੨. ਅਭਿਧਮ੍ਮਭਾਜਨੀਯਂ

੧੮੩. ਅਟ੍ਠਾਰਸ ਧਾਤੁਯੋ – ਚਕ੍ਖੁਧਾਤੁ, ਰੂਪਧਾਤੁ, ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ, ਸੋਤਧਾਤੁ, ਸਦ੍ਦਧਾਤੁ, ਸੋਤਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ, ਘਾਨਧਾਤੁ, ਗਨ੍ਧਧਾਤੁ, ਘਾਨਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ, ਜਿਵ੍ਹਾਧਾਤੁ, ਰਸਧਾਤੁ, ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ, ਕਾਯਧਾਤੁ, ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਧਾਤੁ, ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ, ਮਨੋਧਾਤੁ, ਧਮ੍ਮਧਾਤੁ, ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ.

੧੮੪. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਚਕ੍ਖੁਧਾਤੁ? ਯਂ ਚਕ੍ਖੁ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਮਹਾਭੂਤਾਨਂ ਉਪਾਦਾਯ ਪਸਾਦੋ…ਪੇ… ਸੁਞ੍ਞੋ ਗਾਮੋਪੇਸੋ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਧਾਤੁ’’.

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਰੂਪਧਾਤੁ? ਯਂ ਰੂਪਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਮਹਾਭੂਤਾਨਂ ਉਪਾਦਾਯ ਵਣ੍ਣਨਿਭਾ…ਪੇ… ਰੂਪਧਾਤੁਪੇਸਾ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਰੂਪਧਾਤੁ’’.

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ? ਚਕ੍ਖੁਞ੍ਚ ਪਟਿਚ੍ਚ ਰੂਪੇ ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਮਨੋ ਮਾਨਸਂ ਹਦਯਂ ਪਣ੍ਡਰਂ ਮਨੋ ਮਨਾਯਤਨਂ ਮਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਤਜ੍ਜਾਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ’’.

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਸੋਤਧਾਤੁ? ਯਂ ਸੋਤਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਮਹਾਭੂਤਾਨਂ ਉਪਾਦਾਯ ਪਸਾਦੋ…ਪੇ… ਸੁਞ੍ਞੋ ਗਾਮੋਪੇਸੋ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਸੋਤਧਾਤੁ’’.

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਸਦ੍ਦਧਾਤੁ? ਯੋ ਸਦ੍ਦੋ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਮਹਾਭੂਤਾਨਂ ਉਪਾਦਾਯ ਅਨਿਦਸ੍ਸਨੋ ਸਪ੍ਪਟਿਘੋ…ਪੇ… ਸਦ੍ਦਧਾਤੁਪੇਸਾ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਸਦ੍ਦਧਾਤੁ’’.

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਸੋਤਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ? ਸੋਤਞ੍ਚ ਪਟਿਚ੍ਚ ਸਦ੍ਦੇ ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਮਨੋ ਮਾਨਸਂ ਹਦਯਂ ਪਣ੍ਡਰਂ ਮਨੋ ਮਨਾਯਤਨਂ ਮਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਤਜ੍ਜਾਸੋਤਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਸੋਤਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ’’.

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਘਾਨਧਾਤੁ? ਯਂ ਘਾਨਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਮਹਾਭੂਤਾਨਂ ਉਪਾਦਾਯ ਪਸਾਦੋ…ਪੇ… ਸੁਞ੍ਞੋ ਗਾਮੋਪੇਸੋ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਘਾਨਧਾਤੁ’’.

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਗਨ੍ਧਧਾਤੁ? ਯੋ ਗਨ੍ਧੋ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਮਹਾਭੂਤਾਨਂ ਉਪਾਦਾਯ ਅਨਿਦਸ੍ਸਨੋ ਸਪ੍ਪਟਿਘੋ…ਪੇ… ਗਨ੍ਧਧਾਤੁਪੇਸਾ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਗਨ੍ਧਧਾਤੁ’’.

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਘਾਨਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ? ਘਾਨਞ੍ਚ ਪਟਿਚ੍ਚ ਗਨ੍ਧੇ ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਮਨੋ ਮਾਨਸਂ ਹਦਯਂ ਪਣ੍ਡਰਂ ਮਨੋ ਮਨਾਯਤਨਂ ਮਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਤਜ੍ਜਾਘਾਨਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਘਾਨਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ’’.

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਜਿਵ੍ਹਾਧਾਤੁ? ਯਾ ਜਿਵ੍ਹਾ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਮਹਾਭੂਤਾਨਂ ਉਪਾਦਾਯ ਪਸਾਦੋ…ਪੇ… ਸੁਞ੍ਞੋ ਗਾਮੋਪੇਸੋ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਜਿਵ੍ਹਾਧਾਤੁ’’.

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਰਸਧਾਤੁ? ਯੋ ਰਸੋ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਮਹਾਭੂਤਾਨਂ ਉਪਾਦਾਯ ਅਨਿਦਸ੍ਸਨੋ ਸਪ੍ਪਟਿਘੋ…ਪੇ… ਰਸਧਾਤੁਪੇਸਾ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਰਸਧਾਤੁ’’.

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ? ਜਿਵ੍ਹਞ੍ਚ ਪਟਿਚ੍ਚ ਰਸੇ ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਮਨੋ ਮਾਨਸਂ ਹਦਯਂ ਪਣ੍ਡਰਂ ਮਨੋ ਮਨਾਯਤਨਂ ਮਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਤਜ੍ਜਾਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ’’.

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਕਾਯਧਾਤੁ? ਯੋ ਕਾਯੋ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਮਹਾਭੂਤਾਨਂ ਉਪਾਦਾਯ ਪਸਾਦੋ…ਪੇ… ਸੁਞ੍ਞੋ ਗਾਮੋਪੇਸੋ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਕਾਯਧਾਤੁ’’.

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਧਾਤੁ? ਪਥਵੀਧਾਤੁ…ਪੇ… ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਧਾਤੁਪੇਸਾ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਧਾਤੁ’’.

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ? ਕਾਯਞ੍ਚ ਪਟਿਚ੍ਚ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬੇ ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਮਨੋ ਮਾਨਸਂ ਹਦਯਂ ਪਣ੍ਡਰਂ ਮਨੋ ਮਨਾਯਤਨਂ ਮਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਤਜ੍ਜਾਕਾਯਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ’’.

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਮਨੋਧਾਤੁ? ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਨਿਰੁਦ੍ਧਸਮਨਨ੍ਤਰਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਮਨੋ ਮਾਨਸਂ ਹਦਯਂ ਪਣ੍ਡਰਂ ਮਨੋ ਮਨਾਯਤਨਂ ਮਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਤਜ੍ਜਾਮਨੋਧਾਤੁ; ਸੋਤਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਯਾ…ਪੇ… ਘਾਨਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਯਾ…ਪੇ… ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਯਾ…ਪੇ… ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਨਿਰੁਦ੍ਧਸਮਨਨ੍ਤਰਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਮਨੋ ਮਾਨਸਂ ਹਦਯਂ ਪਣ੍ਡਰਂ ਮਨੋ ਮਨਾਯਤਨਂ ਮਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਤਜ੍ਜਾਮਨੋਧਾਤੁ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮੇਸੁ ਵਾ ਪਨ ਪਠਮਸਮਨ੍ਨਾਹਾਰੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਮਨੋ ਮਾਨਸਂ ਹਦਯਂ ਪਣ੍ਡਰਂ ਮਨੋ ਮਨਾਯਤਨਂ ਮਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਤਜ੍ਜਾਮਨੋਧਾਤੁ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਮਨੋਧਾਤੁ’’.

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਧਮ੍ਮਧਾਤੁ? ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ, ਸਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ, ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧੋ, ਯਞ੍ਚ ਰੂਪਂ ਅਨਿਦਸ੍ਸਨਅਪ੍ਪਟਿਘਂ ਧਮ੍ਮਾਯਤਨਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਂ, ਅਸਙ੍ਖਤਾ ਚ ਧਾਤੁ.

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ? ਏਕਵਿਧੇਨ ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ – ਫਸ੍ਸਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ. ਦੁਵਿਧੇਨ ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ – ਅਤ੍ਥਿ ਸਹੇਤੁਕੋ, ਅਤ੍ਥਿ ਅਹੇਤੁਕੋ. ਤਿਵਿਧੇਨ ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ – ਅਤ੍ਥਿ ਕੁਸਲੋ, ਅਤ੍ਥਿ ਅਕੁਸਲੋ, ਅਤ੍ਥਿ ਅਬ੍ਯਾਕਤੋ…ਪੇ… ਏਵਂ ਦਸਵਿਧੇਨ ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ…ਪੇ… ਏਵਂ ਬਹੁਵਿਧੇਨ ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ’’.

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਸਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ? ਏਕਵਿਧੇਨ ਸਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ – ਫਸ੍ਸਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ. ਦੁਵਿਧੇਨ ਸਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ – ਅਤ੍ਥਿ ਸਹੇਤੁਕੋ, ਅਤ੍ਥਿ ਅਹੇਤੁਕੋ. ਤਿਵਿਧੇਨ ਸਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ – ਅਤ੍ਥਿ ਕੁਸਲੋ, ਅਤ੍ਥਿ ਅਕੁਸਲੋ, ਅਤ੍ਥਿ ਅਬ੍ਯਾਕਤੋ…ਪੇ… ਏਵਂ ਦਸਵਿਧੇਨ ਸਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ…ਪੇ… ਏਵਂ ਬਹੁਵਿਧੇਨ ਸਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਸਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ’’.

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧੋ? ਏਕਵਿਧੇਨ ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧੋ – ਚਿਤ੍ਤਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ. ਦੁਵਿਧੇਨ ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧੋ – ਅਤ੍ਥਿ ਹੇਤੁ, ਅਤ੍ਥਿ ਅਹੇਤੁ. ਤਿਵਿਧੇਨ ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧੋ – ਅਤ੍ਥਿ ਕੁਸਲੋ, ਅਤ੍ਥਿ ਅਕੁਸਲੋ, ਅਤ੍ਥਿ ਅਬ੍ਯਾਕਤੋ…ਪੇ… ਏਵਂ ਦਸਵਿਧੇਨ ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧੋ…ਪੇ… ਏਵਂ ਬਹੁਵਿਧੇਨ ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧੋ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧੋ’’.

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਰੂਪਂ ਅਨਿਦਸ੍ਸਨਅਪ੍ਪਟਿਘਂ ਧਮ੍ਮਾਯਤਨਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਂ? ਇਤ੍ਥਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ…ਪੇ… ਕਬਲ਼ੀਕਾਰੋ ਆਹਾਰੋ – ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਰੂਪਂ ‘‘ਅਨਿਦਸ੍ਸਨਅਪ੍ਪਟਿਘਂ ਧਮ੍ਮਾਯਤਨਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਂ’’.

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਅਸਙ੍ਖਤਾ ਧਾਤੁ? ਰਾਗਕ੍ਖਯੋ, ਦੋਸਕ੍ਖਯੋ, ਮੋਹਕ੍ਖਯੋ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਅਸਙ੍ਖਤਾ ਧਾਤੁ’’. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਧਮ੍ਮਧਾਤੁ’’.

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ? ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਨਿਰੁਦ੍ਧਸਮਨਨ੍ਤਰਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਮਨੋਧਾਤੁ, ਮਨੋਧਾਤੁਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਨਿਰੁਦ੍ਧਸਮਨਨ੍ਤਰਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਮਨੋ ਮਾਨਸਂ…ਪੇ… ਤਜ੍ਜਾਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ; ਸੋਤਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਯਾ…ਪੇ… ਘਾਨਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਯਾ …ਪੇ… ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਯਾ…ਪੇ… ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਨਿਰੁਦ੍ਧਸਮਨਨ੍ਤਰਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਮਨੋਧਾਤੁ, ਮਨੋਧਾਤੁਯਾਪਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਨਿਰੁਦ੍ਧਸਮਨਨ੍ਤਰਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਮਨੋ ਮਾਨਸਂ…ਪੇ… ਤਜ੍ਜਾਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ ਮਨਞ੍ਚ ਪਟਿਚ੍ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਮਨੋ ਮਾਨਸਂ ਹਦਯਂ ਪਣ੍ਡਰਂ ਮਨੋ ਮਨਾਯਤਨਂ ਮਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਤਜ੍ਜਾਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ’’.

ਅਭਿਧਮ੍ਮਭਾਜਨੀਯਂ.