਗਤਾ ਸਨ੍ਤਤੋ. ਤੇਸਂ ਸਪ੍ਪਾਯਵਸੇਨ ਦੁਵਙ੍ਗਿਕਂ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਂ ਨਾਮ ਭਾਜੇਸਿ. ਏਕਚ੍ਚਾਨਂ ਸੁਖਂ ਓਲ਼ਾਰਿਕਤੋ ਉਪਟ੍ਠਾਸਿ, ਉਪੇਕ੍ਖਾਚਿਤ੍ਤੇਕਗ੍ਗਤਾ ਸਨ੍ਤਤੋ. ਤੇਸਂ ਸਪ੍ਪਾਯਵਸੇਨ ਦੁਵਙ੍ਗਿਕਂ ਪਞ੍ਚਮਜ੍ਝਾਨਂ ਨਾਮ ਭਾਜੇਸਿ. ਅਯਂ ਤਾਵ ‘ਪੁਗ੍ਗਲਜ੍ਝਾਸਯੋ’.

ਯਸ੍ਸਾ ਪਨ ਧਮ੍ਮਧਾਤੁਯਾ ਸੁਪ੍ਪਟਿਵਿਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਦੇਸਨਾਵਿਲਾਸਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਨਾਮ ਹੋਤਿ – ਸਾ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਸੁਟ੍ਠੁ ਪਟਿਵਿਦ੍ਧਾ – ਤਸ੍ਮਾ ਞਾਣਮਹਤ੍ਤਤਾਯ ਦੇਸਨਾਵਿਧਾਨੇਸੁ ਕੁਸਲੋ ਦੇਸਨਾਵਿਲਾਸਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਸਤ੍ਥਾ ਯਂ ਯਂ ਅਙ੍ਗਂ ਲਬ੍ਭਤਿ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ਯਥਾ ਯਥਾ ਇਚ੍ਛਤਿ ਤਥਾ ਤਥਾ ਦੇਸਨਂ ਨਿਯਾਮੇਤੀਤਿ ਸੋ ਇਧ ਪਞ੍ਚਙ੍ਗਿਕਂ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਂ ਭਾਜੇਸਿ, ਚਤੁਰਙ੍ਗਿਕਂ ਅਵਿਤਕ੍ਕਂ ਵਿਚਾਰਮਤ੍ਤਂ ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨਂ, ਭਾਜੇਸਿ ਤਿਵਙ੍ਗਿਕਂ ਤਤਿਯਜ੍ਝਾਨਂ, ਭਾਜੇਸਿ ਦੁਵਙ੍ਗਿਕਂ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਂ, ਦੁਵਙ੍ਗਿਕਮੇਵ ਪਞ੍ਚਮਜ੍ਝਾਨਂ ਭਾਜੇਸਿ. ਅਯਂ ‘ਦੇਸਨਾਵਿਲਾਸੋ’ ਨਾਮ.

ਅਪਿਚ ਯੇ ਭਗਵਤਾ ‘‘ਤਯੋਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਾਧੀ – ਸਵਿਤਕ੍ਕਸਵਿਚਾਰੋ ਸਮਾਧਿ, ਅਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਮਤ੍ਤੋ ਸਮਾਧਿ, ਅਵਿਤਕ੍ਕਅਵਿਚਾਰੋ ਸਮਾਧੀ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੩੦੫) ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਤਯੋ ਸਮਾਧੀ ਦੇਸਿਤਾ, ਤੇਸੁ ਹੇਟ੍ਠਾ ਸਵਿਤਕ੍ਕਸਵਿਚਾਰੋ ਸਮਾਧਿ ਅਵਿਤਕ੍ਕਅਵਿਚਾਰੋ ਸਮਾਧਿ ਚ ਭਾਜੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸਿਤੋ, ਅਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਮਤ੍ਤੋ ਨ ਦਸ੍ਸਿਤੋ. ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਮ੍ਪਿ ਅਯਂ ਪਞ੍ਚਕਨਯੋ ਆਰਦ੍ਧੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਤਤ੍ਥ ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਫਸ੍ਸਾਦੀਸੁ ਵਿਤਕ੍ਕਮਤ੍ਤਂ ਪਰਿਹਾਯਤਿ, ਕੋਟ੍ਠਾਸਵਾਰੇ ‘‘ਚਤੁਰਙ੍ਗਿਕਂ ਝਾਨਂ ਹੋਤਿ ਚਤੁਰਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਅਯਮੇਵ ਵਿਸੇਸੋ. ਸੇਸਂ ਸਬ੍ਬਂ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਸਦਿਸਮੇਵ. ਯਾਨਿ ਚ ਚਤੁਕ੍ਕਨਯੇ ਦੁਤਿਯਤਤਿਯਚਤੁਤ੍ਥਾਨਿ ਤਾਨੇਵ ਇਧ ਤਤਿਯਚਤੁਤ੍ਥਪਞ੍ਚਮਾਨਿ. ਤੇਸਂ ਅਧਿਗਮਪਟਿਪਾਟਿਦੀਪਨਤ੍ਥਂ ਅਯਂ ਨਯੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ –

ਏਕੋ ਕਿਰ ਅਮਚ੍ਚਪੁਤ੍ਤੋ ਰਾਜਾਨਂ ਉਪਟ੍ਠਾਤੁਂ ਜਨਪਦਤੋ ਨਗਰਂ ਆਗਤੋ. ਸੋ ਏਕਦਿਵਸਮੇਵ ਰਾਜਾਨਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਪਾਨਬ੍ਯਸਨੇਨ ਸਬ੍ਬਂ ਵਿਭਵਜਾਤਂ ਨਾਸੇਸਿ. ਤਂ ਏਕਦਿਵਸਂ ਸੁਰਾਮਦਮਤ੍ਤਂ ਨਿਚ੍ਚੋਲ਼ਂ ਕਤ੍ਵਾ ਜਿਣ੍ਣਕਟਸਾਰਕਮਤ੍ਤੇਨ ਪਟਿਚ੍ਛਾਦੇਤ੍ਵਾ ਪਾਨਾਗਾਰਤੋ ਨੀਹਰਿਂਸੁ. ਤਮੇਨਂ ਸਙ੍ਕਾਰਕੂਟੇ ਨਿਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਨਿਦ੍ਦਾਯਨ੍ਤਂ ਏਕੋ ਅਙ੍ਗਵਿਜ੍ਜਾਪਾਠਕੋ ਦਿਸ੍ਵਾ ‘ਅਯਂ ਪੁਰਿਸੋ ਮਹਾਜਨਸ੍ਸ ਅਵਸ੍ਸਯੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਪਟਿਜਗ੍ਗਿਤਬ੍ਬੋ ਏਸੋ’ਤਿ ਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਨਂ ਕਤ੍ਵਾ ਮਤ੍ਤਿਕਾਯ ਨ੍ਹਾਪੇਤ੍ਵਾ ਥੂਲਸਾਟਕਯੁਗਂ ਨਿਵਾਸਾਪੇਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਗਨ੍ਧੋਦਕੇਨ ਨ੍ਹਾਪੇਤ੍ਵਾ ਸੁਖੁਮੇਨ ਦੁਕੂਲਯੁਗਲ਼ੇਨ ਅਚ੍ਛਾਦੇਤ੍ਵਾ ਪਾਸਾਦਂ ਆਰੋਪੇਤ੍ਵਾ ਸੁਭੋਜਨਂ ਭੋਜੇਤ੍ਵਾ ‘ਏਵਂ ਨਂ ਪਰਿਚਾਰੇਯ੍ਯਾਥਾ’ਤਿ ਪਰਿਚਾਰਕੇ ਪਟਿਪਾਦੇਤ੍ਵਾ ਪਕ੍ਕਾਮਿ. ਅਥ ਨਂ ਤੇ ਸਯਨਂ ਆਰੋਪੇਸੁਂ. ਪਾਨਾਗਾਰਗਮਨਪਟਿਬਾਹਨਤ੍ਥਞ੍ਚ ਨਂ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਤਾਵ ਜਨਾ ਚਤੂਸੁ ਹਤ੍ਥਪਾਦੇਸੁ ਉਪ੍ਪੀਲ਼ੇਤ੍ਵਾ ਅਟ੍ਠਂਸੁ. ਏਕੋ ਪਾਦੇ ਪਰਿਮਜ੍ਜਿ. ਏਕੋ ਤਾਲਵਣ੍ਟਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਬੀਜਿ. ਏਕੋ ਵੀਣਂ ਵਾਦਯਮਾਨੋ ਗਾਯਨ੍ਤੋ ਨਿਸੀਦਿ.

ਸੋ ਸਯਨੁਪਗਮਨੇਨ ਵਿਗਤਕਿਲਮਥੋ ਥੋਕਂ ਨਿਦ੍ਦਾਯਿਤ੍ਵਾ ਵੁਟ੍ਠਿਤੋ ਹਤ੍ਥਪਾਦਨਿਪ੍ਪੀਲ਼ਨਂ ਅਸਹਮਾਨੋ ‘ਕੋ ਮੇ ਹਤ੍ਥਪਾਦੇ ਉਪ੍ਪੀਲ਼ੇਤਿ? ਅਪਗਚ੍ਛਥਾ’ਤਿ ਤਜ੍ਜੇਸਿ. ਤੇ ਏਕਵਚਨੇਨੇਵ ਅਪਗਚ੍ਛਿਂਸੁ. ਤਤੋ ਪੁਨ ਥੋਕਂ ਨਿਦ੍ਦਾਯਿਤ੍ਵਾ ਵੁਟ੍ਠਿਤੋ ਪਾਦਪਰਿਮਜ੍ਜਨਂ ਅਸਹਮਾਨੋ ‘ਕੋ ਮੇ ਪਾਦੇ ਪਰਿਮਜ੍ਜਤਿ? ਅਪਗਚ੍ਛਾ’ਤਿ ਆਹ. ਸੋਪਿ ਏਕਵਚਨੇਨੇਵ ਅਪਗਚ੍ਛਿ. ਪੁਨ ਥੋਕਂ ਨਿਦ੍ਦਾਯਿਤ੍ਵਾ ਵੁਟ੍ਠਿਤੋ ਵਾਤਵੁਟ੍ਠਿ ਵਿਯ ਤਾਲਵਣ੍ਟਵਾਤਂ ਅਸਹਨ੍ਤੋ ‘ਕੋ ਏਸ? ਅਪਗਚ੍ਛਤੂ’ਤਿ ਆਹ. ਸੋਪਿ ਏਕਵਚਨੇਨੇਵ ਅਪਗਚ੍ਛਿ. ਪੁਨ ਥੋਕਂ ਨਿਦ੍ਦਾਯਿਤ੍ਵਾ ਵੁਟ੍ਠਿਤੋ ਕਣ੍ਣਸੂਲਂ ਵਿਯ ਗੀਤਵਾਦਿਤਸਦ੍ਦਂ ਅਸਹਮਾਨੋ ਵੀਣਾਵਾਦਕਂ ਤਜ੍ਜੇਸਿ. ਸੋਪਿ ਏਕਵਚਨੇਨੇਵ ਅਪਗਚ੍ਛਿ. ਅਥੇਵਂ ਅਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਪਹੀਨਕਿਲਮਥੁਪ੍ਪੀਲ਼ਨਪਰਿਮਜ੍ਜਨਵਾਤਪ੍ਪਹਾਰਗੀਤਵਾਦਿਤਸਦ੍ਦੁਪਦ੍ਦਵੋ ਸੁਖਂ ਸਯਿਤ੍ਵਾ ਵੁਟ੍ਠਾਯ ਰਞ੍ਞੋ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਅਗਮਾਸਿ. ਰਾਜਾਪਿਸ੍ਸ ਮਹਨ੍ਤਂ ਇਸ੍ਸਰਿਯਮਦਾਸਿ. ਸੋ ਮਹਾਜਨਸ੍ਸ ਅਵਸ੍ਸਯੋ ਜਾਤੋ.

ਤਤ੍ਥ ਪਾਨਬ੍ਯਸਨੇਨ ਪਾਰਿਜੁਞ੍ਞਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਸੋ ਅਮਚ੍ਚਪੁਤ੍ਤੋ ਵਿਯ ਅਨੇਕਬ੍ਯਸਨਪਾਰਿਜੁਞ੍ਞਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਘਰਾਵਾਸਗਤੋ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਅਙ੍ਗਵਿਜ੍ਜਾਪਾਠਕੋ ਪੁਰਿਸੋ ਵਿਯ ਤਥਾਗਤੋ. ਤਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ‘ਅਯਂ ਮਹਾਜਨਸ੍ਸ ਅਵਸ੍ਸਯੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਪਟਿਜਗ੍ਗਨਂ ਅਰਹਤੀ’ਤਿ ਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਨਂ ਵਿਯ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ‘ਅਯਂ ਮਹਾਜਨਸ੍ਸ ਅਵਸ੍ਸਯੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਂ ਅਰਹਤਿ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤੋ’ਤਿ ਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਨਕਰਣਂ.

ਅਥਸ੍ਸ ਅਮਚ੍ਚਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਮਤ੍ਤਿਕਾਮਤ੍ਤੇਨ ਨ੍ਹਾਪਨਂ ਵਿਯ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸਾਪਿ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਾਪਟਿਲਾਭੋ. ਅਥਸ੍ਸ ਥੂਲਸਾਟਕਨਿਵਾਸਨਂ ਵਿਯ ਇਮਸ੍ਸਾਪਿ ਦਸਸਿਕ੍ਖਾਪਦਸਙ੍ਖਾਤਸੀਲਵਤ੍ਥਨਿਵਾਸਨਂ. ਪੁਨ ਤਸ੍ਸ ਗਨ੍ਧੋਦਕਨ੍ਹਾਪਨਂ ਵਿਯ ਇਮਸ੍ਸਾਪਿ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਸਂਵਰਾਦਿਸੀਲਗਨ੍ਧੋਦਕਨ੍ਹਾਪਨਂ. ਪੁਨ ਤਸ੍ਸ ਸੁਖੁਮਦੁਕੂਲਯੁਗਲ਼ਚ੍ਛਾਦਨਂ ਵਿਯ ਇਮਸ੍ਸਾਪਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਸੀਲਵਿਸੁਦ੍ਧਿਸਮ੍ਪਦਾਸਙ੍ਖਾਤਦੁਕੂਲਚ੍ਛਾਦਨਂ.

ਦੁਕੂਲਚ੍ਛਾਦਿਤਸ੍ਸ ਪਨਸ੍ਸ ਪਾਸਾਦਾਰੋਪਨਂ ਵਿਯ ਇਮਸ੍ਸਾਪਿ ਸੀਲਵਿਸੁਦ੍ਧਿਦੁਕੂਲਚ੍ਛਾਦਿਤਸ੍ਸ ਸਮਾਧਿਭਾਵਨਾਪਾਸਾਦਾਰੋਹਨਂ. ਤਤੋ ਤਸ੍ਸ ਸੁਭੋਜਨਭੁਞ੍ਜਨਂ ਵਿਯ ਇਮਸ੍ਸਾਪਿ ਸਮਾਧਿਉਪਕਾਰਕਸਤਿਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞਾਦਿਧਮ੍ਮਾਮਤਪਰਿਭੁਞ੍ਜਨਂ.

ਭੁਤ੍ਤਭੋਜਨਸ੍ਸ ਪਨ ਤਸ੍ਸ ਪਰਿਚਾਰਕੇਹਿ ਸਯਨਾਰੋਪਨਂ ਵਿਯ ਇਮਸ੍ਸਾਪਿ ਵਿਤਕ੍ਕਾਦੀਹਿ ਉਪਚਾਰਜ੍ਝਾਨਾਰੋਪਨਂ. ਪੁਨ ਤਸ੍ਸ ਪਾਨਾਗਾਰਗਮਨਪਟਿਬਾਹਨਤ੍ਥਂ ਹਤ੍ਥਪਾਦੁਪ੍ਪੀਲ਼ਨਕਪੁਰਿਸਚਤੁਕ੍ਕਂ ਵਿਯ ਇਮਸ੍ਸਾਪਿ ਕਾਮਸਞ੍ਞਾਭਿਮੁਖਗਮਨਪਟਿਬਾਹਨਤ੍ਥਂ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪੀਲ਼ਨਕੋ ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਵਿਤਕ੍ਕੋ. ਤਸ੍ਸ ਪਾਦਪਰਿਮਜ੍ਜਕਪੁਰਿਸੋ ਵਿਯ ਇਮਸ੍ਸਾਪਿ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਚਿਤ੍ਤਾਨੁਮਜ੍ਜਨਕੋ ਵਿਚਾਰੋ. ਤਸ੍ਸ ਤਾਲਵਣ੍ਟਵਾਤਦਾਯਕੋ ਵਿਯ ਇਮਸ੍ਸਾਪਿ ਚੇਤਸੋ ਸੀਤਲਭਾਵਦਾਯਿਕਾ ਪੀਤਿ.

ਤਸ੍ਸ ਸੋਤਾਨੁਗ੍ਗਹਕਰੋ ਗਨ੍ਧਬ੍ਬਪੁਰਿਸੋ ਵਿਯ ਇਮਸ੍ਸਾਪਿ ਚਿਤ੍ਤਾਨੁਗ੍ਗਾਹਕਂ ਸੋਮਨਸ੍ਸਂ. ਤਸ੍ਸ ਸਯਨੁਪਗਮਨੇਨ ਵਿਗਤਕਿਲਮਥਸ੍ਸ ਥੋਕਂ ਨਿਦ੍ਦੁਪਗਮਨਂ ਵਿਯ ਇਮਸ੍ਸਾਪਿ ਉਪਚਾਰਜ੍ਝਾਨਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਯੇਨ ਵਿਗਤਨੀਵਰਣਕਿਲਮਥਸ੍ਸ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨੁਪਗਮਨਂ.

ਅਥਸ੍ਸ ਨਿਦ੍ਦਾਯਿਤ੍ਵਾ ਵੁਟ੍ਠਿਤਸ੍ਸ ਹਤ੍ਥਪਾਦੁਪ੍ਪੀਲ਼ਨਾਸਹਨੇਨ ਹਤ੍ਥਪਾਦੁਪ੍ਪੀਲ਼ਕਾਨਂ ਸਨ੍ਤਜ੍ਜਨਂ ਤੇਸਞ੍ਚ ਅਪਗਮਨੇਨ ਪੁਨ ਥੋਕਂ ਨਿਦ੍ਦੁਪਗਮਨਂ ਵਿਯ ਇਮਸ੍ਸਾਪਿ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਤੋ ਵੁਟ੍ਠਿਤਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪੀਲ਼ਕਵਿਤਕ੍ਕਾਸਹਨੇਨ ਵਿਤਕ੍ਕਦੋਸਦਸ੍ਸਨਂ, ਵਿਤਕ੍ਕਪ੍ਪਹਾਨਾ ਚ ਪੁਨ ਅਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਮਤ੍ਤਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨੁਪਗਮਨਂ.

ਤਤੋ ਤਸ੍ਸ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਨਿਦ੍ਦਾਯਿਤ੍ਵਾ ਵੁਟ੍ਠਿਤਸ੍ਸ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇਨ ਕਮੇਨ ਪਾਦਪਰਿਮਜ੍ਜਨਾਦੀਨਂ ਅਸਹਨੇਨ ਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਪਾਦਪਰਿਮਜ੍ਜਕਾਦੀਨਂ ਸਨ੍ਤਜ੍ਜਨਂ, ਤੇਸਂ ਤੇਸਞ੍ਚ ਅਪਗਮਨੇਨ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਥੋਕਂ ਨਿਦ੍ਦੁਪਗਮਨਂ ਵਿਯ ਇਮਸ੍ਸਾਪਿ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਦੁਤਿਯਾਦੀਹਿ ਝਾਨੇਹਿ ਵੁਟ੍ਠਿਤਸ੍ਸ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਦੋਸਾਨਂ ਵਿਚਾਰਾਦੀਨਂ ਅਸਹਨੇਨ ਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਵਿਚਾਰਾਦਿਦੋਸਦਸ੍ਸਨਂ. ਤੇਸਂ ਤੇਸਞ੍ਚ ਪਹਾਨਾ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਅਵਿਤਕ੍ਕਅਵਿਚਾਰਨਿਪ੍ਪੀਤਿਕ ਪਹੀਨਸੋਮਨਸ੍ਸਜ੍ਝਾਨੁਪਗਮਨਂ.

ਤਸ੍ਸ ਪਨ ਸਯਨਾ ਵੁਟ੍ਠਾਯ ਰਞ੍ਞੋ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਗਤਸ੍ਸ ਇਸ੍ਸਰਿਯਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਵਿਯ ਇਮਸ੍ਸਾਪਿ ਪਞ੍ਚਮਜ੍ਝਾਨਤੋ ਵੁਟ੍ਠਿਤਸ੍ਸ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਮਗ੍ਗਂ ਉਪਗਤਸ੍ਸ ਅਰਹਤ੍ਤਪ੍ਪਤ੍ਤਿ.

ਤਸ੍ਸ ਪਤ੍ਤਿਸ੍ਸਰਿਯਸ੍ਸ ਬਹੂਨਂ ਜਨਾਨਂ ਅਵਸ੍ਸਯਭਾਵੋ ਵਿਯ ਇਮਸ੍ਸਾਪਿ ਅਰਹਤ੍ਤਪ੍ਪਤ੍ਤਸ੍ਸ ਬਹੂਨਂ ਅਵਸ੍ਸਯਭਾਵੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਹਿ ਏਸ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਪੁਞ੍ਞਕ੍ਖੇਤ੍ਤਂ ਨਾਮ ਹੋਤੀਤਿ.

ਪਞ੍ਚਕਨਯੋ ਨਿਟ੍ਠਿਤੋ.

ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਚਤੁਕ੍ਕਪਞ੍ਚਕਨਯਦ੍ਵਯਭੇਦੋ ਸੁਦ੍ਧਿਕਨਵਕੋ ਨਾਮ ਪਕਾਸਿਤੋ ਹੋਤਿ. ਅਤ੍ਥਤੋ ਪਨੇਸ ਪਞ੍ਚਕਨਯੇ ਚਤੁਕ੍ਕਨਯਸ੍ਸ ਪਵਿਟ੍ਠਤ੍ਤਾ ਝਾਨਪਞ੍ਚਕੋ ਏਵਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਪਟਿਪਦਾਚਤੁਕ੍ਕਂ

੧੭੬-੧੮੦. ਇਦਾਨਿ ਯਸ੍ਮਾ ਏਤਂ ਝਾਨਂ ਨਾਮ ਪਟਿਪਦਾਕਮੇਨ ਸਿਜ੍ਝਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਸ੍ਸ ਪਟਿਪਦਾਭੇਦਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਪੁਨ ਕਤਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਕੁਸਲਾਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਤਤ੍ਥ ਦੁਕ੍ਖਾ ਪਟਿਪਦਾ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਦੁਕ੍ਖਪਟਿਪਦਂ. ਦਨ੍ਧਾ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਦਨ੍ਧਾਭਿਞ੍ਞਂ. ਇਤਿ ਦੁਕ੍ਖਪਟਿਪਦਨ੍ਤਿ ਵਾ ਦਨ੍ਧਾਭਿਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ਵਾ ਪਥਵੀਕਸਿਣਨ੍ਤਿ ਵਾ ਤੀਣਿਪਿ ਝਾਨਸ੍ਸੇਵ ਨਾਮਾਨਿ. ਦੁਕ੍ਖਪਟਿਪਦਂ ਖਿਪ੍ਪਾਭਿਞ੍ਞਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ.

ਤਤ੍ਥ ਪਠਮਸਮਨ੍ਨਾਹਾਰਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਯਾਵ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਝਾਨਸ੍ਸ ਉਪਚਾਰਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਤਾਵ ਪਵਤ੍ਤਾ ਝਾਨਭਾਵਨਾ ‘ਪਟਿਪਦਾ’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਉਪਚਾਰਤੋ ਪਨ ਪਟ੍ਠਾਯ ਯਾਵ ਅਪ੍ਪਨਾ ਤਾਵ ਪਵਤ੍ਤਾ ਪਞ੍ਞਾ ‘ਅਭਿਞ੍ਞਾ’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਸਾ ਪਨੇਸਾ ਪਟਿਪਦਾ ਏਕਚ੍ਚਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਾ ਹੋਤਿ. ਨੀਵਰਣਾਦਿਪਚ੍ਚਨੀਕਧਮ੍ਮਸਮੁਦਾਚਾਰਗਹਨਤਾਯ ਕਿਚ੍ਛਾ ਅਸੁਖਸੇਵਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਕਚ੍ਚਸ੍ਸ ਤਦਭਾਵੇਨ ਸੁਖਾ. ਅਭਿਞ੍ਞਾਪਿ ਏਕਚ੍ਚਸ੍ਸ ਦਨ੍ਧਾ ਹੋਤਿ, ਮਨ੍ਦਾ, ਅਸੀਘਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿ. ਏਕਚ੍ਚਸ੍ਸ ਖਿਪ੍ਪਾ ਅਮਨ੍ਦਾ ਸੀਘਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਯੋ ਆਦਿਤੋ ਕਿਲੇਸੇ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭੇਨ੍ਤੋ ਦੁਕ੍ਖੇਨ ਸਸਙ੍ਖਾਰੇਨ ਸਪ੍ਪਯੋਗੇਨ ਕਿਲਮਨ੍ਤੋ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭੇਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਾ ਪਟਿਪਦਾ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਯੋ ਪਨ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਿਤਕਿਲੇਸੋ ਅਪ੍ਪਨਾਪਰਿਵਾਸਂ ਵਸਨ੍ਤੋ ਚਿਰੇਨ ਅਙ੍ਗਪਾਤੁਭਾਵਂ ਪਾਪੁਣਾਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਦਨ੍ਧਾਭਿਞ੍ਞਾ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਯੋ ਖਿਪ੍ਪਂ ਅਙ੍ਗਪਾਤੁਭਾਵਂ ਪਾਪੁਣਾਤਿ ਤਸ੍ਸ ਖਿਪ੍ਪਾਭਿਞ੍ਞਾ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਯੋ ਕਿਲੇਸੇ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭੇਨ੍ਤੋ ਸੁਖੇਨ ਅਕਿਲਮਨ੍ਤੋ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭੇਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਸੁਖਾ ਪਟਿਪਦਾ ਨਾਮ ਹੋਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਯਾਨਿ ਸਪ੍ਪਾਯਾਸਪ੍ਪਾਯਾਨਿ ਚ ਪਲਿਬੋਧੁਪਚ੍ਛੇਦਾਦੀਨਿ ਪੁਬ੍ਬਕਿਚ੍ਚਾਨਿ ਚ ਅਪ੍ਪਨਾਕੋਸਲ੍ਲਾਨਿ ਚ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗੇ ਚਿਤ੍ਤਭਾਵਨਾਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾਨਿ, ਤੇਸੁ ਯੋ ਅਸਪ੍ਪਾਯਸੇਵੀ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਾ ਪਟਿਪਦਾ ਦਨ੍ਧਾ ਚ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਹੋਤਿ. ਸਪ੍ਪਾਯਸੇਵਿਨੋ ਸੁਖਾ ਪਟਿਪਦਾ ਖਿਪ੍ਪਾ ਚ ਅਭਿਞ੍ਞਾ. ਯੋ ਪਨ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੇ ਅਸਪ੍ਪਾਯਂ ਸੇਵਿਤ੍ਵਾ ਅਪਰਭਾਗੇ ਸਪ੍ਪਾਯਸੇਵੀ ਹੋਤਿ, ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੇ ਵਾ ਸਪ੍ਪਾਯਂ ਸੇਵਿਤ੍ਵਾ ਅਪਰਭਾਗੇ ਅਸਪ੍ਪਾਯਸੇਵੀ, ਤਸ੍ਸ ਵੋਮਿਸ੍ਸਕਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਤਥਾ ਪਲਿਬੋਧੁਪਚ੍ਛੇਦਾਦਿਕਂ ਪੁਬ੍ਬਕਿਚ੍ਚਂ ਅਸਮ੍ਪਾਦੇਤ੍ਵਾ ਭਾਵਨਂ ਅਨੁਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਾ ਪਟਿਪਦਾ ਹੋਤਿ, ਵਿਪਰਿਯਾਯੇਨ ਸੁਖਾ. ਅਪ੍ਪਨਾਕੋਸਲ੍ਲਾਨਿ ਪਨ ਅਸਮ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਦਨ੍ਧਾ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਹੋਤਿ, ਸਮ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਖਿਪ੍ਪਾ.

ਅਪਿਚ ਤਣ੍ਹਾਅਵਿਜ੍ਜਾਵਸੇਨ ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾਕਤਾਧਿਕਾਰਵਸੇਨ ਚਾਪਿ ਏਤਾਸਂ ਪਭੇਦੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਤਣ੍ਹਾਭਿਭੂਤਸ੍ਸ ਹਿ ਦੁਕ੍ਖਾ ਪਟਿਪਦਾ ਹੋਤਿ, ਅਨਭਿਭੂਤਸ੍ਸ ਸੁਖਾ. ਅਵਿਜ੍ਜਾਭਿਭੂਤਸ੍ਸ ਚ ਦਨ੍ਧਾ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਹੋਤਿ, ਅਨਭਿਭੂਤਸ੍ਸ ਖਿਪ੍ਪਾ. ਯੋ ਚ ਸਮਥੇ ਅਕਤਾਧਿਕਾਰੋ ਤਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਾ ਪਟਿਪਦਾ ਹੋਤਿ, ਕਤਾਧਿਕਾਰਸ੍ਸ ਸੁਖਾ. ਯੋ ਪਨ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਅਕਤਾਧਿਕਾਰੋ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਦਨ੍ਧਾ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਹੋਤਿ, ਕਤਾਧਿਕਾਰਸ੍ਸ ਖਿਪ੍ਪਾ.

ਕਿਲੇਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਸੇਨ ਚਾਪਿ ਏਤਾਸਂ ਪਭੇਦੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਤਿਬ੍ਬਕਿਲੇਸਸ੍ਸ ਹਿ ਮੁਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਾ ਪਟਿਪਦਾ ਹੋਤਿ ਦਨ੍ਧਾ ਚ ਅਭਿਞ੍ਞਾ, ਤਿਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਪਨ ਖਿਪ੍ਪਾ ਅਭਿਞ੍ਞਾ. ਮਨ੍ਦਕਿਲੇਸਸ੍ਸ ਚ ਮੁਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਸੁਖਾ ਪਟਿਪਦਾ ਹੋਤਿ ਦਨ੍ਧਾ ਚ ਅਭਿਞ੍ਞਾ, ਤਿਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਪਨ ਖਿਪ੍ਪਾ ਅਭਿਞ੍ਞਾਤਿ.

ਇਤਿ ਇਮਾਸੁ ਪਟਿਪਦਾਅਭਿਞ੍ਞਾਸੁ ਯੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਪਟਿਪਦਾਯ ਦਨ੍ਧਾਯ ਅਭਿਞ੍ਞਾਯ ਝਾਨਂ ਪਾਪੁਣਾਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਝਾਨਂ ਦੁਕ੍ਖਪਟਿਪਦਂ ਦਨ੍ਧਾਭਿਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਸੇਸੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ.

ਤਤ੍ਥ ‘ਤਦਨੁਧਮ੍ਮਤਾ ਸਤਿ ਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਠਿਤਿਭਾਗਿਨੀ ਪਞ੍ਞਾ’ਤਿ (ਵਿਭ. ੭੯੯) ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਸਤਿਯਾ ਵਾ ਤਂਤਂਝਾਨਨਿਕਨ੍ਤਿਯਾ ਵਾ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨੇ ਪਟਿਪਦਾ, ਤਂਤਂਝਾਨੁਪਚਾਰਪ੍ਪਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਨਾਯ ਪਰਿਵਾਸੇ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਚ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਆਗਮਨਵਸੇਨਾਪਿ ਚ ਪਟਿਪਦਾ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਹੋਨ੍ਤਿਯੇਵ. ਦੁਕ੍ਖਪਟਿਪਦਞ੍ਹਿ ਦਨ੍ਧਾਭਿਞ੍ਞਂ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਂ ਪਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਂ ਦੁਤਿਯਮ੍ਪਿ ਤਾਦਿਸਮੇਵ ਹੋਤਿ. ਤਤਿਯਚਤੁਤ੍ਥੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਯਥਾ ਚ ਚਤੁਕ੍ਕਨਯੇ ਏਵਂ ਪਞ੍ਚਕਨਯੇਪਿ ਪਟਿਪਦਾਵਸੇਨ ਚਤੁਧਾ ਭੇਦੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਇਤਿ ਪਟਿਪਦਾਵਸੇਨਪਿ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਨਵਕਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤੇਸੁ ਪਾਠਤੋ ਛਤ੍ਤਿਂਸ ਚਿਤ੍ਤਾਨਿ, ਅਤ੍ਥਤੋ ਪਨ ਪਞ੍ਚਕਨਯੇ ਚਤੁਕ੍ਕਨਯਸ੍ਸ ਪਵਿਟ੍ਠਤ੍ਤਾ ਵੀਸਤਿਮੇਵ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ.

ਪਟਿਪਦਾਚਤੁਕ੍ਕਂ.

ਆਰਮ੍ਮਣਚਤੁਕ੍ਕਂ

੧੮੧. ਇਦਾਨਿ ਯਸ੍ਮਾ ਏਤਂ ਝਾਨਂ ਨਾਮ ਯਥਾ ਪਟਿਪਦਾਭੇਦੇਨ ਏਵਂ ਆਰਮ੍ਮਣਭੇਦੇਨਾਪਿ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਂ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਮਾਸ੍ਸ ਤਂ ਪਭੇਦਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਪੁਨ ਕਤਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਕੁਸਲਾਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਤਤ੍ਥ ਪਰਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਯਂ ਅਪ੍ਪਗੁਣਂ ਹੋਤਿ, ਉਪਰਿਜ੍ਝਾਨਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ ਭਵਿਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ, ਇਦਂ ਪਰਿਤ੍ਤਂ ਨਾਮ. ਯਂ ਪਨ ਅਵਡ੍ਢਿਤੇ ਸੁਪ੍ਪਮਤ੍ਤੇ ਵਾ ਸਰਾਵਮਤ੍ਤੇ ਵਾ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਪਵਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਪਰਿਤ੍ਤਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਪਰਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਂ. ਯਂ ਪਗੁਣਂ ਸੁਭਾਵਿਤਂ ਉਪਰਿਜ੍ਝਾਨਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ ਭਵਿਤੁਂ ਸਕ੍ਕੋਤਿ, ਇਦਂ ਅਪ੍ਪਮਾਣਂ ਨਾਮ. ਯਂ ਵਿਪੁਲੇ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਪਵਤ੍ਤਂ ਤਂ ਵੁਡ੍ਢਿਪ੍ਪਮਾਣਤ੍ਤਾ ਅਪ੍ਪਮਾਣਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਅਪ੍ਪਮਾਣਾਰਮ੍ਮਣਂ. ਵੁਤ੍ਤਲਕ੍ਖਣਵੋਮਿਸ੍ਸਕਤਾਯ ਪਨ ਵੋਮਿਸ੍ਸਕਨਯੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਇਤਿ ਆਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨਪਿ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਨਵਕਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਚਿਤ੍ਤਗਣਨਾਪੇਤ੍ਥ ਪੁਰਿਮਸਦਿਸਾ ਏਵਾਤਿ.

ਆਰਮ੍ਮਣਚਤੁਕ੍ਕਂ.

ਆਰਮ੍ਮਣਪਟਿਪਦਾਮਿਸ੍ਸਕਂ

੧੮੬. ਇਦਾਨਿ ਆਰਮ੍ਮਣਪਟਿਪਦਾਮਿਸ੍ਸਕਂ ਸੋਲ਼ਸਕ੍ਖਤ੍ਤੁਕਨਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਪੁਨ ਕਤਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਕੁਸਲਾਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਤਤ੍ਥ ਪਠਮਨਯੇ ਵੁਤ੍ਤਜ੍ਝਾਨਂ ਦੁਕ੍ਖਪਟਿਪਦਤ੍ਤਾ ਦਨ੍ਧਾਭਿਞ੍ਞਤ੍ਤਾ ਪਰਿਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਪਰਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤਾਤਿ ਚਤੂਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਹੀਨਂ, ਸੋਲ਼ਸਮਨਯੇ ਵੁਤ੍ਤਜ੍ਝਾਨਂ ਸੁਖਪਟਿਪਦਤ੍ਤਾ ਖਿਪ੍ਪਾਭਿਞ੍ਞਤ੍ਤਾ ਅਪ੍ਪਮਾਣਤ੍ਤਾ ਅਪ੍ਪਮਾਣਾਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤਾਤਿ ਚਤੂਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਪਣੀਤਂ. ਸੇਸੇਸੁ ਚੁਦ੍ਦਸਸੁ ਏਕੇਨ ਦ੍ਵੀਹਿ ਤੀਹਿ ਚ ਕਾਰਣੇਹਿ ਹੀਨਪ੍ਪਣੀਤਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਕਸ੍ਮਾ ਪਨਾਯਂ ਨਯੋ ਦੇਸਿਤੋਤਿ? ਝਾਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾਰਣਤ੍ਤਾ. ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਹਿ ਪਥਵੀਕਸਿਣੇ ਸੁਦ੍ਧਿਕਜ੍ਝਾਨਂ ਚਤੁਕ੍ਕਨਯਵਸੇਨ ਪਞ੍ਚਕਨਯਵਸੇਨ ਚ ਦਸ੍ਸਿਤਂ; ਤਥਾ ਸੁਦ੍ਧਿਕਪਟਿਪਦਾ, ਤਥਾ ਸੁਦ੍ਧਿਕਾਰਮ੍ਮਣਂ. ਤਤ੍ਥ ਯਾ ਦੇਵਤਾ ਪਥਵੀਕਸਿਣੇ ਸੁਦ੍ਧਿਕਜ੍ਝਾਨਂ ਚਤੁਕ੍ਕਨਯਵਸੇਨ ਦੇਸਿਯਮਾਨਂ ਬੁਜ੍ਝਿਤੁਂ ਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਿ, ਤਾਸਂ ਸਪ੍ਪਾਯਵਸੇਨ ਸੁਦ੍ਧਿਕਜ੍ਝਾਨੇ ਚਤੁਕ੍ਕਨਯੋ ਦੇਸਿਤੋ. ਯਾ ਪਞ੍ਚਕਨਯਵਸੇਨ ਦੇਸਿਯਮਾਨਂ ਬੁਜ੍ਝਿਤੁਂ ਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਿ, ਤਾਸਂ ਸਪ੍ਪਾਯਵਸੇਨ ਪਞ੍ਚਕਨਯੋ. ਯਾ ਸੁਦ੍ਧਿਕਪਟਿਪਦਾਯ, ਸੁਦ੍ਧਿਕਾਰਮ੍ਮਣੇ ਚਤੁਕ੍ਕਨਯਵਸੇਨ ਦੇਸਿਯਮਾਨਂ ਬੁਜ੍ਝਿਤੁਂ ਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਿ, ਤਾਸਂ ਸਪ੍ਪਾਯਵਸੇਨ ਸੁਦ੍ਧਿਕਪਟਿਪਦਾਯ ਸੁਦ੍ਧਿਕਾਰਮ੍ਮਣੇ ਚਤੁਕ੍ਕਨਯੋ ਦੇਸਿਤੋ. ਯਾ ਪਞ੍ਚਕਨਯਵਸੇਨ ਦੇਸਿਯਮਾਨਂ ਬੁਜ੍ਝਿਤੁਂ ਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਿ ਤਾਸਂ ਸਪ੍ਪਾਯਵਸੇਨ ਪਞ੍ਚਕਨਯੋ. ਇਤਿ ਹੇਟ੍ਠਾ ਪੁਗ੍ਗਲਜ੍ਝਾਸਯਵਸੇਨ ਦੇਸਨਾ ਕਤਾ.

ਦੇਸਨਾਵਿਲਾਸਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਚੇਸ ਪਭਿਨ੍ਨਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦੋ ਦਸਬਲਚਤੁਵੇਸਾਰਜ੍ਜਵਿਸਦਞਾਣੋ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਯਾਥਾਵਸਰਸਲਕ੍ਖਣਸ੍ਸ ਸੁਪ੍ਪਟਿਵਿਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਧਮ੍ਮਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਕੁਸਲਤਾਯ ਯੋ ਯੋ ਨਯੋ ਲਬ੍ਭਤਿ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ਦੇਸਨਂ ਨਿਯਮੇਤੁਂ ਸਕ੍ਕੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਇਮਾਯ ਦੇਸਨਾਵਿਲਾਸਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾਪਿ ਤੇਨ ਏਸਾ ਪਥਵੀਕਸਿਣੇ ਸੁਦ੍ਧਿਕਚਤੁਕ੍ਕਨਯਾਦਿਵਸੇਨ ਦੇਸਨਾ ਕਤਾ.

ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਯੇ ਕੇਚਿ ਝਾਨਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤਿ ਨਾਮ ਨ ਤੇ ਆਰਮ੍ਮਣਪਟਿਪਦਾਹਿ ਵਿਨਾ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤੁਂ ਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਨਿਯਮਤੋ ਝਾਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾਰਣਤ੍ਤਾ ਅਯਂ ਸੋਲ਼ਸਕ੍ਖਤ੍ਤੁਕਨਯੋ ਕਥਿਤੋ.

ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਸੁਦ੍ਧਿਕਨਵਕੋ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਪਟਿਪਦਾਨਵਕਾ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਆਰਮ੍ਮਣਨਵਕਾ, ਇਮੇ ਚ ਸੋਲ਼ਸ ਨਵਕਾਤਿ ਪਞ੍ਚਵੀਸਤਿ ਨਵਕਾ ਕਥਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਏਕੇਕਸ੍ਮਿਂ ਨਵਕੇ ਚਤੁਕ੍ਕਪਞ੍ਚਕਵਸੇਨ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਨਯਾਤਿ ਪਞ੍ਞਾਸ ਨਯਾ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਪਞ੍ਚਵੀਸਤਿਯਾ ਚਤੁਕ੍ਕਨਯੇਸੁ ਸਤਂ, ਪਞ੍ਚਕਨਯੇਸੁ ਪਞ੍ਚਵੀਸਸਤ’’ਨ੍ਤਿ ਪਾਠਤੋ ਪਞ੍ਚਵੀਸਾਧਿਕਾਨਿ ਦ੍ਵੇ ਝਾਨਚਿਤ੍ਤਸਤਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਪਞ੍ਚਕਨਯੇ ਪਨ ਚਤੁਕ੍ਕਨਯਸ੍ਸ ਪਵਿਟ੍ਠਤ੍ਤਾ ਅਤ੍ਥਤੋ ਪਞ੍ਚਵੀਸਾਧਿਕਮੇਵ ਚਿਤ੍ਤਸਤਂ ਹੋਤਿ. ਯਾਨਿ ਚੇਤਾਨਿ ਪਾਠੇ ਪਞ੍ਚਵੀਸਾਧਿਕਾਨਿ ਦ੍ਵੇ ਚਿਤ੍ਤਸਤਾਨਿ ਤੇਸੁ ਏਕੇਕਸ੍ਸ ਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਧਮ੍ਮਵਵਤ੍ਥਾਨਾਦਯੋ ਤਯੋ ਤਯੋ ਮਹਾਵਾਰਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤੇ ਪਨ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਨਯਮਤ੍ਤਮੇਵ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਸਂਖਿਤ੍ਤਾਤਿ.

ਪਥਵੀਕਸਿਣਂ.

੨੦੩. ਇਦਾਨਿ ਯਸ੍ਮਾ ਆਪੋਕਸਿਣਾਦੀਸੁਪਿ ਏਤਾਨਿ ਝਾਨਾਨਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤੇਸਂ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਪੁਨ ਕਤਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਕੁਸਲਾਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਤੇਸੁ ਸਬ੍ਬੋ ਪਾਲ਼ਿਨਯੋ ਚ ਅਤ੍ਥਵਿਭਾਵਨਾ ਚ ਚਿਤ੍ਤਗਣਨਾ ਚ ਵਾਰਸਙ੍ਖੇਪੋ ਚ ਪਥਵੀਕਸਿਣੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਭਾਵਨਾਨਯੋ ਪਨ ਕਸਿਣਪਰਿਕਮ੍ਮਂ ਆਦਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸਬ੍ਬੋ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗੇ (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ ੧.੯੧ ਆਦਯੋ) ਪਕਾਸਿਤੋਯੇਵ. ਮਹਾਸਕੁਲੁਦਾਯਿਸੁਤ੍ਤੇ ਪਨ ਦਸਕਸਿਣਾਨਿ (ਮ. ਨਿ. ੨.੨੫੦) ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ. ਤੇਸੁ ਵਿਞ੍ਞਾਣਕਸਿਣਂ ਆਕਾਸੇ ਪਵਤ੍ਤਿਤਮਹਗ੍ਗਤਵਿਞ੍ਞਾਣਮ੍ਪਿ ਤਤ੍ਥ ਪਰਿਕਮ੍ਮਂ ਕਤ੍ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਞ੍ਚਾਯਤਨਸਮਾਪਤ੍ਤਿਪਿ ਹੋਤੀਤਿ ਸਬ੍ਬਪ੍ਪਕਾਰੇਨ ਆਰੁਪ੍ਪਦੇਸਨਮੇਵ ਭਜਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਠਾਨੇ ਨ ਕਥਿਤਂ.

ਆਕਾਸਕਸਿਣਨ੍ਤਿ ਪਨ ਕਸਿਣੁਗ੍ਘਾਟਿਮਮਾਕਾਸਮ੍ਪਿ, ਤਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਕ੍ਖਨ੍ਧਾਪਿ, ਭਿਤ੍ਤਿਚ੍ਛਿਦ੍ਦਾਦੀਸੁ ਅਞ੍ਞਤਰਸ੍ਮਿਂ ਗਹੇਤਬ੍ਬਨਿਮਿਤ੍ਤਪਰਿਚ੍ਛੇਦਾਕਾਸਮ੍ਪਿ, ਤਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਚਤੁਕ੍ਕਪਞ੍ਚਕਜ੍ਝਾਨਮ੍ਪਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਪੁਰਿਮਨਯੋ ਆਰੁਪ੍ਪਦੇਸਨਂ ਭਜਤਿ, ਪਚ੍ਛਿਮਨਯੋ ਰੂਪਾਵਚਰਦੇਸਨਂ. ਇਤਿ ਮਿਸ੍ਸਕਤ੍ਤਾ ਇਮਂ ਰੂਪਾਵਚਰਦੇਸਨਂ ਨ ਆਰੁਲ਼੍ਹਂ. ਪਰਿਚ੍ਛੇਦਾਕਾਸੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਜ੍ਝਾਨਂ ਪਨ ਰੂਪੂਪਪਤ੍ਤਿਯਾ ਮਗ੍ਗੋ ਹੋਤਿ ਤਸ੍ਮਾ ਤਂ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਚਤੁਕ੍ਕਪਞ੍ਚਕਜ੍ਝਾਨਮੇਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਅਰੂਪਜ੍ਝਾਨਂ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਕਸ੍ਮਾ? ਕਸਿਣੁਗ੍ਘਾਟਨਸ੍ਸ ਅਲਾਭਤੋ. ਤਞ੍ਹਿ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਉਗ੍ਘਾਟਿਯਮਾਨਮ੍ਪਿ ਆਕਾਸਮੇਵ ਹੋਤੀਤਿ ਨ ਤਤ੍ਥ ਕਸਿਣੁਗ੍ਘਾਟਨਂ ਲਬ੍ਭਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਤ੍ਥੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਝਾਨਂ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਸੁਖਵਿਹਾਰਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ, ਅਭਿਞ੍ਞਾਪਾਦਕਂ ਹੋਤਿ, ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਾਦਕਂ ਹੋਤਿ, ਨਿਰੋਧਪਾਦਕਂ ਨ ਹੋਤਿ. ਅਨੁਪੁਬ੍ਬਨਿਰੋਧੋ ਪਨੇਤ੍ਥ ਯਾਵ ਪਞ੍ਚਮਜ੍ਝਾਨਾ ਲਬ੍ਭਤਿ ਵਟ੍ਟਪਾਦਕਂ ਹੋਤਿਯੇਵ. ਯਥਾ ਚੇਤਂ ਏਵਂ ਪੁਰਿਮਕਸਿਣੇਸੁ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਝਾਨਮ੍ਪਿ. ਨਿਰੋਧਪਾਦਕਭਾਵੋ ਪਨੇਤ੍ਥ ਵਿਸੇਸੋ. ਸੇਸਮੇਤ੍ਥ ਆਕਾਸਕਸਿਣੇ ਯਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ ਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗੇ (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੧.੯੮-੯੯) ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ.

‘ਏਕੋਪਿ ਹੁਤ੍ਵਾ ਬਹੁਧਾ ਹੋਤੀ’ਤਿਆਦਿਨਯਂ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੨੩੯; ਪਟਿ. ਮ. ੧.੧੦੨) ਪਨ ਵਿਕੁਬ੍ਬਨਂ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤੇਨ ਪੁਰਿਮੇਸੁ ਅਟ੍ਠਸੁ ਕਸਿਣੇਸੁ ਅਟ੍ਠ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯੋ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਕਸਿਣਾਨੁਲੋਮਤੋ ਕਸਿਣਪਟਿਲੋਮਤੋ, ਕਸਿਣਾਨੁਲੋਮਪਟਿਲੋਮਤੋ; ਝਾਨਾਨੁਲੋਮਤੋ, ਝਾਨਪਟਿਲੋਮਤੋ, ਝਾਨਾਨੁਲੋਮਪਟਿਲੋਮਤੋ; ਝਾਨੁਕ੍ਕਨ੍ਤਿਕਤੋ, ਕਸਿਣੁਕ੍ਕਨ੍ਤਿਕਤੋ, ਝਾਨਕਸਿਣੁਕ੍ਕਨ੍ਤਿਕਤੋ; ਅਙ੍ਗਸਙ੍ਕਨ੍ਤਿਕਤੋ, ਆਰਮ੍ਮਣਸਙ੍ਕਨ੍ਤਿਕਤੋ, ਅਙ੍ਗਾਰਮ੍ਮਣਸਙ੍ਕਨ੍ਤਿਕਤੋ; ਅਙ੍ਗਵਵਤ੍ਥਾਨਤੋ, ਆਰਮ੍ਮਣਵਵਤ੍ਥਾਨਤੋਤਿ ਇਮੇਹਿ ਚੁਦ੍ਦਸਹਾਕਾਰੇਹਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਦਮੇਤਬ੍ਬਂ. ਤੇਸਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰਕਥਾ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗੇ (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੨.੩੬੫-੩੬੬) ਵੁਤ੍ਤਾਯੇਵ.

ਏਵਂ ਪਨ ਚੁਦ੍ਦਸਹਾਕਾਰੇਹਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਪਰਿਦਮੇਤ੍ਵਾ, ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਭਾਵਿਤਭਾਵਨੋ ਆਦਿਕਮ੍ਮਿਕੋ ਯੋਗਾਵਚਰੋ ਇਦ੍ਧਿਵਿਕੁਬ੍ਬਨਂ ਸਮ੍ਪਾਦੇਸ੍ਸਤੀਤਿ ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ ਵਿਜ੍ਜਤਿ. ਆਦਿਕਮ੍ਮਿਕਸ੍ਸ ਹਿ ਕਸਿਣਪਰਿਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਭਾਰੋ; ਸਤੇਸੁ ਸਹਸ੍ਸੇਸੁ ਵਾ ਏਕੋਵ ਸਕ੍ਕੋਤਿ. ਕਤਕਸਿਣਪਰਿਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਨਿਮਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਨਂ ਭਾਰੋ; ਸਤੇਸੁ ਸਹਸ੍ਸੇਸੁ ਵਾ ਏਕੋਵ ਸਕ੍ਕੋਤਿ. ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਨਿਮਿਤ੍ਤੇ ਤਂ ਵਡ੍ਢੇਤ੍ਵਾ ਅਪ੍ਪਨਾਧਿਗਮੋ ਭਾਰੋ, ਸਤੇਸੁ ਸਹਸ੍ਸੇਸੁ ਵਾ ਏਕੋਵ ਸਕ੍ਕੋਤਿ. ਅਧਿਗਤਪ੍ਪਨਸ੍ਸ ਚੁਦ੍ਦਸਹਾਕਾਰੇਹਿ ਚਿਤ੍ਤਪਰਿਦਮਨਂ ਭਾਰੋ; ਸਤੇਸੁ ਸਹਸ੍ਸੇਸੁ ਵਾ ਏਕੋਵ ਸਕ੍ਕੋਤਿ. ਚੁਦ੍ਦਸਹਾਕਾਰੇਹਿ ਪਰਿਦਮਿਤਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸਾਪਿ ਇਦ੍ਧਿਵਿਕੁਬ੍ਬਨਂ ਨਾਮ ਭਾਰੋ, ਸਤੇਸੁ ਸਹਸ੍ਸੇਸੁ ਵਾ ਏਕੋਵ ਸਕ੍ਕੋਤਿ. ਵਿਕੁਬ੍ਬਨਪ੍ਪਤ੍ਤਸ੍ਸਾਪਿ ਖਿਪ੍ਪਨਿਸਨ੍ਤਿਭਾਵੋ ਨਾਮ ਭਾਰੋ; ਸਤੇਸੁ ਸਹਸ੍ਸੇਸੁ ਵਾ ਏਕੋਵ ਖਿਪ੍ਪਨਿਸਨ੍ਤਿ ਹੋਤਿ. ਥੇਰਮ੍ਬਤ੍ਥਲੇ ਮਹਾਰੋਹਨਗੁਤ੍ਤਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਿਲਾਨੁਪਟ੍ਠਾਨਂ ਆਗਤੇਸੁ ਤਿਂਸਮਤ੍ਤੇਸੁ ਇਦ੍ਧਿਮਨ੍ਤਸਹਸ੍ਸੇਸੁ ਉਪਸਮ੍ਪਦਾਯ ਅਟ੍ਠਵਸ੍ਸਿਕੋ ਰਕ੍ਖਿਤਤ੍ਥੇਰੋ ਵਿਯ. ਸਬ੍ਬਂ ਵਤ੍ਥੁ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗੇ (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੨.੩੬੭) ਵਿਤ੍ਥਾਰਿਤਮੇਵਾਤਿ.

ਕਸਿਣਕਥਾ.

ਅਭਿਭਾਯਤਨਕਥਾ

੨੦੪. ਏਵਂ ਅਟ੍ਠਸੁ ਕਸਿਣੇਸੁ ਰੂਪਾਵਚਰਕੁਸਲਂ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤ੍ਵਾ, ਇਦਾਨਿ ਯਸ੍ਮਾ ਸਮਾਨੇਪਿ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਭਾਵਨਾਯ ਅਸਮਾਨਂ ਇਮੇਸੁ ਅਟ੍ਠਸੁ ਕਸਿਣੇਸੁ ਅਞ੍ਞਮ੍ਪਿ ਅਭਿਭਾਯਤਨਸਙ੍ਖਾਤਂ ਰੂਪਾਵਚਰਕੁਸਲਂ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਪੁਨ ਕਤਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਕੁਸਲਾਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਤਤ੍ਥ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਅਰੂਪਸਞ੍ਞੀਤਿ ਅਲਾਭਿਤਾਯ ਵਾ ਅਨਤ੍ਥਿਕਤਾਯ ਵਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਰੂਪੇ ਪਰਿਕਮ੍ਮਸਞ੍ਞਾਵਿਰਹਿਤੋ. ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਰੂਪਾਨਿ ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਅਟ੍ਠਸੁ ਕਸਿਣੇਸੁ ਕਤਪਰਿਕਮ੍ਮਤਾਯ ਪਰਿਕਮ੍ਮਵਸੇਨ ਚੇਵ ਅਪ੍ਪਨਾਵਸੇਨ ਚ ਤਾਨਿ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਅਟ੍ਠਸੁ ਕਸਿਣੇਸੁ ਰੂਪਾਨਿ ਪਸ੍ਸਤਿ. ਪਰਿਤ੍ਤਾਨੀਤਿ ਅਵਡ੍ਢਿਤਾਨਿ. ਤਾਨਿ ਅਭਿਭੁਯ੍ਯਾਤਿ ਯਥਾ ਨਾਮ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਗਹਣਿਕੋ ਕਟਚ੍ਛੁਮਤ੍ਤਂ ਭਤ੍ਤਂ ਲਭਿਤ੍ਵਾ ‘ਕਿਂ ਏਤ੍ਥ ਭੁਞ੍ਜਿਤਬ੍ਬਂ ਅਤ੍ਥੀ’ਤਿ ਸਙ੍ਕਡ੍ਢਿਤ੍ਵਾ ਏਕਕਬਲ਼ਮੇਵ ਕਰੋਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਞਾਣੁਤ੍ਤਰਿਕੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਵਿਸਦਞਾਣੋ ‘ਕਿਮੇਤ੍ਥ ਪਰਿਤ੍ਤਕੇ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਸਮਾਪਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬਂ ਅਤ੍ਥਿ, ਨਾਯਂ ਮਮ ਭਾਰੋ’ਤਿ ਤਾਨਿ ਰੂਪਾਨਿ ਅਭਿਭਵਿਤ੍ਵਾ ਸਮਾਪਜ੍ਜਤਿ. ਸਹ ਨਿਮਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੇਨੇਵੇਤ੍ਥ ਅਪ੍ਪਨਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਜਾਨਾਮਿ ਪਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਨਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੋ ਕਥਿਤੋ. ਆਗਮਟ੍ਠਕਥਾਸੁ ਪਨ ਵੁਤ੍ਤਂ – ਇਮਿਨਾਸ੍ਸ ਪਨ ਆਭੋਗੋ ਕਥਿਤੋ. ਸੋ ਚ ਖੋ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਤੋ ਵੁਟ੍ਠਿਤਸ੍ਸ, ਨ ਅਨ੍ਤੋਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਨ੍ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੩.੮.੬੫).

ਅਪ੍ਪਮਾਣਾਨੀਤਿ ਵਡ੍ਢਿਤਪ੍ਪਮਾਣਾਨਿ. ਅਭਿਭੁਯ੍ਯਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਯਥਾ ਮਹਗ੍ਘਸੋ ਪੁਰਿਸੋ ਏਕਂ ਭਤ੍ਤਵਡ੍ਢਿਤਕਂ ਲਭਿਤ੍ਵਾ ‘ਅਞ੍ਞਾਪਿ ਹੋਤੁ ‘ਕਿਮੇਸਾ ਮਯ੍ਹਂ ਕਰਿਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ ਤਂ ਨ ਮਹਨ੍ਤਤੋ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਞਾਣੁਤ੍ਤਰੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਵਿਸਦਞ੍ਞਾਣੋ ‘ਕਿਮੇਤ੍ਥ ਸਮਾਪਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬਂ, ਨ ਇਦਂ ਅਪ੍ਪਮਾਣਂ, ਨ ਮਯ੍ਹਂ ਚਿਤ੍ਤੇਕਗ੍ਗਤਾਕਰਣੇ ਭਾਰੋ ਅਤ੍ਥੀ’ਤਿ ਤਾਨਿ ਅਭਿਭਵਿਤ੍ਵਾ ਸਮਾਪਜ੍ਜਤਿ. ਸਹ ਨਿਮਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੇਨੇਵੇਤ੍ਥ ਅਪ੍ਪਨਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਪਰਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਂ ਅਪ੍ਪਮਾਣਂ ਪਰਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਨ੍ਤਿ ਇਧ ਪਰਿਤ੍ਤਾਨੀਤਿ ਆਗਤਤ੍ਤਾ ਅਪ੍ਪਮਾਣਾਰਮ੍ਮਣਤਾ ਨ ਗਹਿਤਾ, ਪਰਤੋ ਅਪ੍ਪਮਾਣਾਨੀਤਿ ਆਗਤਤ੍ਤਾ ਪਰਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਤਾ. ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਠਾਨੇ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਆਰਮ੍ਮਣਾਨਿ ਅਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇਵ ਗਹਿਤਾਨਿ. ਕਿਂ ਕਾਰਣਾ? ਚਤੂਸੁ ਹਿ ਗਹਿਤੇਸੁ ਦੇਸਨਾ ਸੋਲ਼ਸਕ੍ਖਤ੍ਤੁਕਾ ਹੋਤਿ, ਸਤ੍ਥਾਰਾ ਚ ਹੇਟ੍ਠਾ ਸੋਲ਼ਸਕ੍ਖਤ੍ਤੁਕਾ ਦੇਸਨਾ ਕਿਲਞ੍ਜਮ੍ਹਿ ਤਿਲੇ ਪਤ੍ਥਰਨ੍ਤੇਨ ਵਿਯ ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਕਥਿਤਾ. ਤਸ੍ਸ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਠਾਨੇ ਅਟ੍ਠਕ੍ਖਤ੍ਤੁਕਂ ਦੇਸਨਂ ਕਾਤੁਂ ਅਜ੍ਝਾਸਯੋ. ਤਸ੍ਮਾ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇਯੇਵ ਗਹਿਤਾਨੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨੀਤਿ.

ਸੁਵਣ੍ਣਦੁਬ੍ਬਣ੍ਣਾਨੀਤਿ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਾਪਰਿਸੁਦ੍ਧਵਣ੍ਣਾਨਿ. ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਾਨਿ ਹਿ ਨੀਲਾਦੀਨਿ ਸੁਵਣ੍ਣਾਨਿ, ਅਪਰਿਸੁਦ੍ਧਾਨਿ ਚ ਦੁਬ੍ਬਣ੍ਣਾਨੀਤਿ ਇਧ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾਨਿ. ਆਗਮਟ੍ਠਕਥਾਸੁ ਪਨ ‘ਸੁਵਣ੍ਣਾਨਿ ਵਾ ਹੋਨ੍ਤੁ ਦੁਬ੍ਬਣ੍ਣਾਨਿ ਵਾ, ਪਰਿਤ੍ਤਅਪ੍ਪਮਾਣਵਸੇਨੇਵ ਇਮਾਨਿ ਅਭਿਭਾਯਤਨਾਨਿ ਦੇਸਿਤਾਨੀ’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੩.੮.੬੫) ਵੁਤ੍ਤਂ. ਇਮੇਸੁ ਪਨ ਚਤੂਸੁ ਪਰਿਤ੍ਤਂ ਵਿਤਕ੍ਕਚਰਿਤਵਸੇਨ ਆਗਤਂ, ਅਪ੍ਪਮਾਣਂ ਮੋਹਚਰਿਤਵਸੇਨ, ਸੁਵਣ੍ਣਂ ਦੋਸਚਰਿਤਵਸੇਨ, ਦੁਬ੍ਬਣ੍ਣਂ ਰਾਗਚਰਿਤਵਸੇਨ. ਏਤੇਸਞ੍ਹਿ ਏਤਾਨਿ ਸਪ੍ਪਾਯਾਨਿ. ਸਾ ਚ ਤੇਸਂ ਸਪ੍ਪਾਯਤਾ ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗੇ (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੧.੪੩) ਚਰਿਯਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਵੁਤ੍ਤਾ.

ਕਸ੍ਮਾ ਪਨ, ਯਥਾ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ‘‘ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਰੂਪਸਞ੍ਞੀ ਏਕੋ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਰੂਪਾਨਿ ਪਸ੍ਸਤਿ ਪਰਿਤ੍ਤਾਨੀ’’ਤਿਆਦਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੧੭੩; ਮ. ਨਿ. ੨.੨੪੯; ਅ. ਨਿ. ੮.੬੫) ਵੁਤ੍ਤਂ, ਏਵਂ ਅਵਤ੍ਵਾ ਇਧ ਚਤੂਸੁਪਿ ਅਭਿਭਾਯਤਨੇਸੁ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਅਰੂਪਸਞ੍ਞਿਤਾਵ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ? ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਰੂਪਾਨਂ ਅਨਭਿਭਵਨੀਯਤੋ. ਤਤ੍ਥ ਵਾ ਹਿ ਇਧ ਵਾ ਬਹਿਦ੍ਧਾਰੂਪਾਨੇਵ ਅਭਿਭਵਿਤਬ੍ਬਾਨਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਾਨਿ ਨਿਯਮਤੋ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾਨੀਤਿ ਤਤ੍ਰਪਿ ਇਧਪਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ. ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਅਰੂਪਸਞ੍ਞੀਤਿ ਇਦਂ ਪਨ ਸਤ੍ਥੁ ਦੇਸਨਾਵਿਲਾਸਮਤ੍ਤਮੇਵ. ਅਯਂ ਤਾਵ ਚਤੂਸੁ ਅਭਿਭਾਯਤਨੇਸੁ ਅਪੁਬ੍ਬਪਦਵਣ੍ਣਨਾ. ਸੁਦ੍ਧਿਕਨਯਪਟਿਪਦਾਭੇਦੋ ਪਨੇਤ੍ਥ ਪਥਵੀਕਸਿਣੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਏਕੇਕਸ੍ਮਿਂ ਅਭਿਭਾਯਤਨੇ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਕੇਵਲਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਆਰਮ੍ਮਣਚਤੁਕ੍ਕਂ ਆਰਮ੍ਮਣਦੁਕਂ ਹੋਤਿ, ਸੋਲ਼ਸਕ੍ਖਤ੍ਤੁਕਞ੍ਚ ਅਟ੍ਠਕ੍ਖਤ੍ਤੁਕਂ. ਸੇਸਂ ਤਾਦਿਸਮੇਵ. ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਏਕੇਕਸ੍ਮਿਂ ਅਭਿਭਾਯਤਨੇ ਏਕੋ ਸੁਦ੍ਧਿਕਨਵਕੋ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਪਟਿਪਦਾਨਵਕਾ, ਦ੍ਵੇ ਆਰਮ੍ਮਣਨਵਕਾ, ਆਰਮ੍ਮਣਪਟਿਪਦਾਮਿਸ੍ਸਕੇ ਅਟ੍ਠ ਨਵਕਾਤਿ ਪਨ੍ਨਰਸ ਨਵਕਾਤਿ ਚਤੂਸੁਪਿ ਅਭਿਭਾਯਤਨੇਸੁ ਸਮਸਟ੍ਠਿ ਨਵਕਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

੨੪੬. ਪਞ੍ਚਮਅਭਿਭਾਯਤਨਾਦੀਸੁ ਨੀਲਾਨੀਤਿ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਗਾਹਿਕਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਨੀਲਵਣ੍ਣਾਨੀਤਿ ਵਣ੍ਣਵਸੇਨ, ਨੀਲਨਿਦਸ੍ਸਨਾਨੀਤਿ ਨਿਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ, ਅਪਞ੍ਞਾਯਮਾਨਵਿਵਰਾਨਿ, ਅਸਮ੍ਭਿਨ੍ਨਵਣ੍ਣਾਨਿ, ਏਕਨੀਲਾਨੇਵ ਹੁਤ੍ਵਾ ਦਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਨੀਲਨਿਭਾਸਾਨੀਤਿ ਇਦਂ ਪਨ ਓਭਾਸਨਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ; ਨੀਲੋਭਾਸਾਨਿ ਨੀਲਪ੍ਪਭਾਯੁਤ੍ਤਾਨੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਤੇਨ ਨੇਸਂ ਸੁਵਿਸੁਦ੍ਧਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਸੁਵਿਸੁਦ੍ਧਵਣ੍ਣਵਸੇਨ ਹਿ ਇਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਭਿਭਾਯਤਨਾਨਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ. ਪੀਤਾਨੀਤਿਆਦੀਸੁਪਿ ਇਮਿਨਾਵ ਨਯੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਨੀਲਕਸਿਣਂ ਉਗ੍ਗਣ੍ਹਨ੍ਤੋ ਨੀਲਸ੍ਮਿਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਪੁਪ੍ਫਸ੍ਮਿਂ ਵਾ ਵਤ੍ਥਸ੍ਮਿਂ ਵਾ ਵਣ੍ਣਧਾਤੁਯਾ ਵਾਤਿਆਦਿਕਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਕਸਿਣਕਰਣਞ੍ਚ ਪਰਿਕਮ੍ਮਞ੍ਚ ਅਪ੍ਪਨਾਵਿਧਾਨਞ੍ਚ ਸਬ੍ਬਂ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗੇ (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੧.੯੩ ਆਦਯੋ) ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ. ਯਥਾ ਚ ਪਥਵੀਕਸਿਣੇ ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਏਕੇਕਸ੍ਮਿਂ ਅਭਿਭਾਯਤਨੇ ਪਞ੍ਚਵੀਸਤਿ ਪਞ੍ਚਵੀਸਤਿ ਨਵਕਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਅਭਿਭਾਯਤਨਕਥਾ.

ਵਿਮੋਕ੍ਖਕਥਾ

੨੪੮. ਇਦਾਨਿ ਯਸ੍ਮਾ ਇਦਂ ਰੂਪਾਵਚਰਕੁਸਲਂ ਨਾਮ ਨ ਕੇਵਲਂ ਆਰਮ੍ਮਣਸਙ੍ਖਾਤਾਨਂ ਆਯਤਨਾਨਂ ਅਭਿਭਵਨਤੋ ਅਭਿਭਾਯਤਨਵਸੇਨੇਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਅਥ ਖੋ ਵਿਮੋਕ੍ਖਵਸੇਨਪਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਮ੍ਪਿ ਨਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਪੁਨ ਕਤਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਕੁਸਲਾਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ.

ਕੇਨਟ੍ਠੇਨ ਪਨ ਵਿਮੋਕ੍ਖੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋਤਿ? ਅਧਿਮੁਚ੍ਚਨਟ੍ਠੇਨ. ਕੋ ਅਯਂ ਅਧਿਮੁਚ੍ਚਨਟ੍ਠੋ ਨਾਮ? ਪਚ੍ਚਨੀਕਧਮ੍ਮੇਹਿ ਚ ਸੁਟ੍ਠੁ ਵਿਮੁਚ੍ਚਨਟ੍ਠੋ, ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਚ ਅਭਿਰਤਿਵਸੇਨ ਸੁਟ੍ਠੁ ਵਿਮੁਚ੍ਚਨਟ੍ਠੋ. ਪਿਤੁਅਙ੍ਕੇ ਵਿਸ੍ਸਟ੍ਠਅਙ੍ਗਪਚ੍ਚਙ੍ਗਸ੍ਸ ਦਾਰਕਸ੍ਸ ਸਯਨਂ ਵਿਯ ਅਨਿਗ੍ਗਹਿਤਭਾਵੇਨ ਨਿਰਾਸਙ੍ਕਤਾਯ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਪਵਤ੍ਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਏਵਂਲਕ੍ਖਣਞ੍ਹਿ ਵਿਮੋਕ੍ਖਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤਂ ਰੂਪਾਵਚਰਕੁਸਲਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਅਯਂ ਨਯੋ ਆਰਦ੍ਧੋ.

ਤਤ੍ਥ ਰੂਪੀਤਿ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਕੇਸਾਦੀਸੁ ਉਪ੍ਪਾਦਿਤਂ ਰੂਪਜ੍ਝਾਨਂ ਰੂਪਂ, ਤਦਸ੍ਸਤ੍ਥੀਤਿ ਰੂਪੀ. ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਞ੍ਹਿ ਨੀਲਪਰਿਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਕੇਸੇ ਵਾ ਪਿਤ੍ਤੇ ਵਾ ਅਕ੍ਖਿਤਾਰਕਾਯ ਵਾ ਕਰੋਤਿ. ਪੀਤਪਰਿਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਮੇਦੇ ਵਾ ਛਵਿਯਾ ਵਾ ਅਕ੍ਖੀਨਂ ਪੀਤਟ੍ਠਾਨੇ ਵਾ ਕਰੋਤਿ. ਲੋਹਿਤਪਰਿਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਮਂਸੇ ਵਾ ਲੋਹਿਤੇ ਵਾ ਜਿਵ੍ਹਾਯ ਵਾ ਹਤ੍ਥਤਲਪਾਦਤਲੇਸੁ ਵਾ ਅਕ੍ਖੀਨਂ ਰਤ੍ਤਟ੍ਠਾਨੇ ਵਾ ਕਰੋਤਿ. ਓਦਾਤਪਰਿਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਅਟ੍ਠਿਮ੍ਹਿ ਵਾ ਦਨ੍ਤੇ ਵਾ ਨਖੇ ਵਾ ਅਕ੍ਖੀਨਂ ਸੇਤਟ੍ਠਾਨੇ ਵਾ ਕਰੋਤਿ. ਏਵਂ ਪਰਿਕਮ੍ਮਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਜ੍ਝਾਨਸਮਙ੍ਗਿਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯੇਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਰੂਪਾਨਿ ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਬਹਿਦ੍ਧਾਪਿ ਨੀਲਕਸਿਣਾਦਿਰੂਪਾਨਿ ਝਾਨਚਕ੍ਖੁਨਾ ਪਸ੍ਸਤਿ. ਇਮਿਨਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਬਹਿਦ੍ਧਾਵਤ੍ਥੁਕੇਸੁ ਕਸਿਣੇਸੁ ਝਾਨਪਟਿਲਾਭੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ.

ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਅਰੂਪਸਞ੍ਞੀਤਿ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਨ ਰੂਪਸਞ੍ਞੀ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਕੇਸਾਦੀਸੁ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਿਤਰੂਪਾਵਚਰਜ੍ਝਾਨੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਇਮਿਨਾ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਪਰਿਕਮ੍ਮਂ ਕਤ੍ਵਾ ਬਹਿਦ੍ਧਾਵ ਪਟਿਲਦ੍ਧਜ੍ਝਾਨਤਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ.

ਸੁਭਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸੁਵਿਸੁਦ੍ਧੇਸੁ ਨੀਲਾਦੀਸੁ ਵਣ੍ਣਕਸਿਣੇਸੁ ਝਾਨਾਨਿ ਦਸ੍ਸਿਤਾਨਿ. ਤਤ੍ਥ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਅਨ੍ਤੋਅਪ੍ਪਨਾਯ ‘ਸੁਭ’ਨ੍ਤਿ ਆਭੋਗੋ ਨਤ੍ਥਿ, ਯੋ ਪਨ ਸੁਵਿਸੁਦ੍ਧਂ ਸੁਭਕਸਿਣਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਿਹਰਤਿ, ਸੋ ਯਸ੍ਮਾ ‘ਸੁਭ’ਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ਪਠਮਂ ਝਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ, ਤਥਾ ਦੁਤਿਯਾਦੀਨਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਏਵਂ ਦੇਸਨਾ ਕਤਾ. ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਮਗ੍ਗੇ ਪਨ ‘‘ਕਥਂ ਸੁਭਨ੍ਤ੍ਵੇਵ ਅਧਿਮੁਤ੍ਤੋ ਹੋਤੀਤਿ ਵਿਮੋਕ੍ਖੋ? ਇਧ ਭਿਕ੍ਖੁ ਮੇਤ੍ਤਾਸਹਗਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਏਕਂ ਦਿਸਂ…ਪੇ… ਵਿਹਰਤਿ, ਮੇਤ੍ਤਾਯ ਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾ ਸਤ੍ਤਾ ਅਪ੍ਪਟਿਕੂਲਾ ਹੋਨ੍ਤਿ; ਕਰੁਣਾ… ਮੁਦਿਤਾ… ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਏਕਂ ਦਿਸਂ…ਪੇ… ਵਿਹਰਤਿ, ਉਪੇਕ੍ਖਾਯ ਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾ ਸਤ੍ਤਾ ਅਪ੍ਪਟਿਕੂਲਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਸੁਭਨ੍ਤ੍ਵੇਵ ਅਧਿਮੁਤ੍ਤੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਵਿਮੋਕ੍ਖੋਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੨੧੨) ਵੁਤ੍ਤਂ. ਇਧ ਪਨ ਉਪਰਿ ਪਾਲ਼ਿਯਂਯੇਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਹਾਰਾਨਂ ਆਗਤਤ੍ਤਾ ਤਂ ਨਯਂ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਸੁਨੀਲਕਸੁਪੀਤਕਸੁਲੋਹਿਤਕਸੁਓਦਾਤਕਪਰਿਸੁਦ੍ਧਨੀਲਕਪਰਿਸੁਦ੍ਧਪੀਤਕਪਰਿਸੁਦ੍ਧਲੋਹਿਤਕਪਰਿਸੁਦ੍ਧਓਦਾਤਕਵਸੇਨੇਵ ਸੁਭਵਿਮੋਕ੍ਖੋ ਅਨੁਞ੍ਞਾਤੋ. ਇਤਿ ਕਸਿਣਨ੍ਤਿ ਵਾ ਅਭਿਭਾਯਤਨਨ੍ਤਿ ਵਾ ਵਿਮੋਕ੍ਖੋਤਿ ਵਾ ਰੂਪਾਵਚਰਜ੍ਝਾਨਮੇਵ. ਤਞ੍ਹਿ ਆਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਸਕਲਟ੍ਠੇਨ ਕਸਿਣਂ ਨਾਮ, ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਅਭਿਭਵਨਟ੍ਠੇਨ ਅਭਿਭਾਯਤਨਂ ਨਾਮ, ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਅਧਿਮੁਚ੍ਚਨਟ੍ਠੇਨ ਪਚ੍ਚਨੀਕਧਮ੍ਮੇਹਿ ਚ ਵਿਮੁਚ੍ਚਨਟ੍ਠੇਨ ਵਿਮੋਕ੍ਖੋ ਨਾਮਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਕਸਿਣਦੇਸਨਾ ਅਭਿਧਮ੍ਮਵਸੇਨ, ਇਤਰਾ ਪਨ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਦੇਸਨਾਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਅਪੁਬ੍ਬਪਦਵਣ੍ਣਨਾ. ਏਕੇਕਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਵਿਮੋਕ੍ਖੇ ਪਥਵੀਕਸਿਣੇ ਵਿਯ ਪਞ੍ਚਵੀਸਤਿ ਪਞ੍ਚਵੀਸਤੀਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਚਸਤ੍ਤਤਿ ਨਵਕਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਵਿਮੋਕ੍ਖਕਥਾ.

ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਹਾਰਕਥਾ

੨੫੧. ਇਦਾਨਿ ਮੇਤ੍ਤਾਦਿਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਹਾਰਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਂ ਰੂਪਾਵਚਰਕੁਸਲਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਪੁਨ ਕਤਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਕੁਸਲਾਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਤਤ੍ਥ ਮੇਤ੍ਤਾਸਹਗਤਨ੍ਤਿ ਮੇਤ੍ਤਾਯ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਂ. ਪਰਤੋ ਕਰੁਣਾਸਹਗਤਾਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਯੇਨ ਪਨੇਸ ਵਿਧਾਨੇਨ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਮੇਤ੍ਤਾਦਿਸਹਗਤਾਨਿ ਝਾਨਾਨਿ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ, ਤਂ ਮੇਤ੍ਤਾਦੀਨਂ ਭਾਵਨਾਵਿਧਾਨਂ ਸਬ੍ਬਂ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗੇ (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੧.੨੪੦) ਵਿਤ੍ਥਾਰਿਤਮੇਵ. ਅਵਸੇਸਾਯ ਪਾਲ਼ਿਯਾ ਅਤ੍ਥੋ ਪਥਵੀਕਸਿਣੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਕੇਵਲਞ੍ਹਿ ਪਥਵੀਕਸਿਣੇ ਪਞ੍ਚਵੀਸਤਿ ਨਵਕਾ, ਇਧ ਪੁਰਿਮਾਸੁ ਤੀਸੁ ਤਿਕਚਤੁਕ੍ਕਜ੍ਝਾਨਿਕਵਸੇਨ ਪਞ੍ਚਵੀਸਤਿ ਸਤ੍ਤਕਾ, ਉਪੇਕ੍ਖਾਯ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਵਸੇਨ ਪਞ੍ਚਵੀਸਤਿ ਏਕਕਾ, ਕਰੁਣਾਮੁਦਿਤਾਸੁ ਚ ਛਨ੍ਦਾਦੀਹਿ ਚਤੂਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਕਰੁਣਾਮੁਦਿਤਾਤਿ ਇਮੇਪਿ ਯੇਵਾਪਨਕਾ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤਿ. ਦੁਕ੍ਖਪਟਿਪਦਾਦਿਭਾਵੋ ਚੇਤ੍ਥ ਮੇਤ੍ਤਾਯ ਤਾਵ ਬ੍ਯਾਪਾਦਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਵਸੇਨ, ਕਰੁਣਾਯ ਵਿਹਿਂਸਾਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਵਸੇਨ, ਮੁਦਿਤਾਯ ਅਰਤਿਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਵਸੇਨ, ਉਪੇਕ੍ਖਾਯ ਰਾਗਪਟਿਘਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਵਸੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਪਰਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਤਾ ਪਨ ਨਬਹੁਸਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨ; ਅਪ੍ਪਮਾਣਾਰਮ੍ਮਣਤਾ ਬਹੁਸਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨ ਹੋਤੀਤਿ ਅਯਂ ਵਿਸੇਸੋ. ਸੇਸਂ ਤਾਦਿਸਮੇਵ.

ਏਵਂ ਤਾਵ ਪਾਲ਼ਿਵਸੇਨੇਵ –

ਬ੍ਰਹ੍ਮੁਤ੍ਤਮੇਨ ਕਥਿਤੇ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਹਾਰੇ ਇਮੇ ਇਤਿ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ;

ਭਿਯ੍ਯੋ ਏਤੇਸੁ ਅਯਂ, ਪਕਿਣ੍ਣਕਕਥਾਪਿ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ.

ਏਤਾਸੁ ਹਿ ਮੇਤ੍ਤਾਕਰੁਣਾਮੁਦਿਤਾਉਪੇਕ੍ਖਾਸੁ ਅਤ੍ਥਤੋ ਤਾਵ ਮੇਜ੍ਜਤੀਤਿ ਮੇਤ੍ਤਾ, ਸਿਨਿਯ੍ਹਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਮਿਤ੍ਤੇ ਵਾ ਭਵਾ, ਮਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਾ ਏਸਾ ਪਵਤ੍ਤਤੀਪਿ ਮੇਤ੍ਤਾ. ਪਰਦੁਕ੍ਖੇ ਸਤਿ ਸਾਧੂਨਂ ਹਦਯਕਮ੍ਪਨਂ ਕਰੋਤੀਤਿ ਕਰੁਣਾ. ਕਿਣਾਤਿ ਵਾ ਪਰਦੁਕ੍ਖਂ ਹਿਂਸਤਿ ਵਿਨਾਸੇਤੀਤਿ ਕਰੁਣਾ. ਕਿਰੀਯਤਿ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਿਤੇਸੁ ਫਰਣਵਸੇਨ ਪਸਾਰਿਯਤੀਤਿ ਕਰੁਣਾ. ਮੋਦਨ੍ਤਿ ਤਾਯ ਤਂਸਮਙ੍ਗਿਨੋ, ਸਯਂ ਵਾ ਮੋਦਤਿ, ਮੋਦਨਮਤ੍ਤਮੇਵ ਵਾ ਤਨ੍ਤਿ ਮੁਦਿਤਾ. ‘ਅਵੇਰਾ ਹੋਨ੍ਤੂ’ਤਿਆਦਿਬ੍ਯਾਪਾਰਪ੍ਪਹਾਨੇਨ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਭਾਵੂਪਗਮਨੇਨ ਚ ਉਪੇਕ੍ਖਤੀਤਿ ਉਪੇਕ੍ਖਾ.

ਲਕ੍ਖਣਾਦਿਤੋ ਪਨੇਤ੍ਥ ਹਿਤਾਕਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਲਕ੍ਖਣਾ ‘ਮੇਤ੍ਤਾ’, ਹਿਤੂਪਸਂਹਾਰਰਸਾ, ਆਘਾਤਵਿਨਯਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਾ, ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਮਨਾਪਭਾਵਦਸ੍ਸਨਪਦਟ੍ਠਾਨਾ. ਬ੍ਯਾਪਾਦੂਪਸਮੋ ਏਤਿਸ੍ਸਾ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ, ਸਿਨੇਹਸਮ੍ਭਵੋ ਵਿਪਤ੍ਤਿ. ਦੁਕ੍ਖਾਪਨਯਨਾਕਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਲਕ੍ਖਣਾ ‘ਕਰੁਣਾ’, ਪਰਦੁਕ੍ਖਾਸਹਨਰਸਾ, ਅਵਿਹਿਂਸਾਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਾ, ਦੁਕ੍ਖਾਭਿਭੂਤਾਨਂ ਅਨਾਥਭਾਵਦਸ੍ਸਨਪਦਟ੍ਠਾਨਾ. ਵਿਹਿਂਸੂਪਸਮੋ ਤਸ੍ਸਾ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ, ਸੋਕਸਮ੍ਭਵੋ ਵਿਪਤ੍ਤਿ. ਸਤ੍ਤੇਸੁ ਪਮੋਦਨਲਕ੍ਖਣਾ ‘ਮੁਦਿਤਾ’, ਅਨਿਸ੍ਸਾਯਨਰਸਾ, ਅਰਤਿਵਿਘਾਤਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਾ, ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਦਸ੍ਸਨਪਦਟ੍ਠਾਨਾ. ਅਰਤਿਵੂਪਸਮੋ ਤਸ੍ਸਾ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ, ਪਹਾਸਸਮ੍ਭਵੋ ਵਿਪਤ੍ਤਿ. ਸਤ੍ਤੇਸੁ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਾਕਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਲਕ੍ਖਣਾ ‘ਉਪੇਕ੍ਖਾ’, ਸਤ੍ਤੇਸੁ ਸਮਭਾਵਦਸ੍ਸਨਰਸਾ, ਪਟਿਘਾਨੁਨਯਵੂਪਸਮਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਾ, ‘‘ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕਾ ਸਤ੍ਤਾ, ਤੇ ਕਸ੍ਸ ਰੁਚਿਯਾ ਸੁਖਿਤਾ ਵਾ ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਤੋ ਵਾ ਮੁਚ੍ਚਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਪਤ੍ਤਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਤੋ ਵਾ ਨ ਪਰਿਹਾਯਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’’ਤਿ? ਏਵਂ ਪਵਤ੍ਤਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕਤਾਦਸ੍ਸਨਪਦਟ੍ਠਾਨਾ. ਪਟਿਘਾਨੁਨਯਵੂਪਸਮੋ ਤਸ੍ਸਾ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ, ਗੇਹਸ੍ਸਿਤਾਯ ਅਞ੍ਞਾਣੁਪੇਕ੍ਖਾਯ ਸਮ੍ਭਵੋ ਵਿਪਤ੍ਤਿ.

ਚਤੁਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਪਨੇਤੇਸਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਹਾਰਾਨਂ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਸੁਖਞ੍ਚੇਵ ਭਵਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਚ ਸਾਧਾਰਣਪ੍ਪਯੋਜਨਂ, ਬ੍ਯਾਪਾਦਾਦਿਪਟਿਘਾਤੋ ਆਵੇਣਿਕਂ. ਬ੍ਯਾਪਾਦਪਟਿਘਾਤਪ੍ਪਯੋਜਨਾ ਹੇਤ੍ਥ ਮੇਤ੍ਤਾ, ਵਿਹਿਂਸਾਅਰਤਿਰਾਗਪਟਿਘਾਤਪ੍ਪਯੋਜਨਾ ਇਤਰਾ. ਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਚੇਤਂ –

‘‘ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਹੇਤਂ, ਆਵੁਸੋ, ਬ੍ਯਾਪਾਦਸ੍ਸ ਯਦਿਦਂ ਮੇਤ੍ਤਾਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿ, ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਹੇਤਂ, ਆਵੁਸੋ, ਵਿਹੇਸਾਯ ਯਦਿਦਂ ਕਰੁਣਾਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿ; ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਹੇਤਂ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਤਿਯਾ ਯਦਿਦਂ ਮੁਦਿਤਾਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿ, ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਹੇਤਂ, ਆਵੁਸੋ, ਰਾਗਸ੍ਸ ਯਦਿਦਂ ਉਪੇਕ੍ਖਾਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੩੨੬; ਅ. ਨਿ. ੬.੧੩).

ਏਕਮੇਕਸ੍ਸ ਚੇਤ੍ਥ ਆਸਨ੍ਨਦੂਰਵਸੇਨ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਪਚ੍ਚਤ੍ਥਿਕਾ. ਮੇਤ੍ਤਾਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਹਾਰਸ੍ਸ ਹਿ, ਸਮੀਪਚਾਰੋ ਵਿਯ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਸਪਤ੍ਤੋ, ਗੁਣਦਸ੍ਸਨਸਭਾਗਤਾਯ ਰਾਗੋ ਆਸਨ੍ਨਪਚ੍ਚਤ੍ਥਿਕੋ. ਸੋ ਲਹੁਂ ਓਤਾਰਂ ਲਭਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਤਤੋ ਸੁਟ੍ਠੁ ਮੇਤ੍ਤਾ ਰਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਾ. ਪਬ੍ਬਤਾਦਿਗਹਨਨਿਸ੍ਸਿਤੋ ਵਿਯ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਸਪਤ੍ਤੋ ਸਭਾਵਵਿਸਭਾਗਤਾਯ ਬ੍ਯਾਪਾਦੋ ਦੂਰਪਚ੍ਚਤ੍ਥਿਕੋ. ਤਸ੍ਮਾ ਤਤੋ ਨਿਬ੍ਭਯੇਨ ਮੇਤ੍ਤਾਯਿਤਬ੍ਬਂ. ਮੇਤ੍ਤਾਯਿਸ੍ਸਤਿ ਚ ਨਾਮ ਕੋਪਞ੍ਚ ਕਰਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਅਟ੍ਠਾਨਮੇਤਂ.

ਕਰੁਣਾਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਹਾਰਸ੍ਸ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾਨਂ ਰੂਪਾਨਂ ਇਟ੍ਠਾਨਂ ਕਨ੍ਤਾਨਂ ਮਨਾਪਾਨਂ ਮਨੋਰਮਾਨਂ ਲੋਕਾਮਿਸਪਟਿਸਂਯੁਤ੍ਤਾਨਂ ਅਪ੍ਪਟਿਲਾਭਂ ਵਾ ਅਪ੍ਪਟਿਲਾਭਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵਾ ਪਟਿਲਦ੍ਧਪੁਬ੍ਬਂ ਅਤੀਤਂ ਨਿਰੁਦ੍ਧਂ ਵਿਪਰਿਣਤਂ ਸਮਨੁਸ੍ਸਰਤੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਦੋਮਨਸ੍ਸਂ. ਯਂ ਏਵਰੂਪਂ ਦੋਮਨਸ੍ਸਂ ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਗੇਹਸ੍ਸਿਤਂ ਦੋਮਨਸ੍ਸ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਆਗਤਂ ਗੇਹਸ੍ਸਿਤਂ ਦੋਮਨਸ੍ਸਂ ਵਿਪਤ੍ਤਿਦਸ੍ਸਨਸਭਾਗਤਾਯ ਆਸਨ੍ਨਪਚ੍ਚਤ੍ਥਿਕਂ. ਸਭਾਵਵਿਸਭਾਗਤਾਯ ਵਿਹੇਸਾ ਦੂਰਪਚ੍ਚਤ੍ਥਿਕਾ. ਤਸ੍ਮਾ ਤਤੋ ਨਿਬ੍ਭਯੇਨ ਕਰੁਣਾਯਿਤਬ੍ਬਂ. ਕਰੁਣਞ੍ਚ ਨਾਮ ਕਰਿਸ੍ਸਤਿ ਪਾਣਿਆਦੀਹਿ ਚ ਵਿਹੇਸਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਅਟ੍ਠਾਨਮੇਤਂ.

ਮੁਦਿਤਾਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਹਾਰਸ੍ਸ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾਨਂ ਰੂਪਾਨਂ ਇਟ੍ਠਾਨਂ ਕਨ੍ਤਾਨਂ ਮਨਾਪਾਨਂ ਮਨੋਰਮਾਨਂ ਲੋਕਾਮਿਸਪਟਿਸਂਯੁਤ੍ਤਾਨਂ ਪਟਿਲਾਭਂ ਵਾ ਪਟਿਲਾਭਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵਾ ਪਟਿਲਦ੍ਧਪੁਬ੍ਬਂ ਅਤੀਤਂ ਨਿਰੁਦ੍ਧਂ ਵਿਪਰਿਣਤਂ ਸਮਨੁਸ੍ਸਰਤੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਸੋਮਨਸ੍ਸਂ. ਯਂ ਏਵਰੂਪਂ ਸੋਮਨਸ੍ਸਂ ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਗੇਹਸ੍ਸਿਤਂ ਸੋਮਨਸ੍ਸ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ (ਮ. ਨਿ. ੩.੩੦੬) ਨਯੇਨ ਆਗਤਂ ਗੇਹਸ੍ਸਿਤਂ ਸੋਮਨਸ੍ਸਂ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਦਸ੍ਸਨਸਭਾਗਤਾਯ ਆਸਨ੍ਨਪਚ੍ਚਤ੍ਥਿਕਂ. ਸਭਾਵਵਿਸਭਾਗਤਾਯ ਅਰਤਿ ਦੂਰਪਚ੍ਚਤ੍ਥਿਕਾ. ਤਸ੍ਮਾ ਤਤੋ ਨਿਬ੍ਭਯੇਨ ਮੁਦਿਤਾ ਭਾਵੇਤਬ੍ਬਾ. ਪਮੁਦਿਤੋ ਚ ਨਾਮ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ ਪਨ੍ਤਸੇਨਾਸਨੇਸੁ ਚ ਅਧਿਕੁਸਲਧਮ੍ਮੇਸੁ ਚ ਉਕ੍ਕਣ੍ਠਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਅਟ੍ਠਾਨਮੇਤਂ.

ਉਪੇਕ੍ਖਾਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਹਾਰਸ੍ਸ ਪਨ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਰੂਪਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਉਪੇਕ੍ਖਾ ਬਾਲਸ੍ਸ ਮੂਲ਼੍ਹਸ੍ਸ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਸ੍ਸ ਅਨੋਧਿਜਿਨਸ੍ਸ ਅਵਿਪਾਕਜਿਨਸ੍ਸ ਅਨਾਦੀਨਵਦਸ੍ਸਾਵਿਨੋ ਅਸ੍ਸੁਤਵਤੋ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਸ੍ਸ. ਯਾ ਏਵਰੂਪਾ ਉਪੇਕ੍ਖਾ ਰੂਪਂ ਸਾ ਨਾਤਿਵਤ੍ਤਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਸਾ ਉਪੇਕ੍ਖਾ ਗੇਹਸ੍ਸਿਤਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਮ. ਨਿ. ੩.੩੦੮) ਨਯੇਨ ਆਗਤਾ ਗੇਹਸ੍ਸਿਤਾ ਅਞ੍ਞਾਣੁਪੇਕ੍ਖਾ ਦੋਸਗੁਣਾਨਂ ਅਵਿਚਾਰਣਵਸੇਨ ਸਭਾਗਤ੍ਤਾ ਆਸਨ੍ਨਪਚ੍ਚਤ੍ਥਿਕਾ. ਸਭਾਵਵਿਸਭਾਗਤਾਯ ਰਾਗਪਟਿਘਾ ਦੂਰਪਚ੍ਚਤ੍ਥਿਕਾ. ਤਸ੍ਮਾ ਤਤੋ ਨਿਬ੍ਭਯੇਨ ਉਪੇਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ. ਉਪੇਕ੍ਖਿਸ੍ਸਤਿ ਚ ਨਾਮ ਰਜ੍ਜਿਸ੍ਸਤਿ ਚ ਪਟਿਹਞ੍ਞਿਸ੍ਸਤਿ ਚਾਤਿ ਅਟ੍ਠਾਨਮੇਤਂ.

ਸਬ੍ਬੇਸਮ੍ਪਿ ਚ ਏਤੇਸਂ ਕਤ੍ਤੁਕਾਮਤਾਛਨ੍ਦੋ ਆਦਿ, ਨੀਵਰਣਾਦਿਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਂ ਮਜ੍ਝਂ, ਅਪ੍ਪਨਾ ਪਰਿਯੋਸਾਨਂ, ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਵਸੇਨ ਏਕੋ ਵਾ ਸਤ੍ਤੋ ਅਨੇਕਾ ਵਾ ਸਤ੍ਤਾ ਆਰਮ੍ਮਣਂ, ਉਪਚਾਰੇ ਵਾ ਅਪ੍ਪਨਾਯ ਵਾ ਪਤ੍ਤਾਯ ਆਰਮ੍ਮਣਵਡ੍ਢਨਂ.

ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਵਡ੍ਢਨਕ੍ਕਮੋ – ਯਥਾ ਹਿ ਕੁਸਲੋ ਕਸ੍ਸਕੋ ਕਸਿਤਬ੍ਬਟ੍ਠਾਨਂ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਕਸਤਿ, ਏਵਂ ਪਠਮਮੇਵ ਏਕਂ ਆਵਾਸਂ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥ ਸਤ੍ਤੇਸੁ ‘ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਆਵਾਸੇ ਸਤ੍ਤਾ ਅਵੇਰਾ ਹੋਨ੍ਤੂ’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਮੇਤ੍ਤਾ ਭਾਵੇਤਬ੍ਬਾ. ਤਤ੍ਥ ਚਿਤ੍ਤਂ ਮੁਦੁਂ ਕਮ੍ਮਨਿਯਂ ਕਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵੇ ਆਵਾਸਾ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਤਤੋ ਅਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਤਯੋ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਪਞ੍ਚ ਛ ਸਤ੍ਤ ਅਟ੍ਠ ਨਵ ਦਸ, ਏਕਾ ਰਚ੍ਛਾ, ਉਪਡ੍ਢਗਾਮੋ, ਗਾਮੋ, ਜਨਪਦੋ, ਰਜ੍ਜਂ, ਏਕਾ ਦਿਸਾਤਿ ਏਵਂ ਯਾਵ ਏਕਂ ਚਕ੍ਕਵਾਲ਼ਂ, ਤਤੋ ਵਾ ਪਨ ਭਿਯ੍ਯੋ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਸਤ੍ਤੇਸੁ ਮੇਤ੍ਤਾ ਭਾਵੇਤਬ੍ਬਾ. ਤਥਾ ਕਰੁਣਾਦਯੋਤਿ. ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਆਰਮ੍ਮਣਵਡ੍ਢਨਕ੍ਕਮੋ.

ਯਥਾ ਪਨ ਕਸਿਣਾਨਂ ਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦੋ ਆਰੁਪ੍ਪਾ, ਸਮਾਧੀਨਂ ਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦੋ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨਂ, ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਨਂ ਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦੋ ਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿ, ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾਨਂ ਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦੋ ਨਿਰੋਧਸਮਾਪਤ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਪੁਰਿਮਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਹਾਰਤ੍ਤਯਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦੋ ਏਤ੍ਥ ਉਪੇਕ੍ਖਾਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਹਾਰੋ. ਯਥਾ ਹਿ ਥਮ੍ਭੇ ਅਨੁਸ੍ਸਾਪੇਤ੍ਵਾ ਤੁਲਾਸਙ੍ਘਾਟਂ ਅਨਾਰੋਪੇਤ੍ਵਾ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਆਕਾਸੇ ਕੂਟਗੋਪਾਨਸਿਯੋ ਠਪੇਤੁਂ, ਏਵਂ ਪੁਰਿਮੇਸੁ ਤਤਿਯਜ੍ਝਾਨਂ ਵਿਨਾ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਚਤੁਤ੍ਥਂ ਭਾਵੇਤੁਂ. ਕਸਿਣੇਸੁ ਪਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਤਤਿਯਜ੍ਝਾਨਸ੍ਸਪੇਸਾ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵਿਸਭਾਗਾਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤਾਤਿ.

ਏਤ੍ਥ ਸਿਯਾ – ‘ਕਸ੍ਮਾ ਪਨੇਤਾ ਮੇਤ੍ਤਾ ਕਰੁਣਾ ਮੁਦਿਤਾ ਉਪੇਕ੍ਖਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਹਾਰਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ? ਕਸ੍ਮਾ ਚ, ਚਤਸ੍ਸੋਵ? ਕੋ ਚ ਏਤਾਸਂ ਕਮੋ? ਵਿਭਙ੍ਗੇ ਚ ਕਸ੍ਮਾ ਅਪ੍ਪਮਞ੍ਞਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ’ਤਿ? ਵੁਚ੍ਚਤੇ – ਸੇਟ੍ਠਟ੍ਠੇਨ ਤਾਵ ਨਿਦ੍ਦੋਸਭਾਵੇਨ ਚੇਤ੍ਥ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਹਾਰਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਸਤ੍ਤੇਸੁ ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਤ੍ਤਿਭਾਵੇਨ ਹਿ ਸੇਟ੍ਠਾ ਏਤੇ ਵਿਹਾਰਾ. ਯਥਾ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਨੋ ਨਿਦ੍ਦੋਸਚਿਤ੍ਤਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਏਤੇਹਿ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਯੋਗਿਨੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਮਾਵ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤੀਤਿ ਸੇਟ੍ਠਟ੍ਠੇਨ ਨਿਦ੍ਦੋਸਭਾਵੇਨ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਹਾਰਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ.

ਕਸ੍ਮਾ ਚ ਚਤਸ੍ਸੋਤਿਆਦਿਪਞ੍ਹਸ੍ਸ ਪਨ ਇਦਂ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਂ –

ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗਾਦਿਵਸਾ ਚਤਸ੍ਸੋ,

ਹਿਤਾਦਿਆਕਾਰਵਸਾ ਪਨਾਸਂ;

ਕਮੋ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਚ ਅਪ੍ਪਮਾਣੇ,

ਤਾ ਗੋਚਰੇ ਯੇਨ ਤਦਪ੍ਪਮਞ੍ਞਾ.